Ancak amacımız mevcut tesislerimizi kri- tik etmek ve bazı kişi veya çevreleri so- rumlu göstermek değildir. Esasen, hasta-

sun, yetersiz bir görünüm vermektedirler ve bu durumun sorumluları doktoru, hade- mesi, hemşiresi, idaresi, hastası ile, mi- marı ile, ziyaretçisi ve müteahhidi ile biz hepimizizdir.

Gelişmiş ülkeler ile kıyaslandığımız- da, Türkiyemizin sağlık yapıları bilançosu maalesef ümit verici olmamaktadır. Nice- sel olarak yetersiz olan hastahane yapıla- rımız, nitelik olarak daha da geride kal- Niçin hastahanelerimiz bakımsız ve kirli görünmektedirler, niçin gerek hasta- lar gerekse yakınları daima ilgisizlikten ve organizasyon yetersizliğinden bahis etmektedirler, niçin yabancı döviz kaybe- dilerek ithal edilen teknik aletler ve sıh- hi malzeme gerektiği gibi kullanılmamak- ta ve hatta bazen heba olup gitmektedir?

Bu soruları çoğaltıp gitmek mümkündür.

Ancak amacımız mevcut tesislerimizi kri- tik etmek ve bazı kişi veya çevreleri so- rumlu göstermek değildir. Esasen, hasta-

" S o u t h v v e s t M e m o r i a I H o s p i t a I " A.B.D.

mimarları: S. I. Morris Associates A h m e t V e f i k A l p Yüksek Mühendis Mimar İstanbul Teknik .Üniversitesi - Mimarlık Fakültesi

hanelerimizin görüntüsünü bir veya birkaç

kişinin sırtına yüklemek adil bir varsayım

değildir. Hiç şüphe yoktur ki, çok az sa-

yıda olan istisnalar dışında, memleketi-

mizin 'hastahaneleri, özel olsun resmi ol-

Typical Pattent Floor Yazımız, A.B.D. Houston, Texas'cia

yakın bir geçmişte hizmete açılmış özel bir hastahane sistemi olan "Southvvest Memorial Hospital"in özellikle mimarları ilgilendirebilecek yönleri ile kısa bir tas- viridir. Amacımız, yeni fikir, teknik ve yaklaşımlardan mimarlarımızı haberdar kıl-

A.B.D., erişmiş olduğu yüksek tekno- lojik seviyenin doğal neticelerinden biri olarak, dünya tıbbında ön sırayı işgal et- mektedir. Houston şehri ise, A.B.D. için- de. tıbbî merkezlerden bir tanesidir. Şe- hirde 135 kişiye bir hastahane yatağı düş- mektedir. "Southvvest Memorial Hospital"

sistemi, Houston'da, Mimar S. I. Morris ve ortakları tarafından 150.000 metrekare-

lik bir arazi üzerine planlanmış ve tesis tüm yan sistemlerle beraber 100.000 met- rekare inşaat alanını gerektirmiştir. İn- şaat faaliyetleri Mart 1974 de başlamış, tesislerin tümü Aralık 1976 da tamamen bitirilmiş ve derhal hizmete açılmıştır. Bu tarihte toplam maliyet 70.000.000 Dolar o- larak hesaplanmıştır.

Hastahane ve diğer tesisler araziye

ayrı kitleler halinde yerleştirilmiştir. Bu

parçalı düzenlemenin gerekçeleri, bağım-

sız kitlelere daha kolay gelişme. imkanı

sağlamak ve hastahane de yer .alacak yo-

ğun ve kritik sağlık hizmetlerini farklı iş-

levlerden doğabilecek istenmeyen etki-

lerden doğal olarak kurtarmaktır. Ancak,

yüzeyde ayrılan binalar, yer altında ka-

nallar, üst seviyelerde köprüler vasıtası

ils birbirlerine irtibatlandırılmışlardır. Ge-

nel olarak, bir sistemin binalarını tek ça-

tı altına toplamak mimarlar arasında u-

cuzlatıcı bir yaklaşım olarak bilinirsede,

burada durum tersine görünmüş ve çeşitli

İşlevlere hizmet eden kısımların bağımsız hale getirilerek zorlanmalara meydan ve- rilmemesi ve irtibatlar için köprü ve tü- neller kullanılması ucuzlatıcı bir faktör olarak kabul edilmiştir.

Sistemin ünitelerinden bir tanesi dok- torlara kiralanmak üzere inşa edilmiş olan büro binasıdır. Bu kitle takriben 100 dok- torun özel büro ve muayehanesini barın- dıracak kapasitededir. Her kattan hemen yanındaki hastahane kitlesinin yatak kat- larına köprü geçitler bulunmaktadır. Ayrı- ca bütün doktorlar, sekreterleri ve özel hemşirelerinin hastahanenin haberleşme sistemine direkt telefon irtibatları vardır.

Böylelikle doktorlar, hastaları hakkında a- nında bilgi alıp verebilmektedirler. Bütün gün boyunca devam eden bu irtibat, de- ğil özel, üniversite hastahanelerinde dahi bu kadar etkili olamamaktadır. Doktor, muayenehanesinde bulunduğu sürece, has tası ile arası 1 dakikanın altındadır.

Diğer bir kitle, sisteme enerji veren ünitedir. Bir çok servis bölümleri de bu kitle İçinde planlanmıştır. Örneğin, büyük miktar yemekleri soğuk muhafaza edebi- len ve hastahaneye saatte 1000 porsiyon yemek çıkartabilen merkezi mutfak, saat- te 2500 kilogram kapasiteli çamaşırhane, genel depolar, matbaa burada düzenlen- mişlerdir. Southvvest Memorial Hospital sisteminin aylık su, elektrik ve gaz fa- turasının 150.000 dolar tuttuğunu ve kli- ma tesisatının ayrı ayrı 2000 konut üni- tesine hizmet edebilecek kapasitede oldu- ğu göz önüne alınırsa, enerji binasının önemi kendiliğinden meydana çıkmış ola-

Hastahane binasına geçmeden önce, bugün henüz mevcut olmayan, ancak ya- kın bir gelecek için planlanmış bulunan diğer ünitelerden bahsetmek faydalı ola- caktır. Bunlar Eğitim ünitesi ve konferans salonu, ve kapalı otoparktır. Bugün mev- cut otopark 1500 araba kapasiteli zemin- de ve üstü açıktır. Bunlara ilaveten, daha

sonra inşa edilmek üzere, bir "motel - hastahane" öngörülmektedir. Bu ünitenin özelliği, ana hastahanenin teferruatlı oda- larına nazaran, hastaya çok daha az mali külfet yüklemesidir. Bu ünite ancak yo- ğun hemşire hizmeti gerektirmeyen ve kendi kendilerine gezebilen hastalara hiz- met edebilecektir.

Hastahanede 459 yatak odası bulun- maktadır. Yatak kapasitesi 567 dir. Yeni bir yaklaşım olarak kabul edebileceğimiz yatak katlarına, şekillerine atıf İle, "kar tanesi" adı verilmiştir. 6 kollu bu yatak katı, yapay iklimleme imkanlarının kolay-

ca ulaşılabildiği bir ülkede hastahanele- rin yönelme sorununun yok olduğunu işa- retlemektedir. 7 yatak katından her biri

ayrı ihtisas gerektiren hastalara göre kat kat ayrılmıştır. Aynı ihtisaslaşma doktor- ların muayenehane kitlesinde de devam ettirilmeye çalışılmış ve doktorlar kendi ihtisasları ile ilgili hastahane katları se- viyelerinde bürolarını toplamışlardır. Böy- lece doktor, köprü-geçit vasıtası ile has- tahane binasına geçebilmekte ve hiç inip çıkmadan hastasın' ziyaret edebilmekte- dir.

(Devamı sayfa 116. da)

S a ğ l ı k y ö n e t m e l i ğ i Çok katlı mesken binalarının daire ve koridorlarının aydınlatma, izolasyon ve havalandırmalarında sağlık kuralları ha'kim olmaktadır.

Koridorlar tabii surette aydınlatılmış ve havalandırılmış olmalıdır. Koridorların pencere alanı koridor sathı alanının sekizde birinden az olmamalıdır. Koridor- lar bir nihayet kenardan aydınlık alıyor- sa, uzunluğu yirmi metroyu iki, uçdan ay- dınlık alıyorsa kırk metre uzunluğu geç- memelidir. Eğer koridor kırk metreyi ge-

çiyorsa hollerden aydınlık almalıdır. Ko- ridorlarda genişletilmiş kısımlar arasında- ki mesafeler yirmi metreyi geçmemeli, koridor nihayeti pencere ile hol arasında- ki mesafe de otuz metreyi aşmamalıdır.

On iki metre uzunluğu geçmeyen koridor- da sunî aydınlatma yapılabilir.

Kule şeklindeki mesken binalarında çeşitli kütle şekli, örneğin yelpaze, des- tere ağzı gibi şekiller düşünülebilmekte- dir. Kule şeklindeki binalarda daha kar- maşık bir şekil, yel değirmeni kanatları bakımından "yol değirmeni" diye isimlen-

dirilen plan şeklidir. Bu tertipde aynı tak- simatlı bir dairenin çeşitli cihetlere göre havalandırma bakımından avantajlar var- dır. Geçmişde destere ağzı ve merdiven şekilleri az kullanılmıştır.

Sözü bitirirken çok katlı mesken bi- nalarında kaydedilen ilerlemelerin göz- önünde bulundurularak yönetmeliklerin bu ilerlemeleri engellenmeyecek şekilde za- man zaman gözden geçirilmesi faydalı so- nuçlar verebileceğini işaret etmek yerin- de olacaktır.»

Baştarafı s a y f a 98 de Yatak katlarının odağında, hastahane idaresinin bir nevi düşey uzantısı olan

•santral katın 6 kolunu birden kontrol e- debilmektedir. Kırtasiye işini üzerine al- mış olan bu postalar, hemşire ekiplerinin yükünü hafifletmekte ve doğrudan hasta 'hizmetine yönelmelerini sağlamaktadır.

Bu santrallerden, gerek evrak, gerek kü- çük ölçüde paketler hastahanenin ilgili noktalarına hava-tüp sistemi vasıtası ile birkaç saniyede gidip gelebilmektedir.

Yata kkatının 6 kolundan bir tanesi tamamen servise ayrılmıştır. Burada kat mutfağı ve diğer kat servisleri bulunmak- tadır. Diğer 5 kolun her birinde 10 adet tek kişilik ve 2 ila 4 adet iki kişilik has- ta odaları planlanmıştır. Her kolda bir hemşire odası ve her katta bir ziyaretçi odası düzenlenmiştir. Bu planlamanın bir neticesi olarak her kat 80 yatak kapasi- teli küçük bir özerk hastahane niteliğini kazanmıştır.

Hastahanenin diğer bir mimari özel- liği de hasta yatak odalarının sekizgen olmasıdır. Bu sekizgen oda düzenlemesi bazı faydalar getirmektedir: Hasta yatağı odanın merkezine yaklaşmakta ve yata- ğın üç tarafından bakım imkanı doğmak- tadır. Ayrıca, yatağın etrafına geçici ve- ya sürekli olarak tıbbi cihazlar yerleştir- mek kolayca mümkün olmaktadır. Sekiz- gen planlamanın getirdiği diğer bir fay- da ise, hemşirelerin, koridorda gezerken açık oda kapılarından hastaları tamamen görebilmeleridir. Sekizgen yatak odala- rından iki örnek, inşaat başlamadan ev- vel, diğer bir hastahanede geçici olarak inşa ettirilmiş ve hastaların bu yeni oda şekline tepkileri incelemiştir. İnşaat, o- lumlu sonuç alındıktan sonra başlatılmış- tır. Her yatak odasında, hareketli kol va- sıtası ile duvara bağlı bulunan ve yatağın çevresinde, havada, her noktada sa'bit durabilen televizyon seti bulunmaktadır.

8 kanaldan yayın yapan bu televizyon alı- cısının bir kanalı özel olarak eğitici film- ler için programlanmıştır. Kaset program-

lar vasıtası ile, ve doktorun tavsiyesi üze- rine, hastahane hastaya kendi sıhhi prob- lemi ile ilgili dokümanter film gösterebil- mektedir. Televizyon setinin üzerinde, av- rıca, hastanın haberleşme düğmeleri bu- lunmaktadır. Bu düğmeler yardımı İle has- ta hemşiresini çağırabilmekte ve acil ol- sun olmasın her türlü yardım isteyebil- mektedir. Sistemin özelliği, hemşireler nerede olurlarsa olsunlar, ceplerinde ta- şıdıkları ses ötesi uyarıcılar vasıtası ile hasta ile anında temas kurabilmeleri ve derhal yardım edebilmeleridir. Ayrıca hemşirenin girdiği hasta odasının kapısı- nın dışında otomatik olarak ışık yanmak- ta ve doktorlar böylece oda oda hemşire aramak veya oturup hemşire beklemek sorunundan kurtarılmış olmaktadırlar.

Hastahanenin yatak katları altında ka- lan seviyeleri kar tanesi şeklinin dışına bir atılgan olarak taşmaktadır. 2 ci bod- rum seviyesinde hastahane kitlesi bir tü- nel vasıtasıyle enerji ünitesine irtibat- lanmaktadır. Çamaşır, yemek ve benzeri yükler taşıyabilen robot arabalar tünelden gelerek hastahane kitlesine ulaşmakta, burada kendi kendine asansöre binerek yine ilgili katlarda kendi kendine asansör- den inmekte ve gerekli odaları dolaşarak yüklerini bırakmakta ve kullanılmış mal- zeme, çamaşır ve artıkları alarak yine ay- nı şekilde aşağı 2 ci bodruma inip tü- nelden enerji ünitesine geri dönmektedir- ler.

1 ci Bodrum katta bir kısım teşhis ve tedavi üniteleri bulunmaktadır. Mer- kezi sterilizasyon ve merkezi eczahane bu seviyeyedir ve yukarıdaki cerrahi üni- telerle özel bir asansör vasıtası ile irti- batlandırılmıştır. 1 ci bodrum da ayrıca genel kafeterya planlanmıştır. Her türlü ve her derecedeki personel burada yemek yiyebilmektedir. 1 ci bodrum seviyesi", müstakbel eğitim ünitesine bir tünel ile Irtlbatlandıri'lacaktır.

Zemin katta, teşhis ve tedavi ünite- lerinin büyük bir kısmı yer almaktadır.

Hastahane esas girişi, acil ve poliklinik girişi bu seviyededirler. Hastahane idare-

si ve küçük bir kilise de bu katta plan- lanmışlardır. Doktorlar büro binasının ze- min katı ile hastahanenin zemin katı ay- nı seviyededirler ve birbirlerine bağlıdır- lar. Büro kitlesinin zemin katında eczaha- neninzemin katı aynı seviyededirler ve birbirlerine bağlıdırlar. Büro kitlesinin ze- min katında eczahane, çiçekçi,optik mal- zeme, protezci gibi hastahane işlevine dönük dükkanlar bulunmaktadır. Hastaha- nenin en pahalı katı, hiç şüphesiz, zemin üstü seviyesidir. Burada cerrahi üniteler toplanmıştır. En önemlileri, ameliyat oda- ları, ortopedik ameliyathane, kardiovas- küler ameliyathane, sancı ve doğum oda- ları, diğer . uyanma odaları, sistoloji ve kalb sonda üniteleridir. Bu seviyede bu- lunan diğer merkez ise kritik bakım üni- telerini ihtiva etmektedir. Bu merkez ke

sif bakım (ICU) ve kroner bakım (CCU) kısımlarından oluşmaktadır.

Hastahane sisteminin planlama süre- cindeki hedeflerden bir tanesi personel/

hasta oranını alt seviyede tutmak olmuş- tur. Elde edilen netice 1.8. dir. Mimarlar, tesisin tümü için 650 pafta resim çizmiş- lerdir. Sistemin gerek tibbi bakımdan, gerekse mimari bakımdan tenkit edilebi- lecek yönleri mevcuttur, ancak yazının amacı gereğince, böyle bir değerlendir- meye yer verilmemiştir.

Ç ı n a r A ğ a ç l a r ı

" e s k i e s e r "

s a y ı l d ı

• Kültür Bakanlığı İzmit'te Demiryo- lu Caddesinin iki tarafında sıralanan 100' er yaşındaki çınar ağaçlarını "korunması gerekli eski eser" olarak saptamış ve bu karar Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Ku- rulu'nca da onaylanmıştır.

Kültür Bakanlığı ile Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu'nun kararları Res- mî Gazete'nin 30 Mayıs 1978 tarih ve 16.301 sayılı nüshasında yayınlanmıştır.

Buna göre İzmit'teki asırlık çınar ağaçla-

rının Anıtlar Yüksek Kurulu'ndan izin a-

lınmadan hiçbir şekilde kesilmesi müm-

kün olamayacaktır.