ANAOLU DA KENTLEŞME. Dr. Öğr. Üyesi Akın TEMÜR

Tam metin

(1)

ANAOLU’DA KENTLEŞME

Dr. Öğr. Üyesi Akın TEMÜR

Sunumda yer alan tüm fotoğraflar telif hakkına sahiptir. Yalnızca eğitim amaçlı olarak kullanılmıştır. Başka  bir amaç için kullanılamaz. Metin kısmı Prof. Dr. Cevat BAŞARAN ’ın «Arkeolojiye Giriş» ve Prof. Dr. 

Nurettin KOÇHAN’IN «Eki Anadolu Kentleri» kitaplarından uyarlanmıştır.

(2)

22. Thesauroi

Bir çok kutsal alanda karşılaşılan, devlet hazinelerinin ve tapınağa ait adak eşyalarının saklandığı genel amaçla kullanılmış "hazine binaları"dır. Girişi dahil ancak 16x20 ayaklık ölçülere sahip hazine binaları oldukça küçük yapılardı. En çok görüldüğü kutsal alanlar olarak, Delphi Apollon ve Olympia temenosları gösterilebilir.

(3)

1. Atinalılar Thesauroi

Delphi'deki Apollon Tapınağı'nda bulunan Atinalılar Hazine Binası, kazılar sonrası restore edilerek ayağa kaldırılmıştır. 6x10 m. boyutlu ve dor düzenindeki yapının M.Ö. 6.yy. sonuna tarihli bir firiz kuşağı ve 40 metobu bulunmaktadır.

3

(4)
(5)

5

(6)
(7)

7

(8)
(9)

9

(10)

2. Sifnioslular Thesauroi

Atinalılar Hazine binası yakınındaki karyatit

düzenli yapı 3x8 m. ölçüye sahiptir. Firiz ve

alınlıklarında yer alan kabartmaları dolayısıyla

M.Ö. 530/25'lere tarihlenir.

(11)

11

(12)
(13)

13

(14)
(15)

15

(16)

23. LAHİT

Genellikle nekropollerde ele geçen ve özellikle Roma döneminde yaygın olarak görülen mermerden yapılmış sandukalardır. Kelime anlamı, Yunanca

“sarkophagos: et yiyici’dir.

Örnek olarak. Lykia Lahdi (M.Ö. 4.yy.), İskender Lahdi (M.Ö. 330), Satrap Lahdi (M.Ö. 4. yy) ve Ağlayan Kadınlar Lahdi, (M.Ö. 350) gösterilebilir.

(17)

17

(18)
(19)

19

(20)
(21)

a. Ekfora sahnesi: Genellikle lahitler üzerinde görülen arabalı cenaze alayı sahnesi

b. Ostothek: Ölülerin yakılması sonrasında kalan kül ve kemiklerini saklamak için yapılmış küçük lahitler

c. Kenotaf: içinde ceset bulunmayan, ölülerin onuruna yapılmış mezarlar

21

(22)
(23)

23

(24)

24. TEMENOS

Tapınak ve çevresindeki bir duvarla sınırlandırılmış alana temenos (=Altis), temenosu çevreleyen duvara ise "Peribolos" ya da "Temenos Duvarı" denir. Örneğin, Bergama Atena Temenosu, Bergama Demeter Temenosu, Oympia Zeus Temenosu, Delphi Apolion Temenosu.

(25)

25. EVLER

Grek çağı Anadolusu genellikle "megaron" türü konut mimarisini esas almıştır. Bununla birlikte, "Peristilli" ya da

"avlulu" değişik ev tipleri içerisinde en sık rastlanılanlar

"Prostaslı Ev"lerdir. Bir oda "oikos" ve önünde avluya açılan bir giriş bölümü "prostas" (Pastas da denir) bu evlerde temel özelliktir. Diğer odalar bu temel çerçeve içerisinde düzenlenmiştir. Grek evi sokağa açılmaz, ışığını ortadaki revaklı avludan alır. Dışardan eve giriş bir yan koridorla

"prothyron" ile sağlanmıştır.

25

(26)
(27)

27

(28)

Evlerde erkeklere ayrılan büyük oda "andron"

(=Andronitis) kadınlara ayrılan oda veya bölümler ise,

"gynaikonitis" olarak adlandırılır. Grek evinde bu temel bölümlerden başka, "Thalamos" yatak odası, hamam, yemek odası ve "Apotheke" şarap mahzeni ve mutfakla,

"Aithusa" misafir odası da bulunurdu.

Grek evlerinin en güzel örneklerini M.Ö. 4.yy.a tarihli Priene evleri vermektedir.

(29)

29

(30)

Prine 33 Nolu ev

Cadde yönündeki duvarları rustika tipte ve MÖ 3.

yüzyıl tekniğinde yapılmıştır. Geniş girişin arkasındaki kare antreden kapıya ulaşılır. Burada iki oda yer alır. Buradan da sağla ayrılan ikinci kapıya ulaşılır. Ana kapıdan zemini parke döşeli ve etrafı revaklı bir avluya geçilir. Avlu düzenli olmayan mermer levhalarla kaplanmıştır. Avluların

(31)

31

Bunlardan en önemlisi kuzeydeki büyük oda olup önünde iki dor başlıklı sütun bulunmaktadır. Girişten sağa ayrılan kapıdan ikinci avluya ve odalara geçiliyordu. Bu iki evin birleşmesi ile tek eve dönüştürülmüş. Zamanla sütunlar değiştirilmiş avlu batıya doğru genişletilmiştir. Sade olan ana yapı anıtsal hale getirilmiştir. Doğudaki avlunun etrafında bulunan odalar misafir odası olarak kullanılmış ve büyütüldükten sonra kadınlara ait kısım erkeklere ait kısımdan ayrılmıştır. Duvarların bir kısmında resimler bulunmaktaydı. MÖ 2. yy.da yangınla tahrip olmuştur.

(32)
(33)

33

(34)

Grek evlerine göre Roma evleri daha gelişmiş ve karmaşık bir yapı gösterirler. Roma evine giriş Vestibulum adı verilen dar bir kapıyla sağlanır. Buradan "atrium"

denilen iç avluya geçilir. Bunun içeresinde odalar yer alır, Atriumun ortasında "impuvium" denilen ve yağmur sularıyla doldurulan bir havuz bulunur. Atriumun iki yanında "alae" adı verilen; ata kültü odaları sıralanır.

Atriumun arkasında yemek odası, salon ve kıymetlı eşyaların konulduğu bir oda "tablinum" ye alır.

(35)

Roma evinde ev sahibi "tabularium"

bölümünde oturur ve misafirlerini de burada kabul eder. Tabularium'un ortasında bahçe, şeklinde düzenlenmiş etrafı revaklı, "Peristylium" açıkalanı bulunur. Bunun da ortasında "pişin" de denilen 'Piscina", soğuk su havuzu yer alır.

35

(36)
(37)

37

(38)
(39)

Ephesos Yamamç Evler:

Kentin en büyük caddelerinden biri Kuretler caddesi üzerinde Bülbül dağının eteğinde yer almaktadır.

Ephesos’da “Yamaç Saray” olarak adlandırılan yapı gruplarının oluşumu, Lysimakhos’un şehirde ızgara planını uyguladığı zamana kadar uzanmaktadır. Çok konforlu olmaları nedeniyle kentin ileri gelenlerine ait olduğu kabul edilir. Kuretler caddesine geniş merdivenlerle açılan bu evler zıt cepheli ikili evler şeklinde inşa edilmiş evler bloklar halinde yapılmıştır. Bu evlerde değişik bezemeler, figürler, freskler ve mozaikler bulunmuştur. Örneğin Sokrates’e ait bir fresk Apollon ve Mousalar, Akheloos ile Herakles mücadelesi bunlar arasındadır.

39

(40)
(41)

41

(42)
(43)

43

(44)
(45)

45

(46)
(47)

47

(48)
(49)

Grek şehirlerinin diğer ögeleri olarak;

26. Kütüphane (=Bibliothek), 27. Anıt,

28. Sarnıç,

29. Asklepion: Sağlık tanrısı Asklepios'un şifa kültüne dayalı inşa edilmiş yapılardır. Kült, doğal iyileştirme bilgisine (su, Çamur banyosu, derin uyku, müzik, spor ve rüya) dayanmaktaydı. (Bergama Asklepionu),

30. Granarium: Depo binaları

49

(50)
(51)

51

(52)
(53)

53

(54)

31. Via‐tecta: Kutsal yol‐cadde

32. Bazilika: Dinsel ya da kamusal işlevli sütun dizilerince taşınan ve uç kısmında nişe benzer bir apsis yapısı bulunan dikdörtgen planlı yapılar.

33. Exedralar: Yarım daire veya dikdörtgen planlı üzeri kubbe ile örtülü yapılar.

34. Thesauros: Dinsel bir yapının içinde yer alan ve armağan olarak bırakılan eşyanın korunmasına

(55)

55

(56)
(57)

57

(58)

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :