Ayasofya’nın deposu Sami Boyar Sergi Salonu oldu:İstanbul’un çeşitli yerlerinden toplanan mozaiklerin düzenlenmesi ve bakımı yapılarak Ayasofyâ’da sergileniyor

/

y y i t Jr

A L vî

İstanbul’un çeşitli yerlerinden toplanan mozaiklerin düzenlenmesi ve bakımı yapılarak Ayasofyâ’da sergileniyor

Ayasofya’nın deposu Sami Boyar Sergi Salonu oldu

Depodan sergi salonu haline getirilen mekanda 9-13. yüzyıla ait Bizans mozaikleri sergileniyor. ERDEM YÜCEL___________

İstanbul'da değişik zamanlarda değişik yerlerden toplanmış olan mozaik panolar Ayasofya Müze- si’nde düzenlendi, bakımı yapıldı ve sergilendi. Önceki yıllarda depo olarak kullanılan, günümüzde ser­ gi salonuna dönüştürülen, niozaik- lerin toplandığı salona kadirbilir­ lik örneği olarak Ressam A. Sami Boyar’ın ismi verildi. Çağdaş Türk resminin temsilcisi, asker kökenli ressamlardan A. Sami Boyar 1939-1944 yıllarında Aya­ sofya Müzesi’nin ilk müdürü ola­ rak görev yaptı.

A. Sami Boyar 1880’de İğir- kapı’da dünyaya gelmiş, 1898’de Mekteb-i Bahriye’den teğmen olarak Deniz Kuvvetleri’ne katıldı, Bahriye İnşaaiye Resim- hanesi’nde görev yaparken de­ vam ettiği Sanayi-i Nefise Mekte­ bini (Güzel Sanatlar Akademisi) bitirdi (1908). Bunun ardından 1910-1914 yıllarında Paris Güzel Sanatlar Akademisi'nde ressam Cormon’un atölyesinde çalıştı, Türkiye’ye dönüşünde yüzbaşı olarak emekliye ayrıldı. Yarım yüzyılı aşkın fırça, bilgi ve kale­ miyle Türk kültürüne büyük hiz­ meti oldu, cumhuriyetin ilk pul­ lan ile ilk kağıt paralar onun ese­ ridir. İstanbul Limanı. Eski İstanbul, Aya. İrini, Bodrum Ca­ misi, Fenari İsa Camisi, Kariye, Üsküdar görüntüleri, Rumelihi­ sarı, Heybcliada, Haliç ve Aya­ sofya konulu tablolan da bugün büyük değer kazanmıştır.

Ayasofya Müzesi A. Sami Bo­ yar Sergi Salonu’nda, İstanbul'­ un Kurtköy, Kapalıçarşı, Saraç- hanebaşı, Cağaloğlu, Tuzla, Ya­ kacık semtlerinden getirilen, IX - XIII. yüzyıllara ait Bizans moza­

ikleri sergilenmekte. Bunların yanı sıra Bizans eyalet üslubu mozaiklerini yansıtan Urfa yöresi örnekleri de karşılaştırma yapıla­ bilmesi için buraya konulmuş.

Çeşitli renklerde mermer, taş, pişmiş toprak, cam ve değerli taş­ ların küçük küpler halinde kesi­ lip. biçimlendirilip harçla birleşti­ rilmesiyle yapılan bezemeye mo­

zaik ismi verilmiştir. Mozaik be­ zemeyle tarihin erken dönemle­ rinden itibaren karşılaşılmıştır. Örneğin M.Ö. 5000- 3000yıllarına ait Mezopotamya’daki Uruh ma­ bedinde siyah, beyaz, kırmızı renklerde geometrik bezemeli ilk mozaik örnekleri dikkati çekmiş­ tir. M.Ö. V. yüzyıldan sonra Roma İmparatorluğumda

İskenderiyeli sanatçılarca mozaik yaygın biçimde uygulanmış, çakıl taşlarının yerini uzunlukları 0.50 - 1.50 cm. arasında değişen tap küpler almıştır.

Roma İm paratorluğunun dağılmasından sonra mozaik. Bi­ zans’ın egemen olduğu yerlerde uygulanmaya devam etmiştir. Bezemede klasik mitolojik konu­

larda günlük yaşama yönelinmiş, parlak renklerde figürlü sahneler dikati çekmiştir.

M.S. VI. yüzyıldan sonra Vene­ dik, Sicilya’da mozaik yapımı sürmüş; Ravcnna, San Marco, San Pietro'da ilgi çekici mozaik­ lerle karşılaşılmıştır. Başlıca ör­ nekleri İstanbul Ayasofyası, Ka- riye’de görülen Bizans mozaik

"¿

5 , 3

»

sanatı X-XIII. yüzyıllarda doruk noktasına ulaşmıştır.

Mozaik yapımında kullanılan çeşitli boylarda, kesilmiş taşlar, desenleri önceden çizilmiş kumaş veya kağıt üzerine uyumlu biçim­ de yerleştirilmiştir.

Bundan sonra desenler ahşap çerçevelerle sınırlanarak üzerleri­ ne harç dökülerek kurutulmuş sonra da ters çevrilerek döşenecek zemine oturtulmuştur. Mozaik yapımında “opus seetile”, “opus vermiculatum”, “opus aleksandri- num” ve “opus tesselatum” deni­ len teknikler kullanılıştır.

Opus Seetile: Düzgün biçimde­ ki mermer parçacıklarının kakma uygulamasıyla bir araya getirildi­ ği bir tekniktir. Bezemede geo­ metrik düzen egemendir.

Opus Vermiculatum: Küçük taş, mermer, cam ve seramik par­ çalarının uygulandığı bu teknik­ teki mozaiklerde doğudan alınmış örneklere yer verilmiştir.

Opus Aleksandrinum: Mısır’da ortaya çıkarak gelişen bu üslupta mor, erguvan ve yeşil renklere ağırlık verilerek porfir taşı kul­ lanılmıştır.

Opus Tesselatum: Mermer parçacıklarından meydana gelen mozaik kaplamada geometrik fi­ gürlere yer verilmiştir.

Ayasofya Müzesi kültürel çalışmaları kapsamında yeniden düzenlenen, ışıklandırılan A. Sami Boyar Sergi Salonu’nda, İstanbul’un çeşitli yerlerinde bu­ lunan, çoğunlukla Roma’nın uy­ guladığı ‘opus seetile’ ve ‘opus vermiculatum’ tekniklerindeki bu mozaik panolarının sergile­ nişindeki amaç, Bizans sanatının en güzel örneklerinin bulunduğu Ayasofya'daki mozaiklerle karşı­ laştırma yapılabilmesidir.

Taha Toros Arşivi