eonardo mkâns z yaratman n ad : Tarihten Damlalar Mümtaz dil

Tam metin

(1)

Tarihten Damlalar

Mümtaz ‹dil

‹ m k â n s › z › y a r a t m a n › n a d › :

Ben insanlar›n, bilmedi¤i sanat›n ve do¤an›n yaratt›¤›

fleyleri inceleme arzusuna güvenmem.

Bu yüzden uzun zaman ç›plak kayalar ve karanl›k kovuklar içinde dolaflt›m.

Nihayet bir ma¤araya ulaflt›m.

Ma¤aran›n kap›s›nda bir süre karars›z flekilde duraksad›m. Ama daha sonra cesaretimi toplayarak belimi büküp elimi dizime dayad›m. Gözümü karanl›¤a al›flt›rd›m. Ma¤aran›n içine girdim. Birkaç ad›m att›m. Karanl›kta el yordam›yla bir fley ar›yordum. Fakat karanl›k çok koyuydu. Bu anda içimde birbiriyle savaflan iki duygu canland›:

Korku ve merak.

Ma¤aradan korkuyordum, ama orada ola¤anüstü bir s›rr› keflfetmek için de merak içindeydim.”

eonardo

L da V inci

(2)

seme vard›.

“Meraktan daha büyük ne olabilir sizce,” diye sordu. Bu kez Mona Lisa sustu. Bu s›rada perdenin aral›¤›ndan ince, parlak bir gün ›fl›¤› s›zd›. Odada- ki alaca karanl›k hafifçe ayd›nland›.

Mona Lisa’n›n yüzündeki gölge kayboldu. Mona Lisa yeniden sordu:

“Yola yar›n m› ç›k›yorsunuz?”

“Hay›r,” dedi Leonardo, “Bu akflam yola ç›k›yorum.”

“Oysa ben birazdan yola ç›kmak zorunday›m.”

Leonardo, Mona Lisa’n›n yüzüne adeta onu derinden incelermifl gibi uzun uzun bakt›. Bir fleyler söylemek istedi, ama yutkundu, söyleyemedi.

Mona Lisa, kendi iste¤iyle Floransa’

dan bir süreli¤ine ayr›l›yordu.

“Kocam üç ayl›¤›na al›fl verifl yapmak üzere Kalabra’ya gidiyor.

Ticari bir ifl. Ben de onunla gitmek istedim.”

Leonardo daha fazla Mona Lisa’n›n yüzüne bakamad›, kafas›n› çeirdi. Yüzü hüzünlenmiflti. Dal- g›n dalg›n perdenin aras›ndan s›zan par- lak gün ›fl›¤›na bakt›.

Sanki tüm renklerini odan›n içine yaymak istiyordu gün ›fl›¤›.

‹flte o anda Leonardo gerçek yaflama dön- dü¤ünü hissetti.

Art›k kolu kanad›

k›r›lm›fl, çekingen ve ac›nacak bir insand›.

Leonardo tamamen kendini ma¤aran›n içindeki düflünce- lere b›rakm›fl, dalm›fl gitmiflti.

Mona Lisa’n›n yüzünde gölgeler dolafl›yordu.

onunda Mona Lisa, “Bu iki duygudan hangisi galip geldi,”

diye sordu.

“Elbette merak,” dedi Leonardo.

“O halde ma¤aran›n s›rr›n› da keflfettiniz?..”

“Mümkün oldu¤u kadar›n› ö¤re- nebildim.”

“Peki bu ö¤rendiklerini di¤er insanlarla paylaflacak m›s›n›z?”

“Bildi¤im her fleyi anlatma hakk›- na sahip de¤ilim han›mefendim. Baz›

fleyleri söylemek istesem de yapamam.

Ama insanlara öyle güçlü bir merak afl›lamak isterim ki,

onlar da benim gibi korkuyu yenebilsin- ler.”

“Ama merak yeterli olmazsa,”

diye araya girdi Mona Lisa, “ma¤a- ran›n gerçek s›rlar›- n› bulabilmek için meraktan daha büyük bir duyguya ihtiyaç duyulursa?

O zaman?”

Mona Lisa bu soruyu sordu¤unda yüzünde Leonardo da Vinci’nin o ana kadar hiç görmedi¤i derinlikte bir gülüm-

S

(3)

Mona Lisa, yumuflak bir sesle, “Ziyan›

yok,” dedi. “Perdeyi çekin de ›fl›k s›zmas›n. Henüz vakit erken, çal›fla- biliriz. Üstelik ben yorgun da de¤ilim.”

eonardo tamamen kendini kaybetmiflti, “Hay›r,” diye inledi. “Hay›r! Yeter!”

“Portreyi tamamlamayacak m›s›n›z bay Da Vinci?”

“Niye böyle düflünüyorsunuz?

Yolculu¤unuz bitip de Floransa’ya dönünce bana u¤ramayacak m›s›n›z, o zaman tamamlar›z.”

“Elbette gelece¤im size, ama üç ay uzun bir zaman. Belki bambaflka bir insan olurum bu üç ay içinde. Hem kuzum siz söylemiyor muydunuz insan- lar›n, özellikle de kad›nlar›n yüzü çok çabuk de¤iflir diye?”

“Tabloyu bitirmeyi çok istiyorum.

Benim için çok önemli. Ama bilemi- yorum. Bazen öyle duygular esiyor ki ruhumda, yaratmak istedi¤im fleyin yarat›lmas› mümkün olmayan bir fley oldu¤unu düflünüyorum. ‹mkans›z›

yaratmak gibi bir fley...”

“‹mkans›z› yaratmak m›? Evet, daha önce duymufltum bay Da Vinci, siz imkans›z› arad›¤›n›z için hiçbir eserinizi tamamlamazm›fls›n›z. Yani bunu da tamamlamayacaks›n›z san›r›m.”

“Size iyi yolculuklar bayan Lisa...

Geliflinizi dört gözle bekleyece¤im.”

ona Lisa, di¤er ad›yla La Jakond tablosu ünlü Röne- sans ressam› Leonardo da Vinci’nin en çok bilinen, en çok konuflulan, hakk›nda en çok yaz›lan

eserlerinin bafl›nda gelir. Leonardo da Vinci’in hayat› ile ilgili önemli notlar›n günümüze ulaflmas›n› sa¤la- yan Giorgio Vasari’nin anlatt›¤›na ve ço¤u insana göre bir efsane olan hikâyede Leonardo da Vinci’nin Fransa Kral› I. François’in kollar›nda öldü¤ü öne sürülür. Hayat› bafltan sona bir gizem ve efsane olan Röne- sans’›n oldu¤u kadar tüm ça¤lar›n en Leonardo da Vinci’nin en çok bilinen tablosu, Mona Lisa

L

M

Leonardo da Vinci’nin Fransa Kral›

I. François’in

kollar›nda öldü¤ü

öne sürülür.

(4)

büyük yarat›c›s› kabul edilen Leonar- do’nun kendi yaflam› ile ilgili çok ketum biri oldu¤u söylenir. Her fley hakk›nda durmaks›z›n araflt›rma yapan ve notlar al›p uzun uzad›ya yaz›lar da yazan böyle bir dehan›n kendi yafla- m›yla ilgili hemen hiçbir fley yazma- m›fl olmas› da ilginçtir.

eonardo da Vinci, Piero da Vinci’nin evlilik d›fl› o¤luydu ve Piero onu evlat olarak kabul etmiflti. Ola¤anüstü yetene¤i ile k›sa zamanda çevresinde dikkat çeken bir kimlik oldu. Öylesine merakl› ve araflt›rmac›yd› ki, ele almad›¤› hiçbir konu yok dense, yeridir. Hayvanlar›n nas›l uçtu¤unu uzun uzun inceleyip, sürekli güvercinleri yakalayarak havaya salmas› ve nas›l uçtuklar›n›

incelemesi onu “insan›n uçabilece¤i”

fikrine kadar tafl›m›fl hatta bu anlamda deneyler bile yapm›flt›. Bizim tan›d›¤›- m›z Leonardo da Vinci ise daha çok ressaml›¤›yla ve kilise duvarlar›n›

süslemesiyle bilinir. Oysa top yap›m›ndan, anatomi atlas›na, rulman çal›flmalar›ndan, flehir planlamac›l›¤›- na kadar bir çok alanda eserler vermifl bir dehayd›. Yapt›¤› resimlerde boyalar›n› kendi imal ediyordu ve kulland›¤› vernik öylesine güçlü ve dayan›kl›yd› ki, bugün bile onun s›rr›na eriflilebilmifl de¤ildir.

ukar›daki diyalog, büyük aflk›

oldu¤u öne sürülen ve evli bir kad›n olan Mona Lisa ile yapt›¤›

diyalogtur. Da Vinci’nin kad›nlarla pek ilgili oldu¤u söylenemez, ama hayat›nda önemli yer tutan baz›

kad›nlar›n oldu¤u da biliniyor. Büyük aflklar›ndan Cecilia da bunlardan biriydi. Kendi günlü¤ünde yer alan Leonardo da Vinci, top yap›m›ndan,

anatomi atlas›na, rulman çal›flmalar›n- dan, flehir planlamac›l›¤›na kadar bir çok alanda eserler vermifl bir dehayd›.

L Y

(5)

ve Mona Lisa ile diyalo¤unu anlatan bölümde öne sürüldü¤ü gibi, bir çok eserini bitirmemifltir Da Vinci. Vasari onun için flöyle yazar:

“Sanat›n›n yarat›c› gücüyle birçok fleye bafllad› ve hiçbirini asla bitire- medi; çünkü eli zihninde canland›rd›¤›

fleylere sanat›n kusursuzlu¤unu veremiyormufl gibi geliyordu ona.”(*)

u nedenle de, imkâns›z› yarat- maya çal›flan büyük dahi, bir çok eserini yar›m b›rakm›fl, baflka bir eserinde imkâns›z› yakala- maya çal›flm›flt›r. Biten eserlerinin ço¤u da kendisine ›smarlanan eserlerdir.

Birgün Cecilia, “Niçin heykel yapm›yorsunuz? Resmi daha m› üstün görüyorsunuz? Oysa siz ayn› zamanda bir heykeltrafls›n›z,” diye sorgular.

“Do¤ru,” diye karfl›l›k verir Leonardo gülümseyerek. “Hem heykelle hem resimle u¤raflt›¤›m için san›r›m, hangisinn daha üstün oldu¤u konusunda bir hükme varabilirim...

Fark flu ki, heykeltrafl yap›tlar›n›

ressamdan daha büyük bir bedensel çabayla; ressam ise daha büyük bir zihinsel çabayla gerçeklefltirir...”(**)

Leonardo da Vinci’yi anlatmak, bir dergi sayfas›n›, hatta bir derginin tamam›n› kat kat aflar. Bu nedenle yaz› daima eksik kalacakt›r. Da Vinci’

nin kusursuzu ve imkâns›z› aramas›

gibi, onunla ilgili yaz›lar da, kitaplar da bu hedefte olaca¤›ndan yar›m kalmak zorundad›r bana göre. Tama- men bir Leonardo da Vinci kitab›

yazabilmek imkâns›za yak›n bir ifl yapmak olmal›. Baz› yönleri, o da oldukça kabaca anlat›labilir, yaz›la- bilir. O kadar...

Belki bir sonraki yaz› Mona Lisa’n›n kimli¤i ve aflk› Cecilia’n›n yarat›c›l›¤›na katk›s› olacakt›r.

Yetersiz, ama yol aç›c›... Baz› insanlar anlat›lamaz, hissedilir.•

mumtazidil@butundunya.com.tr

*Bruno Nardini, Leonardo da Vinci, Bir Ustan›n Portresi, Can yay›nlar›, Çev. Kemal Atakay, s.60)

**(age. S.86)

B

”... heykeltrafl yap›tlar›- n› ressamdan daha büyük bir bedensel çabayla; ressam ise daha büyük bir zihinsel çabayla gerçeklefltirir.”

Cecilia Gallerani

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :