DİKKAT
EKSİKLİĞİ VE
HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
P S İ K O L A J M A R T A Y I B Ü L T E N İ
D kkat eks kl ğ
ve H perakt v te
Bozukluğu Ned r?
Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu
bireyin yaş ve gelişim düzeyine uygun olmayan aşırı hareketlilik, istekleri erteleyememe
(impulsivite) ve dikkat sorunlarıyla kendini
gösteren bir psikiyatrik bozukluktur.
Kalıtım: Aile çalışmalarından elde edilen bilgiler DEHB olan çocukların anne babalarında benzer belirtiler olma oranının 2-8 kat fazla, kardeşlerinde ise diğer çocuklara oranla 2-3 kat fazla olduğunu göstermiştir.
Beyindeki yapısal işlev farklılıkları: Dikkatin yoğunlaştırılması, sürdürülmesi, davranışların kontrol edilmesi, planlama yapılmasından sorumlu olan alanlarda -önbölge (Prefrontal lob), bazal ganlionlar, serebellum- normal bireylerdekine oranla daha küçük yada farklı bir simetride olma söz konusudur. Saptanılan bu farklılıkların hastalığa neden olduğu düşünülmekte, ancak bu incelemeler bir tanı aracı olarak kullanılmamaktadır.
DİKKAT EKSİKLİĞİ VE
HİPERAKTİVİTENİN NEDENLERİ:
Çevresel nedenler: Direk olarak DEHB’e neden olmaz ancak genetik olarak yatkınlığı olan bireylerde riski artırır:
Doğum öncesi: Gebelikte hastalanma, alkol, sigara ve ilaç kullanımı.
Doğum sırasında: Erken doğum, doğum komplikasyonları.
Doğum sonrası: Küçük yaşta geçirilen ameliyat, kaza veya hastalıklar, hastalık tedavisinde etkili olan fakat yan etkisi olan ilaçlar alınması.
DİKKAT EKSİKLİĞİ VE
HİPERAKTİVİTENİN NEDENLERİ:
BELİRTİLER
BİLİŞSEL
SOSYAL DUYGUSAL FİZİKSEL
DAVRANIŞSAL
DAVRANIŞSAL BELİRTİLER
Çoğu kez olası sonuçları
düşünmeden kendini fiziksel olarak
tehlikeye atabilirler (sağına soluna bakmadan caddeye
fırlamak gibi) Ödevlerin ve
etkinliklerin
düzenlenmesinde sıklıkla zorluk
çekerler,
defterlerinin başı sonu belli değildir, çantalarını düzenli
bir şekilde hazırlamazlar.
Aşırı hareketlidirler.
Sınıfta yada oturması beklenen durumlarda oturmaz ve yerinden kalkar el ve ayaklarını
sürekli oynatırlar.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
olan çocukların daha doğmadan önce anne
rahminde alışılmadık şekilde hareketli olduklarını gösteren raporlar vardır. Bunlar bazen çok fazla ağlayan
ve uyku düzeni bozuk olan güç bebeklerdir.
DAVRANIŞSAL BELİRTİLER
Düzensiz oldukları için eşyalarını,
kitaplarını, kalemlerini ve
oyuncaklarını sık sık kaybederler
Her şeye karışma, mobilyaların
üzerinde gezme, ev içinde koşuşturma
görülür.
Sorulan sorulara, tamamlanmadan önce cevap verme
eğilimleri vardır.
Karşısındakini dinlememe, sık sık konuyu değiştirme
görülür İsteklerini
erteleyemezler, içtepkisel
davranışlarını(dürtüleri ni) engelleyemezler.
SOSYAL BELİRTİLER
Başkalarına karşı itme, çekiştirme,
vurma gibi davranışları sık
gösterirler Akılları başka bir
yerdedir, dinlerken karşılarındakinin gözlerine bakarlar ama dinlememiş yada
duymamış görüntüsü verirler. Bu yüzden
tekrar tekrar aynı şeylerin kendilerine
söylenmesine yol açarlar
Grup içinde oynarken ya da çalışırken sırasını
beklemekte zorlanırlar.
Yönergelere ve kurallara uymada zorluk yaşadıkları için sosyal olarak
uyumsuzdurlar.
Dikkat sürelerinin kısa ve atak olmaları
çocukların sosyal kuralları öğrenmelerini
güçleştirmektedir. Bu nedenle arkadaş
bulmakta ve kurallarına göre oyun oynamakta
güçlük çekerler.
Arkadaş ilişkileri zayıftır
BİLİŞSEL BELİRTİLER
Zihinsel çaba gerektiren iş ve
görevlerden kaçınırlar. Israr olursa eğer daha
büyük sorunlar çıkarabilirler.
Kendilerine verilen bir görev üzerinde
istedikleri gibi çalışamaz ve
bitiremezler. İşlerin bitmesindeki bu
aksaklık başka nedenlere değil sadece dikkatsizliğe
bağlıdır.
Dikkatleri çok kısa sürelidir ve çabuk
dağılır. Genellikle başladıkları işi sonlandırmada güçlük çekerler.
Devamlı dikkat ve emek isteyen işlerde çalışmak istemezler.
Zekâları normal ya da normalin üstünde
olmasına rağmen genellikle okul başarıları düşüktür.
Çünkü dikkat dağınıklığı ve aşırı hareketliliği çocukta
öğrenme güçlüğü ortaya çıkarabilir.
DUYGUSAL BELİRTİLER
Çalışmalarını plansız, düzensiz ve
karmakarışık bir biçimde sürdürürler,
duygusal olarak organize olamazlar.
Çabuk
heyecanlanırlar ve sinirlenirler.
Kendine güvenleri azdır.
Ruh halleri değişkendir, depresyon görülebilir.
FİZİKSEL BELİRTİLER
Santral sinir
sistemleri normale göre daha az çalışır.
Kemik gelişimi geri olabilir.
Motor koordinasyonu zayıf olabilir.
Uyku süreleri kısadır.
WİSC4 ( WISC-IV)
WECHSLER ÇOCUKLAR İÇİN ZEKA ÖLÇEĞİ
MOXO DİKKAT TESTİ
DİKKAT EKSİKİLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU HANGİ TESTLER İLE TESPİT EDİLEBİLİR?
CAS TESTİ
(COGNİTİVE
ASSESMENT SYSTEM)
CAS TESTİ NEDİR?
Cas 5-17 yaş arası çocukların zihinsel gelişim düzeylerini değerlendirmek amacıyla uygulanan zekâ ve yetenek testidir. Cas testi üstün veya öğrenme güçlüğü olan
çocukların tanımlanmasın da duygusal sorunlar, dikkat sorunları ve hiperaktivite gibi problemleri tespitinde kullanılmaktadır. Cas testi çocuğun akademik anlamda
öğrenme potansiyeline, öğrenme alanındaki güçlü ve zayıf yönlerini bize yansıtırken psikolojik anlamda kaygı ve korkularını duygusal anlamda baş edemediği sorunları hakkında bilgi verir. Nörolojik anlam da çocuğun kristalize zekasından tutunda
beynindeki hangi lobu daha güçlü kullanıyor hangi mesleki alanlara daha yatkın gibi bize güçlü veriler veren bir testtir. Uygulama yaklaşık olarak bir buçuk saat
sürmektedir. Ancak süre çocuğun çalışma hızı ve motivasyon durumuna göre
değişiklik göstermektedir.
CAS TESTİ NEDİR?
Cas testi ilk uygulamanın ardından en az 6 ay geçtikten sonra tekrar uygulanabilir.
Aynı yıl içinde iki den fazla uygulanamaz. Öğrenme sürecinin temelini oluşturan planlama, eş zamanlılık, dikkat, ardıllık bilişsel alanlarının değerlendirilmek için
geliştirilen Cas 4 ölçek ve 10 kâğıt testten oluşmaktadır. Cas uygulamasıyla beraber çocuğunuzun akademik başarısını etkileyen faktörler hakkında bilgi sahibi olup hangi alanlar da iyi olduğu ve hangi alanlar da desteklenmesi gerektiği hakkında bilgi sahibi olursunuz. Elde ettiğiniz bilgiler doğrultusun da çocuğun akademik potansiyelinin
desteklenmesi için BES bilişsel müdahale programı uygulanabilmektedir. Böylece
çocuğun güçlü olduğu yanları kullanılarak desteklenmesi gereken alanlar da çalışılmış olmaktadır. Öğrenmenin gerçekleşmesi ve çocukların ve akademik potansiyellerine
ulaşılabilmesi için planlama, dikkat, eş zamanlılık, ardıllık alanlarının yaş ortalamasında
ve dengeli olması gerekmektedir.
WİSC4 TESTİ NEDİR?
Wısc-4 Zekâ testi tüm dünya ve Türkiye genelinde bilinen en yaygın, kapsamlı, güvenilir ve güncel zekâ testidir. Bireysel olarak uygulanan ve 6 yaş 0 ay ile 16 yaş 11 ay aralığındaki
çocukların bilişsel yeteneklerini ölçen klinik bir ölçüm aracıdır. Bu ölçek Wısc-R testinin
yenilenmiş ve güncel halidir ve daha gerçekçi sonuçlar vermektedir. Bunun yanı sıra yaşının altı veya üstünde giden yeteneklerini tespit ettikten sonra doğru yönlendirmeler
yapabilmek için de uygulanır. Çocuğun genellikle bir psikolog, psikiyatr, okul rehberliği
veya öğretmenleri tarafından ya da bir özel eğitim kurumu tarafından bu testi yaptırılmak için yönlendirilebilir. Wısc-4 zekâ testi sözel kavrama, algısal akıl yürütme, çalışma belleği ve işlemleme hızı olmak üzere 4 ana bölümden oluşmaktadır. 10 temel alt test ve 5 yedek alt testten oluşan bir uygulamadır. Temel alt testler sözel bilgi sözel ifade algısal akıl yürütme, organizasyon, sosyal bilgi, kısa süreli işitsel bellek, dikkat, konsantrasyon, zihinsel
işlemleme hızı, görsel motor ve ince motor koordinasyon becerilerini ölçmektedir.
MOXO DİKKAT TESTİ NEDİR?
MOXO, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun dört ana belirtisi olan dikkat eksikliği, zamanlama problemi, dürtüsellik ve hiperaktivitenin ölçülmesini sağlar. Bilgisayar
üzerinden yapılan MOXO dikkat testi görsel ve işitsel çeldiricilerden oluşmaktadır.
Moxo Dikkat Testi Uzman Hekim ve Psikologlar tarafından uygulanır. Online olarak
uygulanan bir testtir.
Pass B l şsel Müdahale Programı Ned r?
Bu program CAS testi uygulamasından sonra bireyin
zenginleştirilmesi gereken bilişsel alanlarına yönelik
bir öğretici müdahale programıdır. Her bireyin CAS
sonucu birbirinden farklı olması nedeniyle bireye
özel olarak hazırlanan, son derece zengin bir
programdır. 5-17 yaş arasında bireylerin
geliştirilmesi ya da desteklenmesi gereken dikkat,
hafıza, planlama, eş zamanlılık alanlarının özel bir
program ile çalışılması amaçlanmaktadır.
DEHB ŞÜPHESİ İÇİN ÖNERİLER:
Psikiyatrist
Tıbbi muayenenin yapılması, mevcut verilerin tanı ışığında
değerlendirilmesi, tedavi sürecinde kime ne görevler düştüğünün saptanması, kullanılacak
ilacın cinsinin ve dozunun ayarlanması,
medikal takibin
yapılması görevleridir
Psikolojik danışman
Çocuğun yeteneklerini, zayıf yönlerini
belirleyecek testlerin uygulanması,
öğretmene ve aileye öneriler sunulması,
çocuğa bireysel danışma yapılması, hekime veri sağlanması
başlıca görevleridir
Öğretmenler
Çocukla ilgili
gözlemlerin ilk elden sağlanması, psikolojik
danışmanın haberdar edilmesi, nasıl bir yaklaşım gösterileceği,
konusunda
danışmanla ortak çalışılması başlıca
görevidir.
Anne-Baba
Ortaya çıkan davranış bozukluklarının hızlı bir
şekilde uzmana
iletilmesi, öğretmen ve danışmanla paylaşılması,
uzmanların önerileri doğrultusunda
gerekenlerin yapılması anne babalardan beklenen görevlerdir
