• Sonuç bulunamadı

Ağaç ve Orman ile İlgili İnanış ve Uygulamalar

2.1. Araştırma Sahasında Tabiatla İlgili İnanış ve Uygulamalar

2.1.1. Ağaç ve Orman ile İlgili İnanış ve Uygulamalar

Geçim kaynakları tahta olan Tahtacıların hayatında ağaç ve orman önemli bir yere sahiptir. Yeşil her daim kıymetlidir. Ve dolayısıyla, ağaç ve orman ile ilgili inanç ve uygulamaları yoğunluk arz etmektedir. Ağaç ve ormana verilen değerin bir göstergesi olarak araştırma sahasındaki yerleşimlerin mezar taşlarında ağaç figürünü görmek mümkündür (Foto 2.1). Mezar taşlarındaki ağaç figürü gibi, bazı inanç ve uygulamalar, yerleşim yerlerine göre farklılık göstermektedir.

Fotoğraf 2.1 Ağaç Figürlü Mezartaşları (Menevşelik)

Tahtacılığın tanımına; “Tahta, orman işleriyle uğraşarak, geçimini temin eden zanaatkardır.” demek doğru bir yaklaşımdır. Nitekim, Tablo 2.3’te görüldüğü üzere, görüşmeye katılan kişilerin % 95,4’ü bu cevabı vermiştir. % 1,3’lük gibi çok az sayıdaki bir kesimin “Tahtacılık, Alevilik’ tir.” cevabını vermesi, araştırma sahasındaki dolayısıyla da Teke Yöresi’ndeki Tahtacıların, Alevi kimliklerini ikinci planda tuttuklarının göstergesidir.

Araştırmayı kabul eden katılımcıların, “Sizce Tahtacılık nedir?’” sorusuna verdikleri cevapların dağılımına bakıldığında Tablo ve Grafik 2.3’te görüldüğü üzere, %1,3(2kişi)’ü Tahtacılık alevilere verilen addır, %3,3(5kişi)’ü Tahtacılık kültürdür, %95,4(146kişi)’ü ise Tahta, orman işleriyle uğraşmaktır, cevaplarını verdikleri görülmektedir.

Tablo 2.3Katılımcılara Göre Tahtacılığın Tanımının Dağılımı

Kişi Sayısı Yüzde

Tahtacılık alevilere verilen addır

2 1,3

Tahtacılık kültürdür 5 3,3

Tahta, Orman işleriyle uğraşmaktır

146 95,4

Toplam 153 100,0

Grafik 2.3 Katılımcılara Göre Tahtacılığın Tanımının Dağılımı

Tahtacı kimliğinin, Alevi kimliğinden önde tutulduğunun diğer bir göstergesi de mezar taşlarındaki ağaç figürleridir. Mezar taşlarında Hz. Ali’nin kılıcı ve Oniki İmam gibi Aleviliği simgeleyen öge figürlerini görmek de mümkündür (Foto 2.2 ve 2.3). Tahtacılar, atalar ve ölüler kültünün somut bir göstergesi olan mezarlıklara çok değer vermektedirler.

Nitekim, ölen kişinin ruhunun yaşadığına ve öbür dünyada yaşayacağına inanılmasından dolayı bazı uygulamaları yerine getirmektedirler. Bunlar; ölenin geride kalan yakın akrabaları tarafından, ölüyü mutlu etmek ya da vasiyeti varsa vasiyetini yerine getirmek maksadıyla tuttuğu spor takımı ya da ideolojisini mezartaşına yazdırabilmektedirler (Foto 2.4).

1,3% 3,3%

95,4%

Tahtacılık alevilere verilen addır

Tahtacılık kültürdür Tahta, Orman işleriyle uğraşmaktır

Fotoğraf 2.2 Çift Başlı Kılıç Figürlü Mezartaşı (Çatallar)

Fotoğraf 2.3 Oniki İmam Figürlü Mezartaşı (Akçeniş)

Fotoğraf 2.4 Spor Kulübü ve Atatürk Temalı Mezartaşı Örneği (Menevşelik)

Araştırmayı kabul eden katılımcıların, “Herhangi bir ocağa bağlı mısınız?” sorusuna verdikleri cevapların dağılımına bakıldığında Tablo ve Grafik 2.4’te görüldüğü üzere,

%44,2(69kişi)’sinin Yanyatır Ocağı, %12,8 (20kişi)’inin Hacı Bektaş Ocağı, 12,8 (20kişi)’

inin Balım Sultan Ocağı, 30,1(47kişi)’inin ise herhangi bir ocağa bağlı olmadığı görülmektedir.

Tablo 2.4 Katılımcıların Bağlı Bulundukları Ocakların Dağılımı Kişi Sayısı Yüzde

Balım Sultan Ocağı 20 12,8

Hacı Bektaş Ocağı 20 12,8

Yanyatır Ocağı 69 44,2

Herhangi bir ocağa bağlı değilim 47 30,1

Toplam 156 100,0

Grafik 2.4 Katılımcıların Bağlı Bulundukları Ocakların Dağılımı

Katılımcıların belli bir inanç sistemine dahil olmaları nedeniyle Tablo 2.4’teki soruyu cevaplarken çekindikleri gözlemlenmiştir.

Araştırmayı kabul eden katılımcıların, “Hangi oymaktansınız?” sorusuna verdikleri cevapların dağılımına bakıldığında Tablo ve Grafik 2.5’te görüldüğü üzere, %26,5(40kişi)’i Çaylak, , %0,7(1kişi)’si Cingöz, %50,3(76kişi)’ü Enseli, %1,3(2kişi)’ü Gökçeli,

%18,5(28kişi)’i oymağını bilmediği, %2,6(4kişi)’sının ise diğer oymaklardan oldukları görülmektedir. % 18,5’ lik büyük bir dilimin oymağını bilmiyor olması dikkat çekicidir.

Tablo 2.5 Katılımcıların Oymaklarının Dağılımı

Kişi Sayısı Yüzde

Çaylak 40 26,5

Cingöz 1 0,7

Enseli 76 50,3

Gökçeli 2 1,3

Oymağımı Bilmiyorum 28 18,5

Diğer 4 2,6

Toplam 150 100,0

12,8%

12,8%

44,2%

30,1%

Balım Sultan Ocağı Hacı Bektaş Ocağı Yanyatır Ocağı

Herhangi bir ocağa bağlı değilim

Grafik 2.5 Katılımcıların Oymaklarının Dağılımı

2.1.1.1. Kutsal Ağaçlar

Tahtacılara göre, dikili olan ağaçların hepsi, insan gibi canlıdır. Ancak, her ağaç kutsal değildir. Mezarlıktaki ve kutsal mekânlardaki ağaçlar, çok yaşlı olan ulu ağaçlar, zeytin ağacı (olea europaea) kutsaldır. Çatallar Köyü’nde Çam kuyusu, Işık Beleni’ndeki ağaçlar ve Beşikçi’nin yukarı kısmındaki Cinli Çınar ağacı ‘Yaprakları yaz-kış dökülmez’ ulu ağaçlardır.

Tahtacılara göre, çınar ağacının (platanaceae) yaprak dökmemesi mucizevidir, çaput bağlanır (G 3). Ayrıca, Abdal Musa ve bütün kutsal mekânlardaki ağaç, taş, mezar da kutsal olup yatırın yüzü suyu hürmetine bez parçası bağlanır, dua edilir, dilek tutulur (Foto 2.5). Bağlanan çaput, daha çok kırmızı ve yeşil olmakla birlikte her renk olabilmektedir (Foto 2.6). Ancak, yeşil ve kırmızı murattır diyebiliriz. Kutsal mekânlardaki ağaçlar kesinlikle kesilmez.

Kesilirse, başlarına kötü bir şey geleceğine inanılır.

Ölü mezara konduktan sonra baş tahtasına adı yazılırken ayak ucundaki tahtaya andız ağacının (juniperus drupecea) resmi çizilir. Andız ağacı, ardıç türüdür. Bu sebeple, andız ağacı ve dolayısıyla da ardıç ağacı (juniperus) Tahtacılar için kutsaldır denilebilir.

26,5%

0,7%

50,3 1,3%

18,5%

2,6%

Çaylak Cingöz Enseli Gökçeli

Oymağımı Bilmiyorum Diğer

Fotoğraf 2.5Abdal Musa Türbesi’nde Çaput Bağlanan Bölüm

Fotoğraf 2.6 Abdal Musa Türbesi’nde Yeşil ve Kırmızı Renk Çaput Bağlanan Mezar Taşı

Tahtacılarda, mersin ağacı (murt, myrstus communis) ile ilgili uygulamalar görebiliriz.

Şöyle ki, ölü defnedildikten sonra, mezarın üstü mersin ağacının dalları (sazak) ile örtülür.

Ayrıca, mezar ziyaretlerinde mezar niyaz edildikten sonra, mezarın üzerine sazak sokulmaktadır (Foto 2.7).

Fotoğraf 2.7 Sazak Bağlanan Mezartaşı (Beşikçi)

2.1.1.2. Tedavi Ritüellerinde Ağaç

Tahtacılarda, çocuğu olmayan kadınlar ve kırkları karışan, aydaş olan çocuklar varsa yerleşim yerine en yakın ya da ziyaret yerlerindeki ağaç kökünden üç defa geçirilir. Tedavi amaçlı yapılan bu uygulamayla şifa bulunulacağını inanılmaktadır.

Anne ve çocukları nazar, dolayısıyla kötü bakan gözlerden, kötülüklerden korumak amacıyla, çıtlık ağacından (dağan, dağdağan, tağınaç, celtis australis) koparılan bir parça düzülür (eksisözluk.com, erişim tarihi: 20.12.2018). Bu küçük tahta parçası, nazar boncuğu göreviyle anne ve çocukların kıyafetlerine çengelli iğneyle takılır. Devamlı üzerlerinde bulundurulur. Çıtlık tahtasının anne ve çocuğu kem gözlerden koruduğuna inanılmaktadır.

Ayrıca, çitlembik tahtası da, çitlembik ağacının çok ince dalından elde edilen bir tür nazarlıktır. Nitekim, kuş yemi ağacı da denilen Çitlembik Ağacından elde edilen küçük tahta parçası sabilerin kıyafetlerine iliştirilerek çocuklar korunmaya çalışılmaktadır (ufukotesi.com, erişim tarihi: 03.12.2018). Yörede çıtlık ve çitlembik ağacından da nazarlık yapanlara rastlanmıştır. Nazar değen çocuk ise darı (mısır) ile yıkanarak tedavi edilmeye çalışılır.

Ayrıca, kutsal mekânlardaki ağaçlar da kutsal kabul edilir. Ve, bu ağaçlara bez bağlayarak tedavi olunabilineceğine inanılmaktadır. Nitekim, hastanın atleti kutsal ağaca bağlanırken; “Derdin hastalığın burada kalsın” gibi dileklerle bağlanır (G 5).

2.1.1.3. Rüyada Ağaç Görülmesi

Tahtacılarda rüyada fidan dikilmesi, yeni bir çocuğun dünyaya geleceği anlamına gelmektedir. Ayrıca, rüyada bir ağacın devrilmesi aileden yaşlı bir kişinin öleceğine, fidanın devrilmesi genç birinin öleceğine, ağacın dalının kopması bir çocuğun öleceğine işarettir.

2.1.1.4. Ağaç Kesilme Yasakları

Tahtacılar Salı ve Cuma günü kesinlikle ağaç kesmezler (G 33). Hiçbir işle uğraşmazlar. Ayrıca, Muharrem orucu döneminde de ağaç kesilmez (G 22 ve 27). Çünkü, ağaç, onlara göre canlıdır. Can alınmaz yani kan akıtılmaz. Et, süt, yumurta gibi hayvansal gıdalar tüketilmez. Buğday haşlanmaz. Normal, berrak su içilmez. Su bulanık içilir. Sakal kesilmez. Muharrem orucu, Kurban bayramından 20 gün sonra, 12 tane tutulur. Ağaç kesilme yasakları denemeler sonucunda ortaya çıkmıştır. O günlerde dinlenilir (G 3).

2.1.1.5. Orman ile İlgili İnanış ve Uygulamalar

Tahtacılar ormanda ağaç kesimine başlamadan önce, ortak bir koç alarak, onu kurban ederler. Etler kura ile eşit bir şekilde paylaştırılır. Buna kurbana pay kurbanı denilir. Sonra evlere dağılınır. Akşama dedenin evinde, bu etten yapılan yemekler topluca yenilir. Dede yoksa en yaşlı kişinin evinde toplanılabilir. Ancak, pay kurbanı merasiminden sonra orman işine başlanabilmektedir. Tahtacılar, ağacı canlı bir varlık olarak görmekte ve pay kurbanını ormanda iş kazasına uğramamak için kesmektedirler. Şöyle ki, geçmişte ormanda çok iş kazaları yaşanmıştır. Bugün bu uygulama tamamen terk edilmiştir.

2.1.2. Su ile İlgili İnanış ve Uygulamalar