BiLiM VE TEKNiK BEYIX AKIMI. tfllsdekiler

BEYIX AKIMI

Kapaktalci konu; Boyiri Akimi, bu sayirmjpn kapok konutunu tcjkil otmokledir* Binlerce akilli bey in, yildan yifa giltlkc* artan blr hrzia fliiayyrtlormt terkfldarek, bayki iilkdard* fmliymak &xer« g5<

elmektedirlar.

Bu koriu at peHfnii} Ulkeier ifln oldu§u kadar, gdifmif uyihft bircok momlekat l^ln de tiuem liflmaktadir TOrkiyddon bi>ks Qlkdere gtden dektor, biNm idamr, mObandit ¥« mimar taym hi$ do kd^umianmayacak bir diireyciedir. Bu i*yb nutda, konu etrafl darik orlay* Vonmoya fifi- lllmiktidif,

BiLiM VE

TEKNiK

SAY I : 9 ClLT ; 1, TEMMUZ 196S AYLJK PORULER DERGl

*HAYATTA EN HAKlKi MQR$(T ILlMDiR*

FENDiR.fr _ ATATURK

Ay da bir yaytnlamr. Say is* (100) kuruftur*

Ydnefim ve Dag*hm Merkezi :

Baymdtr Sokak 33, Yenifdilr « Ankara, 5a h i hi :

«Tiirkiye BHImsel ve Tekmk Araftirma Ku- mu» tdmi Genet Sekrefer

Halim DOGRU5QZ

Tsknik Editor ve Yezi i^lerlni Yoneten : Refet ERIM

Baski ve Tertip : Basmjr Mathaa$tr Ankara

Abonesinin yrllrg; (12 say* hesabtyla) 10,—

TLf dir*

Abon* olmak para ve TEKNIK, Baymdrr Sokak 33,

Yen! ^ehi r/Ankara* ad resine goriderilmelidir.

jiin $artlari :

Arka kapak renkll dif yiiz 2000 TL,, kapak I? yOilerJ 1000 TL,

1$ sahifderde yarjm sahifed SOO TL* dir*

tfllSDEKILER

BUnyamn sorcu ..- 7 Kizgm bir hojayi durduran adam S Anadolu deprem ku§a$t —. 11 HUcrenin igrnde neter kilUtidir? . id Kadmlar erkeklerden daha gok ya-

511/or 16

Renkli resim basfast . 19 Kdlp pili 20 Galieo « '+ f ••*■*■ • «««*« *****-«•*, ■»,»•*+ **-« + *+*• 24 Sts de yapabilirsiniz. 26 Yeni blr bulu$ ... 28 Okuyucuya mekiup... 30 T B T A K elan haberler. 31

1

KAPAKTAKIKONU

beyin

BEYiN AKIM1, TURK 1 YE VE DUNYANIN BtRCOK ULKE- LERl BAKIMINDAN ONEM- Lt BlR PROBLEM TE$KlL ETMEKTEDlR. YAPILAN BlR ARAijjTIRMA, 1964 RAKAMLA RINA GORE, YURT D1$INDA BULUNAN 2.248 DOKTOR DO LAYISIYLA, MEMLEKETtN 898 MfLYON LIRA ZARARDA OLDUGUNU ORTAYA KOY- MAKTADIR.

akimi

Neden gfdlyorlar?

Bu soru her yd anayurtfermdan bafke 0 Ike tern g5$ eden brnterce cakillt beyin*

igin sorulmaktadir. Ger^ekten uluslann ge*

IlfimSnde paradan da, fabrikadan da, do- gal kayneklardan da daha onemlf yer tutan yecl^kin kafagGcG, az geli$mi$ Ulkelerden ge1i$mi$ Olkelere ve halta bu OJkeferden da- ha Ulkelere doijru glttlkce artan blr hula akmaktadir,

Ankara Hifzjsihhi Okutun'ce yaptiri- lan brr araf forma, 2.248 doktorun, yani her alti hekimden birlnln, yabancr blr Olkede ve her bef doktordan birlnln de di^anda galiftnay; planladigim tesblt et- Bunun yamsrra, TOrk Mtihendis ve Mi- mar Odatari Birligl'nin kayitlanndan anla*

sildkjina gore, 17,233 mGhendis ve mlmar- dan, 975'i yurt dtfmda gal^maktadir. Birllk Gen el Sekreterlnin Ifadesine gore nerede otduklan bllinmeyenter dlkkate almdiginda bu rakama 195 daha eklenebilfr-

TGrklye Btltmsel ve Teknlk Ara^tirma Kurumunca ba^letilan di§er blr araftirma projeslnln Ilk dbrt aylik uygulanmasi da, doktora yapmij 245 bllim adaromnizin ya- bana Olkdere go^ ettrglnl ortaya koymak- tadir,

Amerikan Ulusal Bilim Vakfi tarafim dan yaymlanan «Bilfllnlar ve MUhendJster*

konulu blr ara^Iirmade, 1962 — 1964 yil- lan arasmda dUnyanm ge^tJI Olkelerlnden 15.992 kijinin Amerika'ya etmi^ oldok- lan blldlrllmektedir. Btr Birle^ml^ Milletler yetkillsi bu konuda Amerika'ya go? eden bilgrnlerin beraberlerlnde 40 milyar lira de- gerinde bllgi getirdlklerinl sbylemlftlr. Ba$*

ka blr deyimle Amerlka bu blfglnlerl kendl yeti$tlrse id!,, 40 milyar lira harcamasi ge- rekecektl Avrupa‘dan, Asya'dan, Kanada'- dan, GO nay Amerika'dan dev blr miknatisle

^ekllircesine Blde^lk Amerika'ya akan bu Insanlarm gog sebepleri, gelir yeCertEzHgi, mesJekl gellfme ve yUkselme Imkfinlarmm dark§i olarak hellrtllmektedir.

2

Olkemtz bakimmdan da bUyUk Snem ra$tyan few aktmin kontrol altrna ahnmasi, gidenleri gen dondurmenln ve yen! yeti$en ku^iklan da yurt Iglftde tatmTn ermcnin yollan nalerdir?

BiLJM VE TEKNiK( bu sayistnde £e*it- II agifardan konuyg ortaya koymaya ve bu sorun etrafmda ge^Itll gorO$leri tesblte ga- Ijfmiftir, TOrklye Bilim sel ve Teknlk Ara$- ftrma Kurumu, BiKm Kurulu Balkan* Grd*

Prof* Or, Cahii Arf, *beyin akimt* He Ilglli sorulanrmza cevap verm^ ve beyln skt- mmm 6nune zorla gegitemlyeceglnL garenin yurt iginde uygun ortami yaratmak oldu-

§unu blldlrmlftlr.

Orta Dogu Teknlk Uni verst tesi Rektori) Kemat Kurdaj ise, clnsan gOd) pUn- tamesmdis bOtOn e§itim slstemlmlzde 50k koklO blr reform ve anfayi$ degiflkllgine Ih Uyacrmiz vardir* demijdr*

BEY IN IHRA? EDEN ULKELER

Sadece az gel i5ml$ fitlceter de§ll, ge*

Jljmff olanlar da Amerlka ya bey In Ihrag et- mektadirlef, Bu fhracatta, ithai edenler kSr- U, Ihrag edenler Ise zararlr gikmaktadrrlar.

ingiltere bey in akimindan en fazla za- rar goren OlkedirP Her yil Amerika'ya gog eden jngilfz bltlm ve teknlk adamlanmn sa- yi*i lODO’i e$maktadin Son be$ yil Iglnde profesor Onvanim kazanmig clan ingNiz fi- zik bllglnlerlnden % 40't b&fka Ulkelerde, bzelllkl© BlrJe^lk Amerika'da gah$makte*

dirler. 1966'eia fnglliz ugak sanayinden ay- nlan 1,300 bilim adammdan 550'si Ame- rikan firmalarmda 4 bulmu$lardtn tnglflz ulusal sajjhk kurumlort, Amerlka'ya gog do- lay 1 si lie her yil 300 — 400 doktor kaybet*

mektedlrler.

Amerlka'y* 9^ eden kilim adamlarimn fkincl kaynagi plan Kanada'da 1950 — 1963 yilian arasmda, her yil 9,800 bilim adami

Ord Prof. Dr. Cafclt ARP

ve yuksek nltelikil teknlsyeo kaybedilmi^

dr* Kanada bu sorunu, bafka Ulkelerden Kanada'ya beyin akimt yatatarak glderme- ge ^ah^maktadir. ,

Almanya, Amertka'y® ve bafka 01 ke- lere her yd 500'e yakm blllm adami ve yOk- sek nitelikll teknisyenF 270 doktor three etmektedlr* Amerika'da salifirken Nobel 5dOIO al3n fizlk bllglnl Rudolf Mozbaver'e gbre, bu akimtn ba$ sebebi Atman Univer- sltelerindeki klasik profesor baskisrdir^

Avusturya'da her 10 mOhendisdan btri Amerika'y^ etmektedir. Sugun AmeHka"-

3

da* sanayi ara^tirmalan dalrnda, 3.000 AvusturysTimn i ah min edilmekte- dfr,

Asya kit'asindaki ulkelerden Amenka- ya yonelen beyin aknni, zaten geli$mi$ ale- man stktntisi gaken bu fllkeferi affirms ge*

grrmi^tir. Her yil binierte Japorr, Filiplnli, Mllliyeld Qnlf, GiJney Korefl Amerika'ya oku may a ve gah^moya gitmektedlrler. 1956

—- 1963 arasinda Asya'den Amerlka'ya 4.000

*den fazta biliro adami ve muhendis gitml^

tir,

DOKTORLARIM1ZIN DURUMU

Yillardan beri dokfcorlanmtzrn yaban- a ulkelerde galifmalari konusunde degi^ik gorufler ortaya atilmaktadir* Buntann bO- ydk fair kismi suclayici bir nitellk la$imak- tadir, Oysa, soruna objektlf ve bilimsel blr a^idan bakarak bu olayr yaratan sebepferi ve giderme yollarmi aramek gerekmektedir.

Ankara Hifzisihha Okulu ve John Hop- kins Ha Ik Soghcji Okulu'nun 4blrli§i lie ya- pi lan Turkiye'de saglik alanmdaki insan gu- cO flra$rirmasmda drnekleme matodu He se^lten 1,257 hekimdan 230funun (% 18.t) di$ Ufkelerde bulundugu ve Ornektemenin geneHe|HrUmesi lie, 2,248 doktorun yurt dtffflda ymfadjjji bildirllmi^Ur. Bu rakamm

% 95 guvenlrllk smiHan iginde olduSu va 2.114 — 2.382 arasmda degi^ebilecegl ifa- de edtlmljcir, Bu( her alti heklmdsn blrlnin di^anda ya^adigmi gostermektedlr 7.396 ki?i arasmcJa yapllan blr ba$ka anket tie bunlardan 1.596'simn, yard be? ki$iden bir klffnim d^anda gah^mayi plfinlad»§im orta- ya koymujtur Dr- Rahml Dirican tanmndan yurutQten anker, 1963 yiltna kadsr Trp Fa- kultesin’den mezun olanlari kapsamaktadrr, 1.596 doktordan 7451 Almanya, 322rsl Amerika, 529'u j$e di§er Lilkelere gltmeyi (asarlamaktadirlar*

DEVLETIn KAYBI 898 MllYON

Btr doktorun yetljmesi \q\n# 1964 ra- kamlanna gbre* devletin orfalama 394.608 lire harcadi|i bu ara^trrmada fetid) rifmekte- dir, Bu rakam, Ankara, Istanbul ve Ege Uni*

versltelennden mezun olan hekimlerln Yeti?*

meleri I gin harcanan devfet giderlerinden doktor ba?ma dD^eni gostermektedlr. Bir hekim r^ln bu mlkdarda harcama yapildi- gma gore, halen yurt dt^inda olan 2248 he¬

kim igm Dev let In zaran 898 milyon tireya varmaktadtr.

/

SEBEPi GEL1R YETERSiZLifii

Anket, buyilk dlgude, doktorlarimizm gegim sikuitisi ^ektlklerinden dolayi yurt difina gittiklerinl ortaya koymaktadir. Am ket sonuglarma gore doktorlarrmizrrr % 24 - 0, TL. 999'dan az kazanmaktadirlar. 1.000

— 1.999 lira arasmda aylik gellr sahibi olanfer, mevcudun % 251nl tfifkll etmekte- dirler. Gerl kalanlarm % 211, 2,000 I fa 2.999 lira arasmda ve % 16J'sl de 3.000 liradan fazla aylik kazanci bulunanlardir.

Kiepdibrine kazan^ lie ilgill soru ydneltilen- lerin % 18*6 si ise cevap vermem^lerdir,

Haklme, ciOnyanm her tarafinda bOyuk Ihliyeg oldu^undan* doktorlarimiz di^anda kolayca bulmaktadirlar.

Cevaplarm ortaya koydugu bir ba^ka ger^ek de difanda safi^an heklmlerin d5m

seler bile geri gitmek istiyecekferl olmu$- tur,

AmeHkan Tip Birligl'nin kayitlerma gore, 1965 ytlmda % 90*i erkek olan 534 Turk hekfmin bu Ulkede oldugu anla^lmak- tadir,

MUHENDIS VE MiMARLAR

Turk Muhendis ve Mfmar Odalari Bir*

ligi'ne kayitb 17,233 muhendis ve mimar- dan 975'lnin yurt di^mda gah^tiktan blr bafka ara^tirma sonucu ortaya gikmijlir, BirlSk yoneticilen, 975 kT^inin yanisira, bu rakamin % 2 O'si dvarinda mil hand is ve mimarin ne yapbMannm da blflnmedigini;

sneak, bunlarm buyOk bir krsmmm da yurt djfinda seydmaiarr gerektigini bildirml^ter- dir, Bu takdfrde, 1,170 muhendis ve mfmar yurt df^mda gaUjtyor demektir, Ara^tirma, in^aatr maden, kimya, ©lektrJk mtihendislerj- ni ve mimartari igine afmaktadir Bu hesa- ba gore her 1000 ki^tden 56'smrn yabana ulkelerde gaf^bgi sonucuna vardmakta- dir,

Muhendis ve mimarlann ba§ka ulkele- re gkmeJermde dil ogrenme, di$ari memle- ketlerf gdrme, seruven tutkusu, kissel se*

bepleri te$kil etmektedir, Bunun yanisi- ra, tdari baskidim kurtulma arzusu, mesleki ve mail tatminsizlik ba$ta gelmtk- tedir; Orta Dogu Teknik Universftes] MUhen- dislik Fakultesi Dekanr Prof, Mustafa Par- far, Turktye'd© ortalama ayda 4500 lira uc- ret alebilenlerin, yurt di^ma giktikian tak- dirde en az 1.000 — 1500 dolar (TO — 15.000 lira) kazanabildiklerinf sftylemifttr.

Di^andaki muhendis ve mlmarlarimizm

% 22'si Amedka'ya (214 % 18,4'0 {180 ki$i) Almanya'ya, % 5,3fii (Isvigre- ye (52 ki^T), % 4.H Fransa'ya (40 ki$i),

% 2,9'u ingiltere'ye (29 ki^i), % 1.6 si Kanada'ya (16 kifi) gftmr^lerdir.

1954 yrfindan 1965'e kadar gecen 13 yil iginde difariya ka^an muhendis ve mi- marlarimizm sayisi, duzenli ve hiz.li bir ?e- ktlde artt$ gostermektedir,

245 BiLGfK DISARfDA

Turkiye Bilimsel ve Teknik Ara$tirma Kurumu, Bilim Adamr Yeti^tirme Gurubu adina, Orta Dogu Teknik Universitesi ogre- tim uyesi Yard. Prof, Tgrhan Oguzkan tars- fmdan yuruttilen bir ara$tirma projesinde 245 bifrm adamtmizm yurt di$ma gog et- tikieri belirtilmiftir, Bunlann 151 'Inin g&g- feri kesinlikle ania^ilmtftir, 95'rnJn durumu ise henuz kesin degiidrr.

Durumlarr kesin dan billm adamlan- nm 107'sf Amerlka'da, 44'u ba^ka utkeler- dedir. Oof ©dip etmedikleri kesinlikle tes- bft ecfifmemtf ofanlarm 59'u Amerika'da, 351 ba^ka Olkelerde ^afifmaktadirlar.

Yurt difina giden bilim adamlanmizm gidi? sebeplarinin tesbiti ve bazt tedbirler tavsfyesini dngoren TBTAK ara^tirma proje*

sinde, go^ etmi? dan TOrk btllm adamlarma anketler gdnderildi^l, a I man cevaplarm de- gerlendirildigi, ImkSn bulundugu takdirde kar^ilikh goru^me yaptldigi blldlrlfmekte ve

?dyle denilmektedir;

*Az gelismiflikden kurtulmaya ^al^an bfr ulkenin buyiik fedakarhklarla yeti^tlfdi- gi blltm aclami potansiyaHm kendi hizme- find© gormeyi istemesi tabiidfr, 6te yan- dan, Lilkelerarasi bilim adami gogunti bus- butun onlemek ne mumkOn, ne de faydah sayifabilir, Zira, bafka bir Glkede e^siz ara^t^rma imkonlarj icinde, bilime ve Insan- hga hizmette bulunmu^ bilim adamlarma her sagda rastfanmistir. Hedef, ba^ka Dike- lere bilim adami gd90n0/ kendi disiplinie*

rinde geli^me ve verimli gal^ma S^in, bilim adamlannm tafrdiklan tabi? arzunun srmn

i^inde tutmaktir,^

5

NE DlYORLAR?

TBTAK Billm Kurulu Ba§kam Ord, Prof- Dr. CaKU Arf, cTUrklye ve Dunya bakimtrv dan bey in akimi nasi I bir problem tc|kil et- mektedlr?* sorusuna $u cevabi verml$fclr:

*Slr memlekeiln gah$ma potanslyalh nl hlssedillr dereeede dO^Orecek bir akim tabu ki zaraHidtr. Ancak, bu akim betlrli bir blgu iglnde kalmak ve gift taraHi mb- badele ^ekfinds otmak ^arti lie te$vlk dahl edilebiHr. Burada $art, gegici stirdf ofmasi, Turklye'ye de di$aridan bir bey In akimi ya- rot 11 mo at ve Ulkemlzde yeterll bir bllim ada*

mi kesafetfnin kaJmasidir.s

Bilim Kurutu Ba$kam, *Bu gibi ele*

man lari yurdumuza dondurebllmek Igin ne gibt tedbirler almmahdir ve almmaktadir?*

sorusuna da $u ^kilde eevap vermi$tlr,

<Tedb1rf mevcut olumsuz *artlan kaldi- rip, elven$fl bir ortam kurmakttr. Aksi halde jimdlye kadar gidip kalanlera yenlle- ri lltihak edecekdr. Survun onune edeblyatla veya zorla, bu gengferl kmamakla gegeme- yiz. Bunun yolu, yurt di$i fartlerim, masrafh da olsa, yurt Iglnde sabirla yaretmaktir.

Arf daha sonra, cinsangUeu egitimi politikasinda degisikfljje Ihtiyag var mtdir?*

sorusuna;

<Evet. Bilim ad a mi veya yuksak sevi- yeli teknisyen oiarak yeti^eceklerl, 1$ edin- mek Igin diploma aimak Isteyenlerdan ayir- mail* demi?, ve ?6yle devam etmiftir;

*Memleketln bOyOk mikyasta orta de- Veceli teknUyene Ihtiyao vardir, YDksek se- viyeli leknisyenler Ise daha az, fakat daha kali tel I yeti$tirl1melid?r,*

KURDAS: E61TIM StSTEMl DEGi§MELI Orta Dogg Teknik Oniversltesi Rektb- rD iCernal Kurdaf Ise, yukandaki sorulara topluca eevap vermis ve slstemlnln gok kbkfii bir de^ffrkliSe Ihtlyag gbsterdlgh

ni; insangOeiJ e§ltiml politlkasimn yetersfz oldugunu soylemlj ve ozetle $oyle deml$- tlr:

*20. Asirda milletlerarasi ulafim ton¬

kintannin gok kolayla^masi ve adeta dun- yanm daralmasr ve Insanlarm Him ve lek- nolQ]inin bnernini anlayi^tflrmdakl gall^me Ife beylne de^er ve doiayrsi lie beyin akimi buyDk blgude artmty bufunuyor- Bu akim bir manade <;ok olumsuz kabui edlfmemell- dir. fnsanhjjm geli^mesine yardimn cere- yanlardan biri oiarak da degerlendlreblllr.

Beyin akimina gare aramada bafkasma ku- sur bulmak ve fthamdan gok# igerldekl ^art*

lar» gormek akillica bir tutum olur.

«Bllim ve teknolojl adamlanmizm di^a- riya akimtnm bodice sebepleri funlardir : {a) Memlekette kazang lmk§nlarmtn azlig*

(b) Teknlk yetl^mdere uygun saha yoklu-

§u veya darlifli. (c) ihtlsaslari iglnde ara?- urma Jmkinlarmin kitljgi. CdJ Ailevi se*

bepler,

*Bitlm adamfarimiza hayslyetli ve emin bir hayat sagfamak igin tleret dlizenlmlzi rasyanellestTrmeiiylz. Me ml eke t Iglnde ara|- Urma ve teknolo|lk uygulama afanmda bf- llm adamlarmi bir araya getlrip galr^tiracak muesseseier kurmak ve bu muesseselerl ki- sici tedbirlerfn akrlsizligmdan kurtanp, hurriyet ve elSstikiyet iginde hareketterlne imkin verecek usuller ve ImkSnlarla techlz etmek, gorunen giki$ yollarmdan blri- dlr*

*Teknolo|l ve bilim, her bef yilda ade^

ta bir gr^ir degf^tiren Iferlemeler kaydedl- yor. Biz, az geli^mis bir Dike olarak blllnen baslt teknlklerle i^e ba^larsak, higblr zaman teknolojlnln onundekf milletlerc yetifemeyiz.

Turkiye, teknolofl ve bilimde ba^kalanmn gok gerlslnden gelen bir sonuncu olmak ye*

rine Him ve teknolojinln en OstDnden ya- n$a girmeyi dOjOnmeiEdir. Bunun igin bU*

tDn e^itim sistemlnde gok koklti bir degijlk- li§e ihtiyac i miz vardir.a

6

EGER INSANE! K, ATOM BOMBAS! NO AN VE IRK FROBLEMLERtNDEN DOLA- YI M AH VOLMAZS A, ELDE BUEUNAN BlLGlLERE GO- RE 2.000 YIL SONRA Gt)NE$- TEN GELEN RADYASYON VAGMURU 1EE SON BULA- CAKTIR. KGER BU TEHLl*

KEDEN YAKASINI KURT A*

RABlElRSE, DUNYA MUH- TEMELEN BlR BUZ DEVRt- NE GtRECEKTlR.

Amerikan Jeoflzlk BirJi2jiFnln Washing¬

ton ^ehrlnd# tertipledijjl ve ge^en Nhan ayi yapilan 1968 senellk toplantismda Colum¬

bia Universlteslrfden Mr, Wallace S. Broec- ker, 80,000 yil sonra kuzey yarim kUrenln ust yansinm blr mil kalmligmda buzlarla kaplanacagi tahmininl Herl $0rm0$HiT\ Mr.

Broecker'in tahmml, eski fakat tart 15m ah bir teorlye dayanmaktadir. Bu teorlye go¬

re, buz devirterl, Dunyamn eksenl etrafinda donerken meydana gelen dairevi sallanttsm- dan sank] kutup uglanmn blr kozmlk par- mak rarafindan !tiliyormu$casina basikla$- masindan meydana gdmektedlr.

Bu sallantr, Dunya ekseninin GOnc^e gdre eglllmlnl desjistirmekie; buna lUvetftfl de DGnya ekseninin egilimi her 40.000 yilcJa,

kendlliginden de<5i$mektedlr* EglUm degl$- mesinin fazle oldujju zamanlarda Dunya uzerinde yazlar sicak, ki^lar soguk olmak- radir, Fakat zamanla bu degi^maler DOnya ekseninin Giine^e olan egilim a^ismi ku- gultmekte ve bbylellkle kiffar daha iltk, yaz- lar daha serin olmaktadtr. Yazlar o derece sarin ge^mektedir kip ki$m yer brtUsii Uze¬

rinde bin ken buzlar ve karlar enmeye fir- sat bulamamakta ve bdylelrkle buxullar bu- yumeye ba$lamaktadir.

Mr* Broecker ve meslektafl, Mr> Da¬

vid Thurber, teorilerlnf destekfemek Igln KaraiplerFdekl Barbados mercan kayahkla- rmda yaptiklari deneylerl gostermektedlrler.

Adi gegen jeofizik uzmanlanmn *radyoaktlf tarlh bulma* metodu ile yaptiklari galf^ma- larda, dorduncU gaijda (yani buzul devrin- de) demz seviyesinin bugiinku danlz seviye- si lie heman hemen aym o!du§u gorulmu*- tOr, Deniz seviyeslnin bu durumu, tarih on- ces* devi Herds yazlann oldukga STCak ve buz tepeclklerinin kGgOk oldugunu lm& eder mahlyettedlr. Bunun akst olarak da, Kuzsy Arrterlka, Gronland, tskandinavya ve Slbir- ya'dan buzullann a^acji kaymaya ba^ladigi ve buz devrinln sonlanna gelen xamanlar- da, dentz sevlyestnin 100 metre dUftLSijD bh Iinmektedlr.

Broecker'a g5re nlsbeten daha yOksek sicakhgm hOkOm slirdu§0 devrelere tekS- bul eden 70.000 Til 110000 yillik yOksek denlz seviyesi devrelerl de vardir. Boylece, buz devri olmayan dev re, 10.000 yil ewe!

7

baffami^tir ve ortalama olarak Amerika, 90.G0Q yi I sonra yenl blr buz devrine gfns- cektir Kanade iglrt ayn* etevir 40,000 yd sonra ba^liyabllir.

[kind, yanl DGnyaSSin atelier fgtnde son bulacagi teorisini he Colorado Toprafe lllmleri EnstitiisOn'den Mr, Keith L Me Do¬

nate! ortaya almaktadir. Ara^tirmacmm go- ru^tlne gore, Dunya'fUn manyetik alam perk odlk blr zayiflama devresine glrmlftir ve bu devre 2.000 yil sonra en zayif noklasina ula$abflfr, Kutuplar arasmdaki manyetik kuvvet hat Ian bugtin [gin Van Allen redyas- yon ku?a§rndan gelebllecek SldOrOefl rad- yasyona kar^i bir koruyueu ^emsiye vazlfe- si gormektedir. Bu hatlarm zayiflamasi veya :irtadan kalkmasi halinde solar rOzgarlar fa*

zada sadeee ?ok dalgalan yaratmak yerine Dunya uzerine yakic* radyasyon dalgalan serpecektir.

Mr. Me Donald's gore manyeiik alan ve bu a I an igindekt degl^meler, Dunya kabu§u- nun aUmdakl ergimi^ eekfrdekden geimek- tedir. Dunya'ntn merkezlndekt radyoaktif ayn^imdan meydana gefen yuksek sicakhk, sivi demifin ekvator bdlgesme do^ru yer y{J- zdne ygkselmesme sebep olur, Bu sivi, daha sonra, yukan kutuplara dogru yayilir ve meriystik bir alan yaratan bir elektrlk mi meydana getlrir, Fake! 1544 yilmdan, yanl denlzcilerm pusuhlanndaki hakikl ku«

zeyden ilk sapmayi gdrdukieri zamandan be- rl bu manyetik alamn flddetl % 15 kadar azjilmi^tir*

Blrgok (eofizlkcl, bu manyetik alamn rayifladigim kabul ederken, birgoklan da Mr. McDonald He flkrr bakimmdan aynl*

makta ve bu alamn turn kudreUizli§e git- tig* teorhlnl savunmaktadirlar, Bu billm tarnsmalarmrn sommun n ere ye varaeagi henuz belli de^Hdlr ancak bundan 10 yil sonra butOn buniara blr cevap verilebileee- gi Omit edilmektedlr.

Dr. Delgado, bevni harekete ge^irmek iyin radyodan yarar- lanmayi dtisiinen ve basaran ilk biltm adanudir. Doktor de*

nemeteri sonucunda bir may*

mu mi gok sevdigi muzu yemek- ten vazgeuirebilmistir* Hatta maymonlar, radyo vericisin- deki dugmelerin kiillanisini 8g- renerek, birbirlermin davra- nislarim kontrol etmeyi basar- mi$iardir.

Radyo verieisinde bir dtigmeye basaruk, bir alkoiigin igld ig*

mesi, bir don juamn ^aplan*

likIan. bir gevezenin kotm^

kanligi veya bir hirsizlik bas- tasmin ^alma ahskanlip gide- rilebilir,

baffami^tir ve ortalama olarak Amerika, 90.G0Q yi I sonra yenl blr buz devrine gfns- cektir Kanade iglrt ayn* etevir 40,000 yd sonra ba^liyabllir.

[kind, yanl DGnyaSSin atelier fgtnde son bulacagi teorisini he Colorado Toprafe lllmleri EnstitiisOn'den Mr, Keith L Me Do¬

nate! ortaya almaktadir. Ara^tirmacmm go- ru^tlne gore, Dunya'fUn manyetik alam perk odlk blr zayiflama devresine glrmlftir ve bu devre 2.000 yil sonra en zayif noklasina ula$abflfr, Kutuplar arasmdaki manyetik kuvvet hat Ian bugtin [gin Van Allen redyas- yon ku?a§rndan gelebllecek SldOrOefl rad- yasyona kar^i bir koruyueu ^emsiye vazlfe- si gormektedir. Bu hatlarm zayiflamasi veya :irtadan kalkmasi halinde solar rOzgarlar fa*

zada sadeee ?ok dalgalan yaratmak yerine Dunya uzerine yakic* radyasyon dalgalan serpecektir.

Mr. Me Donald's gore manyeiik alan ve bu a I an igindekt degl^meler, Dunya kabu§u- nun aUmdakl ergimi^ eekfrdekden geimek- tedir. Dunya'ntn merkezlndekt radyoaktif ayn^imdan meydana gefen yuksek sicakhk, sivi demifin ekvator bdlgesme do^ru yer y{J- zdne ygkselmesme sebep olur, Bu sivi, daha sonra, yukan kutuplara dogru yayilir ve meriystik bir alan yaratan bir elektrlk mi meydana getlrir, Fake! 1544 yilmdan, yanl denlzcilerm pusuhlanndaki hakikl ku«

zeyden ilk sapmayi gdrdukieri zamandan be- rl bu manyetik alamn flddetl % 15 kadar azjilmi^tir*

Blrgok (eofizlkcl, bu manyetik alamn rayifladigim kabul ederken, birgoklan da Mr. McDonald He flkrr bakimmdan aynl*

makta ve bu alamn turn kudreUizli§e git- tig* teorhlnl savunmaktadirlar, Bu billm tarnsmalarmrn sommun n ere ye varaeagi henuz belli de^Hdlr ancak bundan 10 yil sonra butOn buniara blr cevap verilebileee- gi Omit edilmektedlr.

Dr. Delgado, bevni harekete ge^irmek iyin radyodan yarar- lanmayi dtisiinen ve basaran ilk biltm adanudir. Doktor de*

nemeteri sonucunda bir may*

mu mi gok sevdigi muzu yemek- ten vazgeuirebilmistir* Hatta maymonlar, radyo vericisin- deki dugmelerin kiillanisini 8g- renerek, birbirlermin davra- nislarim kontrol etmeyi basar- mi$iardir.

Radyo verieisinde bir dtigmeye basaruk, bir alkoiigin igld ig*

mesi, bir don juamn ^aplan*

likIan. bir gevezenin kotm^

kanligi veya bir hirsizlik bas- tasmin ^alma ahskanlip gide- rilebilir,

G

Fotografdaki matador her ne kadar astsn Ispanya'nm Kardova ^ehrinde diinya- ya gelmt^se de, mesle$i bogalarla ugra^mak degildir Dr. Jose Delgado nuro—frziyolojl uzmam otup, Yale Uni vers! teal Tip Fakiilte- sine mensuptun Or. Delgado bayatmda bir defa dabi bogalarla gijre$memi$ oldugu hal- de, fotograflarda goriildiigy gib! Arena'ya

£ikrniff elrnde salladigi knrmzi petenn He karpsmdakt boganm kendisTne hucum etme- slril saglamt^tir. Hrrsmdan gtlgtne dtinen bog a tarn yanma yakla^irken, Dr. Delgado dintie lutLugu blr radyo vends! OzerincJeki dugmeye basmakla boganm saldinsmi dur- Obrmtrf, iklnci bir dugmeye basarak da bo gayi saklnle$tlrm!$ ve hayvan arkasim done- rek uzakla^miftir.

Ktzgin bir boQaya hi£ de yaki^miyacak bu hareketln esasi boganm beynine blr gun ewel ve kendistne hi^ aci sektirmeden yen fe^tirilen elektrodlara, doklorun elindeki

9

vericlden gikan radyo sinyalleri lie gbnderi- Im *dur* emrldlr,

Bulu$ yen! deglldlr, ElekirlkT uyarim*

larta canlidan I stent ten baz\ davrantjlarm e(- de edllmeil konusundakl gattjmalar g&;m yiiz yijin ortatermda ba^lamt^tm ilk 9ah$- rnalar, Ozerinde denemeler yepdan hayvan- lann uyku halrnde olmalanndan dolayi si- ntrli gegmi$tii\ Yiiz yilin donu^umOnde, kuf>

lamlan teknikler geli$tfrMrrdf ve yfak blr amdiyat ile ve beyne elektrodtar yerte^Ur- mek suretl lie yapdan denemeler, heyvanla*

rm gercek yajantden Iginde yapdabHmi?- Hr. Denernelarin bu safhasmda diinya Him adamlarmi me$gul eden konu, abeynin elek*

trlk uyarimi* yolu Me hayvanlar ve insonlar- daki his, ^ahsiyet ve davranif glbl kcmp*

lek$ yapdarin blyolojik esasim tesbir etrmk- tir,

Elfmizdekf bHgitere gore, beynl ha re ka¬

le ge^irmek Igln redyodan faydalanmayi dli*

$unrnu? ve ba^armt? rlk Him adamr Dr, Deb gado'dur. Doktorun denemderlnden birirv de maymun, kendislne uzaillan muzu ab soymus ve fakal iam yiyecegl si rod a radyo vericisinm dOgmeslne basdmif ve hayvamn muza kar$i olan HgisTnln birdenbb re kayboldugu mu$ahede edlfml^tir. Dl§er ve daha itgi gekJci bir deneme de maymun I a*

rm radyo veridsindeki dUgmeleH kutlanma- yi bgrenmelerl He birblrlerlnin saldirgan davram$lanni kontrol akma almalan olrmi$*

lur«

Bu deneyferln canh davram^Jarmdakl sonu^lari sadece flzfki ve mekanik de§M*

dir .DUnya Tibbi Islmlt derginin barer et*

tig! glbl. Dr. Delgado, hayvanlann Ozerlm de yaptigi deneylerden on lari n sosyal dav- rani?lonmn da bu elektriki uyanmlarte de*

{jifdginl tesbit etmi$t1r, 6me§m: Saldlriyo te^vik edilen bir maymun, zekf bir davra- m$Ia, bir maymun gurubu iginde sadece kendlsine raklp telakki ettigl hayvanlann uzerlne saldirrm^trr.

Muhakkak kf bu deneylerin an Hgln$

tarafi Insane uygulanabilmesldir. Sara has*

taligi bin tedavi gormekte olan gdnOHO has- talar arssmda yapdan tecrDbel^rtte, radyo dalgasi ile verjlen emlrlerln hastaiarda on- dl^e, arkada^lik, memnuniyel veya dU^man- Itk glbl davram^Iar yoraihgi ve belirli blr vakada da hastanm kelime bHgisinm aln mlsli artttgi gorOlmG^tilr

Bu deneylerin smirstz Imklnlar doSura*

bilecegf agtkttr. $dyle kh Radyo verMsin*

deki bir dOgmeye hasmak sureti ile blr ab koligin i^ki igmest, bir don [unnhn gapkm- hklarij blr gevezenin faila konu^masi veyo bir hirstdik hastastnin (klepiomanlk) ?alma aU|kantigr giderltebilir.

Tip raporlannda yer alan blr olayda ise, sara bastaligina mOptelfi bir kadinin bey- nine cerrahi mgdahate esnasmda elektrodlar yerleftirllmif, radyo sinyalleri ile beynln be- lirli noktalan harekete gegirilmek sureti He, gene I olarak clnsi soguklugu billnen hasta*

ntn cinsel arzulan da gsH|ttritml}tEr Dr.

Delgado'nun diger bir diigmeye basmasi ile de hasta eski hallne donmO^fiGr*

Ancak funu kobul eimek iasnmdir kl bu usul hentir kendl kendlne blr tedavi va- sitasi sayilmaz. Tedavlnin gargekle^ebllmesi l$tn hastaligm Tster blyolojik, ister pslkolo- ]ik olsun, organ!k ntdenlerlna Inmek gere- kecektir* Diger tarafdan bu bulufun ^e$itll kullamf usullerl tizerlnde fikir yDrutenler, tatbikatm toplum Czarlnde blr kontrol, blr baski vasitasi oferak kullamlip, kullanilami- yacagi Ihtlmallerini araftirmaktadfrlar.

Dr. DelgadoV^ 9^^ bu thtimat ikl ba- kimdan hemen bemen Imkinsizdir. Inssnfa- rm tOmunli kontrol edebllmek Igln heps!

Ozerinde soz£) ge^en ameliystiarin yapilmasi Iknm gelecek; dlger taraftan Ise sosyo*biyo- lojik veya psiko-biyotojik yapdan gok de-

§l^ik olan infientara aym uyarmalada ayni davramjlar yaptinlamayacaktir.

Siyah t BiHnci Derece deprem bolgeleri Taranmij : llcinci Derece deprem bolgeleri Noktali : U^uncti Derece deprem bolgeleri Beyaz : Deprem six b o I gel er

Diinyamizi saran deprem ku- sagirnn oltiuriicu hir par^asi Anadolumuzu pengesinln ifi- iie alnu$ bulunmaktadir. «Ana- dolu Fayi» adim ta$iyan bu ku«

sak, 1939 yiimin 27 aralik gil- nii Erzlncan'i yerle bir eden depremden bu yana ge$en 30 yd icinde 50.000 yurlta^inuzm nliimuiie ve mUyarlarea lirabk mal kaybina yol aymi^tir.

1919 - 1923 yiHari arasmda dort yil sliren kanh ulusal bagimsiz- hk sava^muzda 980 subay ve 36.239 er §ehid verdifimiz dii*

siinulurse, depremlerin yol a£*

tigi can kaybimn boylesine mulliis bir sava$tan daha kor- kune oldugu goriilirr,

193B yilmdan bu yana, Ege Denizib- den Marmara BdlgesinJ IgIne alarak Kafkas- tara doijru uzanan 1.500 kilometralik gem?

bir danda 14 btduriku deprem kaydedilmi?*

tif* Bununla ilgili bir tabloyu 13, sayfada butabilirsinlx*

Teknolojik, jeolojik ve jeomorfobjik ara?firmatara gore, 20 — 30 mllyon yildan

11

bu yana Anadolu yarimadasi $iddetU dep*

remlerle sarstlagelmi^tir* Depremlerin otu^

nedenlerine gore tektonik* volkanik ve gok- me olarak uge ayntdijjmi blliyoruz, Yurdu- muzda vuky by Ian deprem lerden % 98, l tek- tonlk, % 2'$i ise gokme sureti lie meydana gelmekte ve volkanik deprem hemen hig cereyan etmemektedfr.

By topraklan yurt edinmi^ otan ulusu- muzu, yer kabugunun hijmsna kar^t koru- yycu tedbirler almmast ve bu gaye He birta*

kim araftirmalara girl^Umesi gerekmekte' din

Yurdumuzda deprem konusunda rast- lanilan Nk ara^tirma te^ebbusu bundan 40 yd once Kandllli RasathanesiYiln kurucusu Prof* Fat in Gokmen tarafmdan yapilmi^tir.

Rasathane'de bir deprem kayit Istasyonu*

nun kurylmasi igin hazirliklar 1926 ydmda ba|tamif ve rstasyon I928'de faaliyete geg- Halen 776*000 kilometrekarelik Ulko- mizde sadece alt* istasyonlu bir sismik §e- beke vardir ki bu $ebeke, 166*000 kllomet- re-karelEk Japonya'da 116 istasyon ofdugu dikkate atimrsa, yeter$izdlr«

Helen Kanditli Rasathanesi MQdUr Yar- dimast ve Sismoloji Boliimu $eff Dog. Dr.

Nevzat Ocaf tarafindan yurdumuzda may*

dana gelen depremlerin bnceden haber all*

nabilmesini dngoren bir araftirma projesi gel[$tlrllmektedir. Varto depremlnden sort- ra, mMletlerarasi jeofizik ve jeodezi Biriigi'- nin aldigt karar geregince, Kuzey Anadolu deprem ku^agmm ettidu Igln mini bir galtf- ma grubu kurulmuftur* UNESCO'nun des- tegl ile kurulan bu gali^ma grubunda Imar ve Iskan Bakanligi, istanbul Teknik Unlver*

sites!, Orta Dogu Teknik Onlversitesi, Kan- dllli Rasathanesi, Maden Teknik Arama Ens- tltusQ, Istanbul Universltesl Fen FakUltest, Harita Genel Mtfdi)Hu§u ve Baymdirhk Ba- kanligi terns! I edilmektedir. Qok uzun vadeli olan bu gah$malar strasmda Kuzey Anadolu

Varto, deprarn kuja§imn hifmma an £ok ugrarmji bir llginjilidlr. Foto^raflar.

ton dapremln iiterimten Ikl gorOntu tesbit «t- moktedlr.

deprem ku^agmin sismik, jeodezik, tektonik ve jeofizik hareketlerl incetenecektir.

Ourubun gah^nriBlari sirasmda deprem¬

lerden once bdlgede meydana gelen mikro ve uttra-mikro deprem denilen gok kDgUk sarsintilarm ozetliklerl tesbit edllmeye u£j*

ra^lacakttr* *Tiltmetre* denllen ve insan duyulan lie farkedtlmeyen yer sarsmtilarim tesbit edebifen bir atetle yapilacak blgmeler strasmda, depremden az once yer kabugun- da meydana gelebilecek bazi de^lkllkler, gdllerde ve deniz kiydanndakl algalma-yuk*

selme hareketleri gozlenecektir, *Srainmet- ran ve otEkstensometre* ler lie yer kabu- gundaki gerillm guglerinde vuku bulan devamli degi^imler kontrol edllebilecektlr, Bu yollardan depremleri tfaret eden bazi hususlartn onceden tesbit edilebifecegi urrvut*

maktadtr. By umud gergekte^tigi takdlrde insan kaybtni tahliyeler yoluyla bnlemek mumkGn oSabilecektir.

DiGER BAZI GORU^LER VE ?ALI?MAUR

Bait Him adamlanna gore, 6n sallanth lar, depremleri giinler ve hatta aylar 6nce haber verebllir, DigerEerlne gore ise, fizikt ortamdakf ve deniz seviyesindekl gdzle g5*

ruleblltr deQl^iklikler, depremi saatlerce 6n-

ceden haber vereblflr* Fakat buolann hlgbi- H bugOn Sgfn gOvenflebibcek bit on haber verme sfsieml ign yetorll de^ifdir

AmeHka, Japonya ve Kusya'da depremi bnceden tesbIt £ab$malari pj&ntanmif bulun*

maktadir. Bu ara?tirmalar sjrasmda jeoflzik- ciler dOnyanm dennllklerlna gok hassas alet- Isr yerle^tlrecekler, tlh-metrelerfe kayan yOzeyleri tesbft edecekler, Laser aletleri ite ds kaya tabakalarmm mikroskoblk genl?*-

terns ve daralmalarmi olgeeekJerdlr. Sis- mograf aletleri ise deprem bolgelerindeki yer alii basm^lar* lie kabuk kaytnalarim de- vamb olarek irleyebliecektir,

Di£jer tarafdan bitlm adamlan dOnya- nm kabufiu ve Igl hakkmda yava^ yava? da- ba fazla bllgf topbyacak va bun Ian etektro- nik hesap makineferlnde de§erlendirerek etekrronik blr haber verme sisieml gellftir- meya gali^maktadirlar*

?946*da v* 1966'4* 20 yil iirayla Ik I ktx falfckete ufra- fsn Vtfto'dm bir bifki

BdrOntU.

1938'DEN BU YANA TURKIYEDE KAYDEDiLEN EN $iDDETLi DEPREMLER:

Tarlh Yer SanTye OlO Miktan

19 NIsan 1938 Kir$ehir 10 200 610 26 Arahk 1939 Erxincan 11 32000 6IU

20 Aralik 1942 Erbaa 10 500 am

20 Hazfran 1943 Adapazan 9 285 610 26 Kasim 1943 Kastamonu 9 — 10

T $ubai \ 944 (Jerkej —

Gerede — Bold 9 —* 10 1831 am 31 May is 1946 Varto —

Ustukran 0 47 am

13 Aijustos 1951 Rankin —

Kur^unlu 8—9 so am

18 Mart 1953 Venice *—

G5nen 10 — 11 265 am

26 Mayis 1957 Bolu — Abant 9—10 6 Ekim 1964 Manyas —

Karacabey 9 22 am

19 A§ustos 1966 Varto 9 26oo am 22 Temmuz 1967 Akyazi 10 too am 26 Temmuz 1967 PUiOmtJr 7 i io am

HUCRENiN iglNDE

Elaktron mtkroskobun keffinden <5nee canii blr htierenin yapisi hakkmda gok ai

$ey bMiniyordu, BugOn dabi bilinmeyenler tamami He gozumlenmif degildlr. A^ayidakt yazi, PaHs'dekJ Hue re Parolojid EnstkOsu'- nden, ProfesSr Marcel Session bu konuda- ki araftirmalanm kspsamaktadir.

Son yillar iginde, organ ve doku I annu¬

li meydana getlren httcre hakkmda dDjUiv celerde bUyOk degifiklfkler almuflur. Asnn ba$irtda hOcre blr damla sivi Iglnde yuzen bir gekirdek olarak kabul edllmekieydk O

saman elde meveut araftrrme Imk&nlarr He daha failasmi da gtfrmek mdmkUn degil- di. Bgna ragmen bu damla sivida, bellrli bir dOienle birgok klmyasal reaksiyoolarm meydana gdmekte olducju bl linen bir hu- susdu,

H(jcre plazmasim meydana get Iren si- ymm ve hUcre Igindeki kugOk ve degifik boydaki varhklarm sirri, mikroskop tekni- gindeki yenf buluflarla ve dzeMIkle elektron mlkroskobun bulunmasi Me gdiiimlenmeye bajladi.

$lmdi billnmektedir kl, HDcre fekll, boyut ve gSrev otarak de$iflk karakterdeki organlar, granOller, Mfler ve zarlardan mey¬

dana geten kanfik bir yapiya sahiptir, Or¬

ta^; dokioruna insan vueudu ne kadar ka- ri^ik ve antafHmaz gbHinDyor idiyse, bu- gUn hucre da biller igin o kadar anlefilmaz bir feydir ilk defa inaan vUcudu Me ugre- fanler $ah damarinm, midenin, karadgerin ve kalbin resmlni ^izarken onlanro ifleylfi ve birbirleri Me olen bagfamilan hakkmda

i;ok ax fey biliyordu. Bugun hUere hakkmda bi linen de bundan pek lleri gitmemektedir, Bir bafka deytmle hucrenin morfolojisi ($ek1i \ bugun igtn bMinmektedir. Modem mikroskobi metodianmn seglamif oldugu Imkanlarla hutrenm itfndeki kugtfk ve de-

§iflk boydaki dslmcikler tammlanmakta ve ay < rdedi leblImektedt rt (Normal mikroskop canii hOcreyi 1 000 defa buytiturken, elekt- ron mikroskobu 1 000 000 def'a bOyutmek- Tedir,) Fakat henliz bu dsimdklerin gdrev- lerl ve birbirleri Me olan baglantitafi hakkm¬

da ^ok ez fey bilirimekle olup# bu blHnme- yenler HOcre potolojisi Uminin 0zmege u$j- raftig* bir konu niteMgi lafimaktadtr,

Bugun hiicre minyacur bir organizma olarak kabul edildiginden, hucre Qzerinde- ki araftirma ve ^alrjmalar da daha bOyilk organizmalar uzerinde yapilanlar gibi bu- yuiulmekledlr Yanl hucre, fare veya bir

tav$an glbl blr laborasuar hayvam olarak kabul edllmekte; davrafȤlari goilenmekte;

dzerlnde amdlyaflar yapilmakta; betlrlt or- ganlan stfcartilmakta degi^lk durumlarda bflEi zehirlcre ve klmyasal madddere kar^r reakslyonlan olfiilmekte; ken dl sin© has haslabklan Inedenmekte, mUmkOn oldugu takdirde bunlar tedavJ edi I mektedlr

Bu goyeye varabifmek Igfn en modern reknitji Ihtiva eden aledere Iluiya? dacaktrr.

Bo ihliyacm blr sonucu olarak da yukanda adi ge^en EnstltQ fglnde “Sltolojl (hucre biltm} MOhandlsflgF adi verllen blr grup kurulmu^tur HLkrenin sirrinm $6zulmesi yotunda grubun iJzarlnde sah^tigi konular- dan bir tanesf, ultraviyole veya laser tfttv larimn lokal radyasyonu tesiriyle hucre t£indeki bazt cislmdkierm tahrlp edllmesh dir.

Bu metodun prensibl $udur : Bir ult¬

raviyole i^in demetlyle aydinlatdan ve pi 0,2 — 1 mtfcron arasinda degl$en daire

|eklfnde blr pencerenin imgesi bir kondsn- sor yardimiyla ifinlandirriacak olan htlcre iizerine dD$Ortfi£ir |||ntar gok kiss dalga boyundfi olup 2.437 angstrom I uktur. Bu ifinlarm hucreye cbkundu§u yerde, protop- lamnamn srvi haldsn kati bale ge^tigj go¬

re !Ur_ Eger ifik, hiicre plesmasinm sadece betirli bir noktasina ydneltilmii fse, i$i- gtn getdSgl yerin canlihgtm kaybett^i ve hikrenin bu cansiz par^asim bUnyesinden atarak ya$amaya devam eUigl gorUIur,

OHJ hUcrenln yapidan na&il di$ari anJ- digi da EnstitO'nun diger blr arajtirma ko- nusudur. jnsan bayati boyunca hUcrelerrn- den binlorcesfnln filmekte oldugu bilinen blr huuistur. Ancak bUtUn bu 610 hucreler bunyeden nasi I atilmaktedir? «Mtkr6punc- lure* adi verilen usulle bu sorunun cevabi kismen verilebifmcfctedir Bu usule gdre di¬

ger hUcreler tarafmdan etrafi sarilmi? blr Hue re bldurulebilmektedir, Hareketkrl daha lyi gorebilmek l^ln £abuk gektlml? bir film

He ortarmn ve di§er HDcrelerln bu 61 time clavrani^Iari gdztenmektedir. Bu fllmlsrde gdrUldogUne gore olen hUcrenin etrafi der- hal diger hucreler tarafmdan sanlmakta ve her biri blu hucrenin blr pargasmi kese- rek gdtOrmekte ve blrkag dakika Iglnde 610 hOcre orradan kalkmaktadir,

Butun bu biyolojlk hususiyetlcr ara¬

sinda HOerelenn msosyal Hayat* diyebMece- gimlz davrani^lan vardir. $osyal deviant^a- nn en onamllsi, hucrelerin lopTuluklar ve diger topluluklarta csosyal mOnasehetler*

meydanB gelirmesldir, Bu sosyal IHfklleri dLizenfeyen kangnlar nasi I kanunlardir?

Sugun Igln bunu bllmemekteyiz. Fakat $u- rasi kesindir ki bu kanunfar* brnegin Insan vucudundaki af yuvarlari alirsak, dOnyada- kl insan nDfusundan 100 misM daba kala- babk olan bu toplulugy yonetecek gugte kanunlardir* Yuz milyonlarca olan bu al yuvar nufusu, her 120 gunde bir yenilen- mektedlr. HUcre sosyotojisl dlye bllinen bu ara^tirma dalmda bugun iigln bllinmeyen daha pek sok problem meveuttur*

Bilinmeyen veya buglin igln anlafil- mayan diger bir husus da fnsan IIrgmirs mey- dana getirdl^i hucre ^efltlerinin nasi! ayni yapidan (i ktp, nasi I de§i^ik gdrevler yapa- blldlgi haklkatldfr. Bilindi^J glbi, kemlk igindeki Jlik, hucre imal eden ana hucreler ihtlva etmekte olup, duruma gore al yuvar HOcreJer veya ak yuvar hucreler meydana getirmektedir. Su nokta Insan biyolojisinln ana problemfne dayanmaktadir* Nasil olur da ayni kromosom ve dolaytsi Me genetik formasyona sahlp olan benzer ana hiicreler^

gdrevlerl bakimindan cok ayn l^ler yapan bUcrder imal edebi I mektedlr?

Biyokimyacilar ve Sltolo]! {hOcre bi¬

ll rn) uzmanlarij bu probfemlere blmr $o-

zOm yolu bulmak Orere Ikl ayrt yoldan tlerlemekfedlHer, Bu Him adamlarimn bir- le^tlkjeri noktada tip llml Qierfnde yen!

blr *^igm parlayacagi $Qphesijedir„

KAIINUR

ERKEK1ERDEN ,

OAHA COK YAS^®^

AmerJJca’da mevcut ya$ama is- tatistiklerine gttre, kadinlar erkeklerden daha uzun bir ha- yat siiresine sahiptirler.

1966 yiUndakj bulgular, kadin sayismm erkek: sayisuu iki ml]- yon gegtiginl; ve, 25 ya§mdan yukan her ya$ grubunda, ka¬

din sayismm erkek sayismdan daha fails oldugunu gbster- mektedir.

65 yaj ve yukensr her 1000 erkek 1275 kadin mevcuttur, 1980 yilmda bu ya$

gurubunda olan her 1000 erkek f^Tn 1500 kedm mevcut dacak ve bu buyume, ka- dollar lehine daha da artacaktir. 65 ve yu- karisi ya$ta bUtun kedirtlann 2/3'ti duldur;

ve her 0; dul kadina kar$i bir du! erkek mevcultur, 1950 — 1960 arasmda dul ka*

drnlarm sayisi % 17,7 co§aldiSi halde, bu¬

na kar^ifik dul erkek aayisi % 2A azalma gdstermiflfr.

Vine Aroerika'da, yeni doflan ku 50- cuklann yafama sOreleri, yenl do^an erkek socukfardan yedl yil daha uzundurK

Ni^in?

Tiirktye'de durum

Ufkmnizde de kadinlar erkektere gore daha fails yafamakUdirUr. Kadm nufuiu erkek nQfuiundan az olmnkla beraber, (1965 layimma gore 31,391.421 of cm g end niifu- sumuiun 15,996.964'u erkek, T5.394.457,si fcadmdir.) 20 ve ondsn *onraki sifirli y«|

Tip henUz bu soruya ket'1 bir cevap bulamami$hr. Ancak bununla flgjll olarak ortsya pek gok fez ati!mi$; bunlardan bazi- lan ftmt bulgularla desteklenmly; birgogu ise taz olmaktsn fieri gidememi$Mr, Pennsyl¬

vania Kadtnlar Tip Kotejl doktorlarmdan Bey an Katherine Bo u cot'ye gore erkek ve kadin ya$ama sUrelerf arasmdaki dengesiz- tik bazi nbbi ve sosyal fak tor fere dayan- maktadir ve by faktbrlerln biren bnce by*

lunup, dengesizMgln glderllmesi, Amerlka'yi Cok kiss bir gdecekte kadmlardan meyda- na gelen bir ijtke hallne gelmekten kyrtara- caktn%

Or Boucot'ya gore fou problemle ug- rttfan birgok ara$hrict bir tUrlD esasa ine*

memekte ve boylece de kadm ve erkek ha- yat sureleri arssindaki farki irah edeme- mekledirler. Asltnda pek %ok cantmrn di^lisl ayni canhnm erkeglndan daha urun dmilrlil dDr. Fsreler, domuzlar ve daha birgok hay- vanda gbriJlen bu husus, dl^lnln biyotajlk yapi bakrmmdan daha kuvvetll ve dayamk- li olduSuriu ima eder mahiyettedir.

By ihtimali destekliyen Istatistlkl ve biyolojfk buJgufardan bir krsmim Ineeltye’

Mm:

Ana rahmlndeki di^l cenlnler erkek ce- ninlere nazaran daha dayamkhdir. Dlgi ce*

ninlerin alum oram, erkek cenmlene naza*

ran % 50 daha azdtr. Erken dogumlarda ktz gocuklann dlOm or am, erkek gocuklara nazaran % 50 azdir. Dogumu taklp eden Ilk ay Iglnde meydana gelen olUmlerde kiz

$ocuklann blum orem, erkek ^ocuklara ki- yasla % 50 daha azdir. Dogumu taklp eden bir yil Iginde olen her 100 ^ocukdan 75'1 erkekdir,

BuyOme £a§inda k*zlar, oglanlardan da<

ha ^abuk geli^lr, konu$ur ve muayyen bir ya$a kadar daha gabuk bQytir, Bef I la dokuz ya$ arasmdaki gocuk dlGmlerinde, erkek go*

cuk blumleri ktzfara nazaran ikl mtalidir 15 IIa 19 yaf arasinda bu oren % 145 ola- rak kendlnl gostermektedlr.

Butun ya* guruplan iglnde kelp hasta- hklarma en fazfa yakalananlar erkeklerdir.

40 Ml 70 yay arasmdaki krltik ya$ gyrubu iginde bir kadma kar^rhk iki erkek bu has- taltkden dlmektedir. Ulser, kanser, zaturre, tiiberkUloz ve gut hastaliklarma erkekler ka- dmlardan daha fazla yakalanrnaktadirlar.

Ornegin: KadmUrda gori/Ien kanser tfple-

grublarindakl kadirt layisi erkek uyitmdan da Una fizla olmakudir.

Dev lei istatlitik EnstlMiiu NUFus ^ubesl MudtlrHigunce hazirlanan yandaki ^Iielge- der 7Q kadar erkek nQfusun daha uzun yatama sansi oldu^u, bu yaytan sorira

!u durumun kadmlar lehlne degi^ti^i go- rOlmektedlr.

^izetgede yer atmayarr are yayfardaki grublar, sifirli yay gruplarma g3re dlkkatf

^ekecek derecede azdrr. EnstftO yetkllMer*

bu durum un uikemlz halkmm yafim yuvar*

lak rakamlara gikararak veya mdirer&k be- yan etmeiinden llerl geldigi ni bildtrmi>Ier- dir.

Sifirfi Ya*lnr

CiNSjYET

Topi am Erkek Kadin

— 1 790.366 410.515 379.851 10 991.222 525.813 464.409 20 aisjsa 368.735 450.022 30 923.015 335.427 367,583 40 711.363 300.823 410.565 50 593.303 240.541 353.167 60 547.211 212,311 334,900 70 238.709 81.717 156,992 30 ^64.509 26.387 53.122 90 ia.856 55.752 13.104

96 7.267 2.524 4.743

11

Hnden nshlm ve gogus kanserlerl, erkekierde gorOlen akciger, mlgde ve prostat kanserle- rlnden daha kgtay tedavi ©ditmekiedir.

Kadtnlar erkeklerden belki daha faz- la fakat daha ufak tefek hastalikfara yakalanmaktadirlar Kaydedllem 365 basta*

fikdarc erkeklerin 245, kadmlann tee $adece 120 taneslrte daha kotay yakalandigi tesbh edilml^lir,

Eskldett kadi run erkekden daha fazla y&fain&&mm ortamsaJ teorlsl olarak adtan- din!an ve erkegin kadmdan daha fazla ga- lifhgmi tema edlnmte bir reori Ozertne is*

partama yapmek istenlrdL Bugun by teort- nin ger^eklere ve eldekl blfgilere uymadlg?

gorOIrnektedin Gmeglhr Kadm -— erkek yipranmasi uzerlne ara^tuma yapan Kuzey Carolina UnlversUesin'den Ikf profesbriSn (Bn. Francis Madigan ve Bay Rupert Van¬

ce) 42.000 Katolik rehip ve rahibe arasmda yaptiklan ^ali^malflr, yukarida bahsedilen feoriyi yalm$ gikarmaktadir, Ara^tirmaya esas te^klt eden rah ip ve rahibeterin heps!

beyaz irkdan, Amerikah, bek&r, 6gretmen ve kisacasi heps! aym ya^ama faftlanna $a- hlptlHor. Arafhrma sonueunda rahlbelerin rahlplerden be^bu^uk ytl daha fazla ya$a*

diklari gorulmu^ ve kadmlar lehine olorak vanlan bu sonucun ortamssl olmaktan ziya- de, biyolojIk oJdugu kamsma vanlmi$ur,

Bu biyobjik UstunfGgQn sebabinl fr- iiyeUe eramak (torn gelir. Kiz $ocuk dUrv yaya geldliji zaman hiterelerinden her bir I yekdtgerine uygun 23 £lft krompsqm ta-

$ir. Bgnlarm i^lnde de gen olarak adlandi- nlan ve sahib'tnln karaktennl tayin eden molektiller bulumir. Erkek gocuk dpnyaya

c;is»|digi zaman her bir hue re, btfblrlne uy¬

gun 22 q\H kromosom ta^ir. 23. gift* yarsl dnsiyet kromosgmu di§erlednden ayri bir ozallik gosterlr.

Kadrmn 23,0nc0 clftl tki tane *X* kro- mosomdan meydano gelmisken, erkegin kin- de bir «Xi* bir de *Y* kromosomunun be- reber bulundugu gbrOfmektedir, *Y* kromo-

«)mu, «X* kromosomundan $ok daha ku- guk olup, fgindekt genler, *X* Inkiriden 500 veya T000 daha azdir. Boylece erkek gocilk, kiz c°c^kdaki genlerdan % 3—6 daha az gpne sahip ofarak dOnyaya gelir.

Kromosomdaki gen aztigrmn hayattaki zaranna drnek olarak hemofili olarek ad- land IN I an kan hastaligmi gosterebilirlz. Ge- nerik btr bozukluk olan bu hastalik yalmz erkekferde olmaktadrr. Zira kadimn 23'iincO kromosomundaki fazla genler bu hastahgi onlernek:e rol oynar. Di§ar bir hastahk is®

renk korjOgD oiupt yalnrz erkeklerde gorUk mektedfr

Kadm ve erkek estrogen ve androgen diye bilinen cinslyet hormorilan Ifraz etmek- ledlrler Kadm estrogen hormonunu, erkek Ue androgen hormonunu daha fazla ifraz et- mekledir Kadmm daha tela Ifraz ettlgi estrogen hormonlari, kandakl yag oramnt azaltmakla ve boytece kadm lards damar h- kanmasi ve kalp hastaliklari daha az may- dsn a gelmektedir. Bu da kadmm erkege na- zaran daha uzun ya^amasimn belkl de en buyOk sebeplerinden biridlr,

BugunkO medeniyeti bir Atom harbl ka- dar korkumnasi gereken bu gali^me, bir re butunmadigi takclirde# acaba erkeksiz bir dgnys yarstacsk midir?

• * • *

kirmizi bir Flfltre takilarak orijinalln mavi bir negatlfl elde edltir, Aym fekilde, baskn si yapilacak olan ordinal reslmden elde edl- len ddri ayri rank U;\n negatiffer, ofset, Hpo veya Hfduruk baski teknijjlne gore kaliplandirilir, Kahplanri (metal tabaka- lar) ytfzeyi, ylne dzel bir metodfa tram de*

dlgimiz nokta nokta hale getlrlldikten son- ra, bask* n kll^eler hazir demektir.

Baski dtirt ayri safhadan geger Yani haziHanen dbrt ayri kli^e, dorr ana rengi vermek tizere mOrekkepfendikten sonra, ta¬

ker teker ve 13 st ijste gefecek ^ekilde baski yapdacak duzeye basrhr, Burada en gok dlkkat edllmesl gereken nokta, kllfelerin lam ramma Ost Oste gelmesi, kaymomasidir.

Bdylece dort ayri rank lie mQrekkeplendlni- mi§ dort ayn kll^e, Ost ihte aym dOzeye ba- sddikdan sonra elde edllen basktda gdruie- cektir kl, ku I lam I an dort ana renkden ba$- ka, bunlsrm karr$irmndan meydana gelmi*

ge^Itll renk kompozisyonlari da mevcuttur.

Of id Baik i M«k1nM<

RESIM

baskisi

Renkll reslm baskisi, renk ayinnrn ya- pitmi* kfljeler araahgi lie, 3 veya dbrf ay- rj bask* safhasmdan ge<;erek aide edllen baski $eklfdlr.

Ornegln: Bir diizeyl sari, kirmizi ve mavi renkleri kuilenarek mozalk gib! nok- ta nokta doldurup, gzaktan bakacak olur- sak, dOzey gri gdrtffOr, Halbukl aynr dtize*

yl iki ayri renk Her aym ^ekilde dolduracak oisak, kulicmlan her Iki renk da ayrrt edh fcbfflh

ijte renkll realm bask ism m ana pren- sfbi budur: Yard, tig veya d£5rt ayn renk kart^mrndan daha ba^ka renk gorOnUmle- r( elde ederek isfenlten kompozisyonu sag- lam a k,

Bu jekHde bask* yapilirken Ilk adim, baskisi yapilacak renkll reslm veya fotog- rafm *renk ayinmi* ni yapmaktir, Renk ayinmi kllje makmasrna taktlan se$Ul1 fl- lltreler vasitasi lie mumkQn olur, Ornegin:

Baskida kullamlacak ddrt aria renkden bi- rl (clyan) mavi Ise, fotoijraf makinasma

KALP

Pi Li

NEDiRO

Kalbe damar yofuyEa fakilan plHn hail a f^mdekl dyrumu (riintgenl

• • *

ve nicin takilir?

«I774 senesinde 3 ya$mda bir

(ocuk al^ak bir pencereden be- ton tizerine dii$tn ve oylece kal- di. Derhal ^agirilan kom^u he- kim cocufun oLmiis oldu&unu soyledi. Orada hazir bulunan bir centilmen elektrik verilme- sinin denenmesini teklif ettl ve aUenin muvafakati uzerine ikl telle viicudun mu h tel if yer- lerine ceryan dokundurdu. Ha- disedcn yirnii dakika sonra telleri gogse tuttugu zaman, birdenblre nahiz peydab oldu, gocuk nefes almaga ba^ladi ve zamanla tamamiyle dfizeldi.*1 Bu satirlar Royal Humane CemiyeHnin 1774 dfe send Ik toptantmndakl John Aldlrrl*- nln raporlormdan ve kalbln elek-

Ifriklo stimDIe odlfmeslne dalr mevcut en eskl notlardir. 20 da kike germed ne rag¬

men beyinde bir &nxa ofmadan bu $ocu§urt dUzelmesine bakdacak olursa, muhteme*

len kalb His durmamr^ti ve 50k yava$ bir dola^m devam edfyordu. Ne olursa of sun elektrlgln bu husgsta kullamlablleceginfn

I

du$On(HmesinI ve Ilk taihfkatim gostermesl ybnOnden bu notlarm tarih? kiymeti bOyiik- tur, Maulesef elektrlijm kalb stimUlssyonun- da tekrar kullanilmasi Igln aradan 178 sene- Ilk bir zamari fi©ffml?tfr, Zoll Jsimli mileUef 1952 cte, kalb durmasi ve kalb blokuna gb-

§us dijmdan tatblk edHen elektrotiarla mfl- dflhele etti.3 GogiJs duvarmdaki adelelerin devamli kontraksiyonlsn ve den yamklan dolayjsiyla 50k rahatsiz edkl clan bu me- tot, uiun surmesi Icabeden ledavllerde tat¬

blk edilemedi,

Ullehei 1957 de a?ik kalb amellyatla- n srrasmda husule gelen bloklarm tedavisi Igfrt dlreki myokerdral sETmulasyon kutlan- dtfi Bu usul, elektrotler kalb adeleslne diklll olmakla beraber, uglan vueut dr^ndakl blr pacemaker's takih oldugu Igln, lltlhibl ha- dlselerln sik gorGlmesfne sebebiyet verlyor- dy. Butun bu mahzurlan gidermek tgm yapilan uzun hsyvan EecrObelerinden sonra 18 Nisan I960 da Chardack ilk defa olarak Implantable pacemaker'l (halk arasmda ki- saca *kalb pill* diye tan man clhsz) kullan- di.4

Bu clhaz tamamen vucut Iginde ofdu-

$u tgln hem Utlhabt hadiseler on lend i hem

de hastalar bunu moral bakimmdan da ha kolay benlmsedller.

Bu suretle buglin k£lb pill olarak tarn- nan cilia* Insankgin hizmetme girml$ oldu O 2aman kalbln blr pi I lie gah$unlma$i bu- tOn dDnyada buyuk yanktler yaratti ve her Fakilan pi I gem§ alSka ve ne^riyata sebebl- yet verdk

Turkiye bu hususta Avrupamn birgok ytkelerindan daha silr'atli davrand* ve mem- leketi mizde Ilk pit 66 ya^inda blr Ihtiyara 4 Aralik 1962 yihnda Haeettepe Hastanesln- de takddi® (Uguncu QrEadojju — Akdenlz Pediatri Kongresinde ieblig edlldi, Beyrut 28 Nisan — 1 Mayis 1963), Sonradan pHU riede adiyla ^obret yapan bu IHtlyar hasta- ya tekitan pH, I960 da Char dock'in Ilk defa olarak takti§i pilden daha mutek8mll ve ih klnln aksine 2 seansli blr amelryata 1 h11yag gbstermeden blr seferda taktlmtftL Hasta*

mn sol gbgsu emellyatia a^ild* platin rkl elektrod kalbin sol kanncrgma dikHdl, dl§er uglan da karm duvan igine yerle^Hrlldl ve harlgle llgrsi tamamen keslldf.

Bung takiben 1963 ve 1968 yitlari Igl- de pek gok hisfaya memleketlmizde pH ta- Mdu

Kalbe devamli ola»

rak takilan miihte*

Ilf pil 9ekillelinden lkisl. Yuvarlak: Med¬

tronic - Dort ko$e:

Electrodyne

4

91

Pil timplantable pacemaker) bugun Jfin ban k53b hasteliklannm tedavlsinde kullanilan 50k dzel bir dhazdir. Normal jarHar altmda kalbin foizi superior vena ka- va denen buy Li k karadamar lie* sag kulak- birleftfgl yerde bu lunar* bir du§um la- rafindan idare edilir. Yam normal imanefa km\n plH bu dGjUmdOr,

Fakat bail hastahklan lakiben bu kontrol daha afagi seviyedeki dugiimlere ge- gerv 8u kontroRf kulakgjklarla, karmciklar arasmdaki dligum yapmaga bafladtgr za- man kalbin hm da 30 — 40 arasmda di>-

$er. Kllb btr seferde pompaladijji kan mik- tarmi arlirmak suretiyle bu yavaflamayi te- lafi etmege gallon Fakat bazan buna rag¬

men veya bilb hizi daha fok yavafladiyi lginf beyine gidan kan mlkten kifayetsiz olur. Buna bagli olarak bayilma ve girpinma nbbetlerl gelmege baflar (Tip dllinde Adam

— Stokes ndbetlerl dediglmiz by korkun?

krizler umumiyetle beyntn 10 sanrye kadar kansrz kaJmasiyla kendinl gdsterir), Bu nfr betler gayet lehlikell olup, dlOme sefeebiyet verebflfr,

i^te ptl bu tip haslalara takilir ve kal- bln hizini arnrmak suretiyle bu krizlerin gelmesine mani olur. Kalbin bu fekilde ya- vailamasina kalb bloku ad* verlllr, Kalb bloku bazan InfarktOs, uriar, yaralanma vs, neticesi husufe gelirse de bazan da doguftan olabllfr. Her bloklu has t« run pll'e Ihtlyaci yoktur. Pil sadece hizi 50k yavafladigr ve bey n I ne kifl kan git medial IgJn biraz; evvel taHf eUlglml* ndbetlarl gegrmekte elan hastalara takilir ve katf olarak ontari bu krizlerden ve onun tehllkesinden kurfartr*

Yoksa kilb arasmda bir ara yanlif olarak zannedildigi gtbi her hasta kilbe pil takil*

masi igin sebeb yoktur ve faydast da ota- maz, Meseli InfarktOs gegiren hastalarm pek Sogunda, ka!b bloku olmadtgi ve kilbln hizi yavaflamadrgi igin bu fekllde bir pil teda- visine iGzum yoktur*

KALBfv MUVAKKAT OLARAK TAKIL AN PtL HAST AD A (KALB DUZELDtKTEN SONRA

PlL CIKARIL1R)

Pil, igindeki bir batarya vasitasiyla de- vamlj olarak elektrik stimulasyonlan varan kb^uk bir dhazdir Stfazik, 2 miUsanlytlik darbalerle ve daklkada ortalama 60 — 70 Wl* I if tr ve dolaytsiylo kslbi de aym htzla gahftinr, Elektrikl kuvveU 10 ma olup, 1000 Ohm'luk bir dtrenci yenebilecek durumdadir Kalb adelesinin ise normal direncl 350 Ohm civanndadir. Maamafih bu direng ©lektrotlarm yerbftlHfmif oidugu kisimda zamanla artabillr,

Halen pil fabrlkasyonu cok liar 1 amiftlr Yen! pi Her taktldiktan sonra bizi dtfardan ayorlanabllmektedir. Kexa verllen elektrik gucu de difardan ayarlanabiJmektedir, Bu suretle ancak Icabettigi kadar elektrik har- canmakta v© bataryamrr dmrO uzamaktadtr.

Eger zamanla kalb adeleslnda diren^ artar- 22

sa, gene di^srdan bataryanm elektrik gUcU yen! direnci yenebileesk $ekifde yitkseltllebU- mekiecilr, Son lamanlarda ise bfrgok has- rada, bllbassa ya^liJarda go§sG hiq a^madan damar ygjuyla eiektrot kafbe gonderilmekte ve ueu gene eiIt sltindaki bataryaya takil- maktadir, Bu miidahele hem daha kolay, hem de lokal anestezi We yapilabllmesl yo~

nGnden qok iyf dorumda olmayan has talar kin bdyiik bir avanta| Ifade etmektedir.

Pi I |60 gm kadar agrrhjjt ve bir sigara paketinden kli^Dk olu$u dolaytsiyle vucut kinds taftnmasi £ok fcolay olan bir dhaz*

dtr, Halen kvlfandr§irmz pH'ter (gerek da- mar yoluyla, gerekse ameilyatla takilarilar) ortafama olarak 5 sene gah^maktadir. 5 ss- nenin sonimda pi I' In degijmesi icabeder, Bazen pi I'in 6mrg daha ewel bitmektedlr*

0 zaman de§ijtirme Iflemt de daha evvel yaprhr, Pllln omrO sonuna yaklaftnca bit*

rneye 2 — 3 bafts kala, nabiz hju % 15 artar bu suretle bu husus kendisfne sbylen- ntlf olan hasta, tekrar murBcaat eder ve ptl'i de^i^tirilir. Bu de§f$tirme l^lem*, 1. mu- dahalenin $ektl nt olursa olsun (ister da- mar yolundarr, Isterse gbgus a^ilanak takil- mp| olstmj kilbte llglli defjHdir. Yant ame Ilyatm kalbfe llglfl kisrm tekrar edilrnez.

Sadece betarya kismt gikanhr ve yani ba*

rarya eski dektrotlara Eutturulur Dolayi- styla gok bash bir Iflemdir vs hastanm p\\*- Inin dmrO azahyor dlye endive etmesl fgin higblr sebep yoktur,

Hastsya pH takilmas* eksenys ad I bir mudaheledir, BggQn memleketimUde ku!- larnlan pHier umumiyetle Amerika'dan gel*

mektedlr* Memleketler arasmdaki bir anlaf- ma ve tablf bir InsartI anlayif neticesi ola rak bu pi Her hi^bir posts i jtemine tabt tu¬

tu fmadan ugak pilotiarina elden teslim edl- lerek sUr'ade hedefe ufastmlmaktadir. Uze- rinds *ol0m — kalim meselest. MijmkOn of an en sOr'atil ^eklfde hedefe ula^tjrmiz*»

jekllnde bir etiket bulunan bu kiigiik paket

bir u^aktan obUriJne verilerek (o sirada di- rekt L/i;ak yoksa) Amerlka'da yola 9ikti§i

^ehtrden Arvkara'ya ula^maktadir. Normal otarak talep ettikien 30 — 36 seat sonra pii haitaneye gdmi? dmaktadir.

Pi Her durdugu yerde de elektrik har- t:adigmdan ve bir senede a$agi yukari % 10 gucunu yitirdiginden birka? tane side yeclek bulundurma pratik olmamaktadir, Hastaya umumiyetie, bastaneye yathktan birka^ gun sonra ameliyat yapdd^mdan pii daima vak- tinde yeti$mektedir, Maamaflh herhangi bir gedkmeye kar^i, hastaya a si I pi I yeti|lneeye kadar harfgten kullanilabifecek ge^id pilfer daima hazir bulunduruTmakta ve bu suretle her tOrUj tedblr almmi? olmaktadir,

Bu suretle bir cumle He dzetlenmek islenirss kalb pill senderce gafi^ma gucu of an ve muntazam elektrik stimOIOsleri vs- rerek kalb adelesini uyaran bu surerle, gok yava^lami^ kalbterin normal hizda gafi$ma- sin* temln eden, hay at kurtanci bir eihazdir demek kabeder.

referanslir 1 — Gibbon, John H. Jr, ed.: Surpry of

tho cJjOfrt, Plilladt^phlu, W B SnunUerB Co.p 1962, P, S49

2 — Zt>lk F M r RtisnacLtatlon of Qn>

hiTirt In vontrirular wUmdiUill by ext^rnull electricd stirnnlatian. New EndmuJ J, 347: 768, 1962 Z - Lillohisi, C. W ( Gott, V, U

EC, Long, M> D ami Bakan, B E Tnmwstor pa/'emalcrr for tr^Ltm^iit of complete olrlo — ventricular dis¬

sociation, J A.M-A. 172 : 2006 1060

4

md

Grnatbai^li, W : Traiisfliutori^ed, aolf contained Implantable pacemaker for tbe Song term correct Jon of complete heart block. Surgery 4S. : 643, 1060 5 — Aytac, A., : The tr«nimetit of total Imurt block by Implantable pacema¬

ker, Tin- Turkish Journal of Pedi¬

atrics April 1S63, Volume 6. Number 2-

23

B

mdle^tiren ve insanltga gdkierin yeni ufuklarmi a?an bu- ydk astronomi biigini olarak ya$amaktadjr. Fakat, dOn- yanm gune? etrafinda dbndu§y ?eklindeki Kopernlk ku- rarmni destekleme*! Galileo'y^ KUsenin afarozuna ugrat*

ya^anmim ve ba$anlanm gaigeleml^tir. Galileonun mekanlk ve dinamik konulanndaki £aii$mslarda kazan- di£ji bajarrlir asironomlk bulgularmdan daha da bnem- lidir; maternal iksel analizleri flzfkt profolemfere ba^anyla uygularm^ ve rfslmterin hareketl konusvndaki eal^mala- nyla Newton'a yolu agmi$tfr>

1633 yrlimn 22 Hizlran sabaht, Roma*- da Minerva Manasnrimn bir odasmda, yaf- U ve saygideger bir adam Engizisyon Yar- giglarimn onune £ikan1rm$tl~

Papezlarm verdi§l cezayi gekenlerin giy- sllerl olan gultara sartnmift sofgun yQzU, tit- reyen bacaklanyla by ya^li kifi, verilecek htlkmOn nltetigini okumak Istercesme ora- da toplanan kardlnaJlerln cldd? yGzlerine Or- kek baktflar firlatiyordu. En nlhayet bu si- kmtJli iesslxMk bozuldy, Yergiglar sjrasm- dan blrl katkti ve dumdux, duygusux bir tonlo okumaga bafladi.

iM* Fakat, biitiin bunlardan sonra, sug- lu igtenllkle ve gergek bir imanfa fimdiye

kadar Kliseye karji savimduju bUtOn dO- fUnceleri ve flklrlermden yeminle vazgegmek ve bunlari I6netlemefc 5a r tty la effodllecek, , ve YOksek Mahkementn difegi silresfnce bap- se mahkOm olacaktm...>

Monoton ses susty. Saygideger suglu dlzostO gdktij ve Kllseye kar$i doktrlnlermt bundan boyle hlg bir zaman savumnayeea*

§ma ve o^retmeyecegine dair yemin ederek Tanndan yard*m diledi, Doktrlnbrinl hirer hirer sayiyordy, bynlann ba^lieasi vo Mah- kemenln en fazla Gxerinde durduSu da dDn- yanm giJnef etrafmda ddndGjjli $ekllndekl gUlting (I) Flkirdi. Sonra eli tltreyerek gDnah-

I arm i betgeleyen kigidi Imxaladt* Kardlnallcr topluea ayaga kalklitar, tdvbekSr suglu oda*

dan fikarifdi. Giderkcn, cQretkar bir fekil- de $oyIe mi ri (cfandigi sbylenlr: *Epur si mu- ove*» (Fakat, ddnOyor ifte.) Bu ki$I Galieo idi. Bilim adami, bGyuk astronom, allimsel buluflar atari inda dOnyemn en bUylfr bltlm*

sc I llderlerinden bfrl o!an Galieo,

Galieo 1564 yitimn $ubar ay inda ha I*

yen in Pisa kentlnd* dgiJjdu Babasi soylu bir ki?J ve degerli gatifinalari olan bir fflozoftu*

Galieo focuklu§unda bo$ vokltlerlnl kuguk a raff a r ve making far yaparak geglrir ve yap- tifii atetlerfe okul arkada^fanm egfendirir ve hayrette birakirdi. Babasi gocukdakl sokh dehamn i^arederini seiinleyerek, malt do rumu dverljll olmadj^i ha Ida, Galleo'yu

1581 de Pisa Unlversltesrne kaydettrrdi.

Gen$ otfjrencl Unlversiteye tip 6§renimi yapmak niyetiyle girmt$, fakat 6klid*ir> eser- lerW incefemek Galfeo'nun flkrinl diger ybnlere fevirmi$tl, Kafasinda oilman yeni gerfckierle keodinden gejen Galieo ubbi hi-

rakli ve basit geometri eserlerlrvden Ar$t- med'in fali^matarma geftL Okudu§ynu ga*

buk kavnyor, ckjrendlklerinl kendi gozlenv leriyle saglarnfa^finyordu, GdnDn gegertl felsefesi plan Aristo felsefeslm inceledl; ve onseklzinde bir gendn co^kunluSu ve sevin- cl iginde, Arista felsefealnln, daha o ya^to gdiune garpan, yanl^liklar ve tutarsizlikla- nm bularak bu konuyu kendisine entellek*

tuet av edindl Arfsto tarsftadarma saygistz- U§a yakla^an bir $iddeEle saldtrdi ve bunla- rm yerlcjmi^ aksiyomfarmta kar$i kendl mamik? flklrleriyle furUnO. Ve Artstocular kendi flkirierml kabute yana^maymea de- neylerle tbzlerlnl dogrulamak yoluna gltti.

1583'de katedralrn fatismdan sarkan jambarrm gidip gelmesinl seyrederken tier saliani^in, kapsami ne olorsa oisun, xaman suresi bakrmmdan WrbtrJne e?lt olducjunu farkcdsrck, gergak zaman blfumU If In sar- kafm degefini ke$fellL Vine bu tarihlerde, hidrostatik denge konusgndakl fali^malan- na ba$ladl. Fakat# ba^tica Ilglsi matemailk

idi ve 1589 de Pisa Oniversltesinde Mate*

matik Profesdri) otdu. Bunden sonra da e§*

ri duran Pisa Kutesinde me$hur derseytni yapu,

Arlsto doktrininin mekamkle ilgili ak- sfyonlarmdan biri, du$mekte otan iki cislm- den agir damn yere btekinden da ha 6nce du^ecegi ve eisimlerrn du$me hizlarmm agtr- hklanyla orantfh ofdu§u Idl, Ate$ll geng fl- lozof bununla a lay ettl ve biitiin cislmterln, farkli bir atmosfer dirend olmadigi takdir- de, aym yukseklJkten ayni zamanda du$e- ceklerini llerl sUrdii. Aristo taraftarlannm iteri gelenlerint toplayarak rie demek istedi-

§lnl gosterdL Mustehzl bir tavirla Pisa ku- lesinln tepesine gikti ve farkh ajirlrkta Iki cismi a^agiya biraktu Dufmanlan iki dsmin aym zamanda topraga degdiglni kendi goz- leriyle gordiiler. Galieo zeferinden emfn a$a- giya indi ve hay ret ve nef retie dU$man la¬

ri nm karanni ijitti. Ansto'cular gayet soguk- kanli, bu sonucu bifinmeyen ba$ka bir ne- dene bagladtlar ve inanglarmda saralma- diiar. Buna ragmen Galieo fizikte deem I i bir prensip ke^fetmifth Galfeo 1st ifa edip Floransaya gekilmege 2orlandrf fakat gltme*

d* ve 1592 de Padua'ya profesdr olarak atandi. Art«k unO biJtun Avrupaya yayi11- yordu, 1604 de [Igisinl astronomlye ydneltth Bu tarlhte astronomlann iIgisinl gekep yeni bir yifdiz be1lrrni$tL Bazilan bumrn bir meteor oldugunu soylerken, digerleri agtkga

$a$kindi.

Ka label ik konferans salonlarmda Galieo bunun bir meteor olmadigi m ve diger sa- bit yildiziar gfbl bMinen gune$ sisteminin sintrian btesinde butundugunu i spat I ad i. Ko- nu gok ilgi gekmi| v© bi pierce Galieo'- yu dlnlemege ko^mu^tu. Seionlar tikhm tik- lim doluyor, Insaniar Galieo'yu i^itebilmek amaayla birbiri uzerme yigilmi^ adeta no¬

tes almadan bekle^iyorlardu Salonda her a mi f tan insan vardt; soylular, a$a§i tabaka-

SiZ DE

YAPABlURSiNlZ ?

£ahfma odesi veya oturma octasi f^in basil ve gfrrel kltaphk, Boyutlan vert

Ion ishtalar timtii olablllr* ipin ve zirtcirm ge^ecegl her tahla Qstttndekl ddn ddikton b«fka bir i sterna ihtiya^

go star may on bu pro}*, on Fazio yonm siialNk bir {ah;ma gerokiirecektlr.

lardan kifller; askerler, zenginlerr fakirlsr;

herkes hareketsiz, nefesleHm tutmu§, sade- ce dinleyen bir kalabahk, Gelenlerin arka-

st kesllmiyor, her an yen? kinder iced glrme- ge ujjraftyordu. Nlhayet Galieo konufmasi- m agk havada yapmak zorunda kaldi,

Ger^ekten garpicj bir gdrOnttL Gone*

kavruk topragi ve buyUk Insan kalabaligmi isitiyor, BUyOk filozof bir frepe iizerlnde*

Orta boylu, kaba fakat uyumlu bir yaptya sahlp. Safari hemen hemen kirmizi, gdzle- H Insam delip gegiyor. Yakiflkh denames, CunkO burnu gen if ye yassi; fakat konuf- tuk^a yOzu canh anlaumtar kazamyor ve gOzelfefiyor, Dinleyidler her kelimeyl yutar- casina dinllyorlar ve konufmasi bilincts Go- Heo dlnleyldlerinh devamli gozJeri bnUnde buftman bttyOk harlkalan unutarak gegid bir ofay uzerinde bu kadar cofkunluk gps- terdikleri [gin, azarlamak diretlnl gosterh yor.

Gatleo artrk kuramlanm yaymlamajja bafladi. Mekanik kqnusunda, Hareket ko*

nusunda, ©vrenin slsteml konusunda, $es ve ktmujma, r$*k ve renk konusimda eser- ler yeziyordu* Ve Ifi09'da bOyDk sansasyon of du, By yiida Galieo but On dzeIHgl uzak dsimferl yakindan g&steren acalp bfr optik aietin varli^mf Deneyler yaptr, yapti-

£jtm bozdu, yenlden denedh Ve sonunda bir fiktr geldi akltna. Biri konveks (difbtikey), digeri konkav (IgbOkey) iki cam yapU, Bun- lan kurjun bir itJpOn hirer ucuna yertef- Hrdi. Camdan bakti*,. Eureka; buldum.,.

Afet tamamdi, Galieo bir teteskop yapmif ve goklerln buyuk kitabini okuyacak hark kuWde bir pen cere agmifti gfiklere.

GaHeo yapngi yen! aletj Venedige go- tOrdii ve Sena toys sundu. Sena to, GaNeo'ya bayou boy unco Padua'da profesdrIOk hak- ki tamyarak ve Ocretml 520'den 1,000 ftorf- no yOkselterek mukdfailandirdi.

Teleskop aylarca biiyuk sansasyon ya- rattle Halkm cofkunlugu giigmlik derecesine iilajtl- Yuderee, blnterca klf! sihlrl* atari gdrmek igfn Galltoo'mm evine akin MIL Ni-

hayei bir gUn bir arkadaft teteskopo St.

Mark kuleslne gikarabifdl. Burada Galileo, mOdahale otmaksizm yen! aletini kulfanabi*

lecektL Fakat, sokaktan gegen kalabalik bir grup tarafindan tanrndr Oyle bir heyecan ve cofkunfuk has*! oldy kl, kalobahk harh ka tupCi ©line gegirdi ve sabrrsiz deneyciyi alti saat i^inden alikoydu, ta k) herkes ate*

tin etkHerrni hirer hirer gbrene kadar.

Arttk Galieo, geH$tirf1mi? bir teleskop lie diinyayi *afirtacak, astronomi bllmtnl barton sona degi^tirecek ve pe^Inden kendl yo^antisi igln her fttrtp feliketl getirecek olan bulosiarim yapmaga koyutdu.

Inamimai bir saving iglnde ayin yO- zeyindekl dag siralanni ve derin gukurfari ke^fetth Evfnii* tepesindekt kOgOk odastnm karanlik sOkOnu Iglnde, durmadan oniin*

dek! muazzam gbkleri l2liyordy. Pleiacfes'de- ki (Sureyya Burcu) yddrzlann saytsmi kej- fetth Jupi ter ©trafmda ddnen I kind dere- cede ddrt gezegen ofdugunu buldu ve Sa- tiirn yiidmrtm ve ha!ka!annm yenne alt *!k If are! lari atde «ttl.

Pefipefine yayinladjgi bu butgflar bU*

yiik bir protesto firtmasi yorattr ve Galleo kendislni bir rijrtl dOfmanla gevrifmff bul¬

du. 8azr!arif kendinden once yapilmif olan kefiflerl kendisfne maletmekle sugluyor, ba- zifari Ise doktrinierrnin Klisaye korfr oldu- fluhu fieri surliyordu.

161 Tde Galleo Romaya gitti ve biiyOk itibar gorcHi. DOfmonlik henuz amacim ger*

geklef U remem Eft*, gunkO prensfer, kardinah ler, yOksek rOtbell klise adamlan devrm bu entelfektOel devini karfdamak uzere kof- muflardi, Yemnda en iyl teleskopunu tafi- yan Galleo, bu segkln kifilere en son bui- gusunu, gOneffn yilzOndekf tekelerl goster- dL

Gaiieo*nun ^alifma fevkl, olaylara nti- fuz etme kablliyeti ve adcta fanatizme va-