• Sonuç bulunamadı

Geleneksel ve Modern Kutlama ve Armağanlaşma Pratikleri

4.6. Annelik ve Çocuk Ekseninde Gerçekleşen Kutlama ve Armağanlaşma Pratiklerine

4.6.5. Geleneksel ve Modern Kutlama ve Armağanlaşma Pratikleri

Araştırmada annelerin geleneksel ve modern kutlama - armağanlaşma pratiklerine ilişkin görüş ve düşünceleri alınırken bu uygulamalar arasındaki benzerlik ve farklılıkları da ortaya koymaları istenmiştir. Anneler farklılık ve benzerliklere ilişkin düşüncelerini tüketim, tüketim toplumu, kapitalizm, artan alım gücü, sosyal medya, moda, koşullara ayak uydurma, gösteriş gibi kavramlar kullanarak açıklamaya çalışmışlardır. Katılımcıların bir kısmı geleneksel ve modern uygulamalar arasındaki ayrımı tüketim, kapitalizm ve tüketim toplumu gibi kavramlarla ilişkilendirerek açıklamıştır.

"...temel ayrım bu tarz kutlamaların içinde yaşadığımız toplum fertlerine daha çok tüket demesi, insanları nasıl kandırabilirim olayı var o kadar çok şey var ki birine kapılmamak imkânsız. Tüketim toplumunun ferdi olmak böyle bir şey." (A.4, 32yaş),

"... kapilatizm… ister istemez tüketime itiyor…Mesela diş buğdayı aslında bizim geleneksel bir şeyimiz ama kapitalist sistem sayesinde bir kültür transferi oluyor ve dışarıdan alıp da kendimize uyarlıyoruz.

Bu durum da yeni sektörler oluşturarak daha çok tüketimin önünü açıyor"(A.15, 34yaş).

"...iyice, tüketim toplumu olmaya başladığımız için bu da onun bir parçası ve çok malzemenin çok olduğu alanda bebekler çocuklar o kadar çok şey var ki yani yapılması gereken bunu da fırsata çevirmek insanlar var. Bunlarda ayrı bir sektör oluşturuyorlar."(A.20, 36yaş)

Katılımcı görüşleri ile paralel yaklaşımları Clarke (2007a) çalışmasında (2007a) aktarmaktadır. Ona göre İngiltere de yapılan etnografik araştırmalar da çocuk partilerinin ve bu eksendeki diğer uygulamaların öncelikle sağladıkları sektörel büyüme aracılığı ile ekonomik potansiyeli vurgulamaktadır. Bu bakıştan hareketle kendisi günümüz koşullarında doğum günü organizasyonlarının sosyo-ekonomik açıdan muazzam önemli olduğunu belirtir.

Bunun bir sonucu olarak da parti mağazalarının, etkinlik evlerinin kostüm kiralama merkezlerinin ve benzer içerikli diğer işletmelerin sayısının sürekli arttığını örnek olarak gösterir.

Bazı katılımcılar da kutlama ve armağanlaşma pratiklerinde geleneksel-modern ayrımını medya araçları, popüler kültür ve değişen haberleşme araçları ile ilişkilendirmiştir, onlardan bazılarının görüşleri ise şu şekildedir;

"... Medya etkisi çok var. Ünlüler yaptığı için önce gündeme geldi, Avrupai bir özenti. Sürekli gelişme amacı var sanki bunlar batı yaptığı için gelişmişlik gibi algılanıyor. Günümüzde geleneksellere oranla bu uygulamalar allandı, pullandı, farklılaştı. İnsanlar artık kendilerini mecbur da hissediyor."(A.5, 27yaş),

“acayip bir haberleşme ağı var artık, kişilerin zarf içinde birbirlerine gönderdiği resimler mazide kaldı, tek tıkla dünyayı haberdar ediyor ve olanlardan haberdar oluyorsunuz. Bir ekonomik sınırı da yok aslında çok zenginler yapıyor, sen de kendine göre düzenliyorsun mesela babyshower’ ı ilk Demet Akalın yaptı diye hatırlıyorum ben, aklımda öyle kalmış. Şimdi herkes yapıyor zengin, fakir ayrımı yok, yani haberdar olmak yeterli.” (A.50, 29yaş).

"...bence bunlar bir nakil gibi birileri yapıyor sonra her yere yayılıyor. Babyshower diyince aklıma demet akalın geliyor mesela, ilk o yaptı 5-6 sene önce sonra bir baktık diğer ünlüler, ardından da halktakiler benimsedi bunu." (A.40, 36yaş).

Bu noktada Bauman’ ın (2005) söyleminden hareketle show dünyasının bir üyesi olan Demet Akalın’ ı “yeni kültür aracısı” olarak konumlandırmak mümkün görünmektedir.

Dolayısıyla popüler kültür ve ürünleri de kutlama ve armağanlaşma pratikleri açısında etkileyici bir unsur olarak ortaya çıkmıştır. Ayrıca yukarıdaki ifadeler Kawash’ ın 2011 yılında gerçekleştirdiği çalışma bulgularıyla da paralellik göstermektedir. Ona göre 2000'li yıllarda annelik ABD popüler kültüründe önemli ve merkezi konuma yerleşmiş ve bu durumun bir sonucu olarak hamilelik fotoğrafları ve kadınların annelik ekseninde gerçekleştirdikleri kutlama modası ürünler (babyshower partileri, ilk yaş armağanları vs.) halka yayılmaya başlamıştır. Ayrıca Byström (2015) babyshower gibi günümüz anneliği

açısından popülerleşen kutlamaların bir amacının da bebeğin gelişini kutlamak için aile üyelerinin bir araya gelmesine vesile olmak şeklinde belirtmiştir.

“… benim için bu tarz şeyleri gerçekleştirmek aslında bir bahane çünkü artık eskisi gibi aynı şehirde, birbirine yakın mekanlarda yaşamıyor ailelerimiz, böyle şeyler bahane oluyor aslında bir araya gelmeye.

Anılar birikmiş oluyor böylece.” (A.38, 24yaş),

"...yakınımda olan insanlar yine buluşmuş oluyor. Evlendikten sonra özelikle bunlar bir bahane oluyor.

Yaptığım hazırlıkları göstermek benim hoşuma gidiyor."(A.11, 35yaş).

Yukarıdaki örneklerde de benzer bir vurgu bulunmaktadır. Dolayısıyla sayısı ve yaygınlığı gitgide artan annelik ve çocuk eksenindeki ritüeller sayesinde aile fertleri bir araya gelerek ailede birlik ve dayanışma sağlanmaktadır. Ancak bazı katılımcılar ise özellikle modern bazı uygulamaları bir gelenek yitimi ve bir dejenerasyon olarak değerlendirmişlerdir.

"... Gereksiz ve saçma sapan şeyler bence insani değerlerden ve geleneklerimizden koptuğumuz için böyle, şu anda sanal ve geçici yaşıyoruz eskiden mutluyduk şimdi mutlu değiliz…bizim değerlerimiz ve yetiştirilme tarzımız var hepsinden koptuk yapmış olmak için yapıyoruz artık her şeyi."(A.10, 37yaş), "...bence toplum olarak ne kadar değiştiğimizin, geçmişimizden ve geleneklerimizden ne kadar uzaklaştığımızın hatta koptuğumuzun göstergesi bu tarz şeyler. Biz toplumsal, dinsel olarak hep mütevazi ol diye öğütlenen insanlardık ama şimdi bu tarz şeylere baktıkça olumsuz anlamda gelinen noktaya inanamıyorum. Bu iyi bir şey değil kesinlikle. İnternetten oradan buradan öğreniyoruz kim ne yapmış hemen biz de atlıyoruz. Ama bize ait değil. Bence bir son verilmeli artık. Eskiden annelerimizin döneminde ne kadar güzel, gerçekmiş bu tarz şeyler. Şimdi her şey çok yapmacık ve sahte."(A.38, 24yaş).

Clarke (2007a) da benzer yaklaşımı İngiltere de gerçekleştirdiği etnografik kökenli araştırmasında saptamıştır. Ona göre bu popüler olmaya başlayan hizmetlerin otantik akrabalıklar arasında ki söylemleri, geleneksel uygulamaları aşındıran, yok eden bir yönü bulunmaktadır.

Bazı katılımcılar için ise son yıllarda daha çok uygulanmaya başlanan modern ritüeller toplumsal değişme ile bağlantılandırılarak aşağıdaki örneklerde olduğu gibi yaşam koşullarının değişmesiyle ilişkilendirmişlerdir.

"...Devir değişti, kuşaklar değişti, hayat koşulları değişti, yani her şey değişti aslında. Bu dönemin koşulları böyle partileri, armağanları doğurdu. Önceden bu kadar çok alternatif yoktu hiçbir anlamda en basiti herkes Sümerbanktan giyinirdi. Artık her şeyin her fiyatı, her rengi var bu tarz şeylerde de her bütçeye sahip olan yapıyor. Şey gibi düşünün bizim dönemimizde bir tavşan pasta modası vardı her anne doğum gününde onu yapıyordu. " (A.45, 23yaş),

“…Zamanın getirdiği bir şey. O zamanla bu zamanın arasında çok büyük fark var. Değişim var. İstekler farklılaştı. Çevrede bunları sağlayacak sektör de çoğaldı. O zamanlarda da var olsaydı bizim annelerimiz de yapacaktı.” (A.35, 37yaş).

Katılımcıların ifadelerinden hareketle söz konusu kutlama ve armağanlaşma pratikleri değişen sosyal koşullara bağlı olarak farklı kültürlerde farklı görünümlerde ortaya çıkabilmektedirler. Bu doğrultuda Hryciuk’un 2010 yılında Meksika’daki anneliğe ilişkin gündelik yaşam pratiklerini incelediği çalışmasının verileri tez çalışması açısından önemlidir.

Meksika’da kent kültüründe yaşanan annelik pratiklerine odaklanan bu çalışma, anneliğin yerel örüntüsü ve süregelen geleneksel toplumsal ideolojilerin geçirdiği sosyal değişime odaklanmaktadır. Çalışmaya göre annelik ve yerel kültürler dâhilinde gerçekleşen kutlanma ritüelleri, resmi annelik ideolojilerinin yeniden yapılandırılmasının yanında kadınların anneliklerine ilişkin bireysel strateji ve parametreleri oluşturmalarına da olanak tanımaktadır.

Bir görüşmecinin ifadesiyle “…günümüzde geleneksellere oranla bu uygulamalar allandı, pullandı, farklılaştı. İnsanlar artık kendilerini mecbur da hissediyor."(A.5, 27yaş), “… anne annelerimiz falanda doğumu, bebeği falan kutlarmış bu açıdan bakınca biz de kutluyoruz ama günümüz koşulları daha farklı, daha modern mi desem daha şata fatlı mı desem bilemiyorum ama öncekilerden farklı” (A.32, 37yaş). Bu ifadelerden hareketle kutlama armağanlaşma ritüellerinin mevcut şekillerinin geleneksel uygulamaların farklı kültürlere uyarlanmış halleri olarak karşımıza çıktığını belirtmek mümkündür. Çünkü çalışma kapsamında ele alınan uygulamalardan sadece babyshower, pasta patlatma, altı ay kınası ve görüşmeler esnasında varlığından haberdar olunan cinsiyet partilerinin geleneksel ritüellerde karşılıkları bulunamamıştır. Bunlar dışında lohusa mevliti, diş buğdayı, ilk yaş kutlaması ve luhusa yatağı süslemesi ile benzeştirilebilecek hastane odası süslemesi geleneksel uygulamaların modern kılınmış şekilleriyle karşımıza çıkmaktadır.

4.7. Sosyal Medyanın Annelik, Tüketim ve Kutlama ve Armağanlaşma Pratikleri