SU KAYNAKLARININ KALİTE VE MİKTAR OLARAK KORUNMASI VE İZLENMESİ GRUBU ÇALIŞMA BELGESİ

(1)

SU KAYNAKLARININ KALİTE VE MİKTAR OLARAK KORUNMASI VE İZLENMESİ GRUBU

ÇALIŞMA BELGESİ

T.C.

TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI 1. SU ŞURASI

(2)

Su Kaynaklarının Kalite ve Miktar Olarak

Korunması ve İzlenmesi Grubu Çalışma Belgesi 1

İÇİNDEKİLER

Sayfa

İÇİNDEKİLER………..………1

TABLOLAR DİZİNİ ... 3

ŞEKİLLER DİZİNİ ... 4

YÖNETİCİ ÖZETİ ... 1

1. SU ŞURASI YÜRÜTME KURULU ÜYELERİ VE FAHRİ ÜYELER ... 3

1. SU ŞURASI GENEL SEKRETERLİK MAKAMI ... 4

ÇALIŞMA GRUBU ÜYELERİ ... 5

GİRİŞ ... 10

ÇALIŞMA GRUBUNUN MAKSADI ... 12

ÇALIŞMA GRUBUNUN KAPSAMI ... 13

YASAL DAYANAK ... 14

HAZIRLANMA SÜRECİ ... 15

MEVCUT DURUM ... 16

1. Ulusal ve Uluslararası Mevzuat ... 16

1.1. Ulusal Mevzuat ... 16

1.2. Uluslararası Mevzuat ... 20

1.3. Türkiye’de Su Yönetimi Konusundaki İdari Yapı ... 21

2. Su Kaynaklarının Miktar Açısından Mevcut Durumu ... 23

2.1. Havzalarda Su Miktarı İle İlgili Mevcut Durum ... 23

2.2. Türkiye’nin Mevcut Su Potansiyeli ... 27

2.2.1. Yerüstü Suları Mevcut Su Potansiyeli ... 27

2.2.2. Yeraltı Suları Mevcut Su Potansiyeli ... 36

2.2.3. Su Kaynaklarının Sektörel Durumu ... 47

2.2.4. Su Kaynaklarının Miktar Olarak Korunmasına İlişkin Yürütülen Çalışmalar ... 51

3. Su Kaynaklarının Kalite Açısından Mevcut Durumu ... 58

3.1. Su Kaynaklarının Mevcut Durumu ... 58

3.2. Su Kaynaklarının Mevcut Kalitesi ... 65

3.3. Türkiye’deki Su Kaynaklarında Gerçekleştirilen Su Kalitesi ve İyileştirmeye İlişkin Yürütülen Çalışmalar ... 76

4. Su Kaynaklarının Kalite ve Miktar Açısından İzlenmesine İlişkin Mevcut Durumu ... 94

4.1. İzleme Konusunda Mevcut Durum ... 94

4.1.1. Yerüstü Suları ... 94

4.1.1.1. Kurumsal Yapılanma ve İzleme Altyapısı (Laboratuvar, Cihaz ve Personel Altyapısı) ... 94

4.1.1.2. DSİ Genel Müdürlüğü İzleme Çalışmaları ... 97

(3)

4.1.1.3. Biyolojik İzleme ... 99

4.1.1.4. Hidromorfolojik İzleme ... 104

4.1.1.5. İzleme Verilerinin Değerlendirilmesi ... 107

4.1.2. Yeraltı Suları Kalite İzlemeleri ... 108

4.1.3. Yeraltı Suları Miktar İzlemeleri ... 113

4.1.4. Ulusal Su Bilgi Sistemi (USBS) ... 116

4.1.5. İzleme ile İlgili Yürütülen Çalışmalar ... 118

4.2. İzleme Programları ... 131

4.2.1. Temel Yönetim Birimi Olan Su Kütlelerinin Yönetimi ... 131

4.2.1.1. Su Kütlerinin Belirlenmesi ... 131

4.2.1.1. Su Kaynakları Üzerindeki Baskılar ... 133

4.2.2. İzleme Programlarının Hazırlanması ... 134

4.2.2.1. İzleme Türleri ... 134

4.2.2.2. İzleme Noktalarının Seçimi ... 135

4.2.2.3. İzleme Parametrelerinin ve Sıklıklarının Belirlenmesi ... 136

DAHA ÖNCE YAPILAN ŞURALARDA ALINAN KARARLAR ... 137

DARBOĞAZLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ... 139

1. Su Kaynaklarının Miktar Açısından Korunmasında Karşılaşılan Darboğazlar ve Çözüm Önerileri ... 139

2. Su Kaynaklarının Kalite Açısından Korunmasında Karşılaşılan Darboğazlar ve Çözüm Önerileri ... 143

3. Su Kaynaklarının Kalite Ve Miktar Açısından İzlenmesinde Karşılaşılan Darboğazlar ve Çözüm Önerileri ... 148

POLİTİKA/STRATEJİ VE EYLEMLER ... 151

KAYNAKLAR ... 172

(4)

TABLOLAR DİZİNİ

Tablo 1. Ülkemizde yağış, nüfus ve su potansiyeline ait genel bilgiler ... 25

Tablo 2. Falkenmark Su Stresi İndeksi ... 26

Tablo 3. Havza bazlı yerüstü suyu potansiyeli ... 28

Tablo 4. DSİ Genel Müdürlüğü yerüstü suyu izleme istasyon ve adetleri ... 31

Tablo 5. DSİ Bölge Müdürlükleri kaynak sayısı, ortalama toplam boşalım bilgileri ... 42

Tablo 6. Konya ve Ergene Havzaları ölçüm sistemi durumları ... 43

Tablo 7. Havzalara göre yeraltı suyu işletme sahası ilanı sayısı ... 43

Tablo 8. Konya Havzasında 2008-2012 yıllarında tespit edilen belgesiz kuyular ... 45

Tablo 9. Havzalara göre sulama kooperatif bilgileri ... 46

Tablo 10. Yerüstü ve yeraltı sularının sektörel su kullanım dağılımları ... 48

Tablo 11. Yerüstü sularının sektörel ve havza ölçekli kullanımı ... 49

Tablo 12. Yeraltı suyu Havza ölçekli beslenim, emniyetli rezerv ve tahsis durumu ... 50

Tablo 13. Yeraltı Suyu Kütlelerinin Durumunun Değerlendirmesinde Uygulanan Testler ... 73

Tablo 14. Yeraltı suyu kütlelerinin miktar ve kalitesinin belirlenmesi konusunda gerçekleştirilen proje çıktılarının özeti (SYGM,2021) ... 82

Tablo 15. İzleme çalışmaları yürüten kurumlar ve izleme ortamları ... 95

Tablo 16. Laboratuvar altyapı bilgileri ... 96

Tablo 17. Havzalardaki yerüstü suyu izleme noktaları sayısı ... 99

Tablo 18. Su kaynaklarının miktar olarak korunmasındaki darboğazlar ve çözüm önerileri ... 139

Tablo 19. Su kaynaklarının kalite olarak korunmasındaki darboğazlar ve çözüm önerileri ... 143

Tablo 20. Su kaynaklarının kalite ve miktar olarak izlenmesindeki darboğazlar ve çözüm önerileri ... 148

(5)

ŞEKİLLER DİZİNİ

Şekil 1. Türkiye’de su yönetimi konusunda doğrudan veya dolaylı yetkili

kurumlar ... 22

Şekil 2. Türkiye geneli yıllara göre yağış dağılımı (MGM) ... 23

Şekil 3. Yıllık toplam yağış dağılımı (MGM) ... 24

Şekil 4. Havzalardaki su stresi mevcut durum ve 2050 yılı için öngörülen durum ... 27

Şekil 5. Ülkemizdeki 25 hidrolojik havza ... 28

Şekil 6. Havzalar ve alansal dağılımları ... 29

Şekil 7. Havzalardaki ortalama doğal akım değerleri ... 30

Şekil 8. Havzalardaki ortalama verim ... 30

Şekil 9. Ülkemizdeki hidrometeorolojik gözlem ağı ... 31

Şekil 10. Yerüstü suyu izleme ve portale aktarılma örnekleri ... 32

Şekil 11. Sulama tesisi ölçüm örneği ... 33

Şekil 12. Akım tahmin modeli şematik gösterimi ... 33

Şekil 13. Havzalara göre yeraltı suyu rezerv durumu ... 36

Şekil 14. Havzalara göre rezerv durumu ... 37

Şekil 15. Havza ölçekli hidrojeolojik etüt çalışmaları ... 38

Şekil 16. DSİ Jeoteknik Hizmetler ve YAS Dairesi Başkanlığı hidrojeolojik etütleri ... 38

Şekil 17. 2020 yılı sonu itibariyle yeraltı suyu kütle çalışmaları ... 39

Şekil 18. Rasat kuyuları genel dağılım haritası ... 40

Şekil 19. Havzalardaki otomatik seviye ölçüm sistemleri adedi ... 41

Şekil 20. DSİ yeraltı suyu tahsisine kapalı-açık sahalar ... 44

Şekil 21. Kooperatif sulama alanları: kapalı-açık sistem ... 46

Şekil 22. ÇED faaliyetleri ... 47

Şekil 23. Yeraltı sularının sektörlere göre tahsisi ... 50

Şekil 24. Yıllara göre tarımsal ilaç kullanımı (Kaynak: TÜİK, 2020) ... 60

Şekil 25. Yıllara göre gübre kullanım miktarı (Tarım ve Orman Bakanlığı, 2019) ... 60

(6)

Şekil 26. Türkiye’de 2019 yılı hayvan sayıları (TÜİK, 2020) ... 61

Şekil 27. Evsel atıksuyun arıtılma durumu (TÜİK, 2016) ... 63

Şekil 28. Atıksu arıtma tesisi ile hizmet verilen belediye ve nüfus oranı (%) (TÜİK, 2018) ... 64

Şekil 29. OSB'ler dâhil imalat sanayi işyerlerinden kaynaklanan endüstriyel atıksuyun arıtılma durumu (TÜİK, 2016) ... 65

Şekil 30. Nihai su durumunun belirlenmesi ... 67

Şekil 31. 12 havzada kimyasal su kalitesi havza bazlı dağılım grafiği (%) ... 68

Şekil 32. 12 havzada kimyasal su kalitesi havza bazlı dağılım grafiği (%) ... 68

Şekil 33.12 havzada ekolojik su kalitesi havza bazlı dağılım grafiği (%) ... 69

Şekil 34. 12 havzada ekolojik su kalitesi dağılım grafiği (%) ... 69

Şekil 35. 13 havzada su kalitesi dağılım grafiği (%) ... 70

Şekil 36. 13 havzada su kalitesi dağılım grafiği (%) ... 70

Şekil 37. Eşik Değer Belirleme Metodolojisi ... 71

Şekil 38. Yeraltı Suyu Kütlelerinin Durum Belirleme Metodolojisi ... 72

Şekil 39. Yeraltı Sularının Durum Değerlendirmesi ve Tedbirler Programının Belirlenmesinde Esas Alınan Yöntem ... 74

Şekil 40. 12 havzada YAS kalitesinin havza bazında dağılımı (%) ... 75

Şekil 41. 12 havzada YAS kalitesinin dağılım grafiği (%) ... 75

Şekil 42. 2020 yılı itibariyle izleme döngüsü ... 98

Şekil 43. Su kütlesi kategorilerine göre izlenen biyolojik kalite bileşenleri .... 103

Şekil 44. GIS Cloud sistemi ile Kızılırmak Havzası etüt çalışmasında yapılan kuyu ve kaynak tespiti ile kalite ve miktar izleme çalışmaları ... 115

Şekil 45. DSİ Jeoteknik Hizmetler ve YAS Dairesi Başkanlığı miktar izleme sistemi ... 115

Şekil 46. DSİ Jeoteknik Hizmetler ve YAS Dairesi Başkanlığı paylaşım formatı ... 116

Şekil 47. DSİ Jeoteknik Hizmetler ve YAS Dairesi Başkanlığı Seviye Grafiği ... 116

Şekil 48. Tarımsal Kaynaklı Kirlilik İzleme ağı (Nitrat Bilgi Sistemi) ... 123

(7)

KISALTMALAR/SİMGELER

AAT: Atıksu Arıtma Tesisi AB: Avrupa Birliği

AGİ: Akım Gözlem İstasyonu

BMÇMS-COP 12: Birleşmiş Milletler Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi 12. Taraflar Konferansı

BSGM: Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü CBS: Coğrafi Bilgi Sistemleri

ÇED: Çevresel Etki Değerlendirmesi ÇEM: Çölleşme ve Erozyonla Mücadele ÇKS: Çevresel Kalite Standardı

ÇKSD: Çevresel Kalite Standartları Direktifi ÇRL: Çevre Referans Laboratuvarı

ÇŞB: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

ÇYGM: Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü DEA: Düzenleyici Etki Analizi

DEMİS: Dinamik Erozyon Modeli ve İzleme Sistemi DKMP: Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü DSÇD: Deniz Stratejisi Çerçeve Direktifi

DSİ: Devlet Su İşleri ED: Eşik Değer

EKÖK: Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrolü FAO: Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı GGİ: Göl Gözlem İstasyonu

GMTY: Günlük Maksimum Toplam Yük HES: Hidroelektrik Santral

HKEP: Havza Koruma Eylem Planları

IPPC: Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrolü Direktifi İSKİ: İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi

(8)

KASKİ: Kayseri Su ve Kanalizasyon İdaresi KGİ: Kar Gözlem İstasyonu

MET-ESD: Mevcut En İyi Teknik Bazlı Emisyon Sınır Değerleri MGİ: Meteoroloji Gözlem İstasyonu

MGM: Meteoroloji Genel Müdürlüğü NHYP: Nehir Havza Yönetim Planı

RUSLE: Revised Universal Soil Loss Equation SB: Sağlık Bakanlığı

SÇD: Su Çerçeve Direktifi SUEN: Su Enstitüsü SVT: Su Veri Tabanı

SYGM: Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

TAGEM: Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü TAKK: Teknik Araştırma ve Kalite Kontrol Dairesi Başkanlığı TOB: Tarım ve Orman Bakanlığı

TRGM: Tarım Reformu Genel Müdürlüğü

TÜBİTAK: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu

TÜBİTAK MAM: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Marmara Araştırma Merkezi

TÜİK: Türkiye İstatistik Kurumu

TÜRKAK: Türkiye Akreditasyon Kurumu

TVKGM: Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü UHYS: Ulusal Havza Yönetimi Stratejisi

USBS: Ulusal Su Bilgi Sistemi

UTEM: Uluslararası Tarımsal Eğitim Merkezi Müdürlüğü YAS: Yeraltı Suları

YSD: Yeraltı Suyu Direktifi YÜS: Yerüstü Suları

(9)

YÖNETİCİ ÖZETİ

Su; canlı yaşamın vazgeçilemez bir unsuru olan sınırlı bir doğal kaynaktır.

İnsanlık tarihi boyunca, medeniyetlerin su kaynaklarının kullanımı ile doğrudan bir ilişki içerisinde olduğu bilinmektedir. İnsanoğlunun suyu, yaşamsal faaliyeti için içme suyu amaçlı, temizlik, tarım, ulaşım, teknoloji (su değirmenleri, buhar makinaları, v.b.) maksadıyla ilk yıllardan itibaren yoğun bir şekilde kullandığı bilinmektedir. Kurulan medeniyetlerin su kaynaklarına yakın bölgelerde olması ve yaşam kalitesinin artırılması için sudan her geçen gün daha fazla faydalanıldığı görülmektedir. Bu kullanım suyun doğal çevrimi ve doğanın özümseme kapasitesi nedenleriyle, temiz su kaynaklarına ulaşımda son yüzyıla kadar sorun olmadan devam etmiştir. Ancak, artan nüfus, sanayileşme, iklim değişikliği, yaşam kalitesinin artması, gerekli önlemlerin alınmaması ve su kullanımında yeterli bilinç düzeyinin oluşmaması, su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımında ciddi sorunları ortaya çıkarmıştır.

Su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımını mümkün kılan iki önemli bileşen vardır: Bunlar, “suyun miktarı (niceliği/potansiyeli)” ve “suyun kalitesi –(niteliği)”dir.

Suyun yararlı kullanımı, ancak bu iki bileşenin aynı anda uygun koşullarda sağlanması ve izlenmesi ile gerçekleştirilebilir.

Ülkemizin bulunduğu bölgenin yarı kurak bir iklime sahip olması, ülke nüfusunun belirli bölgelerde yoğunlaşması, en fazla suya ihtiyaç duyulan tarımsal alanların en kurak bölgelerde yer alması gibi nedenlerden dolayı, suyun miktar açısından yeterli ve dengeli dağılımından söz etmek mümkün değildir. Bunun yanı sıra, yaşamsal faaliyetler için suyun miktarı kadar uygun nitelikte olması büyük önem arz etmektedir. En son Marmara Denizi’nde karşılaşılan deniz salyası (müsilaj) sorunu, sanayi bölgelerinin ve nüfusun belirli alanlarda yoğunlaşması neticesinde, su kalitesinin o alanlarda en fazla etkilendiğini bizlere göstermektedir.

Su kaynaklarını miktar ve kalite açısından korumak için mevcut yasal ve idari yaklaşımların, su kaynaklarımızı korumada yetersiz kaldığı ve yeni bir yaklaşımla koruma-kullanma dengesini oluşturmamız gerektiğini bizlere göstermektedir. Su kaynaklarının korunması, temini, taşınması, kullanılabilir hale getirilmesi, oluşan atıksuyun arıtılması ve bertarafı aşamalarının tümünün bütünleşik bir yönetim sistemi

(10)

çerçevesinde düşünülmesi gerekmektedir. Ülkenin tüm su havzaları ve kaynakları için tek bir koruyucu yönetmelik yerine, her bir bölgenin kendine özgü durumunu dikkate alan bir yaklaşım uygulanmalıdır. Ülkemiz yer üstü ve yer altı su kaynaklarının daha etkin ve verimli bir şekilde korunması ve yönetilmesi için, AB üyesi ülkelerin yol haritası olarak kabul ettikleri “2000/60/EC sayılı Su Çerçeve Direktifi (SÇD)”nin uyumlaştırılması, sektörel bazlı deşarj standartları yerine, alıcı ortam bazlı deşarj standartlarına bir an önce geçişin yapılması gerekmektedir.

Su kaynaklarının miktar ve kalite açısından izlenmesi, su kaynaklarının korunması ve yönetimi açısından karar alma süreçlerinde çok önemlidir. Sorunların doğru tespiti ve uygulanabilir tedbirlerin belirlenmesi açısından sürekli izleme gereklidir. Su kaynaklarında oluşabilecek değişikliklerin takibi, belirlenen tedbirlerin uygulamalarındaki aksaklıkların tespiti ve tümüyle su kaynaklarının korunmasında kesintisiz ve sürdürülebilir izleme faaliyetleri yürütülmelidir.

Su kaynaklarının miktar ve kalite açısından korunması ve izlenmesi için alınacak önlemlerin, geliştirilecek politikaların, yasal, idari ve teknik olmak üzere üç boyutlu olarak planlanması ve uygulanması gerekmektedir. İdari yapıdaki uyumsuzluklar, ülkemize uygun olmayan yasal mevzuat, yetersiz ve uygun olmayan teknik uygulamalar, su kaynaklarının korunmasında sorun çıkarmaktadır. Oluşan bu sorunların çözümü için yasal, idari ve teknik çözüm önerileri ayrı ayrı ve birbirini tamamlar nitelikte geliştirilmelidir.

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, 1. Su Şurası Su Kaynaklarının Kalite ve Miktar Olarak Korunması ve İzlenmesi Çalışma Grubunun hazırlamış olduğu bu raporda, öncelikle mevcut durum ve geçmişte yapılan çalışmalar verildikten sonra, ülkemizde bu alanda karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri belirlenmiştir. Çalışma grubunun önerilerin uygulanması ile ülkemizdeki yeraltı ve yerüstü su kaynaklarının miktar ve kalite açısından korunması ve izlenmesinde yeni bir bakış açısının geliştirileceği ve koruma kullanma dengesinin daha sürdürülebilir olacağı inancıyla, bu çalışma belgesi hazırlanmıştır.

Anahtar Sözcükler: Su kaynakları, miktar, kalite, izleme.

(11)

1. SU ŞURASI YÜRÜTME KURULU ÜYELERİ VE FAHRİ ÜYELER

YÜRÜTME KURULU Tarım ve Orman Bakanlığı

Bakan Yardımcısı Akif ÖZKALDI

Tarım ve Orman Bakanlığı

Strateji Geliştirme Başkanı Özgür Akif TEL Türkiye Ziraat Odaları Birliği Genel

Sekreteri Hasan Hüseyin COŞKUN

Ege Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Necdet BUDAK Tarım ve Orman Bakanlığı

Su Yönetimi Genel Müdürü Bilal DİKMEN

Tarım ve Orman Bakanlığı

Devlet Su İşleri Genel Müdürü Kaya YILDIZ Tarım ve Orman Bakanlığı

Türkiye Su Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Ahmet Mete SAATÇİ FAHRİ ÜYELER

TBMM Çevre Komisyonu Başkanı Muhammet BALTA TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı Cevdet YILMAZ TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri

Komisyonu Başkanı Prof. Dr. Yunus KILIÇ

T.C. Cumhurbaşkanlığı

Yerel Yönetim Politikaları Kurulu Başkanı Prof. Dr. Şükrü KARATEPE T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Bakan Yardımcısı Prof. Dr. Mehmet Emin BİRPINAR

T.C. İçişleri Bakanlığı

Bakan Yardımcısı İsmail ÇATAKLI

T.C. Sağlık Bakanlığı

Bakan Yardımcısı Doç. Dr. Tolga TOLUNAY

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı

Tarım Reformu Genel Müdür V. Kerim ÜSTÜN Türkiye Belediyeler Birliği Başkanı Fatma ŞAHİN

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanı Mustafa Rifat HİSARCIKLIOĞLU

(12)

1. SU ŞURASI GENEL SEKRETERLİK MAKAMI Şura Görevi Adı Soyadı Unvan

Genel Sekreter Mustafa UZUN Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Genel Müdür Yardımcısı Genel Sekreter

Yardımcısı Satuk Buğra FINDIK Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Daire Başkanı

Genel Sekreter

Yardımcısı Nazmi KAĞNICIOĞLU Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Daire Başkanı

Yardımcı Personel Şeref DAĞDELEN Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Tarım ve Orman Uzmanı

Yardımcı Personel Fatma SAĞDIÇ Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Tarım ve Orman Uzmanı

Yardımcı Personel Yasemin CEYHAN KOCA Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Tarım ve Orman Uzmanı

Yardımcı Personel Elif KOCAMAN Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Yüksek Biyolog

Yardımcı Personel Tuğkan TANIR Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Çevre Yüksek Mühendisi

Yardımcı Personel Halil İbrahim DERTLİ Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Biyolog

Yardımcı Personel Murat Can KAYABAŞ Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Hidrojeoloji Yüksek Mühendisi

(13)

ÇALIŞMA GRUBU ÜYELERİ

No Çalışma Grubu Üyesi Adı,

Soyadı Kurum/Kuruluş

1 Prof. Dr. Sinan UYANIK Bursa Teknik Üniversitesi

2 Zakir TURAN TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

3 Dr. Ayhan KOÇBAY TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü

4 Nermin ANUL TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

5 Burcu CÖMERT TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

6 Hümeyra BAHÇECİ TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

7 Emre ÇUR TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

8 Murat Mert TOKLU TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü

9 Çiğdem İYİGÜN TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

11 Esra ŞILTU TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

12 Özgür ÇAKMAK TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

13 Ebru DOĞANAY TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

14 Osman Şerif GÜLTEKİN TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü 15 Sevil BOLAT UÇAR TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü 16 Neşat Onur ŞANLI TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

17 Gizem KIYMAZ TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

18 Suna Ekin ŞAHİN TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

19 Ozan SOYTÜRK TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

20 Caner GÖK TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

21 Ersin YILDIRIM TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

22 Tolga ÇETİN TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

23 Zülbiye DURGUN TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

24 Tuğçe AKGÖZ TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

25 Hale ONBAŞLI TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

26 Furkan YILMAZ TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

27 İl Bilge Aslıhan OKUMUŞ TOB-Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü 28 Dr. Nurgül KOYUNCU TOB-Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü

(14)

29 Haluk ERSAN TOB-Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı

30 Rukiye KELEŞ TOB-Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü

31 Ahmet ŞENDAĞLI TOB-Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü

32 Mikdat ÖZMEN TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 33 Dr. Aysun ELEMAN TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 34 Nermin ARSLAN TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 35 Fatih EKMEKÇİ TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü

36 Melih KAYAL TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü

37 Elif Tuğçe AKSUN

TÜMERKAN TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü

38 Çiğdem YÜCEL TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 39 Aylin Civan ERDOĞAN TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 40 Elçin KABADAYI TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 41 Zafer ÖZTEKİN TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 42 Elif AKYILDIZ TOB-Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel

Müdürlüğü

43 Leyla KIRAÇ TOB-Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü

44 Dr. Müge KOSER ELİÇİN TOB-Hayvancılık Genel Müdürlüğü 45 Ömer Bedir ERDEM TOB-Hayvancılık Genel Müdürlüğü

46 Füsun ÇELİK TOB-Şeker Dairesi Başkanlığı

47 Selime ÖZCAN TOB-Tarım Reformu Genel Müdürlüğü

48 Dr. Soner ÇETİNKAYA TOB-Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü

49 Perihan TARI AKAP TOB-Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü

50 Burcu YAZICI TOB-Türkiye Su Enstitüsü

51 Dr. Lale ÇALIŞKAN TOB-Uluslararası Tarımsal Eğitim Merkezi Müdürlüğü

(15)

52 Ahmet Sinan ÇALIŞKAN TOB-Uluslararası Tarımsal Eğitim Merkezi Müdürlüğü

53 Dr. Mesut GÖLBAŞI TOB-Uluslararası Tarımsal Eğitim Merkezi Müdürlüğü

54 Ali Hakan BALMAN ÇŞB-Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü 55 Muhsine MISIRLIOĞLU ÇŞB-Tabiat Varlıklarını Koruma Genel

Müdürlüğü

56 Hanife Ayla ÇELENK Ankara Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü

57 Emre KOTAN Erzurum Büyükşehir Belediyesi

58 Serdar BİLGİÇ Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü 59 Fazilet MALİK Kayseri Büyükşehir Belediyesi Su ve

Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü

60 Nuri GÜVEN Konya Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü

61 Serdar ALDEMİR Muğla Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü

62 Hakan KILINÇ Trabzon Büyükşehir Belediyesi İçmesuyu ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü 63 Mehmet AÇIKGÖZ Alka İnşaat Çevre San. Tic. Ltd. Şti.

64 Mustafa ŞAHİN Çınar Mühendislik Müşavirlik A.Ş.

65 Hüseyin TEKİN ENCON Çevre Danışmanlık Ltd. Şti.

66 Aydın Emre AYAN Fugro-Sial Yerbilimleri Müş. ve Müh. Ltd. Şti.

67 Prof. Dr. Ayşe Nilsun DEMİR Ankara Üniversitesi

68 Prof. Dr. Cüneyt Nadir SOLAK Kütahya Dumlupınar Üniversitesi 69 Prof. Dr. Galip YÜCE Hacettepe Üniversitesi

(16)

70 Prof. Dr. M. Tahir ALP Mersin Üniversitesi 71 Prof. Dr. İrfan YOLCUBAL Kocaeli Üniversitesi 72 Prof. Dr. M. Tahir

NALBANTÇILAR Konya Teknik Üniversitesi

73 Prof. Dr. Mehmet ZENGİN Selçuk Üniversitesi

74 Prof. Dr. Melih Ertan ÇINAR Ege Üniversitesi 75 Prof. Dr. Meriç ALBAY İstanbul Üniversitesi

76 Prof. Dr. Serdar GÖNCÜ Eskişehir Teknik Üniversitesi 77 Doç. Dr. Emre ALP Orta Doğu Teknik Üniversitesi 78 Doç. Dr. Özlem KARAHAN

ÖZGÜN İstanbul Teknik Üniversitesi

79 Dr. Öğretim Üyesi Gürçay

Kıvanç AKYILDIZ Pamukkale Üniversitesi

80 Muhammet TOĞUÇ Su Ürünleri Yetiştiricileri Üretici Merkez Birliği 81 Fazıl BAŞTÜRK Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği 82 Dursun ÖZDOĞAN TOB-Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü 83 Mustafa ASLAN TOB-Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü

84 Mustafa ÇETİN TOB-Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü

85 Merve GÜNDOĞDU TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 86 Hüseyin Onur ORUÇ TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 87 Zeki Kerem ÖZTÜRK TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü

88 Ümit KOÇ TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü

89 Adnan MORKOÇ TOB-Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 90 Dilek DERVİŞOĞLU İÇEL TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

91 Gülen MALKOÇ TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

92 Tuba ÖZDEMİR TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

93 Özgür GÜNHAN TOB-Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

94 Yusuf GÜRBÜZ TOB-Tarım Reformu Genel Müdürlüğü

(17)

95 Faruk Pak TOB-Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü

96 Fatma ÖZKAY TOB-Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü

97 Görkem DAYANGAÇ ÇŞB-Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü

98 Nigar EYİT İstanbul Büyükşehir Belediyesi Su ve

Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü

99 Aylin KOSOK Çınar Mühendislik Müşavirlik A.Ş.

100 Kürşat YÜCEL Tümaş-Türk Müh.Müş. ve Müteahhitlik A.Ş.

101 Burhan SAKKAOĞLU Ambalajlı Süt ve Süt Ürünleri Sanayicileri Derneği

(18)

GİRİŞ

Su, yeryüzündeki hayatın varlığı için gerekli olan en önemli maddedir. Tüm canlılar, yaşamlarının devamı için suya ihtiyaç duyarlar. Aynı zamanda su yüzyıllar boyunca tüm medeniyetler için çok önemli bir doğal kaynak olmuş, bütün büyük uygarlıklar su kenarında kurulmuştur.

Dünya üzerindeki tatlı su miktarı sınırlı olmasına rağmen insan nüfusu özellikle son 150 yıldır büyük bir hızla artmaktadır. Bununla birlikte özellikle gelişmiş ülkelerde kişi başına düşen su tüketim miktarları ve sanayi tesislerinin sayısının ve çeşitlerinin artması ile endüstriyel su tüketim miktarları büyük oranda artış göstermektedir.

Bu kadar sınırlı bir kaynak olan tatlı su kaynakları, üzerindeki artan su talebi baskısına ilaveten tarımsal, endüstriyel ve evsel atık suların tehdidi altındadır. Bu nedenle yerüstü ve yeraltı su kaynakları, fosfor ve azot gibi besin maddeleri, inorganik tuzlar, ağır metaller ve kalıcı organik kimyasalların tehdidi altındadır. Özellikle son zamanlarda varlığını daha çok hissettirmeye başlayan küresel ısınma da tatlı su kaynaklarını olumsuz etkilemektedir.

Bilindiği üzere yeterli kalite ve miktarda tatlı su olmadan sürdürülebilir sosyo- ekonomik gelişme gerçekleştirilemez. Bu durumda gelecek nesiller için yapılması gereken su kaynaklarının değişik amaçlarla kullanımı ve birçok bitki ve hayvan için doğal habitat olduğu göz önünde bulundurularak suyun kimyasal, fiziksel ve biyolojik bütünlüğünü koruyup iyileştirmek yani su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimini sağlamaktır. Bunun için su kaynaklarını kalite ve miktar olarak tehdit eden unsurların su kaynaklarını etkilemeden kaynakta yok edilmesi en öncelikli adımdır. Su kaynaklarının etkilendiği durumda ise kalite ve miktarda bozulmaya neden olan baskı unsurunun belirlenmesi ve alınacak tedbirlerle sorunun çözülmesi esastır. Kalite ve miktarda gerçekleşen bozulmanın boyutu ancak suyun kimyasal ve ekolojik durumunu ortaya koyacak nitelikteki izleme programlarının uygulanarak elde edilen veri ile su kalitesinin doğru bir şekilde belirlenmesi yoluyla anlaşılabilir. Bu minvalde, Avrupa Birliğinin su kaynakları yönetimine ilişkin temel direktifi olan Su Çerçeve Direktifinin getirdiği Nehir Havzası Yönetim Planlaması süreci su kaynaklarının kalitesi ve miktarı ile ilgili

(19)

sorunların havza bazı ölçeğinde çözümü için getirilen önemli bir yaklaşımdır. Direktifin ulusal mevzuata aktarımı büyük ölçüde tamamlanmış olup mevzuatın uygulanması ile ülkemizde su kaynakları yönetiminde gelişmeler kaydedileceği öngörülmektedir. Hali hazırda Nehir Havza Yönetim Planları hazırlanmakta olup Planlar kapsamında havzanın su kalitesi ve miktar olarak durumu belirlendikten sonra havzadaki su kaynaklarını tehdit eden baskılara yönelik önlemler belirlenmektedir.

Bilindiği üzere su kaynaklarının kalite ve miktar olarak korunması ve bütüncül bir yaklaşımla yönetilmesi AB Mevzuatı dışında diğer uluslararası eylem yaklaşımlarıyla da gündeme getirilmiştir. Bunlardan ilki Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri olup, Temiz Su ve Sanitasyon konulu 7 Nolu Hedefi, Sudaki Yaşam konulu 14 Nolu Hedefi ve Karasal Yaşam konulu 15 Nolu Hedefi sürdürülebilir su yönetimin sağlanması ile ilgili hususları içermektedir. Aynı şekilde Avrupa Birliğinin 2050 hedefleri ve Çevre Eylem Planı kapsamında sağlıklı insanlar için sağlıklı çevre hedefine ulaşılabilmesi için de sürdürülebilir su yönetimi sağlanmalıdır. AB 2030 Biyoçeşitlilik stratejisi kapsamında sucul biyoçeşitlilik üzerindeki baskıların azaltılması ve bozulmuş ekosistemlerin restorasyonunun sağlanması için sürdürülebilir su yönetimi yaklaşımının uygulanması esastır.

Bu Çalışma Grubu kapsamında su kaynaklarının kalite olarak korunması, miktar olarak korunması ve kalite ve miktar olarak izlenmesi konuları ele alınmış olup, entegre su kaynakları yönetiminin gerçekleştirilebilmesi için gerekli adımlardan su kaynaklarının mevcut durumlarının belirlenmesi ve su kalitesindeki bozulmaların tespit edilerek buna neden olan kirletici kaynaklara yönelik çözümlerin oluşturulması konusunda yapılacaklarla ilgili bir yol haritası oluşturulması hedeflenmiştir. Bu konulardaki mevcut durum ve yaşanan darboğazlar ortaya konulmuş olup, sorunların çözümüne yönelik çözüm önerileri ile politika, strateji ve eylem planları ilgili kurum ve kuruluşların katılımı ile belirlenmiştir.

(20)

ÇALIŞMA GRUBUNUN MAKSADI

Kısa, orta ve uzun dönem su ile ilgili stratejilerinin belirlenmesi ve geleceğe ışık tutması amaçlanan 1. Su Şurası bünyesinde oluşturulan Su Kaynaklarının Kalite ve Miktar Olarak Korunması ve İzlenmesi Çalışma Grubu, su kaynaklarının korunması ile bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı; su kalitesinin ve miktarının yönetimi; su kalitesinin korunması; su kalitesinin ve miktarının SÇD gereklilikleri doğrultusunda izlenmesi konularında çalışmalar yapmaya ve stratejiler oluşturmaya yardımcı olacak kararların alınmasını hedeflemektedir.

Bu kapsamda, suyun önemli yöneticilerinden ve kullanıcılarından, akademisyenlerimizden, sivil toplum kuruluşlarından, tüm ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından, özel sektörden paydaşlar ile birlikte su kalitesi ve miktarının korunması, izlenmesi hususlarında yaşanan darboğazlar tespit edilerek bu kapsamda yönetim politikalarının belirlenmesi, stratejilerin geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

Ayrıca, su kaynaklarının kalite ve miktar olarak korunması ve izlenmesine dair konuların ilgili bütün taraflarla müzakere edilerek, daha verimli kullanılabilmesi amacıyla yapılması gereken faaliyetler konusunda da kritik kararlar alınması beklenmektedir.

(21)

ÇALIŞMA GRUBUNUN KAPSAMI

1. Su Şurası bünyesinde oluşturulan Su Kaynaklarının Kalite ve Miktar Olarak Korunması ve İzlenmesi Çalışma Grubu, ülkemiz yerüstü ve yeraltı su kaynaklanın SÇD gerekliliklerine göre nasıl izlenmesi gerektiğini, havza izleme programlarını, izleme altyapısını, izleme verilerinin değerlendirilmesini, izleme konusunda gerçekleştirilen çalışmaları, yerüstü ve yeraltı su kaynaklarımızın miktar ve kalite olarak mevcut durumunu, korunması için gerçekleştirilen çalışmaları, su yönetimi konusunda karşılaşılan darboğazları, bu darboğazlardan kurtulabilmek için gerekli çözüm önerilerini, çözüm önerilerinin hayata geçirilebilmesi için de uygulanması gereken stratejileri ve politikaları kapsamaktadır.

(22)

YASAL DAYANAK

17 Mayıs 2019 tarih ve 30777 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tarım Şurası Yönetmeliği doğrultusunda Bakanlığımızın kısa, orta ve uzun dönem su ile ilgili stratejilerinin belirlenmesi ve geleceğe ışık tutması maksadıyla Bakanlığımız tarafından I. Su Şurasının gerçekleştirilmesi planlanmıştır.

Bu kapsamda, Su Kaynaklarının Kalite ve Miktar Olarak Korunması ve İzlenmesi Çalışma Grubu oluşturulmuş, farklı üniversitelerden akademisyenler, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından, ulusal sivil toplum kuruluşlarından, büyükşehir belediyelerinden, su ve kanalizasyon idarelerinden temsilciler olmak üzere tüm paydaşlarla birlikte katılımcı bir anlayışla çalışmalar yürütülmüştür.

(23)

HAZIRLANMA SÜRECİ

Beştepe Millet Kongre ve Kültür Merkezi’nde Sayın Cumhurbaşkanı himayelerinde 29 Mart 2021 tarihinde gerçekleştirilen 1. Su Şurası Lansman ile Tarım ve Orman Bakanlığı 1. Su Şurası başlamıştır. Çalışmaların etkin bir şekilde yürütülmesi maksadı ile oluşturulan 11 çalışma grubu arasında yer alan Su Kaynaklarının Kalite ve Miktar Olarak Korunması ve İzlenmesi Çalışma Grubunun ilk toplantısı 05/05/2021 tarihinde belediyelerden, STK’lardan, özel sektörden, üniversitelerden ve ilgili kamu kurum/kuruluşlardan temsilciler olmak üzere geniş bir katılım ile gerçekleştirilmiştir. Söz konusu toplantıda 17/05/2019 tarih ve 30777 sayılı Tarım Şurası Yönetmeliği doğrultusunda Çalışma Grubu Başkanı, Başkan Yardımcısı ve Raportörler oy çokluğu ile seçilmiştir.

Çalışma Grubu Başkanı, Başkan Yardımcısı, Raportörler ve üyelerden oluşan bir çevrimiçi hızlı iletişim grubu kurularak etkin bir iletişim ağı sağlanmıştır. Bu vesile ile pandemi koşullarında Çalışma Grubunun tüm çalışmalarını aksamalara mahal vermeden yürütülebilmesi sağlanmıştır.

Çevrimiçi olarak en az haftada bir düzenlenen toplantılarda gündeme gelen hususlar raportörler tarafından tutanak haline getirilerek Şura Sekretaryasına ve Çalışma Grubu üyelerine iletilmiştir. Çalışma grubu üyelerinden alınan geri bildirimler ile verimli bir süreç işletilebilmiştir.

Yoğun ve katılımcı bir anlayışla gerçekleştirilen 9 toplantı neticesinde Su Kaynaklarının Kalite ve Miktarının Korunması ve İzlenmesi Çalışma Grubu Belgesi oluşturulmuştur.

(24)

MEVCUT DURUM 1. Ulusal ve Uluslararası Mevzuat

1.1. Ulusal Mevzuat

Ülkemizde, yerüstü ve yeraltı su kaynaklarının daha etkin ve verimli bir şekilde yönetilebilmesi için çok sayıda mevzuat mevcut olup, söz konusu mevzuat aşağıda sunulmaktadır.

Kanunlar

 831 sayılı Sular Hakkında Kanun (1926)

 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu (1930)

 4373 sayılı Taşkın Sulara ve Su Baskınlarına Karşı Korunma Kanunu (1943)

 6200 sayılı DSİ Kanunu (1953)

 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun (1960)

 7478 sayılı Köy İçme Suları Hakkında Kanun (1960)

 Yeraltı Suları Tüzüğü (1961)

 1053 sayılı Belediye Teşkilatı Olan Yerleşim Yerlerine İçme, Kullanma ve Endüstri Suyu Temini Hakkında Kanun (1968)

 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (1971)

 Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüklerinin Kuruluşları ile ilgili Kanun (1981)

 2674 sayılı Karasuları Kanunu (1982)

 2872 sayılı Çevre Kanunu (1983)

 3621 sayılı Kıyı Kanunu (1990)

 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu (2004)

 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu (2005)

(25)

 5393 sayılı Belediye Kanunu (2005)

 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu (2007)

 6107 sayılı İller Bankası A.Ş. Kanunu (2011) Yönetmelikler

 DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği (R.G. 23.06.1972/14224)

 Su Ürünleri Yönetmeliği (R.G. 10.03.1995/22223)

 Doğal Mineralli Sular Hakkında Yönetmelik (R.G. 1.12.2004/25657)

 Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (R.G. 31.12.2004/25687)

 İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik (R.G. 17.02.2005/25730)

 Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği (R.G. 26.11.2005/26005)

 Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği (R.G. 08.01.2006/26047)

 Yüzme Suyu Kalitesi Yönetmeliği (R.G. 09.01.2006/26048)

 Çevre Denetimi Yönetmeliği (R.G. 21.11.2008/27061)

 Çevre Kanunu’nun 29. Maddesi Uyarınca Atıksu Arıtma Tesislerinin Teşvik Tedbirlerinden Faydalanmasında Uyulacak Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik (R.G.

01.10.2010/27716)

 Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik (R.G. 27.10.2010/27742)

 DSİ Yeraltı Suyu Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği (R.G. 07.06.2011/27957)

 Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik (R.G. 07.04.2012/28257)

 İçme Suyu Elde Edilen veya Elde Edilmesi Planlanan Yüzeysel Suların Kalitesine Dair Yönetmelik (R.G. 29.06.2012/28338)

(26)

 Su Havzalarının Korunması ve Yönetim Planlarının Hazırlanması Hakkında Yönetmelik (R.G. 17.10.2012/28444)

 Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliği (R.G. 30.11.2012/28483)

 Çevre Ölçüm ve Analiz Laboratuvarları Yeterlik Yönetmeliği (R.G.

25.12.2013/28862)

 Alabalık ve Sazan Türü Balıkların Yaşadığı Suların Korunması ve İyileştirilmesi Hakkında Yönetmelik (R.G. 12.01.2014/28880)

 Yüzeysel Sular ve Yeraltı Sularının İzlenmesine Dair Yönetmelik (R.G.

11.02.2014/28910)

 Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği (R.G. 04.04.2014/28962)

 Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği (R.G. 10.09.2014/29115)

 Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği (R.G. 25.11.2014/29186)

 Tarımsal Kaynaklı Nitrat Kirliliğine Karşı Suların Korunması Yönetmeliği (R.G.

23.07.2016/29779)

 Hassas Su Kütleleri ile Bu Kütleleri Etkileyen Alanların Belirlenmesi ve Su Kalitesinin İyileştirilmesi Hakkında Yönetmelik (R.G. 23.12.2016/29927)

 İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmelik (28.10.2017/30224)

 Havza Yönetim Planlarının Hazırlanması, Uygulanması ve Takibi Yönetmeliği (RG 28.10.2017/30224 Sayı)

 İçme Suyu Temin Edilen Suların Kalitesi ve Arıtılması Hakkında Yönetmelik (06.07.2019/30823)

 Yüzme Suyu Kalitesinin Yönetimine Dair Yönetmelik (R.G. 25.09.2019/30899) Diğer Mevzuat (Tebliğ-Genelge-Yönerge)

 Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği Hassas ve Az Hassas Su Alanları Tebliği (RG:

27.06.2009 / 27271)

(27)

 Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği İdari Usuller Tebliği (RG: 10.10.2009 / 27372)

 Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Numune Alma ve Analiz Metodları Tebliği (RG:

10.10.2009 / 27372)

 Atıksu Arıtma Tesisleri Teknik Usuller Tebliği (RG: 20.03.2010/27527)

 İçme Suyu Temin Edilen Akifer ve Kaynakların Koruma Alanlarının Belirlenmesi Hakkında Tebliğ (10.10.2012/28437)

 Sulak Alanlar Tebliği (31.01.2013/28545)

 Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer Tehlikelere İlişkin Görev Yönergesi (14.03.2013/56 Sayılı Olur)

 Yeraltı Suyu Yönetimi Eylem Planı (11.07.2013-2013/5 sayılı Genelge)

 Durgun Yerüstü Kara İç Sularının Ötrofikasyona Karşı Korunmasına İlişkin Tebliğ (R.G. 26.02.2014/28925)

 Yer Üstü Suları, Yer Altı Suları ve Sedimentten Numune Alma ve Biyolojik Örnekleme Tebliği (R.G. 21.02.2015/29274)

 Sürekli Atıksu İzleme Sistemleri Tebliği (R.G. 22.03.2015/29303)

 Dezenfeksiyon Teknik Tebliği (R.G. 26.08.2015/29457)

 2872 Sayılı Çevre Kanunu Uyarınca Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Tebliğ (R.G. 27.12.2016/29931)

 Göller ve Sulak Alanlar Eylem Planı Genelgesi (2017/1 /28385)

 İçme - Kullanma Suyu Havzası Koruma Planı Hazırlanmasına Dair Usul Ve Esaslar Tebliği (20.02.2019/30692)

 Biyolojik İzleme Tebliği (21.06.2019/30808)

 İçme Suyu Arıtma Tesisleri Teknik Usuller Tebliği(07.03.2020/31061)

 Yerüstü Su Kütleleri için Çevresel Hedeflerin Belirlenmesine İlişkin Tebliğ (21.07.2020/31192)

(28)

 Nehir ve Göl Hidromorfolojik İzleme Tebliği (28.01.2021/31378)

 Sularda Tarımsal Faaliyetlerden Kaynaklanan Nitrat Kirliliğinin Önlenmesine Yönelik İyi Tarım Uygulamaları Kodu Tebliği (Tebliğ No:2016/46) (R.G.

11.02.201/29976

1.2. Uluslararası Mevzuat

AB politikası, tatlı su ve deniz suyu kaynaklarının ekosistem tabanlı, bütünsel bir yaklaşımla korunması ve yönetimi için Su Çerçeve Direktifi (SÇD) ve Deniz Stratejisi Çerçeve Direktifi (DSÇD) olmak üzere iki ana yasal çerçeve oluşturmuştur.

 Su Çerçeve Direktifi (SÇD, 2000/60/EC)

 Bazı Tehlikeli Maddelerden Kaynaklanan Kirliliğe Karşı Yeraltı Sularının Korunmasına Dair Konsey Direktifi (80/68/EEC)

 Yüzme Suyu Kalite Yönetimine İlişkin Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi (2006/7/EC)

 Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Direktifi (2006/118/EC)

 Suda Tehlikeli Maddeler Direktifi (2006/11/EC)

 Deniz Stratejisi Çerçeve Direktifi (2008/56/EC)

 Çevresel Kalite Standartları Direktifi (ÇKSD-EQSD) (2008/105/EC) Kimyasal Analiz ve Su Statüsünün İzlenmesi için Teknik Özellikler Direktifi (2009/90/EC)

 2000/60/EC Su Çerçeve Direktifi ve 2008/105/EC Çevre Kalite Standartları Direktifini Değiştirmeyi Öneren Direktif (2013/39/EU)

 Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrolü Direktifi (IPPC, 2008/1/EC)

 Kentsel Atıksu Arıtma Tesislerine İlişkin Direktif (91/271/EEC)

 Tarımsal Kaynaklı Nitrat Kirliliğine Karşı Suların Korunması Direktifi (91/676/EEC)

(29)

 İnsan Tüketimine Yönelik Suyun Kalitesi Hakkında Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi (2020/2184/EC)

1.3. Türkiye’de Su Yönetimi Konusundaki İdari Yapı

Ülkemizde su konusunda su yönetiminden sorumlu kurum olarak Tarım ve Orman Bakanlığı öne çıkmakla birlikte çok sayıda kurum doğrudan veya dolaylı olarak su kalitesi ve miktarının korunması ve izlenmesi konularında görev, yetki ve sorumlulukları çerçevesinde çalışmalarını sürdürmektedir. Şekil 1’de ülkemizde su yönetimi konusunda doğrudan veya dolaylı olarak yetkisi olan kurumlar gösterilmektedir.

(30)

Su Kaynaklarının Kalite ve Miktar Olarak Korunması ve İzlenmesi Grubu Çalışma Belgesi 22 Şekil 1. Türkiye’de su yönetimi konusunda doğrudan veya dolaylı yetkili kurumlar

(31)

2. Su Kaynaklarının Miktar Açısından Mevcut Durumu 2.1. Havzalarda Su Miktarı İle İlgili Mevcut Durum

Ülkemiz 783.562 km²’lik bir yüzey alanına sahip olup ılıman orta iklim kuşağında ve deniz seviyesinden ortalama 1.132 m yükseklikte yer almaktadır. Suyun en önemli kaynağı olan yağışlar incelendiğinde, Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre, ortalama yağış miktarı 574 mm, en yüksek yağış Doğu Karadeniz Bölgesi’nde (2.200- 2.400 mm/yıl), en düşük yağış ise İç Anadolu’nun orta kesimlerinde (200-400 mm/yıl) gözlenmektedir (Şekil 2 ve Şekil 3).

Şekil 2. Türkiye geneli yıllara göre yağış dağılımı (MGM)

(32)

Şekil 3. Yıllık toplam yağış dağılımı (MGM)

Yağışlar bölgelere ve mevsimlere göre farklılık göstermektedir. Havzalardaki su miktarı, havzalardan faydalanan nüfus ve toprak kaynaklarının dağılımı arasında da orantısızlıklar vardır. Ülkemizdeki toplam nüfusun %28’i Marmara Bölgesi’nde yaşarken, buradaki havzalar toplam akışın sadece %4’lük kısmını toplamaktadır. Su kaynağının yetersiz, su kullanıcısının fazla ve yoğun olduğu bölgelerde suyun yönetimi giderek zorlaşmaktadır.

Artan nüfus, ekonomik büyümeye bağlı olarak sanayinin gelişmesi, yoğun tarımsal faaliyetlerin gerçekleştirilmesi gibi nedenler hâlihazırda su kaynakları üzerinde önemli bir baskı oluşturmaktadır. Bununla birlikte iklim değişikliğinin özellikle suyun hidrolojik çevrimine, mekânsal ve zamansal dağılımına etkisi gün geçtikçe daha da artmaktadır. Bilindiği üzere ülkemiz genelinde yağış miktarı ve su kullanımları dengeli dağılmamakta olup özellikle yağışın düşük ve su kullanımlarının yoğun olduğu havzalarda su stresi yaşanmaktadır. Bu havzalarda buharlaşma ile su kaybı da fazla olup yağışlar da bitkilerin su ihtiyacının yüksek olduğu yaz ayların da değil de kış aylarında görülmektedir. Ülkemizin tüketilebilir yerüstü ve yeraltı su potansiyeli toplamı yıllık 112 milyar m³ ’tür. Ülkemizde, toprak ve su kaynaklarının geliştirilmesinden sorumlu olan kamu kurum ve kuruluşlarının günümüz itibarıyla geliştirdikleri projeler sonucu çeşitli

(33)

maksatlara yönelik yıllık su tüketimi, potansiyelin %52’sine yani 57,44 milyar m³ 'e ulaşmıştır. Bu suyun 44,6 milyar m³'ü (%77,3) sulama, 13,1 milyar m³’ü (%22,7) ise içme - kullanma ve sanayi suyu ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılmaktadır. Tüketilen suyun 40,68 milyar m³’ü (%70) yerüstü sularından, 17,03 milyar m³’ü (%30) ise yeraltı sularından sağlanmaktadır (Tablo 1).

Tablo 1. Ülkemizde yağış, nüfus ve su potansiyeline ait genel bilgiler

Ülkemiz Yüzölçümü 78 milyon ha

Yıllık Toplam Yağış Miktarı 450 milyar m³ Yıllık Ortalama Alansal Yağış Miktarı 574 mm Yıllık Ortalama Yüzey Akış Miktarı (Doğal Akım) 185 milyar m³ Yıllık Kullanılabilir Yerüstü Suyu Miktarı 94 milyar m³ Yeraltı Suyu Emniyetli Rezerv Miktarı 18 milyar m³ Yıllık Toplam Kullanılabilir Su Miktarı 112 milyar m³

Ülkemiz Nüfusu (2020) 83,6 milyon

Kişi Başına Düşen Yıllık Su Miktarı 1.347 m³

Falkenmark göstergesine göre bir ülkenin su potansiyeli yönünden zengin bir ülke olarak değerlendirilebilmesi için kişi başına su potansiyelinin 1.700 m³/yıl’ dan büyük olması gerekmektedir. Türkiye yüzey alanına düşen ve yukarıda belirtilen yıllık su potansiyeli dikkate alındığında ülkemiz 2020 yılı nüfusunun 83,6 milyon olduğu kabulü ile kişi başına düşen kullanılabilir su miktarı 1.347 m³/yıl olmaktadır. Buradan da görüleceği gibi, su potansiyeli bakımından zengin bir ülke olmayan Türkiye’nin, nüfus artışı ve iklim değişikliğinin etkileri dikkate alındığında gelecek yıllarda su kısıtı bulunan ülkeler arasında yer alması muhtemel görülmektedir.

(34)

Falkenmark Su Stresi İndeksi yaygın olarak kullanılan su stresi ölçümlerine göre;

ülkelerin toplam nüfusları ve toplam su kaynakları ilişkilendirilerek nüfusun su kaynakları üzerindeki baskısı ortaya konulmaktadır. Türkiye’nin 2020 yılı nüfusu 83.614.362 olup kişi başına düşen yıllık su miktarının 112x10⁹ m³/83.614.362=1.339 m³/kişi/yıl ile Falkenmark Su Stresi İndeksine göre (Tablo 2) Türkiye su stresi (su sıkıntısı) çeken bir ülke konumundadır.

Tablo 2. Falkenmark Su Stresi İndeksi

Havzalardaki su stresi durumu için mevcut 2021 yılı ve yapılan projeksiyon çalışmaları ile 2050 yılında yaşanılacak su stresi için yapılan çalışmalar Şekil 4’te verilmiştir.

(35)

Şekil 4. Havzalardaki su stresi mevcut durum ve 2050 yılı için öngörülen durum 2.2. Türkiye’nin Mevcut Su Potansiyeli

2.2.1. Yerüstü Suları Mevcut Su Potansiyeli

Ülkemizde meteorolojik ölçümler konusunda Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM), su miktarının ölçülmesi ve su kalitesinin izlenmesi konusunda ise Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) ve Su Yönetimi Genel Müdürlüğü (SYGM) görev

(36)

yapmaktadır. DSİ tarafından 25 adet hidrolojik havzada (Şekil 5), Tablo 3’de verilen havza alanlarındaki yerüstü suyu potansiyeli verilmiştir.

Şekil 5. Ülkemizdeki 25 hidrolojik havza Tablo 3. Havza bazlı yerüstü suyu potansiyeli

Havza Havza

Alanı

Ortalama Doğal Akım

Ortalama Yıllık Verim

(km²) (hm³/yıl) (l/s/km²) 01-Meriç-Ergene 14.486 1.657 3,6

02-Marmara 23.074 7.442 10,2

03-Susurluk 24.319 4.963 6,5

04-Kuzey Ege 9.861 1.985 6,4

05-Gediz 17.137 1.776 3,3

06-K. Menderes 6.963 624 2,8

07-B. Menderes 25.960 3.047 3,7 08-Batı Akdeniz 20.956 6.499 9,8

09-Antalya 20.248 12.944 20,3

10-Burdur 6.294 234 1,2

11-Akarçay 7.995 375 1,5

12-Sakarya 63.303 6.487 3,2

13-Batı Karadeniz 28.855 10.797 11,9

14-Yeşilırmak 39.595 7.046 5,6

15-Kızılırmak 82.181 7.004 2,7

(37)

16-Konya Kapalı 49.930 2.407 1,5 17-Doğu Akdeniz 21.150 7.560 11,3

18-Seyhan 22.035 6.183 8,9

19-Asi 7.886 1.782 7,2

20-Ceyhan 21.391 7.734 11,5

21- Fırat Alt 121.448 31.133 8,1 Dicle Alt 54.695 25.183 14,6 22-Doğu Karadeniz 22.846 16.427 22,8

23-Çoruh 20.248 6.981 10,9

24-Aras 27.775 4.480 5,1

25-Van 17.861 2.602 4,6

TOPLAM 778.492* 185.352 7,6

* Baraj rezervuarları ve göllerin yüzey alanları hariçtir.

Havzaların alanları içerdikleri en önemli nehirlerin drenaj alanları esas alınarak belirlenmiştir. Şekil 6’da havzalar ve alansal dağılımları verilmiştir.

Şekil 6. Havzalar ve alansal dağılımları

Havzalardaki ortalama doğal akım değerleri Şekil 7’de verilmiş olup, en yüksek ortalama doğal akım Fırat, en düşük ise Burdur Havzasındadır.

(38)

Şekil 7. Havzalardaki ortalama doğal akım değerleri (2020) Havzalardaki ortalama verim bilgileri Şekil 8’de verilmiştir.

Şekil 8. Havzalardaki ortalama verim (2020)

DSİ Genel Müdürlüğü tarafından yerüstü sularının izlenilmesi kapsamında yapılan çalışmalar Şekil 9’da verilmiş olup;

(39)

 Su kaynakları geliştirme projelerine yönelik hidrometrik, hidrometeorolojik, sediment, kar ve su kalite gözlemlerini yapmakta, gözlem istasyonlarını tesis edip işletmekte ve,

 HES’lerden bırakılan can suyu seviyelerini izlemektedir.

Şekil 9. Ülkemizdeki hidrometeorolojik gözlem ağı

Gözlem istasyonlarındaki anlık izleme çalışmalarına ait bilgiler Tablo 4’de verilmiştir.

Tablo 4. DSİ Genel Müdürlüğü yerüstü suyu izleme istasyon ve adetleri İstasyon Adı Toplam Online İzlenebilen Akım Gözlem İstasyonu (AGİ) 1351 921

Göl Gözlem İstasyonu (GGİ) 90 65 Meteoroloji Gözlem İstasyonu (MGİ) 156 0 Kar Gözlem İstasyonu (KGİ) 260 41

Sediment Alım Noktası 155 0

Debimetre (Sapanca Gölü) 9 9

HES Doğal Hayat Suyu İzleme 600 537

TOPLAM 2621 1559

Yerüstü suyu kullanımı olan sulama tesislerine 719 adet merkezi izlemeli ölçüm tesisi kurulmuş olup, 111 adedinin kurulumu için ihale işlemleri devam etmektedir.

Suyun iletim ve dağıtımında tüm noktalarda ölçülmesinin yanında tahliye edilen suyun

(40)

ölçülebilmesi de hedeflenmektedir. Kurulumu tamamlananlar CBS-portal üzerinden online takip edilmektedir. Kurulan sistem örnekleri Şekil 10’da verilmiştir.

Şekil 10. Yerüstü suyu izleme ve portale aktarılma örnekleri

İşletmedeki sulama tesislerinin sayaç ihtiyacı Bak-Onar II Projesi kapsamında parça parça temin edilmekle birlikte, tümünün Asya Altyapı Yatırım Bankası finansmanıyla karşılanması maksadıyla proje hazırlanmıştır. Proje kapsamında yaklaşık 600.000 ha alana hizmet eden basınçlı borulu sulama tesislerimizin hidrantlarına 115.000 adet sayaç takılacaktır. Metreküp bazında su kullanım hizmet bedelini belirleyen sulama tesislerinin birim alanda kullanılan su miktarlarının diğer sulamalara göre daha tasarruflu olduğu görülmektedir. Şekil 11’de, sulama tesisi ölçüm örneği verilmiştir.

(41)

Şekil 11. Sulama tesisi ölçüm örneği

Yürütülen projelerin en önemlilerinden biri; Akım Tahmin ve Havza Optimizasyon Modeli (ATHOM) pilot olarak seçilen Seyhan Havzası için su yapılarına gelecek akımın tahmin edilmesi ve buna bağlı olarak depolama tesislerinin su bütçelerinin hazırlanarak günlük, aylık ve yıllık bazda işletilmesini sağlayan bir sistemdir (Şekil 12).

Seyhan Havzasında 2018, 2019 ve 2020 yıllarında ATHOM modeli kısa süreli akım tahmin ve baraj işletme çalışmalarında çok etkin şekilde kullanılarak sonuçlar havzadaki tüm paydaşlar ile paylaşılmıştır. Özellikle 2019’da yaşanan tarihi taşkınlarda barajlardan savaklanan su miktarları belirlenmiş ve baraj güvenliği ile mansap güvenliği sağlanmıştır.

Böyle bir operasyonel sistemin tüm Türkiye’ye yaygınlaşması ile ülkenin bütün havzalarının tek elden milli bir sistem ile yönetilmesi mümkün olabilecektir.

Şekil 12. Akım tahmin modeli şematik gösterimi