• Sonuç bulunamadı

2.2. Grup Kavramı

2.2.3. Grup Normları

Toplumların, organizasyonların ve grupların yönetiminin merkezinde o topluma, gruba ya da organizasyona ait olan değer ve inançlar vardır.

Organizasyondaki yönetici ve iĢgörenler içinde bulundukları örgütün kültürel oratmından etkilenmektedirler. Yönetici ve iĢgörenlerin gerçekleĢtirmek istedikleri pek çok Ģey olabilir ancak bunların toplum ve örgüt değerlerine uygun olması gerektiğinin farkındadırlar. Bu nedenle denebilir ki “yönetim ve kültür, aynı madeni paranın iki yüzü gibidir. Biri olmadan, diğeri anlaĢılamaz” (Schein, 1991, s.492)

Örgüt kültürü, bir örgütteki temel değerler ve inanaçlar bütünüdür. Üyelerin örgütte neler yapabilecekleri ve nasıl davranabilecekleri konusunda pusuladır. Örgüt kültürü, iĢgörenlerin süreç içinde ortaya koydukları gelenekler, anlayıĢlar ve normlar bütünüdür. Örgütte kültür, "örgütün değerleri, inanç ve normları, politikaları ve prosedürlerini birleĢtiren, örgütü bir arada tutan tutkala benzetilebilir" (Kırel, 1989;

Kırım, 1998; Kozlu, 1986; Mitchell, 2002).

Bir örgütte örgütkültürünün iĢlevini gruplarda normlar görmektedir. Örgüt üyelerinin düĢüncelerini Ģekillerindiren ve hareketlerini sınırlayan Ģey örgüt

kültürüyken gruplarda, grup üyelerinin nasıl hareket etmeleri konusunda yol gösterici olan unsur grup normlarıdır. Owens ve Steinhof (1989) normları, örgütsel kültür içinde davranıĢı etkileyen, sosyal sistemi kurumsallaĢtıran ve güçlendiren ögeler olarak tanımlamaktadırlar.

Robbins ve Judge (2009, s.285) norm kavramını, grupta belli durumlarda yapılması ve yapılmaması gereken, üyelerce ortaklaĢa belirlenmiĢ davranıĢ standartları olarak tanımlamıĢlardır. Grup tarafından onaylanan normlar aynı zamanda üyeler için dıĢsal bir kontrol aracıdır ve üyelerin çalıĢma davranıĢlarını etkiler.

Cevizci (2000, s.668) norm kavramını

"Bir sosyal grubun kendisi için ilke edindiği ve grup üyelerinin davranışlarını yönlendiren davranış kuralları bütünü, ahlâk alanında doğru eylemi belirleyen kural, uygun davranış için standart, eylemlerde temele alınan davranış ilkesi, değeri yargılamak ya da değer biçmek için kullanılan ölçü"

Ģeklinde tarif etmiĢtir.

Grup içindeki bireyler, benzer biçimde düĢünme ve davranma eğilimindedirler. Grup üyeleri arasındaki sürekli etkileĢim, grupça paylaĢılan ortak değer yargılarının ve grup normlarının oluĢmasına neden olur. Normlar, insanlar arası iliĢkiler ve etkileĢimlerde davranıĢlara yön veren, sınırlayan grup tarafından saptanan ve onaylanan davranıĢ standardıdır (M. Aydın, 2000; Fehr ve Fischbacher, 2004, s.185).

Aile, eğitim kurumu, sosyal çevre ve kurumlar istikrarlı bir statü, rol iliĢkileri ve belirli normlardan oluĢmaktadır. Normlar, grupların etkileĢimi sırasında oluĢan ve üyelerin davranıĢlarını üzerinde yaptırıma sahip ölçülerdir (Ġbicioğlu, Özmen & TaĢ, 2009, s.11).

Gruplarda normların büyük bölümü yazılı değildir, örgüt kültürü içerisinde yaĢanarak öğrenilir. Örgütte kabul görmek için normların iyi bilinmesi ve uyulması önemlidir. Farklı örgütlerde normlar da farklılaĢabilir ve bir örgütte kabul gören bir davranıĢ baĢka bir örgütte sorunlara yol açabilir. Örneğin bürokratik örgütlerde astların üstlerini eleĢtirmeleri, kapıyı çalmadan odaya girmeleri gibi davranıĢlar üyenin dıĢlanmasına sebep olabilecekken, yenilikçi bir örgütte üstleri eleĢtirebilme kendine güvenin iĢareti olarak algılanabilecektir (Bulut ve Polat, 2012, s.119-120).

Gruptaki sosyalleĢme sürecinde farkedilen normlar biçimsel olmayan düzenlemelerdir ve birey çoğunlukla bir norma uyduğunun farkına varmadan doğal olarak onu içselleĢtirir. Toplum üyeleri, içinde bulundukları toplumun normlarına göre doğru olanı öğrenir/öğretir ve uyulmasını sağlar. Böylece normlar yoluyla toplumun kontrolü bir ölçüde sağlanmıĢ olmaktadır (Özkalp, Arıcı ve Bayraktar, 1998, s.60).

Normlar insanların sosyalleĢmeleri sırasında genel olarak uymaları beklenen yazılı olmayan kurallardır ve uyulmaması toplum içerisinde tepki doğurabilecek sonuçlar verebilir (Weber, 2004, s.74).

Normlar bir kere benimsendikten sonra dinamik baskı araçlarına dönüĢürler.

Grup üyeleri bazen bireysel olarak belirli bir davranıĢ biçimini benimsememiĢ olsa bile, hatta bireyin kiĢisel amaçlarına ters düĢse bile norma uymak zorunda kalır (Eren, 2017, s.116).

Normlar belirsizliği azaltarak bireyler arası iliĢkilerde tahmin edilebilirlik ve kararlılık sağlar, insan davranıĢlarına denetim ve limit getirir. Birey belirsizliğin tedirginliğinden kurtularak güvende hisseder (Aktan ve Vural, 2006, s.13). Güven hissettikçe özgürleĢen birey harekete geçme ve gerçekleĢtirme gücü kazanır.

Gruplar bazen normlar yüzünden eli kolu bağlı duruma gelebilir. Gruplara zarar veren normlardan korunmanın en iyi yolu, daha baĢtan iĢlevsel normlar koymaktır. BaĢka bir yaklaĢımda istenen değer ve normlara uygun değerlere sahip insanlarla grup oluĢturmaktır (McShane ve GL Now, 2016, s.142).

Gruplarda çalıĢanların oynadığı roller normlarla belirlenmektedir. Bu nedenle normlar tasvip edilen ya da edilmeyen davranıĢları ortaya koyarlar (Katz ve Kahn, 1977). Grup normlarına uygun hareket etmeyen üyeler grup dıĢında bırakılmaya ya da davranıĢlarını gözden geçirip düzenleyerek gruba uymaya mecburdurlar.

Grup normları, grup üyelerinin grup içinde düzenin sağlanması ve grup varlığının sürdürülebilmesi açısından önemli bir yere sahiptir. Ayrıca normlar, grup üyelerinin karĢılıklı iliĢkilerinde de birtakım beklentileri ve etkileĢimleri düzen altında tutar. Nasıl ki bir toplum kurallar olmadan varlığını sürdüremezse, gruplarda kendilerine ait bir takım normlar geliĢtiremezlerse dağılırlar (Kabay, 2017, s.17).

Grupların, normların olumsuz sonuçlarını yaĢamamak için iĢlevsel olan normla iĢlevsel olmayan normu birbirinden ayırması ve iĢlevsiz hale gelenleri

değiĢtirme yoluna gitmesi gerekir. ĠĢlevsiz normlar grup içinde değiĢtirilemeyecek kadar kök salmıĢsa ve değiĢtirilmesi mümkün değilse grubu dağıtmak ya da en azından değiĢime direnen grup üyelerini değiĢtirmek gerekebilir (McShane ve GL Now, 2016, s.143).

Siegel ve Siegel (1957, s.360-361) grup normlarının bireyler üzerindeki etkisini belirlemek için özel bir Amerikan kolejine devam eden öğrenciler üzerinde bir çalıĢma yapmıĢlardır. Bu araĢtırmada, koleje devam eden öğrencilerden birisi tutucu normları, diğeri hoĢgörülü normları olan farklı öğrenci yurtlarına yerleĢtirilmiĢtir. AraĢtırmacılar, öğrencilerin tutuculuk düzeyini öğretim yılının baĢında ve sonunda ölçerek, hoĢgörülü normlara maruz kalmanın, tutucu davranıĢları azalttığı sonucuna ulaĢmıĢlardır.

Grubun biçimsel veya doğal oluĢu gruptaki statü ve normları da etkiler.

Biçimsel gruplarda iliĢkilerin yapısı, statülerin belirlenmesi, normların uygulanması önceden belirlenmiĢ sözleĢmelerdir. Bir normun uygulanmaması halinde grup yapısı ve verimliliği olumsuz etkilenir (Tolan, Ġsen ve Batmaz, 1985, s.244).

Grup normları grubun büyüklüğüne, oluĢma Ģekline ve türüne göre değiĢiklik göstermektedir. Örneğin biçimsel grup normlarıyla doğal grup normları birbirinden farklılık göstermektedir. Bu nedenle öncelikle grup türlerini incelemek yararlı olacaktır.