http://dx.doi.org/10.17740/eas.stat.2021-V18-04
EVALUATION OF THE TURKISH MARINE TRADE FLEET IN TERMS OF SHIP SIZES AND MAIN ENGINE POWERS
Gizem KAYİŞOĞLU * Fırat BOLAT**
*Araştırma Görevlisi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Denizcilik Fakültesi, Deniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Bölümü, [email protected]
** Dr. Öğr. Üyesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Denizcilik Fakültesi, Gemi Makineleri İşletme Mühendisliği Bölümü, [email protected]
Received Date:09.11.2020, Revised Date:20.12.2020, Accepted Date:10.01.2021
Copyright © 2021 Gizem KAYİŞOĞLU, Fırat BOLAT. This is an open access article distributed under the Eurasian Academy of Sciences License, which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original work is properly cited.
ABSTRACT
There are many different types of ships in the world maritime industry. Among these vessels, the ship type with the largest share in international trade is dry cargo, container and tanker type vessels, and their markets are served by many vessels of various sizes, especially in these areas. The International Maritime Organization (IMO) has categorized the ship types in the world maritime sector and the gross tonnage expression obtained by calculating all the closed areas of the ship is defined in the International Convention on Measuring the Tonnages of Ships.
Rules and limitations such as safety and security rules, rights, responsibilities and qualifications for the employees of the ship, insurance premiums, registration fees, certificates that the ship must have, etc… are generally defined in terms of gross tonnage. Similarly, the engine power of the ships is another unit used to determine the limits in the conventions, especially for oil gas emission rules, fuel rules. In this context, in this study, the answer to the question of what are the gross tonnages and power values (median) as the nominal (nominal) value according to the types of Turkish flagged vessels actively working were sought. For this purpose, actively working Turkish flagged vessel types in the IMO GISIS database were obtained and the distribution of the data was analyzed with the Excel program. Box graph method was used to access statistical explanatory criteria of the data. Within the scope of the results, it is aimed to create a vision for determining the limitations of the ship types of the Turkish merchant fleet in the subjects they are related to under IMO conventions.
Keywords: Maritime Transportation, Ship, Gross Tonnage, Main Engine, Power JEL-Classification: R40, L91,C10
TÜRK DENİZ TİCARET FİLOSUNUN GEMİ BÜYÜKLÜKLERİ VE ANA MAKİNE GÜÇLERİ YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ
ÖZET
Dünya denizcilik sektöründe çok çeşitli tipte gemiler var. Bu gemiler arasından uluslararası ticarette en fazla paya sahip gemi tipi kuru yük, konteyner ve tanker türü gemilerdir ve pazarları çok çeşitli boyutlarda çok sayıda gemi tarafından özellikle bu alanlarda hizmet verilmektedir. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), dünya denizcilik sektöründe yer alan gemi tiplerini kategorize etmiştir ve geminin tüm kapalı alanlarının hesap edilmesiyle elde edilen gros tonaj ifadesini Gemilerin Tonajlarını Ölçme Hakkında Uluslararası Sözleşme ’de tanımlanmıştır.
Denizcilik sektöründe IMO tarafından yürürlüğe koyulan ve tüm dünya deniz ticaretinde uygulanan SOLAS, MARPOL, STCW gibi önemli sözleşmelerde denizcilik sektöründeki güvenlik ve emniyet kuralları, geminin çalışanlarına ilişkin haklar, sorumluluklar ve yeterlilikler, geminin sigorta primleri, sicile kayıt ücretleri, geminin sahip olması gereken sertifikalar vb. kurallar genellikle gros tonaj ifadesiyle belirlenmiş ve sınırları koyulmuştur.
Benzer şekilde gemilerin sahip oldukları makine güçleri de özellikle baca gazı emisyon kuralları, yakıt ile ilgili kurallarda sözleşmelerdeki sınırları belirlemek için kullanılan diğer biri birimdir. Bu bağlamda bu çalışmada aktif olarak çalışan Türk bayraklı gemilerin tiplerine göre anma (nominal) değeri olarak gros tonilatoları ve güç değerleri nedir (medyan) sorusunun cevabı aranmıştır. Bu amaçla IMO GISIS veri tabanında yer alan ve aktif olarak çalışan Türk bayraklı gemi tipleri verilerine ulaşılmış ve excell programı ile verilerin dağılımları analiz
edilmiştir. Verilerin istatistiki açıklayıcı ölçütlerine erişmek için kutu grafik yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar kapsamında Türk ticaret filosunun gemi tiplerinin IMO sözleşmeleri kapsamında ilgili oldukları konularda sınırlılıklarının belirlenebilmesine ilişkin ön görü oluşturmak hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Deniz Taşımacılığı, Gemi, Gross Tonilato, Ana Makine, Güç JEL Kodları: R40, L91,C10
1. GİRİŞ
Dünya denizcilik sektöründe çok çeşitli tipte gemiler var. Bu gemiler arasından uluslararası ticarette en fazla paya sahip gemi tipi kuru yük, konteyner ve tanker türü gemilerdir ve pazarları çok çeşitli boyutlarda çok sayıda gemi tarafından özellikle bu alanlarda hizmet verilmektedir. Gemilerin bazıları standart tasarımlar ile çeşitli kargoları taşıyabilirken, bazıları daha özelleşmiş olur ve standart gemilerin taşıyamayacağı malları taşıyabilir. UNCTAD (2019)’a göre, 2019'un başlarında toplam dünya filosu, 1,97 milyar deadweigt (dwt) kapasiteye sahip 95.402 adet gemiden oluşmaktadır.
Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), dünya denizcilik sektöründe yer alan gemi tiplerini kategorize etmiştir (IMO, 2008). IMO, gemi tipleri için oldukça detaylı bir sınıflandırma sistemi oluşturmuş her bir sınıfın alt kategorileri ile zenginleştirmiştir. Ancak en geniş kapsamıyla gemi tipleri ele alınacak olursa, bunlar; açık deniz destek, araştırma, balıkçılık, barç, çekici/itici römorkörler, diğer faaliyetler, frigorifik, genel yük, kimyasal tankerler, konteyner, kuru dökme yük, petrol, ro-ro, sıvılaştırılmış gaz tankerleri, tarama, yat, yolcu ve yüzer havuz şeklinde 19 grup olarak özetlenebilir.
Denizcilik sektöründe yer alan gemi tiplerinin deniz yüzeyinde ve denizin altında kapladıkları alana ilişkin ve ağırlıklarına ilişkin gros tonaj, net tonaj ve deadweight gibi bazı göstergeler vardır. Denizcilik sektöründe bir geminin toplam iç hacmini temsil eden birime gros tonaj denir. Gros tonaj, IMO tarafından kabul edilen Gemilerin Tonajlarını Ölçme Hakkında Uluslararası Sözleşme ’de tanımlanmış, geminin tüm kapalı alanlarının hesap edilmesiyle elde edilen bir göstergedir (IMO, 1969). Denizcilik sektöründe IMO tarafından yürürlüğe koyulan ve tüm dünya deniz ticaretinde uygulanan SOLAS, MARPOL, STCW gibi önemli sözleşmelerin içerikleri genellikle gros tonaj ifadesiyle belirlenmiştir.
Bu amaçla denizcilik sektöründeki güvenlik ve emniyet kuralları, geminin çalışanlarına ilişkin haklar, sorumluluklar ve yeterlilikler, geminin sigorta primleri, sicile kayıt ücretleri, geminin sahip olması gereken sertifikalar vb. kurallar ilgili sözleşmelerde genellikle gros tonaj ifadesiyle belirlenmiş, sınırları koyulmuştur (Hayler, 2003). Benzer şekilde gemilerin sahip oldukları makine güçleri de yine sözleşmelerdeki sınırları belirlemek için kullanılan diğer biri birimdir. Makine gücü birimi kilowatt (kW) olarak ifade edilirken denizcilik sektöründe özellikle baca gazı emisyon kuralları, yakıt ile ilgili kurallarda gemilerin sahip oldukları makine güçleri önem taşımaktadır. Net tonaj ifadesi ise kargo alanları gibi ticari amaçla oluşturulmuş geminin kapalı alanlarının hesaplanması ile oluşur. Gros tonaj ve net tonaj birimsiz ifadeler iken deadweight (dwt) doğrudan doğruya bir ağırlık ölçü birimidir ve geminin taşıyabileceği maksimum kapasiteyi ifade eder (OCIMF).
2019 yılından 2020 yılına kadar dünya ticaret filosu 81 milyon dwt büyümüştür. Dünya filosunun yarısı Asya şirketlerine ait iken, küresel filo taşıma kapasitesinin %16 sı Panama bayraklıdır. 2020 yılında dünya filosunda petrol tankerleri 602 milyon dwt, kuru dökme yük gemileri 879 milyon dwt, genel kargo gemileri 70 milyon dwt, konteyner gemileri 275 milyon dwt ile yerlerini almışlardır (UNCTAD, 2020).
Türk ticaret filosunun 2019 yılı dağılımı incelendiğinde, Türk Ulusal Gemi Siciline kayıtlı olan toplam 1.213.709 gros tonaj genel kargo gemileri, 1.223.801gros tonaj dökme yük gemileri, 823.008 gros tonaj konteyner gemileri, 1.148.081 gros tonaj sıvılaştırılmış gaz tankerlerinin olduğu görülmektedir (Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, 2019).
Türk deniz ticaret filosuna ilişkin istatistiki çalışmalarda genellikle filonun yaş ortalamalarının dağılımları, gemi cinslerinin dwt ve adet bazında dağılımları, Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemilerin toplam dwt, gros tonaj bazında dağılımları yer almaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde, türk
bayraklı gemi tiplerinin sahip oldukları gros tonaj değerleri nominal değer olarak rastlanılmamıştır. Bu bağlamda, bu çalışmada aktif olarak çalışan Türk bayraklı gemilerin tiplerine göre anma (nominal) değeri olarak gros tonilatoları ve güç değerleri nedir (medyan) sorusunun cevabı aranmıştır. Bu amaçla IMO GISIS veri tabanında yer alan ve aktif olarak çalışan Türk bayraklı gemi tipleri verilerine ulaşılmıştır ve excell programı ile verilerin dağılımları analiz edilmiştir. Verilerin istatistiki açıklayıcı ölçütlerine erişmek için kutu grafik yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar kapsamında Türk ticaret filosunun gemi tiplerinin IMO sözleşmeleri kapsamında ilgili oldukları konularda sınırlılıkları belirlenebilmesine ilişkin ön görü oluşturmak hedeflenmiştir.
2. YÖNTEM
Bu çalışma, Türk bayraklı gemilerin tiplerine göre anma (nominal) değeri olarak gros tonilatoları ve makine güç değerleri(kW) hakkında bilgi edinmeyi ve bu gemi tiplerinin sahip oldukları değerleri medyan olarak tespit ederek Türk bayraklı gemi tiplerinin makine güçlerinin ve tonajlarının haritasını çıkarmayı hedeflemiştir. Çalışmada kullanılan veriler IMO GISIS veri tabanından elde edilmiştir.
Veriler, aktif olarak çalışan Türk bayraklı gemilerin gros tonilatolarını ve makine güçlerini kapsamakla birlikte filtrelenen gemi tipleri IMO’nun belirlediği gemi tiplerine göre seçilmiştir. Bu amaçla, Excell programı ile istatistiksel analiz gerçekleştirilmiş, veri dağılımları kutu grafiği ile gösterilmiştir. Kutu grafiği, aykırı değerleri dışarıda bıraktığı için gerçek veri kümesini ortaya çıkarmaktadır ve bu veri kümesinin medyanı da anma (nominal) değeri göstermektedir.
3. SONUÇLAR
Çalışmada her bir gemi tipine ait veri dağılımını görmek ve gros tonilato ile makine gücü değişkenleri üzerinden açıklıklarını anlamak için kutu grafik şekilleri sunulmuştur. Kutu grafikleri (Boxplot), verinin ortalama değerini, veri kümesinin dağılımını ve değişkenlik belirtilerini görsel olarak net bir şekilde gösterir. Verinin minimum, maksimum, medyan ilk çeyrek ve üçüncü çeyrek değerleri bir kutu grafiğinde gösterilir. Kutu grafiğinin en önemli diğer bir özelliği verideki aykırı değerleri göstermesi ve belirtilen bu beş değeri aykırı değerleri dışarıda tutarak hesaplamasıdır. Kutu grafiğinde, veri puanlarının yüzde yirmi beşlik seviyesine karşılık gelen kısım ilk çeyrek olarak adlandırılır. Kutuyu iki parçaya bölen çizgi medyan değeridir ve verilerin orta noktasını gösterir. Yüzde yetmiş beşlik seviyesine karşılık gelen ikinci çizgi üçüncü çeyrek olarak adlandırılır. Kutu grafiğinin sol ucunda yer alan çizgi aykırı değerler hariç minimum değeri, sağ ucundaki çizgi ise aykırı değerler hariç maksimum değeri gösterir.
Kutu grafikleri grup verilerinin dağılımlarını karşılaştırmak için en çok kullanılan gösterim biçimidir (Url-1).
Türk bayraklı her bir gemi tipinin gros tonilatoları ve makine gücü dağılımları kutu grafik ile Şekil 1’den Şekil 28’e kadar ilgili şekillerde gösterilmiştir. Her bir şekilde ilgili gemi tipinin veri dağılımları, aykırı değerler hariç tutularak (şekilde nokta ile gösterilmiştir) dört çeyreklik dilimde yer alan gros tonaj ve makine gücü şeklinde ve içerdiği maksimum ile minimum değerler şeklinde belirtilmiştir. Barç, frigorifik ve yat tipi gemi çeşitlerinin medyan değerlerine ulaşılmışken, kutu grafik dağılımlarının anlamlı çıkmadığı gözlemlendiği için bu gemi tiplerine ilişkin şekillere yer verilmemiştir.
Şekil 1. Türk Bayraklı Açık Deniz Destek Gemilerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 2. Türk Bayraklı Açık Deniz Destek Gemilerinin Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Şekil 3. Türk Bayraklı Araştırma Gemilerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 4. Türk Bayraklı Araştırma Gemilerinin Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Şekil 5. Türk Bayraklı Balıkçılık Gemilerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 6. Türk Bayraklı Balıkçılık Gemilerinin Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Şekil 7. Türk Bayraklı Çekici/İtici Römorkörlerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 8. Türk Bayraklı Çekici/İtici Römorkörlerinin Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Şekil 9. Türk Bayraklı Diğer Faaliyetler Kategorisinde Yer Alan Gemi Tiplerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 10. Türk Bayraklı Diğer Faaliyetler Kategorisinde Yer Alan Gemi Tiplerinin
Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Şekil 11. Türk Bayraklı Genel Kargo Gemilerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 12. Türk Bayraklı Genel Kargo Gemilerinin Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Şekil 13. Türk Bayraklı Kimyasal Gemilerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 14. Türk Bayraklı Kimyasal Gemilerinin Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Şekil 15. Türk Bayraklı Konteyner Gemilerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 16. Türk Bayraklı Konteyner Gemilerinin Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Şekil 17. Türk Bayraklı Kuru Dökme Yük Gemilerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 18. Türk Bayraklı Kuru Dökme Yük Gemilerinin Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Şekil 19. Türk Bayraklı Petrol Gemilerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 20. Türk Bayraklı Petrol Gemilerinin Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Şekil 21. Türk Bayraklı Ro-Ro Gemilerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 22. Türk Bayraklı Ro-Ro Gemilerinin Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Şekil 23. Türk Bayraklı Sıvılaştırılmış Gaz Gemilerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 24. Türk Bayraklı Sıvılaştırılmış Gaz Gemilerinin Makine Güçlerine Göre
Dağılımı
Şekil 25. Türk Bayraklı Tarama Gemilerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 26. Türk Bayraklı Tarama Gemilerinin Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Şekil 27. Türk Bayraklı Yolcu Gemilerinin Gros tonilatolarına Göre Dağılımı
Şekil 28. Türk Bayraklı Yolcu Gemilerinin Makine Güçlerine Göre Dağılımı
Türk bayraklı gemi tipi verilerin analizi yapıldıktan sonra elde edilen sonuçlara göre gemi tiplerinin anma değeri olarak elde edilen gros tonajları ve makine güçleri Tablo 1’deki gibidir. Elde edilen değerler, analiz sonucunda medyan değeri olarak elde edildiğinden Türk bayraklı gemi tiplerinin gros tonajları ve makine güçleri hakkında doğrudan bilgi vermektedir. İstatistiki analizde medyan değeri tanımlayıcı ölçüt olarak kullanılır ve genellikle verilerin normal dağılmadığı durumlarda açıklayıcı ölçüt olarak sunulur. Medyan değeri sıralı (ordinal) veriler için en iyi merkezi dağılım göstergesidir. Veri dağılımında meydana gelen aykırı (outlier) denilen aşırı değerler medyan değerini etkilemez. Bu sebeple veride aykırı değerler varsa, tanımlayıcı ölçüt olarak medyan değeri kullanılır (Yakar, 2014). Analiz sonuçlarına göre her bir gemi tipinin gros tonilato ve makine gücü dağılımları ise Tablo 2’de özetlenmiştir.
Tablo 1. Gemi Tiplerinin Anma Değeri olarak Elde Edilen Gros tonilatoları ve Makine Güçleri
Gemi Tipi Gros tonilato Güç (kW)
Açık Deniz Destek 828 2240
Araştırma 3372 6394
Balıkçılık 653,5 2028
Barç 642 221
Çekici/İtici Römorkörler 786 5000
Diğer Faaliyetler 803 593
Frigorifik 1600 1618
Genel Yük 2132 1228
Kimyasal 4225 2944
Konteyner 17665 11269
Kuru Dökme Yük 27581 7860
Petrol 1118 970,5
Ro-Ro 1619 2540
Sıvılaştırılmış Gaz 5255 4192
Tarama 1362 1707
Yat 2671 2845
Yolcu 658 2208
Yüzer Havuz 17544 -
Tablo 2. Gemi Tiplerine Göre Gros tonilato ve Makine Gücü Dağılımları
4. TARTIŞMA
Dünya deniz ticaret filosu gemi inşa eğilimlerine kıyasla Türk bayraklı deniz ticareti filosu gemilerinin orta ölçekli gros tonilatolu ve büyük ölçekte güçlü gemi sınıfında olduğu görülmüştür. Gros tonajı en fazla olan Türk bayraklı gemi tipi kuru dökme yük gemidir ve ikinci sırada konteyner gemi tipi gelmektedir. Kuru dökme yük gemisi için gros tonilatosunun %50 lik dilimi yaklaşık 25000 ile 45000 gros tonaj değerlerinde olduğu görülmektedir. Konteyner gemisinin ise %50 lik kısmının 17000 ile 35000 gros tonaj arasında yer aldığı söylenebilir. Genel yük gemileri ile tarama gemi tipilerin her dört çeyreklik diliminde yer alan gros tonaj aralıklarının yaklaşık olarak aynı olduğu görülmektedir. Aynı şekilde açık deniz destek gemileri ile çekici/itici römorkörlerinin her dört çeyreklik dilimde gros tonilato
aralıklarının yaklaşık olarak aynı olduğu söylenebilir. Petrol tipi gemiler ile diğer faaliyetler kategorisinde yer alan gemilerin gros tonaj aralıklarında benzerlikler olduğu görülmektedir.
Makine gücü bakımından en fazla güce sahip Türk bayraklı gemi tipi ro-ro gemileridir. Türk bayraklı ro-ro gemilerinde 26000 kW ya kadar çıkabilen makine gücüne sahip gemiler bulunmaktadır. Ro-ro gemilerini 15820 kW ile konteyner gemileri, 13560 kW ile kuru dökme yük gemileri 11400 Kw ile araştırma gemileri takip etmektedir. Türk bayraklı diğer gemi tipleri için ortalama olarak en fazla 4500- 5000 kW en az 400-500 kW lık makinelere sahip oldukları söylenebilir. Türk bayraklı gemilerin %50 lik diliminde yer alan kısmının makine güçleri ortalama olarak 3000-5000 kW arasında iken, diğer %50 lik kısmının makine güçleri 600-2000 kW arasında yer aldığı söylenebilir.
Bu çalışma sonucunda Türk bayraklı gemi tiplerinin gros tonajları ve makine güçlerinin anma değerleri ile ilgili olarak açıklayıcı net değerler elde edilmiştir. Tablo 1’de de özetlendiği gibi Türk bayraklı açık deniz destek gemilerinin 828 gros tonaj, 2240 kW; araştırma gemilerinin 3372 gros tonaj, 6394 kW;
balıkçı gemilerinin 654 gros tonaj, 2028 kW; barçların 642 gros tonaj, 221 kW; çekici/itici römorkörler 786 gros tonaj, 5000 kW; diğer faaliyetler kategorisinde yer alan gemilerin 803 gros tonaj, 593 kW;
frigorifiklerin 1600 gros tonaj, 1618 kW; genel yük gemilerinin 2132 gros tonaj, 1228 kW; kimyasal gemilerinin 4225 gros tonaj, 2944 kW; konteyner gemilerinin 17665 gros tonaj,11269 kW; kuru dökme yük gemilerinin 27581 gros tonaj, 7860 kW; petrol gemilerinin 1118 gros tonaj, 970,5 kW; ro-ro gemilerinin 1619 gros tonaj, 2540 kW; sıvılaştırılmış gaz tankerlerinin 5255 gros tonaj, 4192 kW;
tarama gemilerinin 1362 gros tonaj, 1707 kW; yatların 2671 gros tonaj, 2845 kW; yolcu gemilerinin 658 gros tonaj, 2208 kW; ve yüzer havuz platformlarının 17544 gros tonaj olduğu görülmektedir.
Gelecek çalışmalarda dünya ülkelerinin bayraklarını taşıyan filolar için benzer çalışmalar yapılarak Türk bayraklı ile dünya ülkelerinin bayraklarını taşıyan gemi tiplerinin gros tonajları ve makine güçleri arasında kıyaslama analizleri yapılabilir. Geleceğe yönelik önerilen bu çalışmalar sonucunda anma değeri olarak en fazla gros tonaja ve makine gücüne sahip gemi tipini içeren dünya ülkesi belirlenebilir.
REFERENCES
Yakar, M. (2014). Türkiye’de İlçelere Göre Medyan Yaş Dağılımının Mekânsal ve İstatistiksel Analizi.
Journal of Turkish Studies, 9 (11), 559–559. https://doi.org/10.7827/turkishstudies.7447
Url-1. (2020). Operasyonel Mükemmellik Sürekli Gelişim. < https://yalin-dunya.com/2020/06/19/kutu- grafigi-boxplot/>, erişim: 04.02.2021
IMO. (2008). Guidance in Relation to Certain Types of Ships. <
https://www.imo.org/en/GoogleSearch/SearchPosts/Default.aspx?q=Grosstonnage>, erişim:
08.02.2021
IMO. (1969). International Convention on Tonnage Measurement of Ships.<https://ec.europa.eu/eurostat/cache/metadata/Annexes/fish_fleet_esms_an1.pdf>, erişim:
08.02.2021
Hayler, W. B. (2003). American Merchant Seaman's Manual. Cornell Maritime Press. ISBN 0-87033- 549-9.
UNCTAD. (2019). Review of Maritime Trasport 2019. <https://unctad.org/system/files/official- document/rmt2019_en.pdf<, erişim: 08.02.2021
OCIMF. Ship Measurement Deadweight Or Displacement?. <
https://www.ocimf.org/media/8922/1052c76c-5b41-4cc9-b44e-0c1b80c373d2.pdf>, erişim:08.02.2021 UNCTAD (2020). UNCTADstat. <https://unctadstat.unctad.org.>, erişim:08.02.2021
Ulaştırma ve Altyapı Baknalığı. (2019). 2019 Yılı Deniz Ticareti İstatistikleri.
<https://denizcilik.uab.gov.tr/uploads/pages/yayinlar/deniz-ticaret-istatistikleri-2019.pdf>, erişim:
08.02.2021
