• Sonuç bulunamadı

Ön Ödemeli Taksitle Satış Sözleşmesi

1.3. Taksitle Satış Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Benzer Sözleşmelerden Ayırt

1.3.2. Taksitle Satış Sözleşmesinin Benzer Sözleşmelerden Ayrılması

1.3.2.1. Ön Ödemeli Taksitle Satış Sözleşmesi

Mevzuatımızda ön ödemeli taksitle satışlara ilişkin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’ndan önce bir düzenleme ve bunun sonucu olarak da söz konusu sözleşmenin bir tanımı mevcut değildi. Mevzuatımıza ön ödemeli taksitle satışa ilişkin ilk tanım 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile getirilmiştir154. M. 264/1’ de “Ön ödemeli taksitle satış, alıcının taşınır bir malın satış bedelini önceden kısım kısım ödemeyi, satıcının da bedelin tamamen ödenmesinden sonra satılanı alıcıya devretmeyi üstlendikleri satıştır.” şeklinde tanımlanmıştır.

Aynı madde altında söz konusu satışın şekli şartları da düzenlenmiştir. Söz konusu düzenlemede

“Ön ödemeli taksitle satış sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz.

Sözleşmede aşağıdaki hususlar belirtilir:

1. Tarafların adı ve yerleşim yeri.

2. Satışın konusu.

3. Toplam satış bedeli.

4. Taksitlerin sayısı, tutarı, vadesi ve sözleşmenin süresi.

5. Taksitleri kabule yetkili banka.

6. Alıcıya karşı üstlenilen faiz miktarı.

7. Alıcının yedi gün içinde sözleşme yapılması konusundaki irade açıklamasını geri alma hakkı.

8. Alıcının sözleşmeden cayma hakkı ve bu nedenle ödeyeceği cayma parası.

9. Sözleşmenin kurulduğu yer ve tarih.”

ifadelerine yer verilmiştir.

Kanunda yapılan tanımdan yola çıkarak ön ödemeli taksitle satışın unsurları şöyle sıralayabiliriz: Tarafların anlaşması, satış bedelinin mal teslim alınmadan önce kısım kısım ödenmesi, bedel tamamen ödendikten sora malın teslim edilmesi ve konusunun taşınır mallar olmasıdır. Unsurlara bakıldığında söz konusu sözleşmenin en karakteristik özelliğinin satış konusunun tesliminden önce bedelin kısım kısım ödenmesi olduğu açıktır155.

Ön ödemeli taksitle satış sözleşmesi taksitle satışlar gibi “Kısmi ödemeli Satışlar”

başlığı altında düzenlenmiştir. Taksitle satış sözleşmesinde satıcı malı, bedel tamamen ödenmeden teslim etmek zorunda olduğu için, risk alan konumundadır. Ön ödemeli taksitle satışın amacı da işte satıcı yönünden oluşan bu risk ve sakıncaları engellemektir156.

154 Akçaal, 2014: 61.

155 Demir, 2013: 46; Ozanoğlu, 1999: 155.

156 Ozanoğlu, 1999: 153.

Türk Borçlar Kanunu’na göre hem taksitle satış sözleşmesinin hem de ön ödemeli taksitle satış sözleşmesinin konusunu taşınır mallar oluşturmaktadır157. Zira, taksitle satışın m.

253’ teki, ön ödemeli taksitle satışın ise m. 262’ deki tanımında bu durum açıkça düzenleme altına alınmıştır.

Her iki sözleşme de satış konusu taşınır malın mülkiyetini alıcıya devretmeyi hedeflemektedir. Ancak malın teslim süreci farklılık arz eder. Şöyle ki; taksitle satışta bedel tamamen ödenmeden teslim söz konusu iken; ön ödemeli taksitle satışta bedel tamamen ödendikten sonra satıcı malını teslim etmektedir. Zira, taksitle satış sözleşmesinin kredilendirme özelliği malın bedel ödenmeden teslimini gerektirir. Ozanoğlu, bu durumu

“…taksitle satım sözleşmesinde ‘bugün al, yarın öde’ düşüncesi esas alınmışken, ön ödemeli satım sözleşmesinde ‘bugün öde, yarın satın al’ fikri esastır.” şeklinde ifade etmiştir. Ayrıca, ön ödemeli taksitle satış hangi şekilde uygulanırsa uygulansın en temel özelliğinin bedelin malın tesliminden önce kısım kısım ödenmesi olduğunu vurgulamıştır158.

Taksitlerin tamamının malın tesliminden önce ödenmesi veya yine taksitlerin tamamının malın tesliminden sonra ödenmesi durumunda iki sözleşmeyi ayırt etmek kolaydır.

Ancak taksilerin bir kısmının malın tesliminden önce diğer kısmının ise teslimden sonra ödenmesi durumunda hangi sözleşmeden bahsedilmesi gerektiğinin tespiti kolay olmaz. Bu husus doktrinde tartışılmıştır.

Bir görüşe göre, taksitle ödeme durumu sadece malın tesliminden sonra söz konusu olabilir. Bu nedenle satış konusu malın tesliminden önce yapılan ödemeler için satışa ilişkin genel hükümler, teslimden sonra ise taksitle satış sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanmalıdır159.

Diğer bir görüşe göre, taksitlerin bir kısmının malın tesliminden önce bir kısmının ise malın tesliminden sonra ödenmesi durumunda hem taksitle satıştan hem de ön ödemeli taksitle satıştan söz edilemez. Zira, bu durum her iki sözleşme tipine de uymamaktadır. Bu durum “taksitle kısmen peşin ödemeli satış” olarak adlandırılabilir160.

Üçüncü görüşe göre ise, malın tesliminden önce yapılan ödemelerin toplam bedele oranına bakılarak karar verilmelidir. Eğer malın tesliminden önce satış bedelinin büyük bir

157 Akçaal, 2014: 79.

158 “Ön ödemeli satışların uygulamada çeşitli görünüm biçimlerine rastlamakla birlikte, literatürde gerçek anlamda bir ön ödemeli satım sözleşmesinden bahsedebilmek için, o sözleşmenin bazı zorunlu unsurları ihtiva etmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Zira İBK’ da yer alan, ‘ taksitler halinde ön ödeme suretiyle satımda, alıcı, menkul bir mal için, satış parasını önceden kısmî ödemeler şeklinde ödemek ve satıcı eşyayı satış parasının ödenmesinden sonra alıcıya devretmekle yükümlüdür.’ Şeklindeki, sadece tarafların sözleşmeden doğan asli edim yükümlüklerinin bir listesini ihtiva eden hükmün eksik olduğu ve diğer hükümlerle birlikte değerlendirilerek şu kavramsal unsurları ihtiva etmesi gerektiği belirtilmektedir;” Ozanoğlu, 1999: 154- 155.

159 Bk. Ansay, 1954: 17-18.

160 Özmen, 1991: 50.

kısmı ödenmiş ise ön ödemeli taksitle satış söz konusu olur. Ancak satış bedelinin büyük bir kısmı malın tesliminden sonra ödenmiş ise bu durumda taksitle satış sözleşmesinden bahsedilir. Ayrıca, teslimden sonra yapılacak ödemenin en az iki taksit şeklinde olması gerekmektedir161. Diğer bir deyişle, taksitle satışın kredi fonksiyonundan uzaklaştıkça ön ödemeli taksitle satışa yaklaşmaktayız. Zira, taksitle satışın ortaya çıkış mantığı ihtiyaç duyduğu malı peşin alamayan alıcıya bu imkanı sunması ve bir nevi tüketici kredisi vermesidir. Malın tesliminden önce yapılan ödemenin toplam satış bedeline oranı arttıkça taksitle satışın ortaya çıkış amacından uzaklaşılır. Ayrıca, taksitle satış sözleşmesi hükümleri ön ödemeli taksitle satışa göre zayıf durumda olan alıcıyı daha çok koruduğu için mevzuatımız imkan verdiği ölçüde taksitle satış sözleşmesi yönünde yorum yapmanın isabetli olacağı kanaatindeyiz.

Türk Borçlar Kanunu’nda söz konusu sözleşme ile taksitle satışın ortak hükümleri düzenleme altına alınmıştır. TBK m. 273’ te “Taksitle satışa ilişkin hükümlerden yasal temsilcinin rızasına, sözleşmenin hüküm ve sonuçlarını doğurmasına ve geri alma açıklamasına, alıcının def’ilerine, satıcının alacağının devrine, hakim tarafından sağlanan ödeme kolaylıklarına ve yetkili mahkeme ile tahkime ilişkin olanlar, ön ödemeli taksitle satışa da uygulanır.

Satılanı devir süresi bir yıldan daha uzun veya belirsiz olan taksitle satışta alıcı, satılanın devrinden önce ödemeleri yapmakla yükümlü ise, ön ödemeli taksitle satışa ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.” ifadelerine yer verilmiştir.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da taksitle satış hükümlerinin uygulanması için önemli olan bedelin kısım kısım ödenmesidir. Bedelin malın tesliminden önce ya da sonra ödenmesi yönünde bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bu nedenle Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleri taksitle satış ve ön ödemeli taksitle satışı birlikte kapsar niteliktedir. Yeter ki bedel kısım kısım ödenmiş olsun. Ancak süresi bir yıldan daha uzun veya belirsiz olan ön ödemeli taksitle satışlara ilişkin özel bir hüküm öngörülmüştür. TKHK m. 21’ de “Tüketicinin taşınır bir malın bedelini önceden kısım kısım ödemeyi, satıcının da bedelin tamamen ödenmesinden sonra satılanı tüketiciye teslim etmeyi üstlendikleri ve ödeme süresi bir yıldan daha uzun veya belirsiz olan sözleşmeler hakkında Türk Borçlar Kanununun ön ödemeli taksitle satış hükümleri uygulanır.” ifadelerine yer verilmiştir. Böylece süresi bir yıl veya daha kısa süreli olan ön ödemeli taksitle satışlara, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un diğer şartlarını da sağlıyorsa, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleri uygulanırken, bir yıldan daha uzun veya belirsiz

161 Bk. Ozanoğlu, 1999: 161-162; Ünlütepe, 2013: 102.

olanlara Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır. Ancak bu sadece taşınırlara ilişkin ön ödemeli taksitle satış sözleşmeleri için geçerlidir. Zira, sözleşme konusunu hizmet oluşturması durumunda Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanmaz162.