• Sonuç bulunamadı

Finansal Kiralama(Leasing) Sözleşmesi

1.3. Taksitle Satış Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Benzer Sözleşmelerden Ayırt

1.3.2. Taksitle Satış Sözleşmesinin Benzer Sözleşmelerden Ayrılması

1.3.2.3. Finansal Kiralama(Leasing) Sözleşmesi

Finansal kiralama (Leasing) sözleşmesi, zenginliğin bir mala sahip olmak değil o malı kullanmak olduğu yönündeki düşüncenin bir sonucudur171. Günümüzün en önemli finansman yöntemlerinden biridir.

İlk kez 1930’lu yıllarda Amerika Birleşik Devletleri’nde 1929 ekonomik buhranının doğurduğu finansman ihtiyacını gidermek için kullanılmıştır. Yaygınlaşması ise İkinci Dünya Savaşı sonralarında olmuştur. Ülkemizde ise 1980’li yıllardan sonra uygulama alanı bulmaya başlamıştır. 28.06.1985 tarihinde 3226 sayılı “Finansal Kiralama Kanunu172” ile mevzuatımızdaki yerini almıştır173. Ancak 12.11.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu174 ile 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır.

Finansal Kiralama Sözleşmesi, 6361 sayılı kanunun 18. maddesinde “Kiralayanın, kiracının talebi ve seçimi üzerine üçüncü bir kişiden veya bizzat kiracıdan satın aldığı veya başka suretle temin ettiği veya daha önce mülkiyetine geçirmiş bulunduğu bir malın

168 Yavuz vd., 2007: 235.

169 Ansay, 1954: 24.

170 Ünlütepe, 2013: 107.

171 Söyler, 2007: 21.

172 28.06.1985 Tarih ve 18795 Sayılı Resmi Gazete.

173 Kocaağa, 1999: 25-26.

174 21.11.2012 Tarih ve 28496 Sayılı Resmi Gazete.

zilyetliğini, her türlü faydayı sağlamak üzere kira bedeli karşılığında, kiracıya bırakmasını öngören sözleşmedir.” şeklinde tanımlanmıştır. Leasing sözleşmesinin finansal kiralama dışında türleri de mevcuttur175.

Finansal kiralama sözleşmesinin taksitle satış sözleşmesinden ayırt edilmesinde sağlayacak kriterlerden en göze çarpanlarından biri hiç şüphesiz finansal kiralama sözleşmesinde üçlü bir ilişkinin mevcut olmasıdır. Uygulamada taksitle satış sözleşmesinde üçüncü kişi tarafından(banka gibi) finansman sağlanması söz konusu olabilmekte ve böylece üçlü bir ilişki kurulabilmektedir. Ancak üçlü ilişki kurulması taksitle satış sözleşmesinin zorunlu unsurlarından biri değildir176.

Finansal kiralama sözleşmesi ile taksitle satış sözleşmesi konu yönünden de farklılık göstermektedir. Finansal kiralama sözleşmesinin konusu 6361 sayılı Kanunun 19. maddesinde düzenlenmiştir. Bu hükme göre;

“Sözleşmeye taşınır ve taşınmaz mallar konu olabilir. Bilgisayar yazılımlarının çoğaltılmış nüshaları hariç olmak üzere patent gibi fikrî ve sınai haklar bu sözleşmeye konu olamaz.

Bütünleyici parça veya eklenti niteliklerine bakılmaksızın asli niteliğini koruyan her mal tek başına finansal kiralama sözleşmesinin konusu olabilir.”

Hükümden anlaşıldığı üzere finansal kiralamanın konusunu taşınır ve taşınmaz mallar oluşturmaktadır. Oysa taksitle satış sözleşmesinin konusunu Türk Borçlar Kanunu’na göre taşınır mallar, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a göre taşınır malların yanı sıra bazı taşınmazlar ve hizmet oluşturur.

Finansal kiralama sözleşmesinde, sözleşmenin sonunda kural olarak malın mülkiyeti kiralayanda kalmaya devam edecektir. Zira, bu sözleşmenin asıl amacı, taksitle satış

175 “Satış ve Geri Kiralama: Genellikle nakit sıkışıklığının söz konusu olduğu dönemlerde başvurulan satış ve geri kiralama yönteminde herhangi bir varlığın sahibi, söz konusu varlığı bir finans kurumuna satmakta ve satın alan kurumdan o malı kiralamaktadır.

Bu yolla mülkiyet sahibi olan yatırımcı, kiracı konumuna geçerek hem varlığın hem varlığın kullanım hakkını elde etmekte, hem de nakde sahip olmaktadır. Böylece yatırımcı, ilk olarak çalışma sermayesi ve diğer kullanımlar için nakdi garantiler, ikinci olarak fonların harcanması veya borçlanma zorunluluğundan kaçınmaya imkan sağlamış olur.

Görüldüğü gibi uygulamada varlığı satan taraf “kiracı”, satın alan ise “kiraya veren” durumuna düşmektedir.

Faaliyet Kiralaması: İşletme kiralaması olarak da algılanmaktadır. Kısa süreli bir kiralama türü olup, kiralamaya konu olan mal 6 ay gibi kısa bir süre için kiralanır. Sürenin bitiminden sonra, sözleşme her an iptal edilebilir. Bu tür kiralamaya daha çok bilgisayar, otomobil, fotokopi makinesi, televizyon gibi dayanaklı tüketim mallarının tedarikinde başvurulmaktadır.

Faaliyet kiralamasında varlığın bakım yükümlülüğü genellikle kiralayana aittir. Uygulamada bakım masraflarının ya leasing ödemeleri içinde yer aldığı ya da ayrı bir sözleşme ile düzenlendiği gözlenmektedir.

Kiracının sorumluluğu sadece anlaşma boyunca taahhüt ettiği kirayı ödemekle sınırlı olan bu tür sözleşmelerde, eskime ve aşınmayla geri alınma tarihinde ortaya çıkabilecek muhtemel fiyat değişikliklerinin riski kiraya verenin üzerinde kalmaktadır. Öte yandan, kiralanan makine ve teçhizat kira kontratının süresi boyunca tamamen itfa edilmemektedir. Sonuçta kiraya verenin kârının tamamını söz konusu sürede kiralardan elde etmemekte; bir kısmını da o varlığı yeniden kiraya vermek suretiyle veya satarak temin etmektedir” Söyler: 2007: 24-25.

176 Ünlütepe, 2013: 92.

sözleşmesinden farklı olarak, malın mülkiyetinin devri değildir.177. Ancak taraflar sözleşmeye, sözleşme sonunda kiracının malın mülkiyetini satın alma hakkının olduğu yönünde bir hüküm koyabilirler(m. 23). Ayrıca, m. 23/2’ de “Finansal kiralama konusu tescile tabi taşınır mala ilişkin kiracı adına satın alma hakkının doğumundan itibaren otuz günlük süre içinde bu hakkın kiracı tarafından kullanılmaması ve bu Kanunun 32 nci maddesi uyarınca malın kiralayana iade edilmemesi durumunda, taraflar arasında yapılan sözleşmede bu hususta karara varılmış olması ve kiracıya konu hakkında tebligat yapılmış veya adresinde bulunmadığından tebligatın yapılamamış olması kaydıyla kiralayan tek taraflı olarak kiralananı kiracıya devir ile ilgili her türlü işlemi yapabilir. Bu kapsamda mülkiyeti devir işlemi ile ilgili kiralayan tarafından yapılan tek taraflı talepler ilgili sicil tarafından yerine getirilir.” ifadelerine yer verilmiştir.

Kira konusu malın mülkiyeti kiralayanda kalmaya devam etmekle birlikte kiracının seçimi ve talebi üzerine üçüncü kişiden sağlanan malın ayıplı olmasından kiralayan sorumlu değildir. Malın bizzat kiralayan tarafından sağlanması halinde de aynı durum söz konusu olur (m. 24/6). Taksitle satış sözleşmesinde ise malın ayıplı olması durumunda satıcı ayıptan sorumluluk hükümleri çerçevesinde sorumludur. Ayrıca, finansal kiralama konusu malın bakımı, masrafı, vergi ve mükellefiyeti kiracıya aittir178. Bakım ve onarım masrafının kiralayan ait olacağı yönünde sözleşmeye hüküm konabilir (m. 24/3). Kira konusu malın sigorta primleri de kiracı tarafından ödenir. Sigorta etmek zorunlu olmakla birlikte kim tarafından sigorta ettirileceği sözleşmede belirtilir (m. 24/4). Kiracı malın sözleşme süreci boyunca hasar ve ziyaından da sorumludur. Ancak bu sorumluluk sigortanın karşılamadığı kısım ile sınırlandırılmıştır (m. 24/5).

Taksitle satış sözleşmesinde olduğu gibi finansal kiralama sözleşmesinin de yazılı şekilde yapılma zorunluluğu vardır. Finansal kiralamanın şekline ilişkin detaylar 6361 sayılı Kanunun 22. maddesinde düzenlenmiştir. Bu hükme göre;

“(1) Sözleşme, yazılı şekilde yapılır. Taşınmaz mallara ilişkin sözleşmeler taşınmazın bulunduğu tapu kütüğünün şerhler hanesine, kendilerine mahsus özel sicili bulunan taşınır mallara dair sözleşmeler bu malların kayıtlı oldukları sicile tescil ve şerh olunur ve kiralayan tarafından ayrıca Birliğe bildirilir.

(2) Özel bir sicile kayıtlı olmayan taşınır mallara ilişkin sözleşmeler Birlik tarafından tutulacak özel sicile tescil edilir.

(3) Birlik tarafından tutulacak özel sicil herkese açıktır. Hiç kimse sicildeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez.

(4) Sözleşmelerin Birlik tarafından tutulacak özel sicile tesciline ilişkin usul ve esaslar Kurulun uygun görüşü alınmak suretiyle Birlik tarafından belirlenir.

177 Kocaağa, 1999: 109.

178 Köteli, 1983: 64. Ayrıca bkz. 6361 sayılı Kanun m.24.

(5) Tescil veya şerhten sonra, üçüncü kişilerin finansal kiralama konusu mal üzerindeki ayni hak iktisapları kiralayana karşı ileri sürülemez.

(6) 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 940 ıncı maddesi uygulamasında kiracı, geminin maliki gibi değerlendirilir.

(7) 14/10/1983 tarihli ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 49 uncu maddesi uygulamasında kiracı, hava aracının maliki gibi değerlendirilir.”

Türk Borçlar Kanunu’ndaki taksitle satışa ilişkin hükümler finansal kiralama sözleşmesine uygulanmayacaktır179. Zira, 6361 sayılı kanunun 34. maddesine göre;

“(1) Sözleşme hakkında 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 764, 765, 766 ncı maddeleri ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinci Kısım Birinci Bölüm Dördüncü Ayırımında yer alan “Kısmi Ödemeli Satışlar” a ilişkin hükümleri ile İkinci Kısım Dördüncü Bölüm İkinci Ayırımında yer alan “Konut ve Çatılı İşyeri Kiraları”na ilişkin hükümleri uygulanmaz.”

Kira konusu malın mülkiyetinin kiracıya devrinin öngörülmesi durumunda taksitle satışa ilişkin hükümlerin finansal kiralamaya da uygulanması yerinde olur. Zira, finansal kiralamada kira süresi sonunda malın kiracıya devredilmesi öngörülmüş ise taksitle satış ile aynı ekonomik amaç güdülmüş olur. Kaldı ki eğer bu tarz durumlarda taksitle satış hükümleri uygulanmazsa taksitle satışı düzenleyen emredici hükümlerin dolanılması için açık kapı bırakılmış olur.