Difl hekimli i prati inde infeksiyon kontrolü

(1)

D

ifl hekimli¤i prati¤inde infeksiyon kontrolü son y›llarda gittikçe önem kazanan ve üzerin- de yo¤un çal›flmalar›n yap›ld›¤› bir konudur. Ge- rek difl hekimlerinin gerekse toplumun bu konudaki artan hassasiyeti infeksiyon kontrolünün her geçen gün daha da mükemmel hale gelmesi için u¤rafllar› art›rmaktad›r.

Difl hekimli¤inde infeksiyon kontrolünde, ön- celik difl hekimleri ve yard›mc› personelin infeksiyon kontrolü konusundaki bilinçlerinin art›r›lmas›- d›r. Bu konudaki hassasiyetin gerek kendilerini gerekse hastalar› infeksiyonlardan korumada en önemli basamak oldu¤unu vurgulayan e¤itimler verilmelidir. Gerekli e¤itimi alm›fl difl hekimleri ve yard›mc› personele bile hepatit B, influenza, k›za- m›k, kabakulak, k›zam›kç›k ve suçiçe¤i bulaflabilir, çapraz infeksiyonlara neden olabilir. Bu sebeple

“The Advisory Committee on Immunization Practi- ces (ACIP)” bu hastal›klara karﬂ› immünitesi olma- yanlar›n aﬂ›lanmas›n› tavsiye etmektedir (1).

Difl hekimleri ve yard›mc› personelin infeksiyon kontrolünde dikkate alacaklar› di¤er husus ise olas› infeksiyon kaynaklar›n›n önlenmesidir. Bu amaçla genel olarak yap›lmas› gerekenler flu flekilde özetlenebilir:

1. Diﬂ hekimleri hastalardan anamnez al›rken herhangi bir infeksiyon hastal›¤› olup olmad›¤›n›

Diﬂ Hekimli¤inde ‹nfeksiyon Kontrol Yönetimi

Infection Control Management in Dentistry

Dr. S. Atilla ATAÇ¹, Dr. D. Melek TURGUT¹

1Hacettepe Üniversitesi Diﬂ Hekimli¤i Fakültesi, Pedodonti Anabilim Dal›, Ankara, Türkiye.

1Department of Pedodontics, Faculty of Dentistry, University of Hacettepe, Ankara, Türkiye.

Anahtar Kelimeler: ‹nfeksiyon, Diﬂ hekimli¤i.

Key Words: Infection, Dentistry.

Yaz›ﬂma Adresi/Address for Correspondence:

Doç. Dr. S. Atilla ATAÇ

Hacettepe Üniversitesi Diﬂ Hekimli¤i Fakültesi, Pedodonti Anabilim Dal›,

06100 S›hhiye, ANKARA/TÜRK‹YE e-posta: [email protected]

(2)

tespit etmeye çal›flmakla birlikte günümüzde ka- bul edilen kural “her hasta infektedir” kural›d›r. Bu bak›mdan her hastan›n infeksiyon hastas› olarak de¤erlendirilmesi gerekmektedir. Bu flekilde anamnez s›ras›nda hekim veya hastan›n unuttu¤u detaylar da göz ard› edilmemifl olur (2).

2. Çal›ﬂma ortam›nda havaland›rma ve hava filtrasyonu yap›lmal›d›r (3). Günümüz diﬂ hekimli-

¤inde muayenehane ve özel difl kliniklerinde ya- p›lan ameliyatlar düflünüldü¤ünde (implant, çene k›r›klar›, ortognatik cerrahiler vs.) ideal olan HEPA filtreleri ile yarat›lan steril ortamd›r. Bu sistemin yüksek maliyeti göz önüne al›nd›¤›nda do¤al havaland›rma için kullan›lan klimalar›n y›ll›k bak›mlar›- n›n kesinlikle yapt›r›lmas› gerekmektedir. Çal›fl›- lan ortam›n Legionella cinsi bakterilerin neden ol- du¤u lejyoner hastal›¤› düflünüldü¤ünde ayl›k de-

¤ilse de en geç üç ayda bir Legionella bakteri testle- ri yap›lmal›d›r (4).

3. Difl ünitinde kullan›lan suyun temizli¤inden emin olunmal›d›r. Ünit al›m›nda kendinden su haznesi olan ünitler tercih edilmelidir. Ünit suyu- na biyofilm oluflumunu ve mikrobiyal kontrol ama- c›yla hidrojen peroksitli dezenfektanlar kat›lmal›- d›r. Kontrol amaçl› en az 15 haftal›k periyotlarla su- lardan mikrobiyolojik örnek al›nmal›d›r. 2000 y›l›n- da Amerikan Difl Hekimleri Birli¤i taraf›ndan mikrobiyolojik s›n›r 200 cfu/mL olarak belirlenmifltir (5). Avrupa’da ise bu s›n›r 100 cfu/mL’dir (6). Cerra- hi ifllemlerde steril su veya steril serum fizyolojik kullan›lmal›d›r.

4. Çal›ﬂma ortam›ndaki çekmece ve raflar her hafta temizlenmeli, çal›ﬂma ortam›n›n tozlu olma- mas›na dikkat edilmelidir (7).

5. Çal›flma odas› yerleri dezenfektanlara ve kimyasal maddelere dayan›kl› malzemeden olma- l›d›r. Kolay çizilmeyen sert homojen maddelerden oluflmal›, mikroorganizma geliflmesine izin verme- yecek kadar pürüzsüz, s›v› birikimine olanak ver- meyecek kadar düz, duvar yer ba¤lant›lar› yuvar- lak, ç›k›nt›s›z olmal›d›r (8). Antiseptik özellikli kap- lamalar tercih edilmelidir.

6. Kritik alanlar›n ve genel alanlar›n temizli¤inde toksik etkileri olan çamaﬂ›r suyu, ozon vs. yerine aktif klor (sodyum dikloroizosayanurat=

NaDCC) içeren klor tabletleri tercih edilmelidir.

Klor tabletleri kan ve vücut s›v›lar› dökülen yerler- de, ameliyathane, laboratuvar gibi kritik alanlarda, lavabo, mutfak yüzeyleri, yerler gibi hassas olma- yan alanlarda önerilen oranlarda kullan›labilir (Re- sim 1). Bahsedilen hususlar›n d›fl›nda tedavi önce- si ve sonras›nda difl hekimleri ve yard›mc› personelin dikkat etmesi gerekenler afla¤›da anlat›la- cakt›r. (9-13).

TEDAV‹ ÖNCES‹NDE YARDIMCI PERSONEL‹N UYMASI GEREKEN KURALLAR

1. Tedavinin yap›laca¤› ünitin ve hasta koltu-

¤unun temizli¤inden emin olunmal›d›r. Her hastadan sonra kontamine olan yüzeyler ve kreﬂuarlar yüzey dezenfektanlar› ile dezenfekte edilmelidir (Resim 2). Hastadan kaynaklanan mikroorganiz- malar, direkt veya indirekt temas, damlac›k inha- lasyonu ya da inokülasyon ile yay›labilir. Temizlik personeli indirekt bulaﬂmada en kritik elemand›r.

Çapraz infeksiyon oluﬂmamas› için çevre temizli-

¤inde kullan›lan bezler ayr›lmal›d›r. Hastane infeksiyon komitelerinin bu konudaki genel uygula- malar›, günlük bak›m esnas›nda tükürük, kan gibi vücut s›v›lar›yla kontamine olan alanlar›n k›rm›z›

bezle; masa, etajer, cam, kap› ve kap› kollar› gibi alanlar›n mavi bezle ve tüm ›slak alanlar›n sar›

bezle silinmesidir (14).

2. Aerotör, mikromotor ve piyasemen, ang›ld- ruva ve hava-su spreyleri her hasta aras›nda ve gün sonunda 20-30 saniye boﬂa çal›ﬂt›r›lmal›d›r.

3. Tek kullan›ml›k tükürük emici ve hava-su spreyi uçlar› kullan›lmal›d›r (Resim 3).

4. Ünit tablas›na tek kullan›ml›k örtü serilmeli- dir. Kontamine olacak yüzeyler de (tetiyer, reflek- tör kolu, ›ﬂ›k cihazlar›n›n ucu ve sap› gibi) tek kul-

Resim 1.

(3)

lan›ml›k örtülerle kapat›lmal›d›r (alüminyum folyo veya streç film gibi).

5. Her hastaya tek kullan›ml›k ka¤›t önlük tak›l- mal›d›r.

6. Her hastada tek kullan›ml›k bardak kullan›l- mal›d›r.

7. Yard›mc› personel hekime iﬂlem s›ras›nda yard›m edecekse kendisini de koruyucu maske, gözlük ve eldiven kullanmal›d›r.

8. ‹ﬂlem öncesinde hastaya yapt›r›lacak a¤›z gargaras› (klorhekzidin içerikli) ile aerosol kaynak- l› kontaminasyon önlenmelidir.

9. Her hastada steril aletler kullan›lmal›d›r.

Steril edilen aletler paketlenerek saklanmal›d›r.

10. Tedavi esnas›nda kullan›lacak tüm malzemeler hastan›n önünde aç›lmal› ve yerleﬂtirilme- lidir.

TEDAV‹ ÖNCES‹ ve SONRASINDA D‹ﬁ HEK‹MLER‹N‹N UYMASI GEREKEN KURALLAR

1. Eldiven giymeden önce ve eldiveni ç›kard›k- tan sonra uygun el y›kamas› yap›lmal›d›r. Fotosel- li musluk tercih edilmelidir. S›v› sabunun dirsek veya ayakla kumanda edilebilir olmas› tercih edilmelidir. Mümkün de¤ilse bitince at›labilen kaplardaki s›v› sabunlar kullan›lmal›d›r. E¤er s›v› sabunlar bitince tekrar doldurularak kullan›l›yorsa, do- lum yap›lan kaplar temizlenmeli veya dezenfekte edilmelidir (Resim 4).

2. El floras›n›n ço¤u t›rnak kenarlar›nda ve dip- lerinde bulundu¤u için t›rnak uzunlu¤una dikkat edilmelidir. Uzun t›rnaklar›n eldivende y›rt›lma yaratabilece¤i unutulmamal›d›r. Yapay t›rnak kul- lananlarda gram-negatif bakterilerin, kullanma- yanlara göre daha fazla yo¤unlaﬂt›¤› saptanm›ﬂt›r.

Yeni sürülen ojenin el floras›na etki etmedi¤i ancak zamanla bozulan oje üzerinde de fazla bakteri birikiminin oldu¤u saptanm›ﬂt›r.

Resim 2.

Resim 3.

(4)

3. Her hastada tek kullan›ml›k eldiven, maske ve dezenfekte edilebilen gözlük veya siperlik kullan›lmal›d›r. Hasta aralar›nda gözlük ve siperlikler su ve sabunla y›kand›ktan sonra uygun solüsyonla dezenfekte edilmelidir. Cerrahi iﬂlemlerde steril cerrahi eldiven kullan›lmal›d›r.

4. Diﬂ hekimleri ve yard›mc› personel koruyucu amaçl› giysi giymelidir.

5. Yüksek emme gücü olan aspiratör ve rub- ber dam kullan›larak aerosol kaynakl› kontaminasyon önlenmelidir. Aspiratörler gün sonunda enzim çözücü dezenfektanlarla kullan›c› firma önerisi do¤rultusunda belli bir süre boﬂa çal›ﬂt›- r›lmal›d›r.

6. Kesici veya delici alet yaralanmalar›nda ka- y›t tutulmal›d›r. Yaralanma durumunda ilk olarak yara yeri su ve sabunla y›kand›ktan sonra antiseptik bir solüsyonla pansuman yap›lmal›d›r. Ya- ralanma durumunda herhangi bir infeksiyon kap- ma olas›l›¤› de¤erlendirilmelidir. Yaralanan ve kaynak kiflinin izni al›narak hepatit B virüsü, hepatit C virüsü ve insan immünyetmezlik virüsü serolojik göstergelerine bak›lmal›d›r. Tüm muayenehane çal›flanlar›n hepatit B ve A afl›lar› yap- t›r›lmal›d›r.

TEDAV‹ SONRASINDA YARDIMCI

PERSONEL‹N UYMASI GEREKEN KURALLAR 1. Hastada kullan›lan kirli aletler eldiven ile toplanmal›d›r. Aletlerin üzerindeki kan, tükürük, siman veya restoratif madde art›klar›n›n kurumas›- n› önleyerek daha kolay temizlenmesini sa¤lamak için dezenfektan özellikte ve enzim çözücü içeren solüsyonlara konulmal›d›r. Kaplar a¤z›na kadar doldurulmamal›d›r. Bu solüsyonlar, içinde aletlerin kolay ç›kar›lmas›n› sa¤layan sapl› sepet içeren özel plastik kaplara konulmal›d›r. Kaplardaki dezenfektan solüsyonlar üretici firman›n önerdi¤i sü- rede veya gözle görülen kirlenme tespit edildi¤inde de¤iﬂtirilmeli ve tarihi kab›n üzerine etiketlen- melidir. Yap›lan iﬂlem tarih ve ad olarak kay›t def- terine yaz›lmal›d›r. Yaralanmay› önlemek amac›yla aletler kal›n mutfak tipi eldivenle ellenmelidir (Resim 5).

2. Solüsyon içinde üretici firma tavsiyesine gö- re tutulan aletler ç›kar›ld›ktan sonra ultrasonik te- mizleyici veya y›kay›c›larda y›kanmal› ve otoklavda steril edilmelidir. Otoklav diﬂ hekimli¤inde kullan›lan her çeﬂit yükü her noktas›nda steril edebi- len B tipi otoklav olmal›d›r (TS EN 13060 standart- lar›nda) (15).

3. Otoklav sterilizasyonu yap›lamayacak nite- likte olanlar yani yüksek ›s› uygulanamayan alet ve malzemeler kullan›lmamal›, bunlar›n yerine ›s›ya dayan›kl› veya tek kullan›ml› malzeme kullan›lma- l›d›r (16).

4. Yaralanmaya sebep olabilecek kesici aletle- ri toplarken dikkat edilmelidir. Özellikle kullan›l- m›ﬂ enjektör uçlar› iki elle kapat›lmamal›, vücudun

Resim 5.

Resim 4.

(5)

herhangi bir yerine do¤ru yöneltilmemelidir. Bun- lar›n yerine, ya tek elle kapat›lmal› ya da özel kapat›c›lardan faydalan›lmal›d›r. Keskin aletler (i¤ne ucu, bistüri ucu vs.), üzerinde “Dikkat! Kesici ve Delici T›bbi At›k” logosu bulunan plastik kutulara veya ayn› özelli¤e sahip lamine kutulara konulma- l›d›r. Bu kutular en fazla 3/4 oran›nda doldurulma- l› ve a¤z› kapat›ld›ktan sonra k›rm›z› plastik torbalara konulmal›d›r.

5. Otoklavlar›n günlük ve ayl›k periyotlarla bi- yolojik, kimyasal indikatörlerle ve Helix testleri ile kontrolleri yap›lmal›d›r.

6. Kullan›lm›fl eldiven, maske, örtüler, çekilmifl difller ve doku art›klar› vs. gibi kontamine at›klar k›rm›z› infekte at›k torbalar›na at›lmal›d›r.

7. Dental ünitlerin temizli¤inde yüzey dezenfektan› kullan›lmal›d›r.

8. Aerotör, mikromotor ve piyasamen B tipi otoklavda veya özel üretilmiﬂ cihazda steril edilmelidir. Her hastada steril aerotör vs. kullanabil- mek için yeterli say›da alet al›nmal›d›r (Resim 6).

9. Laboratuvara gönderilecek ölçüler, mumlu prova, diﬂli prova örnekleri ve apareyler su alt›nda y›kand›ktan sonra dezenfekte edilmelidir.

10. En son olarak eldivenler ç›kar›lmal›, eller y›kan›p kurulanmal›d›r.

Muayenehane ortam›nda infeksiyon kontrol yönetimi olarak uyulmas› gereken yasal düzenle- meler vard›r. 20.5.1993 tarih ve 21586 say›l› yönet- melik ile düzenlenen “T›bbi At›k Yönetimi” ile ilgi- li kurallar 22.07.2005 tarih ve 25883 say› ile Resmi Gazete’de yay›nlanan “T›bbi At›klar›n Kontrolü Yö- netmeli¤i” ile düzenlenmifltir (17,18). Bu yönetme- li¤e göre evsel ve t›bbi at›klar içeriklerine göre ay- r›flt›r›lmal› ve bu yönetmelik çerçevesinde t›bbi at›klar y›rt›lmaya, delinmeye, patlamaya ve tafl›n- maya dayan›kl› orijinal, orta yo¤unluklu polietilen ham maddeden, s›zd›rmaz, çift taban dikiflli ve kö- rüksüz olarak üretilen çift kat kal›nl›¤› 100 µ olan, en az 10 kg kald›rma kapasiteli, üzerinde görülebi- lecek büyüklükte uluslararas› biyotehlike amble- mi ile “Dikkat T›bbi At›k” ibaresi tafl›yan k›rm›z›

renkli plastik torbalara konulmal› ve belediyelerle yap›lan sözleﬂme çerçevesinde at›lmal›d›r (Resim 7,8). Torbalar 3/4 oran›nda doldurulmal›, a¤›zlar›

s›k›ca ba¤lanmal›d›r.

Evsel at›klar normal siyah veya mavi renkli torbalara konulmal›d›r. Evsel at›klarda temiz olsa bile t›bbi at›k say›labilen hiçbir at›k olmamal›d›r (spanç, pamuk, kullan›lmam›ﬂ enjektör vs.). Bele- diyeler bu tespitlerde cezai iﬂlemler uygulamak- tad›r.

Tehlikeli at›klar›n kontrolü (a¤›r metal içeren at›klar-amalgam, c›va, röntgen, banyo solüsyonla- r›) “Tehlikeli At›klar›n Kontrolü Yönetmeli¤i”ne

Resim 6. Resim 7.

(6)

göre yap›lmal›d›r (19). Tehlikeli at›klar kesinlikle kanalizasyona dökülmemeli, evsel at›klara kar›flt›- r›lmamal›d›r. Amalgamdaki c›va mümkünse ele- ment halinde de¤il kapsül halinde kullan›lmal›d›r (20). Çekilmifl amalgaml› difller, art›k amalgam su içeren kaplarda saklanarak geri dönüflüm için t›b- bi at›klarla belediyelere verilmelidir. Röntgen banyo solüsyonlar›; sodyum tiyosülfat, sodyum sülfat, sodyum karbonat, gluteraldehid, asetik asit vs. içerdi¤i için genel kanalizasyon flebekesine verilmeyip, yeniden kazan›m tesislerine ulaflt›r›l- mal›d›r. Bu ifllem için yetkili özel flirketlerle anlafl- ma yap›larak, solüsyonlar özel bidonlarla firmala- ra verilmelidir.

Muayenehane ortam›nda kullan›lan yüzey ve alet dezenfektanlar›n›n gluteraldehid içermeme- lerine dikkat edilmelidir. Uçucu olan aldehitler inhalasyon nedeniyle allerjik, toksik el reaksiyonla- r› ve gözlerde irritasyona neden olabilir. Bu sebeple birçok ülkede kullan›lmamaktad›r (21). Bu konuda tavsiye kararlar› vard›r. Amerika Birleﬂik Devletleri’nde Mesleki Emniyet ve Sa¤l›k ‹daresi (Occupational Safety and Health Administration;

OSHA), formaldehidin kanserojen etkisinden do- lay› direkt temas›n önlenmesini tavsiye etmektedir. “Centers for Disease Control and Prevention (CDC)” (hastal›klar› önleme ve kontrol merkezi)’da gluteraldehid kullan›m›nda kapakl› kontey- Resim 8.

(7)

n›rlar, koruyucu gözlük, kimyasallara dayan›kl› eldiven, önlük, yüz maskesi kullan›m›n› önermekte yine de dermatolojik, göz irritasyonu, solunum problemleri ve deri hassasiyeti görüldü¤ünü ra- por etmektedir. Medikal eldivenler yeterli bariye- re sahip de¤ildir.

Sa¤l›¤a zararl› maddelerin kontrolü tüzü¤ü (COSHH) gluteraldehidi kapsam›na alm›ﬂt›r.

SSK Sa¤l›k ‹ﬂleri Genel Müdürlü¤ünün 13.04.2004 tarihli tebli¤inde de gluteraldehidli dezenfektanlar›n tercih edilmemesi tavsiye edilmek- tedir.

Bu flartlar aldehidin dezenfeksiyon ve sterilizasyon alanlar›ndaki rolünü k›s›tlamaktad›r. Bun- lar›n yerine inhalasyon toksisitesi az olan parase- tik asit, hidrojen peroksit alkol bazl› gibi dezenfektanlar tercih edilmelidir. Dezenfektan seçimin- de TSE, CE, ISO belgeleri, uluslararas› laboratu- varlardan al›nm›fl test sonuçlar› (DGHM, AFNOR, ÖGHPM vs.) Amerikan menfleili malzemelerde

“Food and Drug Administration (FDA)” onay› gibi özelliklere bakarak seçim yap›lmal›d›r. Konsantre halde bulunan dezenfektanlar mutlaka üretici firman›n önerisi do¤rultusundaki oranlarda haz›rlan- mal›d›r. Düflük konsantrasyonlar etkin olmayabi- lir, yüksek konsantrasyonlar aletlere kimyasal za- rar verebilir ve haz›rlayan kiflide toksik reaksiyon yaratabilir. Haz›rlanan solüsyonlar uzun süre sta- bil kalamad›¤› için etkinli¤i de¤iflebilir. Bu neden- le ancak üretici firman›n önerdi¤i süre boyunca kullan›lmas› uygundur. Bu sürenin her dezenfektan için ayr› oldu¤u unutulmamal›d›r. Bu solüs- yonlar›n etkinli¤i kimyasal test stripleri kullan›larak test edilmelidir. Dezenfeksiyon sürelerinde de üretici firma önerileri dikkate al›nmal›, uzun veya k›sa tutman›n bir etkisi olmayaca¤› unutulmamal›d›r (22).

Sonuç olarak; diﬂ hekimli¤i prati¤inde infeksiyon kontrol yönetimi olarak uluslararas› belli kurallar›n ve yöntemlerin oldu¤u unutulmamal›- d›r. Dezenfeksiyon ve sterilizasyonda hangi yöntemi kullanaca¤›m›z de¤il, seçilen yöntemin tüm aﬂamalar›n›n tam ve do¤ru uygulanmas›

önemlidir.

KAYNAKLAR

1. CDC. Immunization of health-care workers: Recom- mendations of the Advisory Committee on Immunizati- on Practices (ACIP) and the Hospital Infection Control Practices Advisory Committee (HICPAC). MMWR 1997;46(N. RR-18).

2. Külekçi G. Diﬂ hekimli¤i aç›s›ndan ad›m ad›m infeksi- yon kontrolü. 3. Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi.

02-04 Ekim 2003, Ondokuz May›s Üniversitesi, Kongre Kültür Merkezi, Samsun, Kongre Kitab›, 2003:475-80.

3. Nohutçu R. Çapraz infeksiyon. 3. Sterilizasyon Dezen- feksiyon Kongresi. Ondokuz May›s Üniversitesi, Kong- re Kültür Merkezi, Samsun, Kongre Kitab›, 2003:

445-50.

4. Wang WH. Validation of the integrity of a HEPA filter system. Health Phys 2003;85(Suppl):101-7.

5. Bulut EÖ, K›z›lkaya M. Diﬂ hekimi ünit suyundan so- rumlu mu? ve ne yapmal›? 5. Ulusal Sterilizasyon De- zenfeksiyon Kongresi 4-8 Nisan Antalya, Kongre Ki- tab›, 2007:597-611.

6. Walker JT, Bradshaw DJ, Finney M, et al. Microbiolo- gical evaluation of dental unit water systems in general dental practice in Europe. Eur J Oral Sci 2004;112:

412-8.

7. Canbazo¤lu M. Çal›flma ortam›n›n temizli¤i ve kiflisel koruyucu yöntemler ile infeksiyon kontrolü. Türk Difl Hekimleri Birli¤i Dergisi 2000;58:69-72.

8. Teksöz E. Yo¤un bak›m havaland›rmalar› ve izolasyon ünitelerinde havaland›rmalar. 5. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi 4-8 Nisan, Antalya, Kongre Kitab›, 2007:451-65.

9. Külekçi G, Çintan S, Dülger O. Diﬂ hekimli¤i aç›s›n- dan ad›m ad›m infeksiyon kontrolü. Türk Diﬂ Hekim- leri Birli¤i Dergisi 2000;58:91-3.

10. Tümer C. Diﬂ hekimli¤inde steril edilecek aletler nas›l temizlenmeli. 5. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi 4-8 Nisan 2007, Antalya, Kongre Kitab›, 2007:612-6.

11. Kohn WG, Collins AS, Cleveland JL, et al. Guidelines for infection control in dental health care settings-2003.

MMWR Recommendations and reports 2003;52:1-67.

12. Uygun G. Diﬂ hekimli¤inde el hijyeni ve lateks alerji- si. 5. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi 4-8 Nisan 2007, Antalya, Kongre Kitab›, 2007:648-61.

13. Devrim ‹. Diﬂ hekimli¤inde at›k yönetimi. 5. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi 4-8 Nisan 2007, Antalya, Kongre Kitab›, 2007:662-70.

14. Guidelines for Enviromental infection control in Health Care Facilities. Recommendations of CDC and The he- alth care infection control pratices advisory committee (HICPAC). MMWR 2003;52(No.RR-10):1-48.

(8)

15. Külekçi G. Diﬂ hekimli¤inde ne tip otoklav al›nmal› ve nas›l kullan›lmal›? 5. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksi- yon Kongresi 4-8 Nisan 2007, Antalya, Kongre Kita- b›, 2007:617-25.

16. Guidelines for Enviromental infection control in Health Care Facilities. Recommendations of CDC and The he- alth care infection control pratices advisory committee (HICPAC). MMWR 2003;52(No.RR-10):24.

17. T.C. Çevre Bakanl›¤› T›bbi At›klar›n Kontrolü Yönet- meli¤i. T.C. Resmi Gazete Tarih: 20.05.1993, Say›:

21586.

18. T.C. Çevre ve Orman Bakanl›¤›, T›bbi At›klar›n Kont- rolü Yönetmeli¤i. T.C. Resmi Gazete Tarih:

22.07.2005, Say›: 25883.

19. T.C. Çevre ve Orman Bakanl›¤› Tehlikeli At›klar›n Kontrol Yönetmeli¤i. T.C. Resmi Gazete Tarih:

14.03.2005, Say›: 25755.

20. Eagan PD. Kaiser Barb can environmental purchasing reduce mercury in U.S. Health Care Environ Health Perspect 2002;110:847-51.

21. Güven R. Dezenfeksiyon ve sterilizasyon uygulamala- r›nda hasta güvenli¤i kavram›. 5. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi 4-8 Nisan 2007, Antalya, Kongre Kitab›, 2007:411-22.

22. Al›c› Ö. Dezenfeksiyonu etkileyen faktörler. 5. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi 4-8 Nisan 2007, Antalya, Kongre Kitab›, 2007:35-40.