• Sonuç bulunamadı

Veri toplama araĢtırma problemlerine yanıt bulabilmek için nitelikli bilgiler toplamayı amaçlayan, birbirini takip eden iliĢkili faaliyetler dizisi olarak düĢünülebilir. Şekil 3.2 de görüldüğü gibi nitel araĢtırma yöntemini kullanan bir araĢtırmacının veri toplama sürecinde takip edeceği bir dizi faaliyet vardır (Creswell, 2016, s.146).

ġekil 3.3 Veri Toplama Faaliyetleri Kaynak: (Creswell, 2016, s.146)

Mekanın/KiĢinin Belirlenmesi

EriĢim ve uyumun sağlanması

Amaçlı Örnekleme

Veri toplama Verilerin kaydı

Alan sorunlarının çözümü

Verilerin saklanması

Nitel araĢtırmada geçerliliğin ve güvenirliğin sağlanmasında kullanılan önemli stratejilerden biri, “çeĢitleme”dir. ÇeĢitleme (triangulation) farklı veri kaynakları, farklı veri toplama ve analiz yöntemleri kullanarak araĢtırma sonuçlarının inandırıcılığını artırmaya yönelik çabaların bütünüdür. Gözlem yoluyla elde edilen bilgilerin görüĢme yoluyla teyit edilmesi ya da görüĢmede ortaya çıkan bazı sonuçların gözlem yoluyla teyit edilmesi, çeĢitlemeye bir örnek oluĢturabilir (Yıldırım ve ġimĢek, 2008, s. 94).

AraĢtırmada çeĢitlemeyi sağlaması açısından iki farklı nitel veri toplama yönetimi ve bu yöntemlere uygun araçlar kullanılmıĢtır. Bu veri toplama yöntemlerinden birincisi görüĢme formlarıdır. Katılımcıların konuya iliĢkin görüĢlerini almak amacıyla açık uçlu sorulara ve yarı yapılandırılmıĢ görüĢme sorularına dayanan katılımcı türüne uygun bireysel ve odak grup görüĢme formları hazırlanmıĢtır.

Patton (1987)‟a göre, bir bireyin iç dünyasına girmek ve onun bakıĢ açısını anlamak görüĢmenin amacıdır. GörüĢme türleri çeĢitli kaynaklarda farklı Ģekillerde sınıflandırılmıĢtır. Bu sınıflandırmalardan bir tanesi de katılımcı sayısına göre olan görüĢmelerdir. GörüĢmeye katılanların sayısına göre görüĢmeler bireysel ve (odak) grup görüĢmeleri olarak ikiye ayrılmaktadır.

Bireysel görüĢmelerde edinilmeyen bilgilere ulaĢmak ve bireyin tek baĢına vereceği cevaplar ile grup içindeki etkileĢimi sonucu vereceği cevapların farklı olacağı varsayımı ile bu araĢtırmada bireysel ve odak grup görüĢme türleri kullanılmıĢtır.

Karasar (1999)‟a göre bireysel görüĢmelerde; görüĢmeci ile cevaplayan (görüĢme yapılan kiĢi) haricinde kimsenin görüĢmede bulunmamaktadır. KiĢiye özgü bilgilere daha çok bireysel görüĢmelerde ulaĢılır. Fakat öte yandan bireysel görüĢmelerde edinilmeyen bilgilere de grup görüĢmelerinde ulaĢılabilir. Grupla görüĢmelerde ise; ortak bir problem etrafında, oluĢan etkileĢimle sorulara yanıt verecek grupla yapılır, bu esnada görüĢmeci de gruptaki kiĢilerin görüĢmenin amacından sapmadan ilerlemesini sağlamak ve not almakla görevlidir (Tiryaki, 2006, s.4).

AraĢtırmada ikinci veri toplama yöntemi olarak Doküman Analizi kullanılmıĢtır. Toplantı tutanaklarının ve karar defterlerinin incelenmesi sonucu okullardaki biçimsel grupların oluĢumu ile ilgili bulgular elde edilmiĢ ancak bu

dökümanlarda kiĢilerin isimlerinin yer alması ve okul yöneticilerinin bu belgeleri araĢtırmada yer almamak Ģartıyla paylaĢmaları nedeniyle araĢtırmaya fiziksel olarak eklenmemiĢtir.

3.3.1. Bireysel GörüĢmeler

AraĢtırmada kullanılan veri toplama araçlarından biri bireysel görüĢmedir.

Patton‟a göre nitel araĢtırmalarda için üç tür görüĢme yaklaĢımı kullanılabilir.

Bunlardan biri, doğal bir sohbet Ģeklinde görüĢmedir. Bu tür görüĢmelerde konuĢmanın geliĢimine göre soruların kendiliğinden geliĢtiği bir süreç yaĢanır. Diğer görüĢme türü ise, görüĢme öncesinde, araĢtırmacının görüĢmeye yönelik ana çizgileri belirlediği bir türdür. KalıplaĢmıĢ sorular yerine araĢtırma probleminin ana çerçevesinin yansıtıldığı yarı standardize bir görüĢme yapılması esastır. Nitel araĢtırmalarda kullanılan haliyle görüĢmenin üçüncü çeĢidi, kalıp haline getirilmiĢ/yapılandırılmıĢ (standardized) açık uçlu sorularla yapılandır (Patton, 1990, s.280). Bu araĢtırmada yarı yapılandırılmıĢ görüĢme formu kullanılmıĢtır.

GörüĢme sorularının oluĢturulması için ilk olarak sorular yapılan alan yazın taramasıyla kavramsal çerçevede oluĢturulmuĢ ve ardından görüĢme formunun yapılandırılması için asıl çalıĢmaya dahil edilmeyen bir okulda çalıĢmanın gerçek katılımcılarına benzer kiĢilerle ön görüĢmeler yapılmıĢtır. Daha sonra uzman görüĢü alınarak açık uçlu sorulara dayandırılmıĢ yarı yapılandırılmıĢ görüĢme formları oluĢturulmuĢtur. Bu formlar kullanılarak bireysel görüĢmeler sürdürülmüĢtür.

GörüĢmeden elde edilecek verilerin daha iyi analiz edilebilmesi ve zaman kazanmak için ses kayıt cihazı kullanılmıĢtır. Ses kayıt cihazındaki bu kayıtlar deĢifre edilerek metne çevrilmiĢtir.

Bireysel görüĢmede kullanılan yarı yapılandırılmıĢ görüĢme soruları Ģunlardır:

1. Okuldaki meslektaĢlarınızla nasıl vakit geçiriyorsunuz?

2. Sizce okuldaki öğretmenler birbiriyle arkadaĢlık kurarken hangi kriterlere göre hareket ediyorlar?

3. Okulunuzdaki gruplaĢmalardan biraz söz edebilir misiniz?

4. Gruplarda konuĢulan konular ne Ģekilde/kimlerle paylaĢılıyor?

5. Grup üyeleri yapılan konuĢmalardan nasıl etkileniyor?

6. Gruplar arasındaki iliĢkiler, okul iĢleyiĢine nasıl etki ediyor?

7. Okulunuzdaki grup iliĢkilerini, iĢ stresine etkileri açısından değerlendirir misiniz?

8. Ġçinde olduğunuz grup ya da grupların amaçlarını/düĢüncelerini benimseme açısından kendinizi değerlendirir misiniz?

9. Bir grubun üyesi olmak okulu, iĢi sevmenizi, motivasyonunuzu nasıl etkiliyor?

10. Bir gruba üye olmak, okula olan bağlılığınızı nasıl etkiliyor?

11. Bir gruba üye olmak, grup iliĢkileri yer değiĢtirme konusundaki fikirlerinizi nasıl etkiliyor?

12. Okul idaresinin gruplara yaklaĢımı nasıl?

3.3.2. Odak Grup GörüĢmeleri

Berg (2000, s.111) odak grup görüĢmelerini küçük gruplar için tasarlanmıĢ görüĢme tipi olarak tanımlamıĢtır. Tipik bir odak grup görüĢmesi moderatör adı verilen bir yönetici tarafından rehberlik edilen az sayıda katılımcı arasında gerçekleĢir. Kruger (1994) kompleks problemler için oluĢturulan odak grupların yedi katılımcıyı geçmemesini önermektedir.

Bu araĢtırmada odak gruplar dörder katılımcıdan oluĢturulmuĢtur. Odak grup 1, merkez okul statüsünde bulunan okulda görev yapan öğretmenlerden (Ö1, Ö2, Ö3 ve Ö4); Odak grup 2, sosyo-ekonomik olarak düĢük düzeyde bulunan okulda görev yapan öğretmenlerden (Ö5, Ö6, Ö7 ve Ö8), Odak grup 3 ise köy okulu özelliği gösteren okulda görev yapan öğretmenlerden (Ö9, Ö10, Ö11 ve Ö12) oluĢmaktadır.

Odak grup görüĢmelerinin moderatörlüğünü araĢtırmacı kendisi yürütmüĢtür.

GörüĢmelerde katılımcıların rahat bir Ģekilde görüĢlerini yansıtmalarına imkan vermiĢ, herkesin katılımcı olması için cesaretlendirmiĢtir. Gerektiği yerde soruların daha anlaĢılır olması için kendilerine açıklamalarda bulunmuĢtur. Gruptaki katılımcıların detaylara inebilmeleri için zaman vermiĢ, ancak bu sırada konunun odağından sapmamasına gayret etmiĢtir. Zaman zaman sonda sorular kullanarak katılımcıların düĢüncelerini toparlamalarını amaçlamıĢtır. Odak grup görüĢmelerinde moderatöre önemli iĢ düĢer. BaltaĢ (2003, s.33).iyi bir moderatörün öncelikle katılımcıların güvenini kazanması ve onları rahatlatarak tartıĢmaya teĢvik etmesi gerektiğini söylemiĢtir.

Odak grup görüĢmelerinde bireysel görüĢmeden elde edilen veriler ıĢığı altında açık uçlu sorulara dayandırılmıĢ yarı yapılandırılmıĢ odak grup görüĢme soruları oluĢturulmuĢtur.

Odak grup görüĢmelerinde kullanılan yarı yapılandırılmıĢ görüĢme soruları Ģunlardır:

1. Okullardaki grup iliĢkilerinin okul iĢleyiĢine ya da grup üyelerine etkisi hakkında ne düĢünüyorsunuz?

2. Okullardaki grup iliĢkilerini iĢ stresine etkileri açısından değerlendirir misiniz?

3. Bir grubun üyesi olmak iĢi sevmenizi, iĢ doyumunuzu nasıl etkiliyor?

Açıklar mısınız?

4. Bir gruba üye olmanız, grup arkadaĢlıklarınız okula bağlılığınızı nasıl etkiliyor?

5. Bir grubun üyesi olmak iĢten ayrılma niyetinizi, yani tayin istemek gibi, nasıl etkiliyor?