OKUL FOBİSİ
Yenişehir Rehberlik ve Araştırma Merk ezi (RAM)
Yenişehir Rehberlik Araştırma Merkezi, eğitim-öğretim kurumlarındaki “Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri” ile “Özel Eğitim Hizmetlerinin” etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesine ilişkin gerekli her türlü çalışmanın koordineli bir şekilde planlanıp, yürütülmesini sağlayan bir kurumdur.
İçindekiler Tablosu
*Okul fobisi nedir?
*Okul fobisinin görüldüğü yaş grubu
*Okul fobisini tetikleyen unsurlar
*Okul fobisinin belirtileri
*Okul fobisi yaşan çocukların ailelerinin özellikleri
*Okul ortamından kaynaklanan nedenler
*Tedavi(Giderme) Yöntemleri
*Öğretmenler Tarafından Yapılması Gerekenler
*Aileler Tarafından Yapılması Gerekenler
Kitapçığın Amacı ve Yararları:
Okul fobisi yaşayan ve yaşama ihtimali olan öğrenci velileri ve öğretmenlere konuyu tanıtmak, bilgi vermek, önleyici ve iyileştirici öneriler sunmaktır.
Okul Fobisi:
*Okul çağına gelmiş çocuğun okula gitmek istememesi ve bu duruma doğrudan veya dolaylı davranışlarla direnç göstermesidir.
* Okul fobisi, kuvvetli bir endişe sebebiyle çocuğun okula gitmek istememesi ya da bu konuda isteksiz görünmesidir.
*Korku ve kaygı tüm okula karşı olabileceği gibi okuldaki herhangi bir çocuğa ya da öğretmene herhangi bir derse karşı da olabilir.
Görüldüğü Yaş Grubu:Okul fobisinin en çok görüldüğü yaşlar, 5 – 6(İlkokula başlama) yaş gurubu ile 11-12(Ortaokula başlama) yaş grubudur.
*Okul reddinin erkek ve kız çocuklarda eşit oranda; ailelerin çoğunun iki veya tek çocuklu aileler olduğu; ilk çocuklarında daha sık ve tüm sosyoekonomik düzeylerdeki ailelerde görülebildiği bildirilmektedir.
*Sanıldığının aksine okul fobisi, sadece çocukta okula başladığı süreçte değil, ileriki süreçlerde de yaşayacağı bir durum olabilir. Bu durum her çocukta görülebilir. Eğer doğru bir şekilde müdahale edilmezse gerektiği, çocuğun eğitim yaşamının ve sosyal yaşamının olumsuz bir şekilde etkilenmesi söz konusudur.
Okul Fobisini Tetikleyen Unsurlar:
• Ailede karşılaşılan hastalık, göç, ölüm, sosyo-ekonomik değişiklikler
• Okul veya öğretmen değişikliği
• Okuldan tatil ya da farklı nedenlerle uzak kalma
• Okulda çocuğun öğretmeni ile sorun yaşaması, diğer çocuklar tarafından şiddet görmesi,
• Çocuğun cinsel taciz, ihmal ve istismara maruz kalması
• Performans kaygısı: Çocuğun kendi potansiyelinden yüksek başarı beklemesi, anne ve babaların, öğretmenlerin mükemmeliyetçi tutumları
• Anne ile babanın sürekli kavga etmesi veya olumsuz bir aile ortamı, babanın anneye şiddet uygulaması durumlarında çocuğun annenin yanında kalmak istemesi.
• Çocuğun yeni bir kardeşinin doğması
• Ebeveynlerin çocuğa fazla koruyucu davranması,
• Tamamen otoritesiz bir yaklaşım sergileyen ebeveynlerin yaklaşımlarının çocukta uyum sağlayamama, kural tanımama gibi davranışlara neden olması
• Anne-babanın boşanmış olması
• Ebeveynlerin okula dair endişelerini çocuğa yansıtması
• Biyolojik yapıdan kaynaklı sebeplerden dolayı çocukta kaygı eğilimli genetik bir alt yapının varlığı.
• Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ve öğrenme güçlüğü olan çocuklarda okul fobisi daha sık görülmektedir.
Okul fobisinin belirtileri:
*Ebeveynler tarafından aniden ortaya çıktığı belirtilse de dikkatli incelendiğinde sorunun yavaş yavaş biriken kaygılı ve korkulu bir sürecin sonunda ortaya çıktığı görülür.
*Tedirginlik ve hassasiyet; diğer çocuklar okuldayken evden çıkmak ve görülmek dahi istememe durumu,
*Okulla gidiş saatlerine yakın veya pazar akşamından başlayan daha sonra kendiliğinden yok olan mide bulantıları, kalp çarpıntısı, ağız kuruluğu, terleme, titreme, uyuşma, sık idrara çıkma, baş ve karın ağrıları, mide krampları titreme gibi fiziksel gibi belirtiler görülür.
DİKKAT! Çocuğun herhangi bir gerçek bedensel rahatsızlığı da olabilir dikkat etmek gerekir. Çocuğun bedensel yakınmalarının doğru olup olmadığı uzmanlar tarafından kontrol edilmelidir
Okul Fobisi Yaşayan Çocukların Aile Özellikleri:
Ebeveynlerin bağımlı çocuk yetiştirme davranışları.
Anne-babanın okula yönelik olumsuz ve şüpheci davranışları ve bu tutumu çocuğa yansıtmaları
Çocuğun okula başlangıç ve devam konusunda tutarsız davranışlar sergilemeleri
Boşanmış veya aile içi problemlerin yoğun yaşandığı aileler Okul Ortamından Kaynaklanan Nedenler:
*Çocuğun otoriter, emir veren bir öğretmen veya başka bir okul personeli tarafından sürekli azarlanması, ruhsal ve fiziksel örselenme yaşaması
*Sınıf içinde istemediği yere veya kişiyle oturtulması, büyük bakımsız renksiz sınıf ortamı
*Soru çözme, sesli okuma, sınıf önünde ders anlatma, beden eğitimi gibi etkinliklerden korkup, gerçekleştirmede zorlanmasına rağmen bunları yapması için zorlanması, ,
*Kötü bir okul ortamı sosyal kabul görmeme, şiddete şahit olma ahlaki düzeyin çok düşük olduğu, belirsizliğin hüküm sürdüğü fiziksel olarak tehdit edici dedikodu alay ve aşağılama gibi bir atmosferin olması.
*Okulda çocuğun hırpalanmasının ve reddedilmesinin önlenmemesi ya da kavga etmesini önleyecek sosyal beceri eğitimlerin verilmemesi gibi nedenler gösterilebilir.
Tedavi (Giderme) Yöntemleri:
* Okul reddi bireyin sosyal, duygusal ve eğitim yaşamında kalıcı olabilecek etkileri nedeniyle önemli bir sorun olarak ele alınmalıdır.
Olguların erken dönemde tanınması ve sağaltımı ruhsal bozuklukların gelişimini engelleyebilecektir.
*Okul fobisi tespit edilmiş bir çocuk tedavi ihtiyacı duyar. Bunun için bir uzman tarafından sorunun nedenleri araştırılarak, çocuğun endişeleri azaltılmalıdır.
*Tanı konulduktan sonra çocuğun hızlı bir şekilde okul ortamına döndürülmesi hedeflenir ve bu konuda taviz verilmez. Çocuğun okula geri dönmesi ne kadar gecikirse, o kadar okula, derslerine ve arkadaşlarına adaptasyonu güçleşir.
*Çocuk okula gitmediğinden veya gitmek istemediğinden dolayı çevresindekiler tarafından suçlanmamalı, yargılanmamalı ve kendisi ile alay edilmemelidir. Bu durumun geçici olduğu, başka çocuklarda da bu durumun olabildiği ve yaşadığı problemin üstesinde gelinebileceği anlatılmalıdır.
*Okulu çocuğa yeniden tanıtma ve özendirme girişimleriyle, gerekirse önce bir saat, sonra yarım gün, sonunda tam gün okula gidilmesi sağlanabilir. Eğer mümkünse, anne çocuğun yanında kısa bir süre oturarak, çocuğun okula alışmasına yardımcı olabilir. Diğer çocuklar gibi uzun süre sınıfta kalamaması anlaşılmalı, bu konuda zorlama yapılmadan annesi ile iletişim kurmasına izin verilmelidir.
*Çocuğun okula gitmesi desteklenirken, bir yandan da aile içi ilişki ve iletişimlerdeki bozuk yanlar ve bu korkuya yol açan nedenler, çocuk ve
aile ile birlikte ele alınarak çözümlenmeye çalışılır. Bu bozukluğun giderilmesinde çocuğun ailesi büyük önem taşır.
*Çocuğun aile üyeleri dışında da yakın ilişkiler kurabileceği insanların olması kendini güvende hissetmesi açısından oldukça önemlidir. Bu nedenle çocuk akranlarıyla iletişim kurması yönünde desteklenmelidir.
*Öğretmene durumla ilgili bilgi verilmesi ve işbirliği yapılması tedaviyi kolaylaştıracaktır.
*Okullardaki psikolojik danışman/rehber öğretmenler okullarındaki velilere anne baba seminerleri vererek aileleri bu konuda bilgilendirmesi ailelerin yaşadığı kaygı ve sorunların giderilmesi için fayda sağlayacaktır.
Öğretmenler Tarafından Yapılması Gerekenler:
*Okulun ilk günlerinde daha yoğun bir şefkatle ve farkında olarak çocuğa yaklaşmalı, sıcak bir sınıf ortamı oluşturarak çocukların okula karşı duydukları korkuları azaltılabilir.
*Çocuğa tehdit ve alaycı şekilde davranan arkadaşlarını engelleyerek çocuğun destekçisi olduğunu hissettirerek okula alışmalarını sağlamalı.
*Okula devam etmesi gereken çocuğun okuldan uzak kalmaması için ilk günlerde sınıfa girmiyorsa belli bir süre öğretmen odasında ya da okul bahçesinde oturtulabilir, annelerin de okula gelmeleri ve çocuk kendini rahat hissedinceye kadar kısa bir süre sınıfta oturmalarını sağlayabilirler.
*Öğretmen eğer çocukta kaygı, korku, heyecan gibi duygular hissediyorsa;
bu duyguları anlayışla karşılamalı. Çocuğun kendini yalnız ve terkedilmiş hissetmesine yol açacak davranışlardan kaçınmalıdır.
*Okulda çocuğun ilgisini çekecek sınıf içi aktiviteler çoğaltabilir. Bu anlamda Milli Eğitim Bakanlığının yayınladığı “sınıf içi rehberlik”
etkinliklerinden yararlanılabilir.
*Öğretmen okul fobisi yaşayan çocuğun durumunu diğer çocuklara uygun bir dille anlatmalıdır. Başarısı teşvik edilmeli sınıf içinde ödüllendirilmelidir.
*Sınıf öğretmenlerinin okul başlangıç ve devam sürecinde bu durumla karşılaşma ihtimalleri yüksek olduğundan okul psikolojik danışman ve rehber öğretmeninden müşavirlik alabilirler.
Ailelerin Yapması Gerekenler:
• Çocuğun okula gitmesi konusunda ailenin tüm bireyleri kararlı olmalıdır. Kararlılığınınız sözel olduğu kadar beden diliyle çocuğa yansıtın. En ufak bir tereddüt ifadesi fobiyi tetikleyen uyarıcı haline gelir.
• Çocuğunuzun düzenli olarak okula gitmesini sağlayın. Ne kadar uzun süre okula devamsızlık yaparsa, yeniden adapte olması o kadar zor olacaktır.
• Çocuğun okul fobisini tetikleyen etken evdeki sorunlardan kaynaklanıyorsa, bu sorunları çözmeye çalışın sağlıklı gelişim için huzurlu bir ortam yaratın.
• Ebeveynlerin çocuğun okula gideceği gün sıradan bir günmüş gibi davranmaları ve korkuyu tetikleyecek davranışlardan uzak durmaları gerekir.
• Yeni bir kardeşi olması durumunda, çocuğa duyulan sevginin dengeli bir şekilde devam etmesi gerekir.
• Onu, yeni arkadaşlar edinmesi konusunda teşvik edin. Bu şekilde, okula alışma sürecini hızlandırdığınız gibi sosyal gelişimini de desteklemiş olursunuz.
• Çocuğunuzun özelliklerine uygun, gerçekçi beklentiler oluşturun.
Yapabileceğinden fazlasını istemeyin. Akranlarıyla karşılaştırma yapmaktan kaçının.
• Okul hakkında merak ettiklerini sorması için teşvik edin.
• Giyinmek, ellerini yıkamak, tuvalete gitmek, su şişesini açmak gibi tek başına yapabileceği işler için cesaretlendirin, beceri kazanmasına destek olun.
• Aynı okula gidecek olan ailelerin çocuklarıyla tanışmaları ve paylaşımda bulunmaları için ortam yaratın.
• Sınıf öğretmeni ile önceden tanışma fırsatı varsa buna öncelik verin, öğretmeninin düşünce ve önerilerini alıp işbirliği yapın.
• Okula giderek ona okul bahçesini, sınıfını gösterin ve çevreyi tanımasına yardımcı olun. Bahçede yürümesine, oynamasına, keşfetmesini sağlayın.
• Okul alışverişini birlikte yapın. Çantasını ve kıyafetlerini beraber hazırlayın.
• Okul hakkında olumlu yaklaşın ve çocuğunuzun heyecanını paylaşın.
• Okulun yalnızca ders yapılan bir yer olmadığını, aynı zamanda eğlenerek oyun oynayabileceği bir yer olduğunu ve yeni arkadaşlar edineceğini anlatın.
• Yemek ve uyku saatinin belli olduğu bir düzenin oluşmasını sağlayın.
• Uyumadan önce sevdiği hikayeleri, masalları okuyarak iyi hissetmesine yardımcı olun.
• Okulda ne kadar süre kalacağıyla ilgili basit ve somut bir şekilde bilgi verin.
• Okuldan onu kimin alacağını söyleyin ve okul çıkışında nerede beklemesi gerektiğini gösterin.
• Gün sonunda okulda neler yaptığıyla ilgili konuşun ve size anlatması için çocuğunuzu teşvik edin.
• Simge ile ödüllendirme yapabilirsiniz. Ödüllendirme miktarı abartılmamalıdır. Okula her gittiği gün için bir yıldız verebilir, 5 ya da 10 yıldızı olduğunda ödüllendirilebilir.
• Bağımlı olduğu ebeveyn yerine okula diğer ebeveynin götürmesini ya da okul servisiyle gitmesini sağlayın.
• Ebeveyni olarak vedalaşmaları çabuk ve kısa süreli tutarak, ayrılıkların doğal olduğu hissettirilmesi faydalı olacaktır.
• Çocuğunuzla okula devam konusunda konuşupkaygı ve korkuları varsa bunları dinleyerek onu anladığınızı belli edin. Sizin de okulun ilk günü benzer duygular yaşadığınızı bu duygunun geçici olduğunu ve okulu sevdiğinizi söyleyin.
• Çocuğunuzda okula karşı kaygı ve korku geliştiğini fark ettiğinizde okul psikolojik danışmanı ve rehber öğretmeninden süreç içerisinde destek alabilirsiniz.
• Bütün bunlara rağmen eğer çocuğunuzunokul fobisi devam ediyorsa çocuğunuz mutlaka bir çocuk ve ergen psikiyatristi veya psikoloğu tarafından değerlendirilmelidir.
Kaynakça:
*BAHALI, K., YOLGA, TAHİROĞLU, A., AVCI, A. (2009).Okul reddi olan çocuk ve ergenlerin klinik özellikleri. AnatolianJournal of
Psychiatry, 10,310-317
*ÖZDOĞAN, B . (2019). Okul Fobisi . Ankara UniversityJournal of Faculty of EducationalSciences (JFES) , 19 (1) , 239-247 . DOI:
10.1501/Egifak_0000001109
*ÖZCAN,Ö., GÜNAY, B.,AYSEV, A. (2006).Okul Korkusu Yakınması Olan Çocukların Ana Babalarında Ruhsal Bozukluklar. Türk Psikiyatri Dergisi, 17(3): 173-180
*SARIÇAM, H., ÇETİNTAŞ, K. (2015). Okul Kaygısı Ölçeği-Öğretmen Formunu Türkçeye Uyarlama: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması.
Cumhuriyet International Journal of Education-CIJEe–ISSN: 2147-1606 Vol 4 (2), 41 – 50
*SOYSAL, Ş., BODUR, Ş.(2004) Bir Büyüme Masalı: Okul Korkusu.
.Sürekli tıp Eğitimi Dergisi,13(6), 234-236
*YAŞAR, V., YAŞAR, S.(2010). Okul Çağındaki Çocuklarda Görülen Okul Korkusu. Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim,126, 16-24.
*YURTBAY, T.(1997).Okul Fobisi Vakalarında Depresif Belirti incelemesi.Dusunen Adam TheJournal of
PsychiatryandNeurologicalSciences, 3(10): 40-46
*Okul Fobisi Okul Korkusu yaşayan Çocuklar için tavsiyeler. Erişim
https://indigodergisi.com/2017/09/okul-fobisi-korkusu-nedir-tavsiyeler/
Yenişehir Rehberlik ve Araştırma Merkezi
Adres:Şehitlik Mahallesi Mehmet Akif Ersoy Bulvarı Dış Kapı No7/2 Eski Eğitim Fakültesi İl Milli Eğitim Müdürlüğü Bitişiği C Blok Yenişehir / Diyarbakır E-posta:[email protected]
Web:http://yenisehirram.meb.k12.tr Twitter: @YenisehirRam
Telefon: 0(412) 226 58 46
Hazırlayan: Psikolojik danışman ve rehber öğretmen Mihriban SARI
