• Sonuç bulunamadı

Maliyet kontrolünde bilgisayar yazılımı kullanımı

2. KAYNAK TARAMASI

2.2. Maliyet Kontrolü ve Modelleri

2.2.5. Maliyet kontrolünde bilgisayar yazılımı kullanımı

Bilgisayar ve yazılım teknolojilerinde son bir kaç on yılda ortaya çıkan olağanüstü gelişmeler inşaat sektörünü de derinden etkilemiştir. Bir kaç on yıl öncesine kadar matbaa ile basılmış kağıt üzerinde hazır cetvellere elle ve mürekkepli kalemle teker teker işlenmesi gereken metraj, keşif ve rapor gibi işlemleri yerine getirmek 21.

yüzyılın ilk çeyreğini devirmeye yaklaştığımız bu günlerde bilgisayar ortamında hazır paket programlarla oldukça basit ve pratik hale gelmiştir. Bilgisayar teknolojileri sadece

23

maliyet kontrolün malzemesini oluşturan iş kırılım yapısı, keşif, maliyet analizi, metraj ve iş programı gibi unsurların kolayca ve ivedi biçimde hazırlamaya olanak vermekle kalmamış hazır maliyet kontrol, proje yönetimi ve proje kontrolü programlarının yaratılmasını da sağlamıştır (Hegazy 2002). Bu türden programları kullanmanın bir diğer faydası da merkez ofis ile şantiyeler arası koordinasyona ve bilgi paylaşımına yardımcı olmaktır (Kaya vd. 2011).

1993 Yılında Glenn Gallop isimli bir Amerikalı tarafından ABD'nin Virginia eyaletinde kurulan Pinnacle Management Systems, Inc. firmasının 2014 yılında planlama ve iş programı hazırlama özelliği de olan 40 farklı maliyet kontrol paket programının incelenmesi ile oluşmuş bir araştırmaya göre dünya genelinde kazanılmış değer yönetimi ile proje maliyet kontrolünde en yaygın kullanılan bilgisayar yazılımları şunlardır (Anonymous 8):

 Microsoft Project/Project Control

 Primavera P6

 Deltek Open Plan

 Safran

 Artemis

Bu listeye sektörde yaygın olarak kullanılan Asta Powerproject yazılımı da eklenebilir (Anonymous 9). Ayrıca Oracle firmasının sadece maliyet kontrolü ve maliyet yönetimine dair farklı Primavera maliyet kontrol uygulaması (Primavera cost control application) modülleri de mevcuttur (Anonymous 13).

Birleşik Krallık'ta 2010 yılında 250 farklı müteahhitlik ve müşavirlik firması üzerinden yapılan bir araştırmada proje yönetimi ve kontrolü için sektöre tercih edilen programlar ve tercih edilme oranları Çizelge 2.3'de listelendiği gibi sonuçlanmıştır (Olawale ve Sun 2010):

Çizelge 2.3. Birleşik Krallık'ta proje yönetiminde kullanılan paket programlar

Yazılım

Müteahhitlerin Kullanım %'si

Müşavirlerin Kullanım %'si

Microsoft Project 35% 57%

Asta PowerProject 44% 19%

Primavera 15% 19%

Project Commander 4% 5%

Deltek Open Plan 2% -

Ulusal yapım yönetimi literatüründe bu paket programlardan herhangi biri ile ilgili maliyet kontrol uygulaması mevcut değildir. Ulusal literatürde Primavera (P3 ya da P6) programını araç edinen çeşitli yayınlar mevcuttur. Örnek olarak bunlardan Alpay (2007) bir inşaat projesinin Primavera ile planlanması tezini işlemiş, Dayı (2010) iş programlarında gecikme analizini işlediği tezinde Primavera programını kullanmış, Moldabekov (2012) Kazakistan inşaat sektörüne ait bir incelemede Primavera P6

24

kullanarak planlama yapmıştır. Bu yüksek lisans tezinin ereklerinden biri de ulusal alanda Primavera P6 ile maliyet kontrolü konusunu içeren ilk çalışma olmaktır.

Uluslararası alanda kazanılmış değer analizi ile bilgisayar programı destekli maliyet kontrolü hakkında yayınlar çokça mevcuttur. Örneğin CCS Candy sektörde çok yaygın kullanılmayan ve keşif, planlama, nakit akışı, proje kontrolü, değerleme ve kazanılmış değer analizi gibi işlevleri yerine getirmek için tasarlanmış bir bilgisayar yazılımıdır.

Ashif vd. (2014) CCS Candy programı ile bir inşaat projesine ait vaka incelemesi yapmış ve kazanılmış değer yönetimi ile maliyet kontrolünü bu program aracılığı ile uygulamıştır.

Yapım yönetimine dair bilgisayar programları maliyet kontrolüne ve proje performansının belirlenmesine henüz planlama aşamasında da önemli katkılar sağlarlar.

İnşaat projelerinde kaynak dengeleme olarak tanımlanan yöntem işgücünün proje zaman çizelgesine dengeli bir şekilde dağılımını sağlamak işgücü sirkülâsyonu, sürekli yeni işçi alımını ve mevcut işçilerin işten çıkarılmasını engelleyici bir düzen oluşturmak amacıyla uygulanır (Hegazy 2002).

Kaynak dengeleme problemi oldukça karmaşık bir konu olduğundan bunun klasik yöntemlerle çözümü zordur. Hatta kaynak dengelemenin popüler bilgisayar programları aracılığı ile dahi yeterli olarak yapılamadığına dair görüşler mevcuttur. Bu anlamda Khah (2014) Ms Project, Primavera P6 ve Asta Powerproject proje yönetimi programlarının kaynak dengelemesi probleminin çözümüne etkisini araştırmış ve problemin daha hassas çözümüne dair yeni algoritmaların oluşturulması gerektiği gibi önerilerde bulunmuştur.

İnşaat sektöründe proje yönetim, izleme ve kontrol araçları gelişen bilgisayar teknolojileri ile artık "Yapı Bilgi Modelleme" (YPM) diye adlandırılan "BIM" (Building Information Modeling) yazılımlarının araçsal kullanımı yönünde evirilmektedir (Rumane 2016). Yapı bilgi modelleme fikir aşamasından projenin bitirilip teslim aşamasına, hatta teslimden sonra bile planlanan proje ömrü boyunca yapı hakkında bilgi edinilebilecek, her aşamasında yapılan değişikliklerin diğer disiplinlerce de kolaylıkla algılanabileceği, coğrafi bilgi sistemleri entegre edilerek çevresindeki nesneler hakkında da bilgi edinilebilecek yeni bir sistemdir (Akkaya 2012).

Yapı bilgi modellemesinde, projenin tasarım aşamasında yapıya ait bütün verilerini yapının 3 boyutlu modeline entegre ederek her alanda kullanılabilecek bir veritabanı oluşturulmaktadır (Yöndem 2017). Bu teknolojinin başlangıç aşaması 3 boyutlu (3B) modellemedir ve bir ileriki aşaması olan dört boyutlu modelleme olarak adlandırılan "4B modelleme" kullanımı sektörde her geçen gün yaygınlık kazanmaktadır. 4B CAD (4 Dimesional Computer Aided Design) bir yapının üç boyutlu geometrisine dördüncü boyut olan zamanın entegre edilmesi ile oluşur (Gökyiğit 2014).

Bu durum zaman ekseni üzerine düşen maliyet parametreleri sayesinde mümkün olan proje yönetim ve kontrol mekanizmalarının işlevselliğini de olanaklı kılmaktadır.

Gökyiğit (2014) çalışmasında 4B modellemenin ülkemizde yaygın biçimde kullanılmayışının sebeplerini incelemiş ve Türk inşaat sektöründe 4B modelleme araçları ile proje yönetiminin mümkünlüğünü sorgulamıştır. Yine 4B CAD alanında Erdoğan (2009) 4B CAD teknolojisinin Türk inşaat sektöründe uygulamalarının

25

değerlendirilmesini araştırmış ve Türkiye'de 4B CAD uygulamalarının yeteri kadar kullanılmamasına dair çalışmasının bulgusu olan gerekçeleri sıralamıştır. Kıvırcık (2016) yapı bilgi modellemesinin yapım yönetimi alanında uygulamasını araştırdığı çalışmasında projelerin tasarım evresinde sağladığı kolaylık, zaman ve maliyet bileşenlerinin iş akışına eklemlenmesinin pratikliği ve iş kırılım yapısı ve malzeme ve kaynak yönetimi alanında sağladığı faydalar YBM'nin sektöre sağladığı avantajların başında geldiğini belirtmiştir.

Yapı bilgi modelleme sisteminin bir sonraki aşaması 5 boyutlu modelleme olarak adlandırılan 5B modelleme (5D CAD)'dir. 3B model bir yapının 3 boyutlu proje ve planının ifadesi iken 4B bu modele zaman boyutunun eklenmesi ve 5B ise 5. boyut olarak maliyet bileşeninin eklemlenmesidir. Buna göre 5B yapı bilgi modellemesi bir projenin iş programını, metrajları ve birim maliyetleri bünyesinde içerir (Alsharqawi 2016; Smith 2014).

İnşaat ve proje yönetim işlerinde bilgisayar ve yazılım teknolojilerinin etkinliklerine dair bir diğer gelişme ise paket programların mobil ağlar ve mobil cihazlar üzerinden kullanımının giderek yaygınlaşmasıdır. Köseoğlu (2004) çalışmasında inşaat projelerinin kablosuz iletişim yoluyla kontrolünü çalıştıktan 8 sene sonra 2012 yılında Oracle firması Primavera P6'nın akıllı telefonlarda kullanılabilen Apple Store uygulamasını piyasaya sürmüştür (Anonymous 7).