EKSPRESSİONİZM EKSPRESSİONİZM
( DIŞAVURUMCULUK
( DIŞAVURUMCULUK ) )
EXPRESSİONİZM (Dışavurumculuk) EXPRESSİONİZM (Dışavurumculuk)
20. Yüzyıl sanat akımlarının ilk ve en etkin olanı20. Yüzyıl sanat akımlarının ilk ve en etkin olanı Ekspresyonizm hareketi olmuştur. Esasında
Ekspresyonizm hareketi olmuştur. Esasında
dışavurumculuk bir akım olmayıp değişik sanat dışavurumculuk bir akım olmayıp değişik sanat
anlayışlarının uygun ifade ortamı bulduğu bir sanat anlayışlarının uygun ifade ortamı bulduğu bir sanat hareketidir. Ekspresyonizm adı da bu değişik sanat hareketidir. Ekspresyonizm adı da bu değişik sanat anlayışlarının içinde yer aldığı genel yönelime
anlayışlarının içinde yer aldığı genel yönelime
yakıştırılan bir tanımdan kaynaklanmaktadır. Bu ad ilk yakıştırılan bir tanımdan kaynaklanmaktadır. Bu ad ilk defa 1911’deki bir sergide ortaya çıkmış olup,
defa 1911’deki bir sergide ortaya çıkmış olup, 1928’de geçerlik kazanmıştır.
1928’de geçerlik kazanmıştır.
Dışavurumculuk (ekspresyonizm), doğanın olduğu gibiDışavurumculuk (ekspresyonizm), doğanın olduğu gibi temsili yerine duyguların ve iç dünyanın ön plana
temsili yerine duyguların ve iç dünyanın ön plana
çıkarıldığı sanat akımıdır. Bozulmuş çizgiler, şekiller ve çıkarıldığı sanat akımıdır. Bozulmuş çizgiler, şekiller ve abartılı renklerle sanatçının duygusal dünyasını
abartılı renklerle sanatçının duygusal dünyasını aktarmayı hedefler.
aktarmayı hedefler.
Dışavurumcu sanatın amacı, sanatçının duyguları ve içDışavurumcu sanatın amacı, sanatçının duyguları ve iç dünyasını renk, çizgi, düzlem ve kütle aracılığıyla
dünyasını renk, çizgi, düzlem ve kütle aracılığıyla
dışavurmasıdır. Bu duyguları daha iyi yansıtabilmek için dışavurmasıdır. Bu duyguları daha iyi yansıtabilmek için sanatçı geleneksel kuralların dışına çıkarak biçim bozma sanatçı geleneksel kuralların dışına çıkarak biçim bozma yöntemini kullanır.
yöntemini kullanır. Edward MunchEdward Munch'un Çığlık adlı tablosu,'un Çığlık adlı tablosu, bunun belirgin bir örneğidir.
bunun belirgin bir örneğidir.
Bu anlayış içinde en önemli şey sanatçının kendiBu anlayış içinde en önemli şey sanatçının kendi
kişiliğinin derinliğinde oluşan duyumların, eseri aracılığıyla kişiliğinin derinliğinde oluşan duyumların, eseri aracılığıyla
dışarıya aks ettirmesidir. Bu sebeple de sanatçının içsel dışarıya aks ettirmesidir. Bu sebeple de sanatçının içsel
gerçeği olan görüntü, sanatçının kendi duygu ve gerçeği olan görüntü, sanatçının kendi duygu ve
duyumlarının dışavurumuyla yansıyan bir görünüm olduğu duyumlarının dışavurumuyla yansıyan bir görünüm olduğu
için, doğal olarak algılanabilenden tamamen farklı ve için, doğal olarak algılanabilenden tamamen farklı ve
tamamen kişisel bir tarz ve anlayışla değişime uğratılmış tamamen kişisel bir tarz ve anlayışla değişime uğratılmış bir yansımadır. Yansıma önemli olduğu için artık konuda bir yansımadır. Yansıma önemli olduğu için artık konuda
önemini yitirmiş ve hatta ortadan kalkmıştır. Renkler,biçim önemini yitirmiş ve hatta ortadan kalkmıştır. Renkler,biçim
ve hacimlerle birlikte ölçünün sağladığı tesir konunun ve hacimlerle birlikte ölçünün sağladığı tesir konunun
ortadan kalkmasının ana amili olurken, anlatılsal ve ortadan kalkmasının ana amili olurken, anlatılsal ve şekilsel anlatımı ön plana çıkartan anlayıştan farklı, şekilsel anlatımı ön plana çıkartan anlayıştan farklı,
anlatılsal ve tasviri olmayan bir ifadeselliğe temel teşkil anlatılsal ve tasviri olmayan bir ifadeselliğe temel teşkil
etmiştir.
etmiştir.
Kimi forma ağırlık verirken kimi rengi ön plana almış veKimi forma ağırlık verirken kimi rengi ön plana almış ve formu dışlamıştır. Bu alan değişik sanat anlayışlarını ve formu dışlamıştır. Bu alan değişik sanat anlayışlarını ve
bireysel davranış biçimleri Ekspressionizm hareketi içinde bireysel davranış biçimleri Ekspressionizm hareketi içinde
yer alan değişik sanat anlayışları ve eğilimlerinin yer alan değişik sanat anlayışları ve eğilimlerinin
mevcudiyetiyle de kanıtlanmaktadır. Bu değişik sanat mevcudiyetiyle de kanıtlanmaktadır. Bu değişik sanat
anlayışı ve eğilimlerinin ve dolayısıyla da anlayışı ve eğilimlerinin ve dolayısıyla da
ekspressionizmin ekspressionizmin
doğup geliştiği ülke Almanya olmuştur.
doğup geliştiği ülke Almanya olmuştur.
Bu nokta da Ekspressionizm’in gelişmesine etki edenBu nokta da Ekspressionizm’in gelişmesine etki eden Alman Sanat Tarihi ve özellikle de Sanat Felsefesi
Alman Sanat Tarihi ve özellikle de Sanat Felsefesi anlayışının da önemi göz ardı edilmemesi
anlayışının da önemi göz ardı edilmemesi
gerekmektedir. Bu hususta Wilhelm Worringer’in gerekmektedir. Bu hususta Wilhelm Worringer’in
düşüncelerinin Dışavurumcular üzerinde etkisi büyük düşüncelerinin Dışavurumcular üzerinde etkisi büyük
olmuştur. Özellikle soyutlama üzerindeki arayışlara olmuştur. Özellikle soyutlama üzerindeki arayışlara
Worringer’in düşünceleri yön vermiştir. Alman sanat ortamı Worringer’in düşünceleri yön vermiştir. Alman sanat ortamı ve Avrupa folk sanatıyla birlikte Dışavurumcuların diğer bir ve Avrupa folk sanatıyla birlikte Dışavurumcuların diğer bir
ilham kaynağı Kabile Sanatları’dır.
ilham kaynağı Kabile Sanatları’dır.
Ekspressionist anlayış içinde yer alan hareketler, DieEkspressionist anlayış içinde yer alan hareketler, Die Brücke (Köprü) 1905-1913 arasında Dresden’de etkin Brücke (Köprü) 1905-1913 arasında Dresden’de etkin olurken, daha sonraki tarihlerde ortaya çıkan Der Blau olurken, daha sonraki tarihlerde ortaya çıkan Der Blau
Reiter (Mavi Atlı) 1909’da Münih’de etkindi.
Reiter (Mavi Atlı) 1909’da Münih’de etkindi.
Die Brücke (Köprü) 1905-1913
Die Brücke (Köprü) 1905-1913
Der Blau Reiter (Mavi Atlı) 1909
Der Blau Reiter (Mavi Atlı) 1909
Berlin’de ise Der Sturm (Fıtına) etkin oldu.Berlin’de ise Der Sturm (Fıtına) etkin oldu.
Edvard Munch “Çığlık” (1863-1944) Edvard Munch “Çığlık” (1863-1944)
Ferdinand Hodler “Thun Gölü” 1905 Ferdinand Hodler “Thun Gölü” 1905
Dışavurumcu anlayışın gelişiminde önemli bir çıkış noktası teşkil Dışavurumcu anlayışın gelişiminde önemli bir çıkış noktası teşkil eden sanatçılar arasında yer alan James Ensor (1860-1949)
eden sanatçılar arasında yer alan James Ensor (1860-1949) özellikle kendisine özgün biçim ve renklerle örülmüş ve grotesk özellikle kendisine özgün biçim ve renklerle örülmüş ve grotesk
anlatışıyla dikkat çeken panayır ve karnaval resimleriyle tanınmıştır.
anlatışıyla dikkat çeken panayır ve karnaval resimleriyle tanınmıştır.
Die Brücke hareketinin manifestosunu yazan Emest Ludwig Die Brücke hareketinin manifestosunu yazan Emest Ludwig Kirchner (1880-1938) hırçın ve zorlu anlatımıyla dikkat çeken Kirchner (1880-1938) hırçın ve zorlu anlatımıyla dikkat çeken
Fauvist tesirler göstermektedir. Aynı hareket içinde yer alan Emil Fauvist tesirler göstermektedir. Aynı hareket içinde yer alan Emil Nolde (1867-1956) pesimist duyumuyla dikkat çeken eserler
Nolde (1867-1956) pesimist duyumuyla dikkat çeken eserler
vemiştir. Viyana’da faaliyet gösteren Oskar Kokoschka (1886-1980) vemiştir. Viyana’da faaliyet gösteren Oskar Kokoschka (1886-1980) anlayışa bağlı sanatçılar içinde önemli bir yer işgal etmektedir. Sinirli anlayışa bağlı sanatçılar içinde önemli bir yer işgal etmektedir. Sinirli bir anlatımla ele aldığı keskin yansımalar yapan renklerle yüklü
bir anlatımla ele aldığı keskin yansımalar yapan renklerle yüklü eserlere vurduğu bireyselliği ön plana çıkartan ifadeselliği 1937 eserlere vurduğu bireyselliği ön plana çıkartan ifadeselliği 1937 tarihli “Kendi Portresi”nde bulmak mümkündür.
tarihli “Kendi Portresi”nde bulmak mümkündür.
Oskar Kokoschka’nın kendi portresi Oskar Kokoschka’nın kendi portresi
August Macke August Macke
Wasily Kandinsky Wasily Kandinsky
Max Beckman (1884-1950)
Max Beckman (1884-1950)
Paul Klee (1879-1940)
Paul Klee (1879-1940)
Chaim Sountine Chaim Sountine
Marc Chagall Marc Chagall
