Kavramsal sanat
1965’ten sonra çok sayıda sanatçı yapıtın gerçekleútirilmesi üzerine de÷il
ama daha çok sanatın kendisi anlamı amacı üzerine düúüncelerini yo÷unlaútırmıútır.
Düúünceler sanat yapıtları olabilir, bunlar birbirlerine eklenir ve somutlaúırlar ;
maddeye dönüúürler ancak tüm düúüncelerin maddeye dönüúme zorunlulu÷u yoktur. (1)
Sanat görsel yada dokunsal bir meta olmaktan öte kavramsal bir de÷erdir.
Onun öne çıkan de÷eri kavram olarak de÷eri ve öne sürdü÷ü düúünce iletti÷i duygudur.
Artık sanat idolleúecek bir nesneye gerek duymadan da sanattır.(2) Kavramsal sanat
tanımları ile geçmiúin güzel sanatlar tanımları arasında büyük çeliúkiler ortaya çıkar.
Önemli olan salt yaratıcı edim oldu÷undan sanat eserinin kutsallı÷ı ve ulaúılmazlı÷ı
ortadan kalkmıútır. Olay sanatı, performans sanatı ve yoksul sanat; kavramsal sanatı
do÷uya daha çok yaklaútırır. Performans sanatı ile belli kostüm, makyaj, jest, tılsım,
dua, ritm, müzik v.s. ile yerli ritüellerine yaklaúan ça÷daú sanat, olay sanatı ile özel úart
ve zamanlarda özel kostüm, ve araçlarla belirli törensel bir edimin gerçekleúmesi ile
Japonların çay seronomilerine öykünür. Joseph Beuys bir takım elbiseyi sanat nesnesi
(1) Germener, 1997:47-48
(2)”Kavramal Sanat”, Eczacıbaúı Sanat Ansiklopedisi,1997: 971
olarak sunmakla acaba ne amaçlıyordu? Bu gün bir sanatsever bir kimono yada kaftanı
salt izlerken haz duyabilmek için satın alabilmektedir. Bu tür eúyanın kullanılması ise
sanatsal edime bir katılım olabilmektedir.
Beuys bu eseriyle sanatın anlamı üzerine bir soru sormaktadır. Gerçekten
sanat belirli sınırlarla çevrelenen ve belirli çevrelerce kabul gören bir eylem midir?
Öteki biçimlerin ve yaratıların sanat anlayıúları içinde yeri nedir?
Resim 112 Joseph Beuys 1970 Felt Suit Resim 113 Sultan Abdülmecid (1839-1861) kaftanı Topkapı Müzesi
Yerleútirme Sanatı
Sanayileúmenin bir ürünü olarak varsayılan yerleútirme sanatı yerli sanatında da
görülen bir edimdir. Bu daha çok büyü ve totemle ilgili olmalıdır. Anı nesnesi olarak
saklanan özel nesne kutsallaúarak özel bir mekanda yalnızca izlemek ve keyif almak ve
gurur duymak amacıyla sergilenir. Bu nesneler zihindeki kavram yada hatıra ile
iliúkilenmiú nesnelerdir.
Resim 114 Avusturalya, ùefin úahsi eúyaları
Yeryüzü sanatı
“Minimalist anlayıúla ve kavramsal anlayıúla ortak görüúleri paylaúır. Ça÷daú sanatın
“non-art”, “anti-form” harekeleri içinde yer alır. Sanatın uygulama alanını geniúletmek isteyen, sanat pazarına karúı çıkan, galeri ve müzelerin dıúında etkinlik gösteren bu e÷ilim bölgesel bir ekoloji bilinci ve arkaik kültürlerin yeniden keúfi ile ilgilidir. “(1)
1960 ‘dan sonra Avrupada geliúen arazi sanatı pek çok arkaik toplumda vardı.
Genellikle bu antik yerleúimler bugün orient olarak ifade edilen bölgelerdedir. Ço÷u
açık hava müzesi durumundaki bu yerler çevrenin insan tarafından sanatsal olarak
dönüútürülmüú biçimini oluúturur. En eski örnekleri øngiltere’de(m.ö.1500)(2) ve
Edirne’de bulunan dolmenlere kadar götürebilece÷imiz bu müdahaleler ça÷daú sanatçı
tarafından yeniden keúfedilmiútir. Hititlerin yazılı kayalarda yalnız kabartmalarını
bırakmayıp ‘Hititliler buradaydı” diye not düútüklerini biliyoruz. Ça÷daú sanatçıdaki bu
e÷ilim, benzer úekilde iz bırakma kaygısı olmalıdır. Kolomb öncesi Amerika’nın arazi
sanatları (ki büyük ihtimalle ilham sebebi olanlardır) ise uzaydan görünmesi ve
kuúbakıúı izleniúe daha müsait olması bakımından ilginçtir. Ça÷daú sanatçılar da
kolomböncesi gibi eserlerini Arizona ve Nevedada gerçekleútirmektedir. Aúa÷ıda
kolomb öncesi bazı arazi sanatları ile ça÷daú sanatlarda arazi sanatına örnek verilmiútir.
(1) Germener ,1997: 44
(2) Janson, H.W. ve Janson, D. ,J. ,1966: 23
Resim 116 Ohio, Adena Kültürü 1070 Resim 115 Meso amerika m.s. 100-900
Navajolara ait kum resmi
Resim 117 Christo, Sarılmıú adalar 1980-83, Biscayne Bay,
Resim 118 Greater Miami, Florida
Robert Smithson (American, 1938-73),
Spiral dalgakıran, 1970
