• Sonuç bulunamadı

Demirören Medya Grubu

Belgede of DSpace - Akdeniz Üniversitesi (sayfa 178-183)

3.2. Medya Sektöründe 2002-2020 Yılları Arasındaki Yapılanma Süreci ve Dönemin

3.2.2. Türkiye’de 2020 Yılında Medya Mülkiyeti

3.2.2.1. Demirören Medya Grubu

1956 yılında Oto Kolaylık şirketi ile ticari faaliyetlerine başlayan Demirören Grubu günümüzde birçok alanda yatırımları olan bir holdingdir. 1970’li yıllarda tüp gaz üretiminde farklı şirketlerle faaliyet alanını genişletmiştir. Demirören Grubunun 2000’li yıllarda büyümesi hızlanmış ve günümüzde Türkiye’nin en büyük holdinglerinden biri haline gelmiştir. Günümüzde medya, otogaz, enerji, madencilik, liman işletmeciliği, gayrimenkul, turizm gibi alanlarda faaliyetlerini sürdürmektedir107. Demirören Holding 2000’li yıllarda en çok büyüme kaydeden gruplardan biridir. Bu büyümede medyada satın almalar yoluyla günümüzde Türkiye’nin en büyük medya grubu haline gelmiştir.

Gazeteler:

Tablo 3.18 Demirören Grubuna Ait Gazeteler (2000-2020 108

Adı: Kuruluş Biçimi: Mevcut Durumu:

Milliyet Gazetesi 1926 yılında Mahmut Soydan tarafından kurulmuştur.

2011 yılında Demirören ve Karacan ortaklığında kurulan DK Gazetecilik’e satılmıştır. Bir süre sonra hisselerinin tamamını Demirören almıştır.

Vatan Gazetesi 2002 yılında Doğan Medya Grubu bünyesinde kuruldu.

2011 yılında Demirören ve Karacan ortaklığında kurulan DK Gazetecilik’e satılmıştır. 2018 yılında son baskısını yapmıştır.

Fanatik Gazetesi 1995 yılında kurulmuştur. 2018 yılın Demirören Medya Grubu, Doğan Medya Grubu’ndan satın aldı.

Hürriyet Gazetesi 1948 tarihinde Sedat Simavi tarafından kuruldu 1994 yılında Doğan Medya Grubu tarafından satın alındı.

2018 yılın Demirören Medya Grubu, Doğan Medya Grubu’ndan satın aldı.

Hürriyet Daily News 1961 yılında yayınlanmaya başlayan gazete 2000 yılında Hürriyet çatısı altına girmiştir.

2018 yılın Demirören Medya Grubu, Doğan Medya Grubu’ndan satın aldı

Posta Gazetesi 1995 yılında kurulmuştur. 2018 yılın Demirören Medya Grubu, Doğan Medya Grubu’ndan satın aldı

Demirören ailesi, 1979 yılında Aydın Doğan Milliyet gazetesini satın alırken %25 oranında ortaklıkla gazetecilik sektörüne ilk girişini yapmış fakat kısa zaman içerisinde ortaklıktan ayrılmıştır. 2011 yılında Vatan ve Milliyet gazetelerini Karacan ailesi ile ortak kurdukları şirket üzerinden satın alarak sektöre geri dönmüşlerdir. Fakat bu ortaklık da uzun

107 https://www.demiroren.com.tr/ (erişim tarihi: 05. 08. 2021).

. 108 Bu tablonun hazırlanmasında kullanılan kaynaklar:

. https://www.demiroren.com.tr/ (erişim tarihi: 07. 08. 2021).

sürmemiştir. Ortaklık sonucunda oluşan anlaşmazlıklar mahkemeye taşınmış mahkeme süreci devam ederken Karacan ve Demirören anlaşmaya giderek belirli bir meblağ karşılığında hisselerin tamamı Demirören Grubu’na geçmesinde mutabık olmuşlardır. 2007 yılında ATV- Sabah grubundan sonra Demirören Grubunun da medyaya girişi ile birlikte sektörün dengesi değişmeye başlamıştır. Demirören Holding, AK Parti iktidarı dönemde önemli ölçüde büyüme gösteren şirketler arasındadır.

Televizyon Kanalları:

Tablo 3.19 Demirören Grubuna Ait Televizyon Kanalları (2000-2020) 109 Kanal D 1993 yılında Aydın Doğan ve

Ayhan Şahenk tarafından kuruldu.1994’de Ayhan Şahenk’in hisseleri alındı.

2018 yılında Demirören Medya Grubuna satıldı.

Euro D 1996 yılında Doğan Medya Grubu

bünyesinde kuruldu.

2018 yılında Demirören Medya Grubuna satıldı.

CNN Turk 1999 yılında Doğan Medya Grubu ve Time Warner'ın ortak girişimi ile kurulmuştur.

2018 yılında Demirören Medya Grubuna satıldı.

Dream TV, Dream, Türk, 2003 yılında Doğan Medya Grubu bünyesinde kuruldu.

2018 yılında Demirören Medya Grubuna satıldı. 2020 yılında kapandı.

Radyolar:

Tablo 3.20 Doğan Medya Grubuna Ait Radyo Kanalları (2002-2020)110

Adı: Kuruluş Biçimi: Mevcut Durumu:

Radyo D 1994 yılında Doğan Medya Grubu

bünyesinde kuruldu.

2018 yılında Doğan Grubu tarafından Demirören Grubuna satıldı.

CNN Türk Radyo 2001 yılında Doğan Medya Grubu

bünyesinde kuruldu.

2018 yılında Doğan Grubu tarafından Demirören Grubuna satıldı.

Dijital Platformlar:

Demirören Medya Grubu bünyesinde D- Smart dijital Platformunun yanı sıra çatısı altında faaliyet gösteren gazete ve televizyonların web versiyonları bulunmaktadır. Bunun yanı sıra “ Mahmure, Skorer Tv, Skorer, Pembenar, Molatik, Medyanet, Uzmanpara,

109 https://www.demiroren.com.tr/faaliyet-alanlari/medya/gorsel-ve-isitsel-medya/ (erişim tarihi: 07. 08. 2021).

110 https://www.demiroren.com.tr/faaliyet-alanlari/medya/gorsel-ve-isitsel-medya/ (erişim tarihi: 07. 08. 2021).

Bigpara, Sporarena”Hürriyetalie Digitalcase gibi medya içeriği üreten Web tabanlı dijital platformlar da bulunmaktadır111.

Medya Sektöründeki Diğer Yatırımlar:

DHA (Demirören Haber Ajansı) 2018 yılında Doğan Medya Grubu’ndan satın alınmıştır. Bu satın alma sürecinde Doğan Grubu’na ait baskı ve dağıtım şirketleri de Demirören Grubu’na devredilmiştir. Demirören Grubu, Doğan Medya Grubunun medya kuruluşlarını satın aldığında Türkiye’nin en büyük medya grubu haline gelmiştir.

3.2.2.1.1. Demirören Medya Grubu ve AK Parti İktidarı İlişkileri

Demirören Holding’in hızlı büyümesi Türkiye’nin iktisadi anlamda büyüme gösterdiği yıllara denk gelmesi tek başına bu hızlı büyümeyi açıklamak için yeterli değildir. Çalışmanın birinci bölümünde Türkiye Cumhuriyeti tarihinde sermaye sınıfının ortaya çıkışı ve büyümesinde devletin önemli bir faktör olduğuna değinilmiştir. Batı ülkelerindeki burjuva devrimi ile karşılaştırıldığında en önemli fark da burada ortaya çıkmaktadır. Şüphesiz ki bunun felsefi, tarihi, sosyolojik, ekonomik vs. birçok nedeni bulunmaktadır. Bu yapısal farktan dolayı Türkiye ve Batı ülkeleri arasında devlet ve sermaye alanı arasında güç dengesi farklıdır. Bu fark devletin dolayısıyla hükümetin sermaye alanına yön verebilecek gücü de elinde barındırdığının bir göstergesidir. AK Parti’nin 2007 yılında yaşanan siyasi krizler sonrasında oy oranını oldukça yükselmiş ve hegemonya mücadelesinde strateji değişimine gitmiştir. Bir siyasi partinin medya organı olamayacağından medya alanındaki hegemonya mücadelesine kendine yakın sermaye grupları aracılığıyla girişmiştir. AK Parti iktidarı döneminde faaliyet alanlarını genişleten Demirören Holding’in medya sektörüne girişi bu anlamda düşünüldüğünde daha net anlaşılmaktadır.

Doğan Medya Grubunun satışında devlet bankası olan Ziraat Bankası’na Demirören Grubu’na ati bir arazi ipotek gösterilmiş ve satın almada kullanılan paranın büyük bir bölümü bu ipotek karşılığında alınan kredi ile sağlanmıştır. Demirören Holding 2018 yılında Ziraat Bankası’ndan “300 milyon dolar ve 1 milyar 118 milyon” 2020 yılında geri ödemesi başlayacak şekilde kredi çekmiş fakat 2020 yılında geri ödemesi yapılmadığı için ipotek edilen arazi Ziraat Bankası’na devrolmuştur. Bu noktada temel sorunlardan biri de Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2018 yılında ipoteğe konu olan Kemer Country projesine imar izni vermiş ve arazinin değeri buna mukabil yükselmiştir. Arazinin Ziraat Bankası’na devri sonrasında çevre sakinleri ve İBB tarafından açılan dava neticesinde arazinin imar izni iptal edilmiş ve değeri tekrar düşmüştür. Ziraat Bankası’na yöneltilen “Demirören’in çektiği

111 https://www.demiroren.com.tr/faaliyet-alanlari/medya/dijital-medya/ (erişim tarihi: 07. 08. 2021)

krediyi geri ödeyip ödemediği” sorusu ise net bir yanıt bulunamamıştır. Ya da devredilen arazinin krediye karşılık ne kadar bir bedelle bankaya geçtiği soruları da net bir yanıt bulmamıştır. Türkiye medyasının ana omurgasını oluşturan Doğan Medya Grubunun satışı büyük oranda bir devlet bankasının sağladığı kredi imkanı sayesinde gerçekleşmiştir.

Demirören Grubunun AK Parti iktidarı döneminde yükselişi ve bu yükseliş neticesinde Demirören Grubunun medya sektörüne yatırım yapması ekonomik manada bir yatırım tercihinin ötesindedir. AK Parti iktidarı döneminde önemli ölçüde büyüyen bir grubun yedi yıl içerisinde (2011-2018) medya yatırımlarını genişleterek Türkiye’nin en büyük medya grubu haline gelmesi sermaye-iktidar ilişkilerinin tecessümü niteliğindedir. Üstelik 2014 yılında Başbakan Erdoğan ve Erdoğan Demirören arasında geçen ve basına müdahale edildiğinin bir göstergesi olan ses kaydında Erdoğan Demirören, “nasıl girdim bu işe, kim için” ifadelerini kullanmasına rağmen Demirören Grubu medya yatırımlarını sürdürmüştür112. Demirören ve Ak Parti ilişkileri hegemonya ve tarihsel blok perspektifinden bakıldığında anlaşılır hale gelmektedir. Hegemonyanın tesisinde önemli uğraklardan biri olan medya, 2011 yılı sonrasında sistematik bir biçimde dönüştürülmüş ve iktidara yakın hale gelmiştir. Doğan Grubunun medyadan çekiliş süreci ve Demirören Grubunun medyada genişleme süreci ve bu tüm bu süreçlerde hükümetin oynadığı rol birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan tablonun planlı programlı bir yapılanmanın sonucu olduğu anlaşılmaktadır.

Demirören Grubunun 2018 yılından beri Yönetim Kurulu Başkanı olan Yıldırım Demirören 27 Şubat 2012-1 Mart 2019 tarihleri arasında TFF Başkanlığı’nı yürütmüş kendisinden sonra ise yine hükümete yakın iş insanlarından olan Nihat Özdemir TFF Başkanlığı’na seçilmiş ve 2021 yılı itibariyle de görevine devam etmektedir. Yıldırım Demirören futbol maçları üzerinden oynanan bahis şirketi İddia’nın ihalesini aldıktan sonra TFF Başkanlığı’ndan istifa etmiştir113. AK Parti hegemonya mücadelesini bürokrasi, medya, sermaye vs.de olduğu gibi diğer alanlarda da sürdürmektedir. 2012 yılında Arap Baharı isyanı başladığında futbol taraftarlarının örgütlü mücadeledeki etkisi ve Türkiye’de 2013 yılındaki Gezi Parkı olayları futbolun bir spordan daha fazlası olduğunu gösteren olaylardan sadece iki örneğidir (Özçetin, 2015). TFF de bu anlamda önemli organizasyonlardan biri olarak önem arz etmektedir.

112 “4 soruda Türkiye’nin en büyük medya grubu olan Demirören Holding”, BBC, 08. 06. 2018.

“Demirören'in Ziraat Bankası'na ipotek ettirdiği arazilerin imar planı iptal edildi”, Evrensel, 09. 06. 2021.

113 “10. 08. 2021) Demirören İddaa İhalesini Aldı, TFF Başkanlığı’ndan İstifa Etti”, Bianet, 28. 02. 2019.

Demirören Grubunun faaliyet gösterdiği alanlardan biri olan şans oyunları sektöründe İddia’dan sonra Milli Piyango ile devam etmiştir. Türkiye Varlık Fonu’na devredilen Milli Piyango ihalesini en uygun fiyatı veren Demirören Grubu ortaklığındaki Sisal Şanş kazandı.

Böylece yasal şans oyunlarında Türkiye’de tek yetkili Demirören Holding oldu. Çalışmanın birinci ve ikinci bölümünde AK Parti iktidarı döneminde 2003-2013 yılları arasında kamu ihale yasası 29 kez, yasanın kapsamında yer alan çeşitli maddelerde 100’den fazla ve istisnaları içeren maddelerin içeriği de birçok kez değiştirilmesi ile birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Demirören Holding ve AK Parti iktidarı arasındaki ilişkiler kazan kazan paradigması çerçevesinde yürümektedir. Farklı sektörlerde alınan ihaleler holdingin büyümesinde katalizör görevi görmüş ve bu büyümenin bir kısmını medyaya kanalize ederek AK Parti’ye yakın medyanın inşasında önemli rol oynamıştır. Demirören Grubunun medyaya girişinde yaşanan dönüşümde kullanılan enstrümanlar; “kamu ihaleleri yoluyla güçlenen şirketlerin medyada yatırım yapması neticesinde dönüşüm” ve devletin imkanlarını devreye alarak medya şirketlerine yapılan baskılar neticesinde yaşanan dönüşüm” olarak iki başlık altında da değerlendirilebilir. Demirören Grubunun AK Parti iktidarı döneminde büyümesi ilk kategori içinde değerlendirilebilirken grubun satın aldığı medya kuruluşlarının durumu da ikinci kategori altında değerlendirilebilir. İki kategorinin de Demirören Grubu için geçerli olması medyada yaşanan mülkiyet değişiminin altında yatan motivasyonu görmek adına iyi bir örnektir.

Belgede of DSpace - Akdeniz Üniversitesi (sayfa 178-183)