M SOSYAL S‹GORTALAR KURUMUNDAEMEKL‹L‹K fiARTLARI (II)

Tam metin

(1)

SOSYAL S‹GORTALAR KURUMUNDA EMEKL‹L‹K fiARTLARI (II)

Mustafa KURUCA Sigorta Baflmüfettifli SSK ‹stanbul Sigorta Müdürü

M

ali Çözüm dergimizin 70. say›s›nda yay›nlanan “Sosyal Sigortalar Kuru- munda Emeklilik fiartlar›” bafll›kl› makalemizin birinci bölümünde, SSK Yafll›l›k Sigortas›ndan Emeklilik konusu aç›klanm›flt›.

Bu bölümde ise, “Yafl Haddinden Emeklilikte Kademe Durumu ve Yafll›l›k Si- gortas›ndan Özel Emeklilik Durumlar›” aç›klanacakt›r.

(3) Yafl Haddinden Emeklilikte Kademe Durumu

4759 say›l› Kanun ile “yafl haddinden emeklilik” flartlar›nda çok önemli de¤iflik- likler yap›ld›. Yafl haddinden emeklilikte de milat 23 May›s 2002 tarihi olarak kabul edildi. Buna göre 23 May›s 2002 tarihi itibar›yla;

15 y›l sigortal›l›k süresi içinde en az 3600 gün prim ödemesi olan ve 55 yafl›n›

tamamlayan erkek sigortal›lar ile,

15 y›l sigortal›l›k süresi içinde en az 3600 gün prim ödemesi olan ve 50 yafl›n›

dolduran kad›n sigortal›lar›n hemen emekli olabilmelerine imkan tan›nd› (506, geçici 81/C).

Yine 08.09.1981 ve öncesi sigortal› olan ve 50 yafl›n› tamamlayan kad›nlar ile 08.09.1976 ve öncesi sigortal› olan ve 55 yafl›n› tamamlayan erkek sigortal›lar 3600 gün prim ödemesini tamamlayarak istedikleri zaman emekli olabilirler.

Bu flartlar› tafl›mayan erkek ve kad›n sigortal›lara afla¤›da belirtilen geçifl süreç- leri getirildi. 15 y›ll›k sigortal›l›k süresi ve 3600 gün malullük, yafll›l›k ve ölüm sigortalar› primi ödeme süresini ve kad›n ise 50 erkek ise 55 yafl› tamamlamas›- na göre;

a) 24/05/2002 ile 23/05/2005 tarihleri aras›nda yerine getirenler kad›n ise 52, er- kek ise 56 yafl›n› doldurmufl olmalar›,

b) 24/05/2005 ile 23/05/2008 tarihleri aras›nda yerine getirenler kad›n ise 54, er- kek ise 57 yafl›n› doldurmufl olmalar›,

c) 24/05/2008 ile 23/05/2011 tarihleri aras›nda yerine getirenler kad›n ise 56, er- kek ise 58 yafl›n› doldurmufl olmalar›,

d) 24/05/2011 tarihinden sonra yerine getiren kad›nlar 58, 24/05/2011 ile 23/05/2014 tarihleri aras›nda yerine getiren erkekler 59 yafl›n› doldurmufl olmalar›,

(2)

e) 24/05/2014 tarihinden sonra yerine getiren erkekler 60 yafl›n› doldurmufl ol- malar›,

fiart› ile yafll›l›k ayl›¤›ndan yararlanabilirler.

Kanunun bu düzenlemesini tablolar ve örnekler yard›m› ile inceleyelim. Tablo 3’de erkek sigortal›lar için getirilen yafl haddinden emeklilikte kademeli geçifl süreci görülmektedir.

Tablo:3-Erkek Sigortal›lar›n Yafl Haddinden Emeklilik Kademe Tablosu 15 y›ll›k sigortal›l›k süresini ve 3600 gün prim ödemesini ve

55 yafl› tamamlama süresine göre; Yafl Haddi

24.05.2002 ile 23.05.2005 tarihleri aras›nda sa¤layanlar 56 24.05.2005 ile 23.05.2008 tarihleri aras›nda sa¤layanlar 57 24.05.2008 ile 23.05.2011 tarihleri aras›nda sa¤layanlar 58 24.05.2011 ile 23.05.2014 tarihleri aras›nda sa¤layanlar 59

24.05.2014 tarihinden sonra sa¤layanlar 60

Tablo incelendi¤inde 15 y›l sigortal›l›k süresi ve 3600 gün prim ödemesi flart›n›

yerine getiren sigortal›lar›n ayr›ca kademeli bir yafl haddi koflulunu da tamamla- malar› gerekmektedir. Bu düzenleme ile yafl haddine ba¤l› k›smi emeklilik ay- l›¤›na hak kazanma flartlar› önceki hükümlere göre a¤›rlaflt›r›lm›flt›r.

SSK taraf›ndan 4759 say›l› Kanunun uygulamas›n› aç›klayan 12-117 ek say›l›

genelgeye göre, erkek sigortal›n›n yafll›l›k ayl›¤›na hak kazanaca¤› kademeli yafl haddi; bu flartlardan (55 yafl + 15 y›l + 3600 gün) hangisi en son sa¤lanm›fl ise bunun sa¤land›¤› tarihe göre belirlenecektir.

3600 prim ödeme gün say›s›n›n tamamland›¤› tarihin tespitinde sigortal›lar›n bu günü, iste¤e ba¤l› ve topluluk sigortas›na, askerlik ve hizmet borçlanmalar›na veya yap›lan hizmet ihyalar›na iliflkin prim ödeme gün say›lar› ile tamamlama- lar› durumunda, primin veya ihya/borçlanma bedelinin son ödeme tarihi 3600 günün tamamland›¤› tarih olacakt›r.

Örnek:1

‹lk ‹fle Girifl Tarihi :01.04.1991

Do¤um Tarihi :01.07.1949

3600 Günün Tamamland›¤› Tarih :01.05.2005 Cinsiyet :Erkek

Bu sigortal›n›n 55 yafl›n› 01.7.2004 tarihinde, 3600 gününü 1.05.2005 tarihinde, 15 y›ll›k sigortal›l›k süresini ise 01.4.2006 tarihinde yerine getirdi¤i anlafl›ld›¤›n- dan, flartlar›n tamam›n›n sa¤lanaca¤› 01.04.2006 tarihi Kanunda öngörülen

(3)

24.05.2005-23.5.2008 zaman aral›¤›nda oldu¤undan, bu zaman aral›¤›na karfl›l›k gelen 57 yafl›n› tamamlayaca¤› 01.07.2006 tarihinden sonra tahsis talebinde bu- lunmas› halinde ayl›k ba¤lanacakt›r.

4759 say›l› Kanunla 08.09.1999 tarihinden sonra ifle bafllayan/bafllayacak sigor- tal›lar›n yafll›l›k ayl›¤›ndan yararlanma koflullar›nda bir de¤ifliklik getirilmedi-

¤inden, bunlar hakk›nda 506 say›l› Kanunun 4447 ve 4759 say›l› Kanunlarla de-

¤iflik 60'›nc› maddesinin (A) bendi hükümleri (58/60 yafl+7000 gün veya 58/60 yafl+25 y›ll›k sigortal›l›k süresi + 4500 gün) uygulanacakt›r.

Tablo:4.Kad›n Sigortal›lar Yafl Haddinden Emeklilik Kademe Tablosu 15 y›ll›k sigortal›l›k süresini ve 3600 gün prim ödemesini ve

50 yafl›n› tamamlad›¤› tarihe göre; Yafl Haddi

24.05.2002 ile 23.05.2005 tarihleri aras›nda sa¤layanlar 52 24.05.2005 ile 23.05.2008 tarihleri aras›nda sa¤layanlar 54 24.05.2008 ile 23.05.2011 tarihleri aras›nda sa¤layanlar 56

24.05.2011 tarihinden sonra sa¤layanlar 58

Erkek sigortal›larda oldu¤u gibi kad›n sigortal›larda da yafl haddinden k›smi ay- l›k ba¤lanmas› koflullar› zorlaflt›r›lm›flt›r. Yasan›n getirmifl oldu¤u bu kurallar, 3600 gün prim ödemesini tamamlad›ktan sonra yafl haddini beklemeyi tercih edenler için cayd›r›c› niteliktedir. Kad›n sigortal›n›n yafll›l›k ayl›¤›na hak kaza- naca¤› kademeli yafl haddi; bu flartlardan (50 yafl + 15 y›l + 3600 gün) hangisi en son sa¤lanm›fl ise bunun sa¤land›¤› tarihe göre belirlenecektir.

Örnek:

‹lk ‹fle Girifl Tarihi :13.08.1988

Do¤um Tarihi :15.06.1955

3600 Günün Tamamland›¤› Tarih :01.02.1999 Cinsiyet :Kad›n

Bu sigortal› kad›n 15 y›ll›k sigortal›l›k süresini 13.08.2003 tarihinde, 50 yafl›n›

ise 15.06.2005 tarihinde tamamlayacakt›r. 3600 gün prim ödeme flart› ise daha önce, 01.02.1999 tarihinde yerine gelmifltir. Dolay›s›yla flartlar›n›n tamam›n›n sa¤lanaca¤› 15.06.2005 tarihi Kanunda öngörülen 24.05.2005-23.05.2008 zaman aral›¤›nda oldu¤undan, bu zaman aral›¤›na karfl›l›k gelen 54 yafl›n› tamamlad›k- tan sonra tahsis talebinde bulunmas› halinde ayl›k ba¤lanacakt›r

Kad›n sigortal›lardan 4447 say›l› Kanuna göre 08.09.1981 ve öncesinde sigorta- l› olanlar 50 yafl›nda 3600 gün ile emekli olabilecekleri gibi, 4759 say›l› Kanuna göre de 23.05.2002 itibariyle 50 yafl›n›, 15 y›ll›k sigortal›l›k süresini ve 3600 gü- nü tamamlam›fl olanlar diledikleri zaman emekli olabilirler.

(4)

3.Yafll›l›k Sigortas›ndan Özel Emeklilik Durumlar›

a.Malül Sigortal›lar

506 Say›l› Kanunun malullük sigorta- s›n› düzenleyen 53. maddesinde, sigor- tal› olarak ilk defa çal›flmaya bafllad›¤›

tarihten önce malül say›lmay› gerekti- recek derecede hastal›k veya ar›zas›

bulunanlar›n malullük sigortas›ndan yararlanamayaca¤› belirtilmifltir. Bu durumda olanlar›n emeklilik flartlar›

kanunun yafll›l›k ayl›¤›ndan yararlan- ma flartlar›n› düzenleyen 60’›nc› mad- desinin (C) bendinde düzenlenmifltir.

Söz konusu maddenin (C) bendi 29.07.2003 tarih 4958 say›l› kanun ile de¤ifltiril- mifltir. Bu de¤iflikli¤i göre;

Sigortal› olarak ilk defa çal›flmaya bafl- lad›¤› tarihten önce malül say›l may›

gerektirecek derecede hastal›k veya ar›zas› bulunan ve bu nedenle malullük ayl›¤›ndan yararlanamayanlar, yafllar›

ne olursa olsun, en az 15 y›ldan beri si- gortal› bulunmak ve 3600 gün primi ödemifl olmak (malullük, yafll›l›k ve ölüm) ve malullük raporu almak flart›y- la yafll›l›k ayl›¤›ndan yararlan›rlar.

Örne¤in; 08.09.1967 do¤umlu olan ve sigortal› olarak ilk defa 18 May›s 1991 y›l›nda çal›flmaya bafllayan bay (A)’n›n toplam 2775 gün prim ödeme günü vard›r. Bay (A) 1984 y›l›nda geçirdi¤i trafik kazas› sonucu malul say›lmay›

gerektirecek derecede sakat kalm›flt›r.

Bu sigortal› malulen emekli olabilir mi?

Bay (A) ilk defa çal›flmaya bafllamadan önce (1984 y›l›nda) malul say›lacak derecede sakat kald›¤› için malullük si- gortas›ndan emekli olamaz. Yafll›l›k si- gortas›ndan emekli olabilmesi için en

az 15 y›l sigortal›l›k süresi ve 3600 gün prim ödemesini tamamlamas› gerekir.

Örnekteki bay (A) 15 y›ll›k sigortal›l›k süresinin tamamlanaca¤› 18 May›s 2006 tarihine kadar prim gün say›s›n›

da 3600 güne tamamlayarak yafll›l›k si- gortas›ndan emekli olabilir.

b.Sakat Sigortal›lar (Sakatl›k Vergi

‹ndiriminden Yararlananlar) 193 say›l› Gelir Vergisi Kanununun

“sakatl›k indirimini” düzenleyen 31’inci maddesi 09.04.2003 tarih, 4842 say›l›

Kanunun 3’üncü maddesi ile 01.01.2004 tarihinden geçerli olmak üzere de¤iflti- rilmifltir. Buna göre çal›flma gücünün;

-Asgari % 80'ini kaybetmifl bulunan hizmet erbab› birinci derece sakat, -Asgari % 60'›n› kaybetmifl bulunan hizmet erbab› ikinci derece sakat, -Asgari % 40'›n› kaybetmifl bulunan hizmet erbab› ise üçüncü derece sakat, say›l›r ve afla¤›da sakatl›k dereceleri itibariyle belirlenen ayl›k tutarlar, hiz- met erbab›n›n ücretinden indirilir.

(1).Baflvuru Yap›lacak Yerler

Sakatl›k vergi indiriminden yararlan mak isteyenler baflvurular›n›;

-‹llerde Defterdarl›k Gelir Müdürlü ¤üne, -Ba¤›ms›z Vergi Dairesi bulunan ‹lçe- lerde Vergi Dairesi Müdürlü¤üne, -Di¤er ‹lçelerde Malmüdürlü¤ü’ne, yapmas› gerekiyor.

(2). Baflvuruda ‹stenen Belgeler Sakatl›k vergi indirimi yapacak olanla- r›n;1-Sakatl›k vergi indiriminden yararlan- mak iste¤ini içeren bir dilekçe,

(5)

2-Nüfus hüviyet cüzdan›n›n örne¤i, 3-Çal›flt›¤› iflyerinden alaca¤› hizmet erbab› oldu¤unu gösterir belge, ile birlikte illerde Defterdarl›k Gelir Müdürlü¤üne, ba¤›ms›z Vergi Dairesi bulunan ‹lçelerde Vergi Dairesi Mü- dürlü¤üne, di¤er ilçelerde Malmüdür- lü¤ü’ne müracaat etmeleri gerekiyor.

Baflvuru formlar›n› alan ilgili makam lar, hizmet erbab›n›, Yönetmelikte be- lirtilen hastanelerden en yak›n olan›na sevk edeceklerdir. Hastaneler taraf›n- dan düzenlenen sa¤l›k kurulu raporlar›

sevk ifllemini yapan birime gönderile- cektir. Defterdarl›k Gelir Müdürlükle- ri, Vergi Dairesi Müdürlükleri veya Malmüdürlükleri yetkili sa¤l›k kuru- lufllar› taraf›ndan düzenlenerek resmi yaz›yla gönderilen raporlar› (flüphe uyand›ran raporlar için ilgili hastaney- le temasa geçerek raporlar›n do¤ruluk derecesini saptad›ktan sonra) Maliye Bakanl›¤› Gelirler Genel Müdürlü¤üne do¤rudan do¤ruya ve geciktirmeden göndereceklerdir.

Sigortal›lar›n ifle girmeden önce alm›fl olduklar› sakatl›k raporlar› uygulama da kabul edilmemekte, sakatl›k vergi indiriminden yararlanmak için baflvu ran sigortal›lar hastaneye sevk edil- mektedirler.

Yarg›tay önüne gelen benzer bir olay- da “Sakatl›k nedeniyle vergi indiri- minden yararlanmak için, ifle girmeden önce, Devlet Hastanesinden al›nan ra- por yeterli olamayaca¤›ndan, yönet- melikte belirtilen yetkili sa¤l›k kuru- lufllar›ndan al›nan raporun Merkez Sa¤l›k Kuruluna gönderilerek, kesin maluliyet oran›n›n saptanmas› gerekir”

karar› vermifltir (Yarg›tay 10.HD, T.15.11.1994, E.12698, K:18774).

(3).Sakatl›k Belgesi Olanlar›n Emeklik fiartlar›

Sakatl›¤› nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanm›fl durumda olan sigortal›lar, yafllar› ne olursa ol- sun, en az 15 y›ldan beri sigortal› bu- lunmak ve en az 3600 gün primi öde- mifl olmak flart›yla yafll›l›k ayl›¤›ndan yararlanabiliyorlard›.

506 say›l› Kanunun 60’›nc› madde si- nin (C) f›kras›n›n (b) alt bendinde 29 Temmuz 2003 tarihinde TBMM’de kabul edilen ve 06.08.2003 tarihinde Resmi Gazete’de yay›mlanan 4958 sa- y›l› Kanun ile yap›lan de¤ifliklik ile sa- katl›k vergi indirimi belgesi olanlar›n yafll›l›k ayl›¤›ndan yararlanma flartlar›

yeniden düzenlenmifltir. Bu de¤ifliklik- ten sonra;

Sakatl›¤› nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanm›fl durumda olan sigortal›lardan: 06.08.2003 tari hine göre;

- I. derecede sakatl›¤› olanlar yafllar›

ne olursa olsun en az 15 y›ldan beri si- gortal› bulunmak ve en az 3600 gün malullük, yafll›l›k ve ölüm sigortalar›

primi ödemifl olmak,

- II. derecede sakatl›¤› olanlar yafllar›

ne olursa olsun en az 18 y›ldan beri si- gortal› olmak ve en az 4000 gün malul- lük, yafll›l›k ve ölüm sigortalar› primi ödemifl olmak,

- III. derecede sakatl›¤› olanlar yafllar›

ne olursa olsun en az 20 y›ldan beri si- gortal› olmak ve en az 4400 gün,

malullük, yafll›l›k ve ölüm sigortalar›

primi ödemifl olmalar› flart›yla yafll›l›k ayl›¤›ndan yararlanabileceklerdir.

4958 say›l› Kanun ile sakatl›k vergi indirim belgesi olanlar›n sakatl›k dere-

(6)

celerine göre yafll›l›k ayl›¤›ndan yararlanma koflullar›n› de¤ifltirdi¤i gibi bu du- rumda olanlar›n hemen etkilenmelerini önlemek amac›yla 506 say›l› Sosyal Si- gortalar Kanununa geçici 87’inci madde eklenmifltir. Geçici 87’inci maddeyle, sakatl›k vergi indiriminden yararlananlar›n, bu maddenin yürürlü¤e girdi¤i 6 A¤ustos 2003 tarihindeki sigortal›l›k süresine göre emeklilikte kademeli bir yafl haddi getirmifltir.

06.08.2003 tarihinde 12 y›l ve daha fazla sigortal›l›k süresi bulunanlar hakk›n- da, sakatl›k derecesi ne olursa olsun bu Kanunun yürürlü¤e girdi¤i 06.08.2003 tarihinden önceki yürürlükte bulunan hükümler uygulanacakt›r (506, geçici m.87).

Kanunun yürürlük tarihinde 12 y›ldan az sigortal›l›k süresi bulunanlar›n yafll›l›k ayl›¤›ndan yararlanabilmeleri için sakatl›k derecelerine göre gerekli sigortal›l›k süresi ve prim ödeme gün say›s› afla¤›daki tabloda verilmifltir.

Tablo:5. Sakatl›k Vergi ‹ndirim Belgesi Olanlar›n Kademe Tablosu 06.08.2003 Tarihi ‹tibar›yla Sigortal›l›k Sakatl›k Sigortal›l›k Prim Gün

Süresi Derecesi Süresi Say›s›

9 y›ldan fazla, 12 y›ldan az olanlar II.Derece 15 y›l 8 ay 3680 9 y›ldan fazla, 12 y›ldan az olanlar III. Derece 16 y›l 3760 6 y›ldan fazla, 9 y›ldan az olanlar II.Derece 16 y›l 4 ay 3760 6 y›ldan fazla, 9 y›ldan az olanlar III. Derece 17 y›l 3920 3 y›ldan fazla, 6 y›ldan az olanlar II.Derece 17 y›l 3840 3 y›ldan fazla, 6 y›ldan az olanlar III.Derece 18 y›l 4080

3 y›ldan az olanlar II.Derece 17 y›l 8 ay 3920

3 y›ldan az olanlar III.Derece 19 y›l 4240

(4).Kontrol Muayenesi

Malullük ayl›¤› alanlarda oldu¤u gibi, sakatl›¤› nedeniyle vergi indiriminden ya- rarlanmas› dolay›s›yla yafll›l›k ayl›¤›na hak kazanarak yafll›l›k ayl›¤› alanlar Ku- rumca kontrol muayenesine tabi tutulabilir.

4958 say›l› Kanun ile yap›lan de¤iflikliklerin uygulamas›na yönelik olarak Sos- yal Sigortalar Kurumu taraf›ndan 08.08.2003 tarih ve 12-126 Ek say›l› genelge yay›mlanm›flt›r. Söz konusu genelgeye göre;

- Sakatl›¤› nedeniyle vergi indiriminden yararlanmas› dolay›s›yla yafll›l›k ayl›¤›- na hak kazanarak yafll›l›k ayl›¤› ba¤lananlar Kurumca kontrol muayenesine tabi tutulabileceklerdir. Bu durumdaki sigortal›lar›n kontrol muayenelerinde 506 sa- y›l› Kanunun kontrol muayenesine iliflkin 57’nci madde hükümleri uygulanacak- t›r.

(7)

-Kontrol muayenesi sonucunda yeni den belirlenen sakatl›k derecesinin bi- rinci dereceden iki veya üçüncü dere- ceye, ikinci dereceden üçüncü derece- ye düflmesi halinde yeni sakatl›k dere- cesi dikkate al›nmak suretiyle yukar›- daki sigortal›l›k süresi ve prim ödeme gün say›lar›na göre ayl›k ba¤lama flart- lar›n› kaybedenler ile 06.08.2003 tari- hinden önce ayl›k ba¤lananlardan sa- katl›k oran› % 40’›n alt›na düflen sigor- tal›lar›n ayl›¤›, rapor tarihini takip eden dönem bafl›nda kesilecektir.

c.Yeralt› Maden ‹flyerlerinde Çal›flanlar

Çal›flma ve Sosyal Güvenlik Bakanl›-

¤› taraf›ndan tarifi yap›lan nitelikte maden yeralt› iflyerlerinde çal›flan si- gortal›lar›n emeklilik koflullar› 506 sa- y›l› Kanunun 60/B maddesinde hafif- letilmifltir. Maden yer alt› iflyer lerinde çal›flan sigortal›lar;

-En az 20 y›ldan beri maden iflyerleri- nin yeralt› ifllerinde sürekli çal›flan ve 5000 gün veya daha fazla malullük, yafll›l›k ve ölüm sigortalar›na prim ödeyen sigortal›lar (50 yafl›n› doldur- madan) yafll›l›k ayl›¤›n dan emekli ola- bilirler. Maden iflyerlerinin yer alt› ifl- yerlerinde çal›flan sigortal›lar yafllar›na bak›lmaks›z›n sigortal›l›k süresi ve prim ödeme gün say›s›n› tamamlama- lar› flart› ile emekli olurlar. Bu haktan yararlanmak için iflyerinin maden iflye- ri olmas› yeterli olmay›p, sigortal›n›n maden iflyerinin yeralt› iflinde çal›fl›yor olmas› gerekir.

-En az 25 y›ldan beri sigortal› olarak maden iflyerlerinin yeralt› münavebeli ifllerinde çal›flan ve bu ifllerde en az

4000 gün prim ödeyen sigortal›larda 25 y›l› doldurmufl ve 8100 gün prim ödemifl sigortal›lar gibi yafll›l›k ayl›¤›- na hak kazan›rlar. Bu durumda olanlar içinde 50 yafl flart› yoktur. Burada ise, sigortal›l›k süresinde bir de¤ifliklik ol- mamakla birlikte prim ödeme gün sa- y›s› düflürülmüfltür. Bu haktan maden iflyerinin yer alt› ifllerinde münavebeli çal›flanlar yararlanacakt›r. Bu nedenle prim ödeme gün say›s› düflürülmüfltür.

Örne¤in, münavebeli yeralt› iflinde 3200 gün çal›flmas› olan sigortal›lar 3200/4=800 gün itibari hizmet alarak toplam prim ödeme gün say›s› 4000 güne ç›kmaktad›r.

-50 yafl›n› dolduran ve malullük, yafll›- l›k ve ölüm sigortalar›na tabi çal›flma- lar›n›n en az 1800 gününü Çal›flma ve Sosyal Güvenlik Bakanl›¤›’nca tespit edilen maden iflyerlerinin yeralt› iflle- rinde geçirmifl bulunan ve en az 5000 gün prim ödemesi olan sigortal›lar ta- lepleri halinde emekli olabilirler. Ayr›- ca 50 yafl›n› dolduran sigortal› çal›flma- lar›n›n 1800 gününü maden iflyerleri- nin yer alt› ifllerinde geçiren, en az 3600 gün prim ödeyen 15 y›ll›k sigor- tal›l›k süresi olan sigortal›lar da talep etmeleri halinde yafll›l›k ayl›¤›ndan emekli olabilirler (506-m.60/D,b).

506 say›l› Kanunun 60’›nc› madde si- nin (E) bendine göre, “Çal›flma ve Sos- yal Güvenlik Bakanl›¤›nca tespit edi- len maden iflyerlerinin yeralt› veya ye- ralt› münavebeli ifllerinde en az 1800 gün çal›flm›fl bulunan sigortal›lar›n, bu ifllerdeki prim ödeme gün say›lar› top- lam›na dörtte biri eklenir ve toplam›, bunlar›n Malullük, Yafll›l›k ve Ölüm Sigortalar› primi ödeme gün say›s› ola-

(8)

rak kabul edilir.” Buna göre 5000 gün- lük prim ödeme gün say›s›n›n hesab›n- da münavebeli olup olmad› ¤›na bak›l- maks›z›n, yeralt› ifllerinde geçen hiz- metlerin dörtte biri prim gün say›s›na eklenecektir.

d.Erken Yafllananlar›n Emeklilik Durumu

Sosyal Sigorta Sa¤l›k ‹fllemleri Tüzü-

¤ünün 32’inci maddesine göre, 50 ya- fl›n› doldurmufl fakat yafll›l›k ayl›¤›n dan yararlanma yafl›n› doldurmadan, biyolojik yönden bu yafl› doldurmufl bir insan derecesinde yafllanm›fl ve ça- l›flma gücünün bu seviyeye düflmüfl ol- du¤u tüzükteki hükümlere göre tespit edilenler erken yafllanm›fl say›l›r.

50 yafl›n› dolduran ve erken yaflland›¤›

tespit edilen sigortal›lar 5000 gün prim ödemek veya 3600 gün prim ödemek ve 15 y›ldan beri sigortal› olmak koflu- lu ile emekli olabilirler.

Erken yaflland›¤›n› düflünen sigortal›

lar›n ba¤l› bulunduklar› sigorta il veya sigorta müdürlüklerine müracaat etme- leri ve kurum hastanesine sevk almala- r› gerekmektedir. Kurum sa¤l›k tesisle- rince düzenlenen sa¤l›k raporu ile si- gortal›n›n erken yaflland›¤›n›n tespiti gerekir.

e. ‹tibari Hizmet Süreleri ve Emeklilik

Kanun koyucu baz› ifllerde çal›flanlar›n di¤erlerine göre daha fazla y›prana ca-

¤›n› düflünerek, bu tür ifllerde çal›flan lar›n fiili hizmetlerine yasa ile belirlen- mifl oran veya tutarlarda itibar› hizmet süresinin ekleyerek erken emekli ol- malar›na imkan sa¤lam›flt›r.

(1). Sigortal›l›k Süresinde Art›fl 506 say›l› Sosyal Sigortalar Kanunun Ek 5’inci maddesinde bu tür bir düzen- leme yer alm›flt›r. Bu Kanuna göre si- gortal› olanlar›n, afla¤›da say›lan gö- revlerde geçen sigortal›l›k sürele rine, bu sürelerin her tam y›l› için 90 gün si- gortal›l›k süresi olarak eklenir:

-5953 say›l› (212 say›l› Kanunla de¤i- flik) Bas›n Mesle¤inde Çal›flanlarla Ça- l›flt›ranlar Aras›ndaki Münasebetleri Düzenleyen Kanuna tabi iflyerlerinde çal›flanlar,

- Bas›n kart› yönetmeli¤ine göre bas›n kart›na sahip olmak suretiyle gazete ci- lik yaparken, kamu kurumlar›na giren ve bu kurumlarda meslekleriyle ilgili görevlerde istihdam edilen sigortal›la- r›n bas›n müflavirliklerinde geçen hiz- metleri,

-Bas›n ve gazetecilik iflyerinde 4857 say›l› Kanun ve de¤iflikliklerine göre çal›flan sigortal›lar›n;

a) Solunum ve cilt yoluyla vücuda ge- çen gaz veya di¤er zehirleyici madde- lerle çal›fl›lan ifl yerleri,

b) Fazla gürültü ve ihtizaz yap›c› maki- ne ve aletlerle çal›flarak ifl yap›lan ifl- yerleri,

c) Do¤rudan do¤ruya yüksek hararete maruz bulunarak çal›fl›lan iflyerleri, d) Fazla ve devaml› adali gayret sarf edilerek ifl yap›lan iflyerleri,

e) Tabii ›fl›¤›n hiç olmad›¤› ve münha- s›ran suni ›fl›k alt›nda çal›fl›lan iflyerleri, f) Günlük mesainin yar›dan fazlas› sa- at 20.00’den sonra çal›fl›larak yap›lan iflyerlerinde,geçen hizmetleri,

(9)

-Gemi adamlar›, gemi ateflçileri, kö- mürcü ve dalg›çlar›n denizde geçirdik- leri süreler,

-Azotlu gübre ve fleker sanayiinde, fab- rika atölye, havuz ve depolarda, trafo binalar›nda da çal›flanlar›n;

a) Çelik, demir ve tunç döküm, b) Zehirli, bo¤ucu, yak›c›, öldürücü ve patlay›c› gaz, asit, boya iflleriyle gaz maskesi ile çal›flmay› gerektiren ifllerde, c) Patlay›c› maddeler yap›lmas›nda, d) Kaynak ifllerinde

çal›flanlar›n fiili hizmet sürelerine her y›l için 90 gün itibar› hizmet süresi ve- rilir. Kesirlerin hesaplanmas›nda tam y›l 360 gün olarak al›n›r. Fiilen çal›fl›l- m›fl güne eklenecek itibari hizmet günü say›s›n›n bulunmas›nda (Çal›fl›lan gün say›s› x 0,25) formülü uygulan›r.

Örne¤in; yukar›da say›lan iflyerlerinde 20 y›l çal›flan bir erkek sigortal›, 5 y›l itibar› hizmet süresi alarak, 25 y›l ça- l›flm›fl gibi yafl haddini de geçmifl ise emekli olabilir.

506 say›l› Kanunun Ek 5’inci madde- sinde yap›lan bu düzenlemede sigorta- l› prim gün say›s› kazanmamaktad›r.

Çal›flt›¤› her y›l için dörtte bir oran›nda itibar› hizmet alarak sigortal›l›k süresi- ni art›rmaktad›r.

Malullük, yafll›l›k ve ölüm sigortala r›- na tabi çal›flmalar›n›n en az 3600 günü- nü ek madde 5’de belirtilen ifllerde ge- çiren sigortal›lar, itibari hizmet süresi- ne iliflkin hükümlerden yararlan›rlar.

‹tibar› hizmet hakk›ndan yararlanabil- mek için kanunda say›lan y›prat›c› iflte en az 10 y›l (3600 gün) çal›fl›lm›fl ol- mas› gerekiyor (506, ek m.6).

(2). Prim Gününde Art›fl

506 say›l› Kanunun Yafll›l›k Ayl›¤›n dan Yararlanma fiartlar›n› Düzenleyen 60’›nc› maddesinin (E) f›kras›nda,

“Çal›flma ve Sosyal Güvenlik Bakanl›

¤›nca tespit edilen maden iflyerlerinin yeralt› veya yeralt› münavebeli ifllerin- de en az 1800 gün çal›flm›fl bulunan si- gortal›lar›n, bu ifllerdeki prim ödeme gün say›lar› toplam›na dörtte biri ekle- nir ve toplam›, bunlar›n Malullük, Yafl- l›l›k ve Ölüm Sigortalar› primi ödeme gün say›s› olarak kabul edilir.

01/04/1954 tarihinden beri yeralt› veya yeralt› münavebeli ifllerde çal›flm›fl olan sigortal›lar hakk›ndada yukar›daki f›kra hükmü uygulan›r.” hükmü yer al- m›flt›r.

Bu hükme göre yer alt› ve yer alt› mü- navebeli ifllerinde en az 1800 gün çal›- flan sigortal›lar›n prim ödeme gün say›- lar› dörtte bir oran›nda, yani y›ll›k 90 gün art›r›l›r. Burada sigortal›n›n prim gün say›s› art›r›lmaktad›r.

Örne¤in; yeralt› veya yeralt› münave beli ifllerinde 3600 gün prim ödemesi olan bir sigortal› 3600/4=800 gün hiz- met kazanarak prim gün say›s›n› 4000 güne ç›karm›fl olur.

(3). ‹tibar› Hizmet ve Yafl Haddi 506 Say›l› Sosyal Sigortalar Kanununa 4447 say›l› Kanunun 16’›nc› maddesi ile eklenen Ek 39’uncu maddede itiba- ri hizmet sürelerinin emeklilik yafl haddinde nas›l uygulanaca¤›n› düzenle mifltir.

Kanunun Ek 5’inci maddesinde belirti len ve yukar›da aç›klanan iflyerlerinde çal›flanlar›n sigortal›l›k süresine ilave

(10)

edilen gün say›lar› befl y›ldan çok ol- mamak üzere Kanunda belirtilen yafl hadlerinden indirilir (506, ek m.36).

Örne¤in; 20 y›l Bas›n Kanuna tabi ça- l›flan bir sigortal›, 5 y›lda itibari hizmet alarak sigortal›l›k süresini 25 y›la ç›ka- racakt›r. 20 y›l aral›ks›z çal›flt›¤›n› ka- bul etti¤imiz için 7200 gün prim öde- mesi vard›r. Bu sigortal› için emeklilik

yafl haddinin 50 yafl oldu¤unu varsaya- l›m. Yafl haddinden itibari hizmet süre- si olan 5 y›l düflülece¤inden örne¤i- mizdeki sigor tal› 45 yafl›n› doldurarak emekli olabilecektir.

‹tibar› hizmet süresinin 5 y›ldan fazla olmas› halinde en fazla 5 y›ll›k süre yafl haddinden indirilecektir.

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :