PRION PRION HASTALIKLARI HASTALIKLARI

(1)

PRION PRION

HASTALIKLARI HASTALIKLARI

Transmissible Spongiform Transmissible Spongiform

Encephalopathies

(2)

Bilinen Prion Hastalıkları Bilinen Prion Hastalıkları

 Hayvanlarda, Hayvanlarda,

 Scrapie – Koyunlarda Scrapie – Koyunlarda

 BSE – Bovidae BSE – Bovidae

 FTE – Kedilerde FTE – Kedilerde

 Transmissible Mink Encephalopathy – Mink Transmissible Mink Encephalopathy – Mink

 Mule, Geyik ve Elk’lerin TE Mule, Geyik ve Elk’lerin TE

 İnsanlarda, İnsanlarda,

 Kuru Kuru

 Creutzfeldt-Jakob Hastalığı (CJD) Creutzfeldt-Jakob Hastalığı (CJD)

 nvCJD nvCJD

 Gertsmann-Straussler-Scheinker Sendromu Gertsmann-Straussler-Scheinker Sendromu

 Fatal Familial insomnia Fatal Familial insomnia

(3)

Prion Nedir ? Prion Nedir ?

Nasıl Hastalık Yapar ? Nasıl Hastalık Yapar ?

 Hemen her memelide özellikle beyin, kalp, akciğer ve aktif Hemen her memelide özellikle beyin, kalp, akciğer ve aktif lenfositlerde bulunan bir yüzey glikoproteini. Proteazlara lenfositlerde bulunan bir yüzey glikoproteini. Proteazlara

oldukça hassas.

oldukça hassas. 254 aminoasitlik bir proteindir ve molekül 254 aminoasitlik bir proteindir ve molekül ağırlığı 33-35kDA’dur.

ağırlığı 33-35kDA’dur.

 TSE infeksiyonu sonrasında bu normal protein enfektif etki TSE infeksiyonu sonrasında bu normal protein enfektif etki gösteren şekle dönüştüğünde biçim değiştirir.

gösteren şekle dönüştüğünde biçim değiştirir. Temel bileşimleri Temel bileşimleri olan amino asitler, sarmal şekilde biçimleneceğine, yaprak gibi olan amino asitler, sarmal şekilde biçimleneceğine, yaprak gibi birbirinin üstüne birikmeye başlar ve “beta yaprak” adı verilen birbirinin üstüne birikmeye başlar ve “beta yaprak” adı verilen

tabakalar şeklinde biçimlenir. Bu yapı,

tabakalar şeklinde biçimlenir. Bu yapı, proteazlara karşı dirençli proteazlara karşı dirençli bir hal alır, (PrP – Proteaz rezistant Prion). Bu haliyle beyinde bir hal alır, (PrP – Proteaz rezistant Prion). Bu haliyle beyinde

yaygın olarak veya amiloid plaklar halinde birikir.

yaygın olarak veya amiloid plaklar halinde birikir. Etken pek çok Etken pek çok fiziksel ve kimyasal işlemlere oldukça dayanıklıdır. Fiziksel

fiziksel ve kimyasal işlemlere oldukça dayanıklıdır. Fiziksel inaktivasyon derecesi otoklavda 134-138

inaktivasyon derecesi otoklavda 134-138

^o^o

C, 18 dakikadır. C, 18 dakikadır.

Etken alkol, formol, UV gibi işlemlere de oldukça dayanıklıdır.

(4)

α- helical based protein β-pleated sheet, ‘prion’ version.

(5)

(6)

SCRAPIE

(7)

 Koyunların ve nadiren keçilerin çok ağır Koyunların ve nadiren keçilerin çok ağır

seyirli, öldürücü nörodejeneratif bir hastalığı seyirli, öldürücü nörodejeneratif bir hastalığı

olan scrapie birçok memeli türlerini etkileyen olan scrapie birçok memeli türlerini etkileyen

Transmissible Spongiform Transmissible Spongiform

Encephalopatie’lerden birisidir.

 Hastalık 1899 dan beri bilinmektedir. Hastalık 1899 dan beri bilinmektedir.

 Uzun bir inkubasyon süresine sahiptir. Uzun bir inkubasyon süresine sahiptir.

 MSS bozuklukları, Deri kaşıntıları, Ataksi, MSS bozuklukları, Deri kaşıntıları, Ataksi, Tremor ve ağırlık kaybı ile karakterizedir.

Tremor ve ağırlık kaybı ile karakterizedir.

(8)

 Hastalığın doğal nakledilmesi henüz açıklığa kavuşmamıştır. Oral Hastalığın doğal nakledilmesi henüz açıklığa kavuşmamıştır. Oral veya doğum sırasında plasenta yoluyla geçtiği sanılmaktadır.

veya doğum sırasında plasenta yoluyla geçtiği sanılmaktadır.

 Hastalık 10 aydan büyük koyunlarda görülmektedir. 3 yaşın Hastalık 10 aydan büyük koyunlarda görülmektedir. 3 yaşın üzerinde artmaktadır.

üzerinde artmaktadır.

 Morbidite %20-40 , Mortalite % 100 dür. Morbidite %20-40 , Mortalite % 100 dür.

 Virus lenfosit dokularda çoğalıp sinir dokularına yerleşir. İlk ve Virus lenfosit dokularda çoğalıp sinir dokularına yerleşir. İlk ve önemli klinik belirti

önemli klinik belirti kaşıntıdır. kaşıntıdır.

 Kaşıntı, genital bölgelerde, Kuyruk kaidesi ve uylukta , baş ve Kaşıntı, genital bölgelerde, Kuyruk kaidesi ve uylukta , baş ve boyun çevresinde ve göğüs etrafında olur.

boyun çevresinde ve göğüs etrafında olur.

 Kaşıntı sonucu, sıyrık,yara ve hematomlar ortaya çıkar. Kaşıntı sonucu, sıyrık,yara ve hematomlar ortaya çıkar.

 Erken dönemde aşırı kondisyon kaybı, paraliz ve dudakları Erken dönemde aşırı kondisyon kaybı, paraliz ve dudakları oynatma görülür.

oynatma görülür.

 Sinirsel semptomlarla birlikte, saldırganlık görülür. Sinirsel semptomlarla birlikte, saldırganlık görülür.

 Şuur kaybı, başın yana çevrilmesi,kusma,körlük Şuur kaybı, başın yana çevrilmesi,kusma,körlük

(9)

BOVINE SPONGIFORM BOVINE SPONGIFORM

ENCEPHALOPATHY ENCEPHALOPATHY

Mad Cow Disease Mad Cow Disease

Deli Dana Hastalığı

(10)

 İlk kez 1986’da Güney İngiltere’de İlk kez 1986’da Güney İngiltere’de

tespit edilen hastalık nedeniyle 1989’a tespit edilen hastalık nedeniyle 1989’a

kadar 200 den fazla sürüde 1000 den kadar 200 den fazla sürüde 1000 den

fazla vaka bildirilmiştir.

 Hastalık hareket düzensizlikleri, yüz ve Hastalık hareket düzensizlikleri, yüz ve kulakta titremeler, ağızda sürekli

kulakta titremeler, ağızda sürekli

şapırdama, ürkeklik, ses ve ışığa karşı şapırdama, ürkeklik, ses ve ışığa karşı

aşırı duyarlılık ile karakterizedir.

(11)

EPİZOOTİYOLOJİ EPİZOOTİYOLOJİ

 Hastalığın sığırlara Scrapie ile enfekte Hastalığın sığırlara Scrapie ile enfekte koyun mezbaha artıklarının verilmesi koyun mezbaha artıklarının verilmesi

sonucu geçtiği sanılmaktadır. Et-kemik unu sonucu geçtiği sanılmaktadır. Et-kemik unu

potansiyel tehlike.

 Anne-yavru geçişi ve embriyo transferi ile Anne-yavru geçişi ve embriyo transferi ile geçiş netlik kazanmamıştır.

geçiş netlik kazanmamıştır.

 BSE infekte inek beyni ile sığıra, fareye, BSE infekte inek beyni ile sığıra, fareye, domuza ve marmosetlere nakledilmiştir.

domuza ve marmosetlere nakledilmiştir.

 Deneysel olarak scrapie ile enfekte koyun Deneysel olarak scrapie ile enfekte koyun ve keçi beyinlerinden sığırlara enfeksiyon ve keçi beyinlerinden sığırlara enfeksiyon

nakli gerçekleştirilmiştir.

(12)

 Hastalık çoğunlukla sütçü sürülerde Hastalık çoğunlukla sütçü sürülerde

tektük vakalar halinde tespit edilmiştir.

 Hastalığın insanlara da geçtiği ve vCJD Hastalığın insanlara da geçtiği ve vCJD nedeni olduğu belirtilmektedir.

nedeni olduğu belirtilmektedir.

– CJD CJD   60 yaşın üzerindeki bireylerde iken 60 yaşın üzerindeki bireylerde iken – vCJD vCJD   60 yaşın altındakilerde (12-15 60 yaşın altındakilerde (12-15

yaşında vakalar bildirildi).

EPİZOOTİYOLOJİ - 2

(13)

PATOLOJİ PATOLOJİ

 Yapılacak kontrollerde en önemli bulgu Yapılacak kontrollerde en önemli bulgu bilateral simetrik neuronal vakuolizasyon bilateral simetrik neuronal vakuolizasyon

olarak bildirilmektedir. Bunlar gri madde olarak bildirilmektedir. Bunlar gri madde

mikropillilerindeki mikrokistik vakuollerdir.

 Bu lezyonların oluşumuna astrositlerin sayıca Bu lezyonların oluşumuna astrositlerin sayıca artmış olmasının da katkısı vardır.

artmış olmasının da katkısı vardır.

(14)

Gri maddedeki süngerimsi görünüm (amiloid Birikimine bağlı) HXE boyama

PATOLOJİ-2 PATOLOJİ-2

Gri maddede süngerimsi vakuoller

(15)

KLİNİK KLİNİK

 2-8 yıla kadar uzayabilen bir inkubasyon süreci vardır. 2-8 yıla kadar uzayabilen bir inkubasyon süreci vardır.

Belirtilerin gelişimi : 2 hafta - 6 ay arasında Belirtilerin gelişimi : 2 hafta - 6 ay arasında

 Genelde 30 aydan büyük hayvanlarda gözlenmektedir. Genelde 30 aydan büyük hayvanlarda gözlenmektedir.

 Aşırı duyarlılık (ışık ve ses) Aşırı duyarlılık (ışık ve ses)

 Ataksi Ataksi

 arka ayak hareketlerinde inkoordinasyon arka ayak hareketlerinde inkoordinasyon

 yüz ve kulak kaslarında titreme yüz ve kulak kaslarında titreme

 tek taraflı kulak ve göz kapağı düşüşü tek taraflı kulak ve göz kapağı düşüşü

 yattığı yerden kalkamama yattığı yerden kalkamama

 önüne çıkan engellerde ani manevra yeteneği kaybı, önüne çıkan engellerde ani manevra yeteneği kaybı,

 süt sağımına tepki gösterme, sağımda tekme atma süt sağımına tepki gösterme, sağımda tekme atma

 Kondüsyon, ağırlık ve süt veriminde düşüşler Kondüsyon, ağırlık ve süt veriminde düşüşler

 Korku, endişe, sinirlilik Korku, endişe, sinirlilik

(16)

KLİNİK KLİNİK

(17)

TEŞHİS TEŞHİS

WHO tarafından kabul edilen 3 teknik WHO tarafından kabul edilen 3 teknik

 Histopatoloji Histopatoloji

 ELISA ELISA

 Western Blot Western Blot

(18)

Histopatolojik teşhiste 3 temel yangısal Histopatolojik teşhiste 3 temel yangısal

olmayan patolojik tablo:

• Bilateral simetrik nöronal vakuolizasyon Bilateral simetrik nöronal vakuolizasyon

• Astrositik hipertrofi Astrositik hipertrofi

• Amiloid plak Amiloid plak oluşumu oluşumu

(19)

Ayırıcı Teşhis Ayırıcı Teşhis

 BSE’li hayvanlarda görülen belirtilerin bir kısmı BSE’li hayvanlarda görülen belirtilerin bir kısmı aşağıda belirtilen hastalıklarda da görülür :

aşağıda belirtilen hastalıklarda da görülür :

 Hipomagnezemi Hipomagnezemi

 Nervöz ketozis Nervöz ketozis

 Ensefalik listeriozis Ensefalik listeriozis

 Poliensefalomalasi, Cerebrokortikal nekroz Poliensefalomalasi, Cerebrokortikal nekroz

 İntra-kranial tümörler İntra-kranial tümörler

(20)

Bakanlığımızca Alınan Önlemler

BSE hastalığının ortaya çıkışından itibaren konu Bakanlığımızca dikkatle izlenmektedir. Ülkemiz insan ve hayvan sağlığının korunması amacıyla hastalık görülen ülkelerden çift tırnaklı canlı hayvan, hayvan maddeleri, hayvansal orijinli yem katkı maddeleri ve bu maddeleri ihtiva eden yemlerin ithal edilmesi 25.05.1990 tarihinde yasaklanmıştır.

Ülkemizde Bakanlığımıza bağlı Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüleri bünyesindeki laboratuvarlarda, sığırlarda sinirsel bulgularla seyreden çeşitli hastalıkların teşhisi maksadıyla incelenen merkezi sinir sistemi dokularında BSE’nin tanıtıcı bulguları tespit edilmemiştir. Mevcut diğer bilimsel kurumlarda da hastalığın tespit edildiğine dair bir kayıt bulunmamaktadır.

Bakanlığımız devam etmekte olan teşhis çalışmalarına ek olarak, mezbahalarda kesime alınan hayvanlarda hastalık taramasını başlatmak için hazırlıklarını sürdürmekte, yine konu ile ilgili eğitici çalışmalara ağırlık vermektedir.

MÜCADELE

(21)

Korunma ve Önlemler

Dünya hayvan sağlığı organizasyonu’nun (OIE), sağlığın korunması amacı ile alınması gereken önlemlere yönelik tavsiyeleri aşağıda belirtilmektedir.

Hastalıktan ari ülkelerde

Sinirsel hastalıkların belirtisini gösteren hayvanların patolojik teşhisinin yapılması,İthalatta canlı ruminantlar ve onların ürünlerine karşı önlem

alınması,Embriyo ithalatı için strateji ve politika belirlenmesi önerilmektedir.

Hastalığın görüldüğü ülkelerde

Belirlenen vakalarda hayvanların kesimi ve tazminat ödenmesi,

Memeli hayvanların işlemden geçirerek yeniden kullanıma sunulacak proteinlerinin kontrolü,

Sığırların takibi ve tanımlanmasının etkin bir şekilde sağlanması önerilmektedir.

Tıbbi Olarak Alınması Gereken Önlemler

BSE’den şüpheli hayvan dokuları ile temas halindeki laboratuvar çalışanları uygun koruyucu giysiler giymeli ve fiziksel ve kimyasal muamelelerin büyük bir kısmına karşı oldukça dirençli olan etkene maruz kalmamak için çok titiz çalışmalıdır.

Creutzfeldt-Jakob hastalığının yeni bir varyantının son zamanlarda ortaya çıkışı, BSE etkeninin insanlar için enfektif olabileceğini göstermiştir. BSE bulaşıcı bir hastalık değildir. Bu nedenle laboratuvarda alınması gerekli tedbirler kaza ile meydana

gelebilecek iatrojenik, gözle veya ağız burun yolu ile maruz kalmaları önleyecek