ÖDE5024DAVRANIŞ BİLİMLERİNDE İSTATİSTİKYüksek Lisans

ÖDE5024

DAVRANIŞ BİLİMLERİNDE İSTATİSTİK

Yüksek Lisans

Doç. Dr. ÖMAY ÇOKLUK BÖKEOĞLU

Geçerlik ve Güvenirlik Analizleri

• Bireyin davranışını tahmin etmeye yönelik sorulardan (maddelerden) oluşan ve “davranış örneklemesi” ismi de verilen testlere, psikolojik testler denilmektedir.

• Bireylerin davranışlarını tahmin etmedeki başarı büyük ölçüde testin, gerçekte testten elde edilen puanların a) geçerli (validity) ve b)

güvenilir (reliability) olmasına bağlıdır.

Geçerlik ve Güvenirlik Analizleri

• Geçerlik; testin bireyin ölçülmek istenen özelliğini ne derece doğru ölçtüğüyle ilgili bir kavramdır. Geçerlik teknikleri için değişik

sınıflandırmalardan bahsedilebilir. Bu sınıflandırma içinde daha çok tercih edileni ;

• Kapsam (content) geçerliği

• Ölçüt-bağımlı (criterion-related) geçerlik ve

• Yapı (construct) geçerliği

Geçerlik ve Güvenirlik Analizleri

• Güvenirlik, bireylerin test maddelerine verdikleri cevaplar arasındaki tutarlılık olarak tanımlanabilir. Güvenirlik, testin ölçmek istediği

özelliği ne derece doğru ölçtüğü ile ilgilidir.

• Bir ölçme aracının güvenirliği için aranılan iki temel ölçüt, “değişik

zamanlarda elde edilen cevaplar (puanlar) arasında tutarlık” ve “aynı

zamanda elde edilen cevaplar arasında tutarlık” olarak açıklanabilir.

Geçerlik ve Güvenirlik Analizleri

• Testin anılan ölçütleri karşılama düzeyini incelemek amacıyla kullanılan başlıca güvenirlik türleri;

• Test-tekrar test güvenirliği

• Paralel (eşdeğer) form güvenirliği

• İki yarı test güvenirliği

• Kuder Richardson-20 (KR-20) ve Cronbach alfa () güvenirliği

• Madde-toplam puan korelasyonu

Açımlayıcı Faktör Analizi

• Yapı geçerliliğini belirlemek amacıyla pek çok yöntem ya da teknik bulunmaktadır. Faktör analizinin, yapı geçerliliğini ortaya koymak

amacıyla en sık kullanılan istatistik teknik olduğu konusunda yaygın bir görüş birliği bulunmaktadır.

• Belli bir ölçeğe ya da alt ölçeğe ait maddelerin, belli bir yapı ya da

faktör altında bir arada kümelenip kümelenmediğini tanımlama ve

doğrulama amacıyla kullanılan bir tekniktir.

Açımlayıcı Faktör Analizi

Faktör analizi üç temel amaçla kullanılabilir. Bunlar:

1. Ölçme aracına ait puanların geçerliliğini değerlendirmek 2. Yapıların doğasıyla ilgili kuram geliştirmek

3. Daha sonraki analizlerde (varyans analizi, regresyon vb.)

kullanılabilen faktör puanları arasındaki ilişkileri özetlemek

Madde Toplam Korelasyonu İçin Ki-Kare Bağımsızlık Test

• İki değişken için ki-kare testi iki sınıflamalı değişken arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığını test eder.

• Ki-kare parametrik olmayan bir tekniktir. İki sınıflamalı değişkenin

düzeylerine göre oluşan gözeneklerde, gözlenen sayılarla/değerlerle,

beklenen değerlerin birbirlerinden anlamlı bir şekilde farklılık gösterip

göstermediğini test eder.

Ki-Kare Bağımsızlık Testi

• Bu testin kullanılabilmesi için, beklenen değeri beşten küçük olan

kategori sayısının, toplam kategori sayısının %20’sini aşmaması ve tüm kategorilerde bu değerin birden büyük olması gerekir. Bu koşulun

sağlanamadığı durumlarda, mantıklı ise kategoriler arası birleştirme yoluna gidilebilir.

• SPSS uygulaması

Kaynaklar

• Büyüköztürk, Ş. Çokluk-Bökeoğlu, Ö. Köklü, N. (2016). Sosyal Bilimler için İstatistik. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.

• Büyüköztürk, Ş. (1995). Kestirisel istatistik. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 26 (1), 409-28.

• Büyüköztürk, Ş. (2017) Sosyal Bilimler için Veri Analizi El Kitabı:

İstatistik, Araştırma Deseni SPSS Uygulamaları ve Yorum. Ankara:

Pegem Akademi Yayıncılık.

• Çokluk, Ö. Şekercioğlu, G. Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal Bilimler İçin

Çok Değişkenli İstatistik SPSS ve LISREL Uygulamaları. Ankara: Pegem

Akademi Yayıncılık.