Bolu kent ormanının çok amaçlı kullanım özelliklerini (ekolojik, fiziksel ve iklimsel, estetik ve mimari, sosyal ve ekonomik faydalar) belirlemek amacıyla 75 uzmanın katılımıyla anket yapıldı. Elde edilen analizler ve peyzaj değerlendirmeleri doğrultusunda gelişmiş ülkelerdeki kent ormanları standartlarına ulaşmak amacıyla Bolu kent ormanına yönelik öneriler geliştirilmiştir.
GİRİŞ
Araştırmanın Amacı ve Kapsamı
Bolu Kent Ormanı için kent ormanlarının çok işlevli kullanım özelliklerine ilişkin uzman görüşlerinin değerlendirilmesi. Bolu Kent Ormanı'nın çok işlevli kullanım işlevlerinin değerlendirilmesi ve gelişmiş ülkelerdeki standartlara yönelik önerilerde bulunulması amaçlanıyor.
Literatür Özeti
- Alana İlişkin Literatür Özeti
- Konuya İlişkin Literatür Özeti
- Yönteme İlişkin Literatür Özeti
Özellikle Isparta Kent Ormanı ve Türkiye'deki kent ormanlarında kavramsal, hukuki ve yönetsel boyuttaki mevcut sorunlar tartışılmaktadır. Bulgular: Kent ormanlarının kente ve halka sağladığı sosyal, estetik ve mimari, iklimsel ve fiziksel, ekolojik ve ekonomik işlevler bulunmaktadır.
KURAMSAL TEMELLER
Kentsel Yeşil Altyapı Sistemi
- Doğal Alt Yapı
Şekil 3'te yeşil altyapı işlevlerinin alan veya konuma göre farklı işlevleri gösterilmektedir (Anon. 2009). Doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilirliği konusunda son yıllarda karşımıza çıkan yeşil alanlara yönelik sürdürülebilirlik modellerinden biri de yeşil altyapı sistemidir.
Banliyö Konut: Rahatlama ve sağlıklı yaşam, mahalle etkinliklerinde sosyal etkileşim için cesaret, binaların yerleşiminin rahat ve yaşanabilir hale gelmesi toplum bütünlüğünü
Sokaklar, ağaçlar ve yeşil alanlar yerleşimlerimizi daha yaşanabilir kılmakta, gölge ve temiz hava sağlamakta, bize dinlenme ve sağlıklı yaşam alanları sağlamakta, farklı mekanlar yaratmakta ve daha ekonomik faydalar sunmaktadır (Anon. 2011). Canlı bir yerel ekonomiye fayda sağlarken, sel riskinin ve iklim değişikliğinin etkilerini azaltarak ve doğaya alan yaratarak cazip ve önemli istihdam yaratmaktadır (Anon. 2011).
Topluluk Merkezi: Yeşil çatı, jeotermal ısıtma ve soğutma ve yağmur suyu toplama, iklim değişikliği etkilerini azaltmaya yardımcı olmakta ve bir mahalle merkezi olarak
İş parkları: Cazip yatırım fırsatları sunan, sürdürülebilir ulaşımı teşvik eden, sürdürülebilir kentsel drenaj, yağmur suyu toplama ve atık su arıtımını sağlayan alanlardır.
Küçük Çiftlikler ve Meyve Bahçeleri: Kırsal ekonominin kentsel nüfusunu bağlamak
Taşkın riskini azaltmak için burada toplanan suyun geçici olarak depolanması ve doğal su havuzları ile arıtılarak su kalitesinin iyileştirilmesi sağlanmakta, daha sonra ise su sazlık ve bataklıklara aktarılmaktadır (Anon. 2011).
Yüksek Araziler: Flora ve yenilenebilir enerji üretimi için, ekonomik fayda sağlayan ve iklim değişikliği etkisinin azaltılmasına katkıda bulunmak için biyokütle olmak üzere tarım,
- Sosyal Altyapı
- Kentsel Açık ve Yeşil Alanlar
- Yeşil Altyapı – Kent Ormanı İlişkisi
- Kent Ormanları
- Kent Ormanlarının Tarihsel Süreci
- Kent Ormanı Kavramı ve Tanımı
- Kent Ormanı Yasal Esasları ve Yönetimi
- Kent Ormanlarının Fonksiyonları
- Dünyadan ve Türkiye’den Kent Ormanı Örnekleri
Hollanda'da kent ormanı kavramı yerine "kentsel yeşil" terimi kullanılmakta ve tüm kentsel yeşil alanları kapsamaktadır. Türkiye'de Orman Genel Müdürlüğü, 2003 yılından itibaren kent ormanı projesi kapsamında her ilde kent ormanı kurmaya başlamıştır.
MATERYAL VE YÖNTEM
- Materyal
- Yöntem
- Aşama: Uzman Görüşü Analizi ve Değerlendirmesi
- Aşama: Görsel Peyzaj Kalitesi Analizi ve Değerlendirmesi I Aşama: Rekreasyonel Kullanım Potansiyelinin Saptanması
- Aşama: Bolu Kent Ormanı’nın Çok Fonksiyonlu Kullanım Özelliklerinin Saptanması olarak sıralanmaktadır
- Uzman Görüşü Analizi ve Değerlendirmeleri
- Görsel Peyzaj Kalitesi Analizi ve Değerlendirmeleri
- Rekreasyonel Kullanım Potansiyelinin Saptanması
- SWOT Analizi
- Bolu Kent Ormanı’nın Çok Fonksiyonlu Kullanım Özelliklerine Göre Değerlendirilmesi Değerlendirilmesi
Bolu Kent Ormanı'nın çok işlevli kullanım özelliklerinin değerlendirilmesine yol göstermek amacıyla 75 uzmana anket uygulandı (Ek B). Anket formu oluşturulurken Tyrvainen ve diğerleri (2005)'nin kentsel orman fonksiyonlarından yararlanılmış ve Bolu Kent Ormanı'na uyarlanmıştır. Kent ormanının işlevsel kullanımı açısından daha detaylı bilgi elde etmek ve alınan bilgiler doğrultusunda alana yönelik önerilerde bulunmak amacıyla uzman görüşü alınmıştır.
Bu bağlamda Ek C'de yer alan araştırma, Bolu kent ormanının görsel peyzaj kalitesini değerlendirmek amacıyla uygulanmıştır. Anket çalışmasında üniversite öğrencilerinin demografik özelliklerini belirlemeye ve Bolu kent ormanının görsel peyzaj kalitesini değerlendirmeye yönelik sorular sorulmuştur. Bolu kent ormanı için yapılan SWOT analizi, Tyrvainen ve diğerleri (2005)'nin kentsel orman fonksiyonlarına dayanarak aşağıdaki 5 başlık açısından yorumlanmıştır.
Bolu Kent Ormanı'na ilişkin tüm veriler değerlendirilerek SWOT analizi, görsel peyzaj kalite analizi ve uzman görüşleri birleştirilerek Bolu Kent Ormanı belirlendi.
ARAŞTIRMA BULGULARI
Bolu Kent Ormanı’nın Coğrafi Konumu
Bolu Kent Ormanı, 379 sayılı onayla kent ormanı olma şartlarını yerine getirerek kurulmuştur. 2006 yılında değişen 5500 sayılı Kanunun 25'inci maddesi kapsamında Bolu Kent Ormanı kurulmuştur. 2896 sayılı Orman Kanununun Orman Genel Müdürlüğü Eğitim Dairesi Başkanlığının 6831 Sayılı Kanunu.
Bolu Kent Ormanı’nın Doğal Özellikleri
- Topoğrafya
- Toprak Yapısı
- Jeolojik Yapı
- Hidroloji
- İklim Durumu
- Flora
- Fauna
Bolu kent ormanının topoğrafya analizinde alanın yükselti, eğim ve bakı analizleri yapılmıştır. i) Yükseklik grupları: Analiz, araştırma alanına ait yükseklik gruplarının belirlenmesi amacıyla katmanlar kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bolu kent ormanının toprağı bazen kahverengi orman toprağı ya da aşırı yağışlarla sürüklenmiş soluk renkli (podzolize) topraktır. Kireçtaşı, marn, kumtaşı, çakıltaşı ve değirmentaşı (fliş) ardalanması (Kkmç); Bolu kent ormanının güneyinde geniş dağılımları görülmektedir.
Burada iklim açısından öne çıkan bölgeler Bolu Dağları ve bölgeye yakın olan Bolu Kent Ormanıdır. Bolu kent ormanı meşcere tipi haritasına göre meşcere türlerinin oranlarının alansal dağılımı tablo 34'te verilmektedir. Bolu kent ormanı örtü haritasına göre orman örtüsünün alansal ve oransal dağılımı tablo 35'te verilmektedir.
Bolu Kent Ormanı, ortalama ağaçkakan (Dendrocopos medius), çalıkuşu (Lullula arborea), kara ağaçkakan (Dryocopus martius) ve küçük yeşil ağaçkakan (Picus canus) gibi ılıman orman biyom türlerinin büyük popülasyonlarına ev sahipliği yapmaktadır.
Bolu Kent Ormanı’nın Kültürel Özellikleri
- Bolu Kenti Sosyo-Ekonomik Yapısı
- Bolu Kenti Nüfus Durumu
- Bolu Kenti Ekonomik Yapısı
- Bolu Kent Ormanı Ulaşım Durumu
Abant Dağları ve Yedigöller bölgesi zengin yaban hayatı habitatı nedeniyle 'Yaban Hayatı Geliştirme Alanı' ilan edilmiştir (Anon. 2012). Bolu İli, iki büyük şehir olan İstanbul'a 266 km, Ankara'ya 198 km uzaklıkta bulunan bir geçiş bölgesidir. Bolu Kent Ormanı'nın çevredeki yerleşim yerlerine ve önemli turistik bölgelere olan uzaklığı Tablo 40'ta verilmektedir.
Araştırma alanı içerisinde 5150 m uzunluğunda çapraz orman, yürüyüş parkurları ve ara yollar bulunmaktadır (Anon. 2014a). Doğa sporları açısından Bolu ili Abant'ta da yamaç paraşütü yapılmakta ve belirli alanlarda oluşturulmuş doğal bisiklet yolları bulunmaktadır (Şekil 25) (Anon. 2012).
Bolu Kent Ormanı’nın Rekreasyonel Kullanım Özellikleri
- Giriş, Otopark, Yönlendirme ve Bilgi Levhaları
- Yağmur Barınağı
- Piknik Alanı ve Gölet
- Ahşap Oyun Elemanı ve Sağlıklı Yaşam Fitnes Grubu
- Çeşme
- Yürüyüş Parkuru
- Dinlenme Birimleri
- Genel İhtiyaç Alanı (WC)
Bolu Kent Ormanı ana giriş kapısı ahşap olup, kapının üzerindeki alanda kat planı bulunmaktadır (Şekil 27 ve Şekil 28). Raporda Bol kent ormanına yedi ahşap yağmur barınağının inşa edildiği belirtiliyor (Şekil 32). Alanda ayrıca Şekil 34'te gösterildiği gibi gölge sağlamak amacıyla ağaçların altında oturma üniteleri bulunmaktadır.
Bolu Kent Ormanı'nda ayrıca Şekil 35'te görüldüğü gibi iki takım ahşap çocuk oyun elemanı ve iki takım sağlıklı yaşam ve fitness seti bulunmaktadır. Şehir ormanının girişinde ziyaretçilerin kullanabileceği taş işlemeli bir çeşme bulunmaktadır. Şekil 36'da görülmektedir. Kent ormanındaki yürüyüş yolunun toplam uzunluğu çapraz, yürüyüş yolu ve ara yaya yolları dahil zorluk derecesine bölünerek toplam 5150 metredir.
Bolu Kent Ormanı'nda ziyaretçilerin genel ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri orman girişinde iki adet ahşap tuvalet bulunmaktadır (Şekil 39).
BOLU KENT ORMANI’NA İLİŞKİN PEYZAJ DEĞERLENDİRMELERİ
Uzman Görüşü Değerlendirmesi
Araştırmaya katılan uzmanlara sorulan soru "Ekolojik işlevleri açısından kent ormanlarının temel amacı ne olmalıdır?" Uzmanların 'Kentsel çevrede gürültü kirliliğinin azaltılması' ve 'Ormandaki zengin madde ve gübre ihtiyacının azaltılarak toprağın iyileştirilmesi' sorularına 1,14 oranında aynı oranda cevap verdikleri belirlendi (Şekil 40). Ankete katılan uzmanlara sorulan soru "Estetik ve mimari işlevler açısından kent ormanlarının temel amacı ne olmalıdır?" 1. soruya verdikleri yanıt.
Araştırmaya katılan uzmanlara sorulan soru "Fiziksel ve iklimsel işlevler açısından kent ormanlarının temel amacı ne olmalıdır?" Soruya verdikleri yanıtlarda: 1.
Estetik ve Mimari İşlevler
Araştırmaya katılan uzmanlara "Ekonomik işlevleri açısından kent ormanlarının temel amacı ne olmalıdır?" sorusu yöneltildi. Soruya verdikleri yanıtta: 1.
Fiziksel ve İklimsel İşlevler
Araştırmaya katılan uzmanlara sorulan soru şuydu: "Sosyal işlevleri açısından kent ormanlarının temel amacı ne olmalıdır?" sorusuna verdikleri yanıtlardan 1'i.
Ekonomik İşlevler
Sosyal İşlevler
Araştırmaya katılan uzmanlara sorulan soru şuydu: "Kent ormanlarında rekreasyonel faaliyetler açısından rekreasyon alanı ne amaçla kullanılmalıdır?" Soruya verdikleri yanıtta: 1.
Rekreasyonel Etkinlikler
Ankete katılan uzmanlara sorulan soru şuydu: "Kent ormanlarının kentsel yaşam kalitesine nasıl bir katkısı olduğunu düşünüyorsunuz?" sorusuna verdikleri yanıtlarda ise %37,34'lük oranla 'Sosyal özellikler' ilk sırada yer aldı.
Rekreasyonel Alan Kullanımları
Kentsel Yaşam Kalitesine Etkisi
- Görsel Peyzaj Kalitesi Analizi ve Değerlendirmesi
- Görsel Peyzaj Kalitesi Analizinde Fotoğrafların Sıfat Çiftlerine Göre Değerlendirilmesi Değerlendirilmesi
- Görsel Peyzaj Kalitesi Analizinde Fotoğraf Tercihi İle Üniversite Öğrencilerinin Bölüm Durumu Arasındaki İlişki
- Bolu Kent Ormanı’nın Rekreasyonel Kullanım Potansiyelinin Değerlendirilmesi Bolu Kent Ormanı’nın rekreasyonel potansiyeli, Gülez (1990)’in orman içi alanların
- Bolu Kent Ormanı’na İlişkin SWOT Analizi
- Bolu Kent Ormanı’nın Çok Fonksiyonlu Kullanım Özelliklerine Göre Değerlendirilmesi Değerlendirilmesi
Analize göre Bolu Kent Ormanı'nda sıfat çiftlerinin aldıkları puanlara göre değerlendirildiğinde en az beğenilen yani en yüksek puanı alan görseller F7 (ortalama genel puan = 34,32) olup (Tablo 47) bunu takip etmektedir. F13 (ortalama toplam puan = 16,59). ) ve üçüncü sırada F1 yer almaktadır (ortalama genel puan = 3,40) (Şekil 48). Görsel peyzaj kalite analizinde kullanıcı anketlerine göre kent ormanı içerisinde ağaçların düştüğü ihmal edilen alanlar en az sevilen alanlar olarak seçilmiştir (Şekil 48). Analize göre sıfat çiftlerinin aldığı puanlara göre Bolu Kent Ormanı değerlendirildiğinde en düşük ve en çok beğenilen görseller F3 (ortalama toplam puan = 13,15), ikinci sırada F8 (ortalama toplam puan = 6,94) ve Üçüncü sırada sırasıyla F8 ve F9 (ortalama toplam puan = 6,57) yer almaktadır (Şekil 49).
SWOT analizi, kent ormanlarının işlevleri temel alınarak 5 perspektiften uygulanmıştır: 'ekolojik, estetik, fiziksel ve iklimsel, rekreasyonel ve ekonomik'. Sürdürülebilir kentsel orman yönetimine yönelik planlama eksikliği. - Alanın yeterli kullanımına yönelik teşviklerin eksikliği. - Etkin ve aktif yönetim organizasyonunun olmayışı. Bolu Kent Ormanı'nın çok işlevli kullanım özellikleri incelendiğinde kent ormanlarının kente ve topluma sağladığı faydalar yeterince bilinmemekte ve yararlanılmamaktadır.
Uzmanlara göre Bolu Kent Ormanı, kent ormanlarında olması gereken kentin ana giriş ve çıkışlarına, kentin dokusunun yumuşatılmasına katkı sağlayacak kapasiteye sahip.
SONUÇ VE ÖNERİLER
Uzman Görüşü Değerlendirmeleri Çerçevesinde Geliştirilen Öneriler
Bolu Kent Ormanı'nın ekolojik açıdan geliştirilmesi için flora ve faunaya yönelik koruma alanları oluşturulmalı, endemik türlere yönelik özel araştırmalar yapılmalıdır. Bu nedenle insanların yorucu ve sıkıcı şehir ortamından uzaklaşabilmesi için Bolu Kent Ormanı teşvik edilmelidir. Bolu Kent Ormanı'nın rekreasyonel potansiyelini arttırmak için bölgeye uygun rekreasyonel faaliyetler araştırılarak özel alanlar oluşturulmalıdır.
Bu nedenle Bolu Kent Ormanı'nda insanların aileleriyle birlikte vakit geçirebilecekleri güvenli alanların olması önemlidir. Bolu Kent Ormanı'nda en az beğenilen resimler F7 (toplam puan = 34,32), F13 (toplam puan = 16,59) ve F1 (toplam puan = 3,40) ile ihmal edilen alan resimleri oldu. İnsanları Bolu kent ormanına çekmek için alanın bakımının her zaman düzenli yapılması gerekmektedir.
Bolu Kent Ormanı'nda en çok beğenilen ilk üç görsel F3 (ortalama genel puan = 13,15), F8 (ortalama genel puan = 6,94) ve F9 (ortalama genel puan = 6,57) oldu.
Bolu Kent Ormanı’nın Korunmasına Yönelik Öneriler
Bolu Kent Ormanı’nın Kullanımına Yönelik Öneriler
Bolu kent ormanının hemen yakınında yer alan ve her üç alanı kapsayan rekreasyon potansiyeli yüksek olan Abant ve Gölcük için entegre bir rekreasyon kompleksi planlanmalıdır. Bolu Kent Ormanı bilimsel araştırma ve eğitim potansiyeli olan bir alan, bu nedenle çocuklara ve gençlere doğa eğitimi alanı olacak ortamlar oluşturulmalı. Hem yerel halkın katılımını teşvik edecek, hem de bölgeye ekonomik katkı sağlayacak, bölgeye uygun festivaller ve etkinlikler düzenlenmelidir.
Orman içerisinde hem gençler hem de aileler için uygun alanlarda rekreasyon alanları (oryantiring, okçuluk, dağ bisikleti, tırmanma, paintball, kontrollü piknik alanı vb.) yapılmalıdır.
Bolu Kent Ormanı’nın Gelişimine Yönelik Öneriler
Bolu Kent Ormanı Yönetimine Yönelik Öneriler
Kent ormanlarının planlanması ve yönetimi öncelikle kent ormancılığı teşkilatının ve diğer devlet kurumlarının, belediyelerin ve sivil toplum kuruluşlarının katılımını içermelidir. Bol Kent Ormanı'nda kent ormanlarını bilen yeterli sayıda personelin görevlendirilmesi gerekmektedir. Bolu İli Orman Yönetim Planı, SWOT analizinde belirlenen ekolojik, estetik ve mimari, fiziksel ve iklimsel, sosyal ve ekonomik işlevlere göre yeniden düzenlenmelidir.
Yeşil Altyapı Kapsamında Gelişmiş Ülkelerdeki Kent Ormanı Planlamalarına Göre Araştırma Alanının Karşılaştırılması Sonucu Geliştirilen Öneriler Araştırma Alanının Karşılaştırılması Sonucu Geliştirilen Öneriler
Bolu Kent Ormanı'ndaki kaynaklar, koruma gereksinimleri değerlendirilerek değil, ekonomik çıkarların geliştirilmesi amacıyla kullanılmaktadır. Bolu Kent Ormanı'nda mevcut flora ve fauna mevcut olup sürdürülebilirliği açısından özel bir koruma statüsü bulunmamaktadır. Bolulular doğrudan Bolu kent ormanından kesilen ağaçların odunundan ısı enerjisi kaynağı olarak faydalanıyor.
Bolu Kent Ormanı'nın kente yeşil alan sağlamanın yanı sıra ekolojik ve ekonomik açıdan da katkı sağladığını belirtmek gerekiyor. Bolu kent ormanında bitki materyallerinden gaz çıkarımı sağlanmalı ve özel üretim alanları oluşturulmalıdır. Bu anket formu Bartın Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı'nda "Kentsel Yeşil Altyapı Çerçevesinde Bolus Kent Ormanının Çok Fonksiyonlu Kullanım Özelliklerinin İncelenmesi" başlıklı yüksek lisans konusu çalışması çerçevesinde hazırlanmıştır. .
"Bolu kent ormanının çok işlevli kullanım özelliklerinin kentsel yeşil altyapı kapsamında incelenmesi", Uluslararası Yeşillendirme Sempozyumu III, 15-17 Nisan, İstanbul, s.
