• Sonuç bulunamadı

4. BULGULAR ve YORUMLAR

4.1. Alt Problemlere Yönelik Bulgular ve Yorumlar

4.1.1. Uzman grubundaki öğretim elemanlarının lisans düzeyi bağlama

gerekliliği ile ilgili görüşleri nelerdir? Alt Problemine Yönelik Bulgular ve Yorumlar

Deney aşamasına geçmeden önce kaynak taraması ve birinci çalışma grubu (TİK) ile yapılan toplantılardan elde edilen veriler doğrultusunda uzman (ikinci çalışma grubu) grubunda bulunan 8 öğretim elemanı ile yapılan görüşmeler için yapılandırılmış sorular hazırlanmıştır. Araştırmanın birinci alt problemini de kapsayan “Uzman grubundaki öğretim elemanlarının lisans düzeyi bağlama eğitimi – öğretimi sürecinde, GTSM’nden destekleyici ölçüde yararlanma ve gerekliliği ile ilgili görüşleriniz nelerdir?” sorusu uzman grubuna yöneltilmiştir ve alınan cevaplar şu şekildedir:

 U1: Öncelikle GTSM’nden faydalanmak için GTHM’ni bir tarafa atmamak

gerekiyor. Yani sadece GTSM değil hangi formdan yararlanırsak yararlanalım kesinlikle GTHM eserlerinin icrasındaki zorluğu gidermek ve öğrencinin gerek makam – ayak ilişkisini gerek usul bilgisini, gerek aceliteyi geliştirme, gerek pozisyon kavrama gibi iyi bir icracı niteliğinin kazandırılması bakımından destekleyici olması gerekir. Günümüzde ud, kanun, tambur yani GTSM enstrümanları için yazılan birçok eserler mevcuttur. Bunların bağlama icracısını geliştirebilecek nitelikte olanlarını bağlamaya uyarlayarak çalışılabilir. Ben zamanında bunları kısmen kullandım ve faydasını gördüm. Ayrıca sadece GTSM eserleri değil bağlamaya uyarlanabilecek bütün formların eserleri de kullanılabilir. Bunların dışında günümüzde vitüözite seviyelerinde kendini iyi yetiştirmiş bağlama icracılarımıza bakıldığında hemen hemen hepsi GTSM eserlerinden fazlaca icra etmişler ve etmektedirler. Bu da GTSM’nden faydalanılması gerektiğinin bir göstergesidir.

 U2: Öğrencide 1. Yarıyıl sonunda sağ el, sol koordinasyonu, bağlamayı

doğru tutuş doğru oturuş, mızrap teknikleri vb. temel konular oturduktan sonra diğer yarıyıllar da yavaş yavaş öğrenciyi biraz daha zorlayacak GTHM’nin yanı sıra GTSM’nden de etütler ve eserler verebiliriz. Eğer bölümde bağlama dersinin haricinde GTSM adı altında bir ders veriliyorsa bu dersle ilgili makamlar anlamında, makamların donanımları anlamında ve usuller anlamında öğrenciyi hazırlamış oluruz. Bunun yanında günümüzde gördüğümüz gibi daha ileri düzeyde bağlama çalan üstadlar, akademisyenler sadece GTHM çerçevesinde durmamış GTSM eserlerini hatta Klasik Batı Müziği eserlerini de bağlamada icra etmişlerdir. Buradan da anlaşılacağı gibi hedef iyi bir bağlama icracısı yetiştirmektir. Dolayısıyla bahsettiğim gerekçelerden yola çıkarak bağlama eğitimi – öğretimi sürecinde geleneksellikten kopmadan GTHM’nin yanı sıra GTSM’nden de yararlanmak gereklidir.

 U3: GTHM repertuarının tamamı bağlamayı çok iyi bir şekilde öğretmeye

yeterli değildir. Yani çalgının tekniğini öne çıkartan eserler değildir. Bazen çok yetenekli öğrenciler gelebiliyor. GTHM çerçevesinde hani “baba eserler” deriz ya, onları da verseniz yine de bir boşluk kalıyor. Çünkü o öğrenci kendini aşabilecek düzeydedir. Biliyoruz ki günümüzde kullanılan saz eserlerinin birçoğu virtüöz seviyedeki kişilerin yazdığı eserlerdir. Gerçekten içerisinde yorumlayıcı, tatmin edici ve çalan kişiyi zorlayıcı eserler bulunmaktadır. Dolayısıyla gerekli görüldüğü durumlarda gerekli öğrencilere bu eserler verilebilir.

 U4: Öncelikle bağlama icracısında yorumlama (duygu) yeteneğine

kesinlikle katkıda bulunacağını düşünüyorum. Bununla beraber bağlamada sadece alt tel değil orta ve üst tellerdeki hakimiyetin de güçleneceğine inanıyorum. Özellikle saz eserlerinin aceliteye büyük katkısı olacaktır. Ayrıca öğrencinin GTHM ile karşılaştırmalı olarak makam ve usul bilgisini de geliştirecektir.

 U5: Bağlama eğitiminde GTHM’nin dışındaki müzik türlerini kullanmak

öğrenciyi yakalamak, olması gereken noktaya çekmek için önemli. Yaşadığımız ülkeye ait yine geleneksel kültürel bağlarımızın uyuşmuş olduğu başka bir müzik türünü

kullanmak yine başka bir öğrenciyi yakalamak için olabilir. Her ne kadar kullanılan eserler bağlama için yazılmış olmasa da bazıları için bağlamanın performansını zorlamak, bağlamada bir takım şeylerin çalışılarak öğrenileceğini göstermek adına GTSM’nin gerekli olduğuna inanıyorum.

 U6: Zaten GTSM ve GTHM Türk müziğinin iki koludur. Öğrencinin kendi

sazında Türk müziğini uygulayabilme, makamları tanıyabilme – tahlil edebilme gibi anlamlarda iyi fayda sağlayacaktır. Sadece saz eseri değil taksim çalışması gibi serbest formlarda da öğrenciye katkı sağlayacaktır. Özellikle öğrenciyi makam ve usul bilgisi açısından fazlaca destekleyeceğine inanıyorum.

 U7: Zaten her ikisi de tabiri caiz ise aynı tavanın balığıdır. Daha yakın

dönemlere kadar ayak mı, makam mı tartışmalarının yaşandığı bu ülkede şimdi tutup ta bağlama öğretiyoruz diye GTSM’ni ötelemenin bir anlamı yoktur. Bağlamayı kendi değeriyle öğrettikten sonra GTSM’nin saz eserlerinin ve ya popüler eserlerinin verilmesinde hiçbir sakınca olacağını sanmıyorum. Tam tersine öğrencinin bireysel çalışmasını da destekleyecek ufkunun geniş olmasına neden olur. Piyanoda bile makam tarifi yapılıyorsa ve bu kadar otantikçi, katı düşünen üstadlar bu duruma sesini çıkartmıyorlarsa, bağlamada bir peşrevin, longanın, saz eserinin de çalınmasına sesini çıkartmamaları lazımdır. Ayrıca bu bir denemedir. Neden olmasın?

 U8: GTHM ve GTSM zaten aynı kökün farklı bile diyemeyeceğimiz iki

dalıdır. Bağlama icracısı olan bir kişi öncelikle Türk müziğinin makamsal yapısını bilmelidir. Aslında kullanılan makamlarda usullerde aynıdır. Ama zamanında birine makam birine de ayak denmiştir. Bu ayak terimi de zaten tam olarak makam terimini karşılayan bir terim değildir. Şimdi GTSM içerisinde taksim dediğimiz bir form vardır ve belli kuralları vardır. Bu kuralları da makamın seyri ve özelliklerinden alır. Bununla beraber GTHM’nde aslında taksimin tam karşılığı olan açış vardır. Usuller bakımından da durum aynıdır. GTSM içerisinde usullere sofyan, nimsofyan, türk aksağı gibi isimler verilmiştir. GTHM’nde bu usullerin çalınışı aynıdır. Sadece bu isimler

kullanılmamıştır. Kısaca her bakımdan aynı görünen farklı bile diyemeyeceğimiz bu iki formu bağlama eğitimi sürecinde birbirini destekleyici olarak kullanmak gerekir.

Uzman grubundan elde edilen bilgilere göre, lisans düzeyi bağlama eğitimi – öğretiminde GTSM desteği, 1. sınıf 1. yarıyıldan sonra öğrencide bağlamayı doğru tutuş, doğru oturuş ve temel tezene teknikleri vb. kavramlar oturduktan sonra, GTHM’ni bir tarafa bırakmadan öğrenciye usûl ve makam bilgisi kazandırılması, icra bakımından daha ileri düzeyde bir performans yakalanması ve eserleri yorumlama kabiliyeti kazandırılması bakımından gerekli olduğu görüşü hakimdir. Ayrıca sadece GTSM desteği değil, bağlamaya uyarlanabilecek tüm formlardan da yararlanılabileceği ifade edilmiştir. Bununla beraber GTSM’nin saz ve sözlü eserleri aracılığı ile bağlamada sadece alt telller değil, orta ve üst tellerde de hakimiyetin sağlanabileceği açıklanmıştır. Sonuç olarak uzman grubunda bulunan tüm öğretim elemanları lisans düzeyi bağlama eğitimi – öğretimi sürecinde GTSM desteğinin gerekliliği konusunda hemfikirdirler.

4.1.2. Lisans düzeyinde bağlama eğitimi ve öğretimi sürecinde GTSM’nden