OMÜ SHMYO ANATOMİ II ÖZEL DUYU ORGANLARI (ORGANA SENSUM) Öğr. Gör. Dr. GÜRSEL AK GÜVEN

Tam metin

(1)

ANATOMİ II

OMÜ SHMYO

Öğr. Gör. Dr. GÜRSEL AK GÜVEN

ÖZEL DUYU ORGANLARI

(ORGANA SENSUM)

(2)

• Yaşamın devamlılığını sağlamak için insanın da diğer canlılar gibi bedenindeki ve çevresindeki değişiklikleri algılaması ve farkındalık oluşturması gerekir.

• Çevreden gelen uyarıların (stimulus) alınması, algılanması ve farkındalık oluşturulması yeteneği duyu olarak tanımlanır.

• Bu işlevi aracılık eden organlara da duyu organları (organa

sensuum) adı verilir.

(3)

DUYU ORGANLARI

• Duyular genel duyular ve özel duyular olarak ikiye ayrılır. Görme, işitme, koku ve tat duyuları özel duyular dır.

• Bu duyuları taşıyan özelleşmiş reseptörlerin bulunduğu organlar özel duyu organları olarak adlandırılır.

Özel duyu organları; görme organı (organum visus),

• koku organı (organum olfactorium),

• tat organı (organum gustatorium)

• ile işitme ve denge organıdır (organum vestibulocochleare).

• Dokunma, basınç titreşim, ısı(sıcak-soğuk), steregonosisve peopriosepsiyon gibi duyular ise genel duyulardır.

Peopriosepsiyon dışındaki diğer genel duyular reseptörleri deride bulunduğundan dolayı bu duyuların çoğunu alan genel duyu organı deri ve eklentilerini içeren organum tactus (dokunma organı) özel duyu organları ile birlikte bu kısımda integumentum commune kısmında ele alınacaktır.

(4)

Duyuların alınması ve taşınması

Duyular serbest sinir uçları veya reseptör (alıcı) adı verilen özel yapılar ile alınır,aksiyon potansiyeline dönüştürülür ve sinir hücrelerine aktarılır.

• Duyuları üst merkezlere doğru taşıyan sinirler hücre aksonlarına afferent (duyusal) sinir lifleri, oluşturdukları yollara da afferent (duyusal) yollar adı verilir.

• Duyular bu yollar ile nihai olarak santral sinir sistemindeki

duyu merkezlerine taşınır,burada değerlendirilerek algılanır.

(5)

Reseptörler

Duyuların alınmasına aracılık eden reseptörlerin çeşitli tipi bulunur.

Reseptörler algıladıkları duyunun tipine göre;

• ekstreroreseptörler: dıştan duyu alanlar (temas, basınç, ağrı,sıcaklık)

• interoreseptörler; içten duyu alır (tansiyon, oksijen, karbondioksit ve pH değişimleri)

• teleroseptörler: uzaktan gelen duyuları alanlar (görüntü,

ses, koku,) ve proprioreseptörler ;derin duyuları alanlar (kas,

tendon gerilmesi ve eklem pozisyonu duyuları) olarak

adlandırılır.

(6)

• Algıladıkları uyarı tipine göre ise reseptörler ;

• termoreseptörler ;sıcak –soğuk

• nosisptörler ;hasarlanma yaralanma duyusu, ağrı

• kemoreseptörler;kimyasal değişimleri

• fotoreseptörler ;ışık uyarılarını

• mekanoreseptörler ;barorespetörler gibi basınç mekanik

duyularını algılayanlar olrak sınıflandırılır.

(7)

GÖZ VE YARDIMCI ORGANLARI

(8)

Orbita

Tabanı (aditus orbita önde, tepesi (apex) arkada dört yüzlü piramide benzer.

Dört duvarı vardır.

Paries superior: Os frontale ve os sphenoidale’nin ala minor’u yapar.

Paries inferior: Maxilla,os zygomaticum ve os palatinum.

Paries medialis: Maxilla, corpus sphenoidale, os lacrimale, os

ethmoidale.

Paries lateralis: Os sphenoidale’nin ala major’u, os frontale ve os

zygomaticum.

(9)

Göz kapakları (Palpebrae)

Göz kapakları dışta deri,içte

konjunktiva ve aradaki yapılardan oluşur.

Üst göz kapağındaki yapılar;

M. orbicularis oculi

M. levator palpebra superioris M. tarsalis superior

Tarsus superior Septum orbitale

Glandula tarsalis ( Meibom bezleri) Conjunctiva

(10)

Glandula lacrimalis

Orbita’nı üst-dış kısmında yer alır.

Göz yaşı salgılar.

Ductus glandula lacrimales → Fornix conjunctiva superior → Lacus lacrimalis → Punctum lacrimale → Canaliculus

lacrimalis → saccus lacrimalis

→ Ductus nasolacrimalis

(11)

Glandula lacrimalis

(12)

Glandula lacrimalis

(13)

Göz kasları

(14)

Göz kasları

M. levator palpebra superioris: Üst göz kapağını kaldırır.

M. rectus superior: Gözü yukarı-içe döndürür.

M. rectus inferior: Gözü aşağı-içe döndürür.

M. rectus lateralis: Gözü dışa baktırır.

M. rectus medialis: Gözü içe baktırır.

M. obliquus superior: Gözü aşağı ve dışa döndürür.

M. obliquus inferior: Gözü yukarı ve dışa döndürür.

M. rectus lateralis, n. abducens, m. obliquus sıperior n.

trochlearis, diğerleri n. oculomotorius tarafından

innerve olur.

(15)

Orbita ve içindekiler

(16)

Bulbus oculi

Dıştan içe doğru 3 tabakadan oluşur.

1. Tunica fibrosa bulbi 2. Tunica vasculosa bulbi

3. Tunica interna bulbi (Retina)

1. Tunica fibrosa bulbi

- Cornea: 1/6 ön bölümüdür.

- Sclera: 5/6 arka bölümüdür.

Tunica fibrosa ‘nın görevi; derindeki yapıları korumak, kasların tutunmasını sağlamak, göz içi basıncını sabit

tutmak.

(17)
(18)

Cornea

Saydam ve damarsızdır.

0,8-1,0 mm kalınlıktadır.

Bulbus oculi’ye gelen ışığın ilk kırıldığı bölümdür.

Cornea’da kan ve lenf damarı bulunmaz.

(19)

Sclera

Kollajen liflerden zengindir.

Dış yüzü beyaz, iç yüzü kahverengidir.

İç yüzündeki tunica vasculosa’ya gevşek olarak tutunuır.

Dış yüzündeki vagina bulbi (tenon

kapsülü) ile diğer oluşumlardan ayrılır.

Arka tarafındaki lamina cribrosa sclera’dan n. opticus’a ait lifler geçer.

Lamina cribrosa sclera’nın ortasındaki delik diğerlerinden daha büyüktür ve buradan retina’yı besleyen a. centralis retina geçer.

(20)

2. Tunica vasculosa bulbi

Arkadan öne doğru üç kısımdan oluşur.

a) Choroidea

b) Corpus ciliare

c) İris

(21)

a. Choroidea

Tunca vasculosa’nın arkadan ora

serrata’ya kadar olan kısmıdır.

Damardan çok

zengin bir tabakadır.

(22)

b. Corpus ciliare

Ora serrata’dan öne doğru devam eden kısımdır.

Esas yapısını m. ciliaris ve bağ dokusu oluışturur.

Lens’in yerinde tutulmasını sağlar ve akomodasyonu gerçekleştirir.

Humor aquosus’un salgılanmasından sorumludur.

(23)

b. Corpus ciliare

Bağ dokusu, ince plicalar ve processus ciliaris denilen çıkıntılardan oluşur.

Humor aquosus, processus ciliaris’ten salgılanır.

Processus ciliaris’ten lens’e doğru uzanan fibrae

zonulares denilen lifler

lens’in yerinde tutulmasını sağlar ve akomodasyonda görev yapar.

(24)

c. İris

Tunica vasculosa’nın en öndeki bölümüdür.

Cornea ile lens arasında yer alır.

Ortasındaki deliğe pupilla denir.

Pupilla daralıp genişleme özelliğine sahiptir.

Pupilla, göze giren ışığın kontrol edildiği deliktir.

(25)

c. İris

Pupillanın daralıp genişlemesi iki düz kas tarafından sağlanır.

M. dilator pupilla, pupillayı genişletir (midriazis).

Sempatik lifler tarafından innerve edilir.

M. Sphincter pupilla, pupillayı daraltır (miyozis).

N. oculomotorius’a ait parasempatik lifler tarafından innerve edilir.

(26)

3. Tunica interna bulbi (Retina)

Bulbus oculi’nin görme ile ilgili kısmıdır. İki kısmda incelenir.

1. Pars optica retina: N. opticus’tan ora serrata’ya kadar olan kısımdır.

2. Pars caeca retina: Ora serrata’dan öne doğru uzanan kısımdır.

Retinada koni ve basil denilen fotoreseptör hücreler yer alır.

Koniler, gün ışığında ve renkli görmeyi, basiller, az ışıkta, gece görmeyi sağlar.

(27)

3. Tunica interna bulbi (Retina)

N. Opticus retina’yı discus nervi optici denilen bölgede deler.

Discus nevi optici’nin 3 mm lateralinde macula lutea yer alır.

Macula lutea’nın ortasında görmenin en keskin olduğu fovea centralis

denilen bir çukur yer alır.

Burada sadece koni hücreleri yer alır.

(28)

Işığı kıran ortamlar

Cornea

Humor aquosus Lens

Corpus vitreum

(29)

N. opticus

(30)

Cornea, iris ve lens

(31)

Kulak

İşitme ve denge organıdır.

Üç kısımda incelenir .

Auris externa (dış kulak)

Auris media (orta kulak)

Auris interna (iç kulak)

(32)

Auris externa (dış kulak)

İki kısımda incelenir.

Auricula (kulak kepçesi)

Meatus acusticus externus (dış kulak yolu)

(33)

AURICULA

Dış ortamdan gelen ses dalgalarını toplar.

Kıkırdak, bağ ve yağ dokusundan oluşur.

Dış yüzün ortasındaki çukurluğa concha auricularis denir.

(34)

Meatus acusticus externus (dış kulak yolu)

Concha auricularis ile membrana tympanica arasında yer alır.

S harfi şeklinde eğri bir yoldur.

2,5- 3 cm uzunluktadır.

Yolun 1/3 dış kısmı kıkırdak, 2/3 iç kısmı kemik yapısındadır.

Derisinde yağ bezleri ve glandula ceruminosa denilen bezler vardır.

(35)

Auris media (orta kulak)

Orta kulak boşluğu temporal kemiğin içinde yer alır.

Hacmi 0,5 cm3’tür.

Tuba auditiva yolu ile nasopharynx ile bağlantılıdır.

Lateralinde membrana tympanica, medialinde iç kulağın dış duvarı yer alır.

İçinde ossicula auditus denilen kulak kemikcikleri bulunur.

(36)

Membrana tympanica

Cavum tympani’yi dış kulak yolundan ayırır.

10 mm uzunlukta, 9 mm genişlikte, oval şekilli bir zardır.

Dış yüzü epidermis, iç yüzü mukoza ile örtülüdür.

Dış kulak yolu ile kulak zarı arasında 55°lik bir açı vardır.

(37)

Ossicula auditus

Malleus Incus Stapes

Malleus kulak zarına, stapes

fenestra vestibuli’ye tutunur.

(38)

Orta kulak kasları

M. tensor tympani M. Stapedius

Kulak kemikciklerinin hareketlerini kontrol ederler.

Ses dalgalarının iç kulağa kontrollü bir şekilde

geçmesini sağlarlar.

(39)

Auris interna (iç kulak)

Labyrinthus olarakta adlandırılır.

Temporal kemiğin pyramis parçasının içinde bulunur.

Denge ve işitme hücreleri bulunur.

Labyrinthus osseus ve

labyrinthus membranaceus olmak üzere iki kısma ayrılır.

(40)

Auris interna (iç kulak)

Labyrinthus osseus üç kısma ayrılır.

Vestibulum

Canales semicirculares Cochlea

(41)

Vestibulum

Kemik labirentin ortasında yer alır.

İçinde zar labirentin utriculus ve sacculus parçaları yer alır.

Dış duvarı orta kulak boşluğuna bakar.

Bu duvarda fenestra vestibuli ve fenestra cochlea yer alır.

(42)

Canales semicirculares

Vestibulumun arkasında yer alır.

Canalis semicircularis

anterior, posterior ve lateralis olmak üzere üç adettir.

Kanalların uçları vestibuluma açılır.

(43)

Cochlea

Vestibulumun ön tarafında yer alır.

Üç kısımdan oluşur.

Modiolus

Canalis spiralis cochlea Lamina spiralis ossea

(44)

Labyrinthus membranaceus

Kemik labirentin içinde yer alır.

Ductus semicirculares Utriculus

Sacculus

Denge ile ilgili bölümlerdir.

Ductus cochlearis, işitme ile ilgili bölümdür.

(45)

Corti organı (organum spirale)

Ductus cochlearis’in alt duvarında yer alır.

Corti organında işitme ile ilgili hücreler bulunur.

(46)

Perilympha: Kemik labirent ile zar şlabirent arasındaki boşluğu dolduran sıvıdır.

Endolympha: zar labirentin içinde dolduran sıvıdır.

(47)

İşitme

(48)

İşitme

(49)

Denge

(50)

KAYNAKLAR

• Sağlık Bilimleri Için Resimli Temel Anatomi kitabı, İstanbul kitabevi, 2019.

• Netter FH. Atlas of human anatomy.

• Sobotta Anatomi Atlası.

• Moore KL, Persaud TVN. The Developing Human (Clinically Oriented Embryology

• Yıldırım M. İnsan Anatomisi.

• Arıncı K, Elhan A. Anatomi I, II. Güneş kitabevi, Ankara, 2003.

• Moore K, AF. Dalley: Clinically oriented anatomy.

• Prof. Dr. Mehmet EMİRZEOĞLU HOCAMIN SLAYTINDAN ALINTILANMIŞTIR.

(51)

Çok değerli Prof. Dr. Mehmet EMİRZEOĞLU HOCAMIN SLAYTINDAN ALINTILANMIŞTIR.

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :