Ele alınan değişkenler deneklerin bireysel ve işletme özellikleri, yem bitkisi kaynakları, meraların kullanımı, mera alanları ve sürdürülebilirlik olarak belirlenmiştir

22  Download (0)

Tam metin

(1)

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

DOKTORA TEZİ

ISLAH EDİLMİŞ MERA ALANLARININ SÜRDÜRÜLEBİLİR KULLANIMINA ETKİ EDEN SOSYO-EKONOMİK FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Celal CEVHER

TARIM EKONOMİSİ ANABİLİM DALI

ANKARA 2012

Her hakkı saklıdır

(2)

i ÖZET

Doktora Tezi

ISLAH EDİLMİŞ MERA ALANLARININ SÜRDÜRÜLEBİLİR KULLANIMINA ETKİ EDEN SOSYO-EKONOMİK FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Celal CEVHER

Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı

Danışman: Prof. Dr. Hasan TATLIDİL

Bu araştırmanın amacı, Kayseri ilinde hayvancılık yapan deneklerin sürdürülebilir mera kullanımına etkili olan faktörlerini belirlemektir. Bu faktörlerin belirlenmesinde, ıslah edilmiş meralara yönelik uygulamalar dikkate alınmıştır. Ayrıca, sosyo-ekonomik nitelikteki değişkenlerin deneklerin karar verme sürecine olan etkileri de incelenmiştir. Araştırma mera ıslah çalışmalarının tamamlandığı 11 köyde 244 denek ile yapılmıştır. Verilerin toplanmasında anket yöntemi, elde edilen verilerin istatistiksel analizinde ise çoklu uyum analiz yöntemi kullanılmıştır. Ele alınan değişkenler deneklerin bireysel ve işletme özellikleri, yem bitkisi kaynakları, meraların kullanımı, mera alanları ve sürdürülebilirlik olarak belirlenmiştir.

Araştırma sonucunda, mera ıslah çalışmasına çiftçi katılımının yeterli düzeyde gerçekleştiği saptanmıştır. Çalışmaya katılan deneklerin %71,30’u iş gücü ve alet-ekipman olarak destek verdikleri belirlenmiştir. Mera ıslah çalışmasının yürütüldüğü alanların, bitki vejetasyonunca zengin, eğimi az olan, sulama imkânına sahip ve verimli toprak yapısına sahip oldukları tespit edilmiştir. Bundan dolayı ıslah çalışmasından gübreleme ve sulama yapılarak kaba yem artışına gidilmiş ve başarı sağlanmıştır. Yapılan Çoklu Uyum Analizi sonucunda, 41-50 yaş grubu, 31- 45 büyükbaş hayvan birimi (BBHB), pazara yönelik üretim yapma ve mera ıslah çalışmasına katılan denek grupları ile meraların sürdürülebilir kullanımı arasında olumlu bir ilişki saptanmıştır. Diğer yandan, 51 yaş ve üstü grubu ve 1-15 BHBB/16-30 BBHB’ ne sahip denekler ile sürdürülebilir mera kullanımı arasında olumsuz bir ilişki bulunmuştur. Yem bitkisi kaynakları değişkenlerinin sürdürülebilirliğe herhangi bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir.

Nisan 2012, 165 sayfa

Anahtar Kelimeler: Mera ıslah çalışmaları, sürdürülebilirlik, sosyo-ekonomi, benimseme

(3)

ii ABSTRACT

Ph.D.Thesis

A RESEARCH ON SOCIO-ECONOMIC FACTORS AFFECTING SUSTAINABLE MANAGEMENT OF IMPROVED RANGELANDS

Celal CEVHER

Ankara University

Granduate Scholl of Natural and Applied Sciences Department of Agricultural Economics

Supervisor: Prof. Dr. Hasan TATLIDİL

The aim of the research was to determine the factors affecting sustainable pasture usage of farmers interested in animal husbandry in Kayseri Province. It was considered the applications for improved rangelands when the factors were determined. Effects of subjects’ decision- making process in socio-economic nature of these variables were also investigated. This research was performed at 11 villages where were completed pasture improvement management using 244 subjects. The data was collected survey method and also in the statistical analysis of the data obtained was used Multiple Correspondence Analysis method.

The results showed that adequate level of farmers’ participation in pasture improvement work. It was determined that 71.30% of the subjects supported to the project by providing labor and tools and equipment. The areas performed pasture improvement works were rich in plant vegetation, low in slope with fertile soils structure and irrigation facilities. Therefore, pasture improvement works has been successful by using fertilization and irrigation. The results of Multiple Correspondence Analysis show that there are positive relationship between sustainable use of pastures and those farmers who are 41-50 years old, have 31-45 cattle unit, are produce for market and participated to pasture improvement works. On the other hand, negative relationship is found that between those farmers who are 51 years age and older, who have 1- 15/16-30 cattle unit and sustainable use of pastures. Also, forage crops resources were not affected pasture sustainability.

April 2012, 165 pages

Key Words: Pasture improvement works, sustainability, socio-economic, adoption

(4)

iii TEŞEKKÜR

Tez çalışmam süresince öneri ve yapıcı eleştirileriyle bana ışık tutan, her zaman destek veren ve yardımlarını esirgemeyen yüksek lisans ve doktora danışman hocam olan Ankara Üniversitesi öğretim üyesi Sayın Prof. Dr. Hasan TATLIDİL’e, çalışmalarım süresince bilgi, beceri ve manevi desteklerini esirgemeyen değerli hocalarım Prof. Dr. Hayrettin EKİZ, Prof. Dr. İ.

Coşkun CEYLAN ve Dr. Özdal KÖKSAL’a (Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi), verilerin toplanmasından bana yardımcı olan kurum müdür vekili Dr. Aydan OTTEKİN’ne (Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü) ve Kayseri Tarım İl Müdürlüğündeki Teknik Personele, çalışmalarım süresince birçok fedakârlıklar göstererek beni destekleyen eşim ve biricik oğlum Mustafa Hakan’a en derin duygularla teşekkür ederim.

Celal CEVHER Ankara, Nisan 2012

(5)

iv

İÇİNDEKİLER

ÖZET………...……….………i

ABSTRACT………..………...ii

TEŞEKKÜR………...……….……..…………..iii

SİMGELER DİZİNİ……….………..……..vii

ŞEKİLLER DİZİNİ………...viii

ÇİZELGELER DİZİNİ..………....ix

1. GİRİŞ………1

2. KONU İLE İLGİLİ YAPILMIŞ ARAŞTIRMALAR………..7

3. METERYAL VE YÖNTEM……….22

3.1 Meteryal………22

3.2 Yöntem………..22

4. DÜNYA’DA VE TÜRKİYE’DE MERA DURUMU ... HATA! YER İŞARETİ TANIMLANMAMIŞ.

4.1DÜNYADA MERA DURUMU ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

4.2ÜLKEMİZDE MERALARIN DURUMU ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

5. ARAŞTIRMA BÖLGESİ HAKKINDA GENEL BİLGİLERHATA! YER İŞARETİ TANIMLANMAMIŞ.

5.1TARİHİ DURUM ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

5.2COĞRAFİ KONUM ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

5.3NÜFUS ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

5.4İKLİM ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

5.5BİTKİ ÖRTÜSÜ ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

5.6TOPRAK YAPISI ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

5.7TARIMSAL ÜRETİM SİSTEMİ ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

5.8BİTKİSEL ÜRETİM ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

5.9HAYVAN VARLIĞI ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

5.10TEKNİK PERSONEL E YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALARHata! Yer işareti tanımlanmamış.

6. ARAŞTIRMA BULGULARI ... HATA! YER İŞARETİ TANIMLANMAMIŞ.

6.1 DENEKLERİN BİREYSEL ÖZELLİKLERİ ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.1.1 Yaş ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.1.2 Eğitim ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.1.3 Cinsiyet ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.1.4 Çiftçi örgütlerine (STK) üyelik ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.1.5 Gelir grupları ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.1.6 Tarım dışı gelir ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.1.7 Yaşadığı yer ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.1.8 Tarım sigortası ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.1.9 Deneklerin üretim deneyimi ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.1.10 Bireysel niteliklere göre çoklu uyum analizi çözümlemesiHata! Yer işareti tanımlanm

6.1.10.1 Yaş, Gelir düzeyi, STK üyelik ve sürdürülebilirlik değişkenleri ve düzeyleriHata! Yer işareti tanım

6.2 İŞLETME ÖZELLİKLERİ ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.2.1 Hayvan varlığı ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.2.2 İşletme büyüklüğü ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.2.3 Üretim deseni ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.2.4 Hayvancılık yapma amacı ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.2.5 Hayvancılığı kısıtlayan nedenler ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.2.6 İşletme özelliklerine göre çoklu uyum analizi çözümlemesiHata! Yer işareti tanımlanm

6.2.6.1 BBHB sayısı, işletme büyüklüğü ve sürdürülebilirlik değişkenleri ve düzeyleriHata! Yer işareti tanımlanmamış.

(6)

v

6.2.6.2 Hayvancılık yapma amacı, hayvancılığı kısıtlayan nedenler ve sürdürülebilirlik değişkenleri ve düzeyleri ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.3. YEM BİTKİSİ (YB)KAYNAKLARI ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.3.1. Yem bitkisi üretimi ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.3.1.1 Yem bitkisi üretimini yapma ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.3.1.2 Yem bitkisi üretimi yapılan yıl sayısı ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.3.2 Yem bitkisi üretimini sınırlayan nedenler Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.3.3 Yem bitkisi destekleri ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.3.3.1 Yem bitkisi desteklerinden yararlanamama nedenleri ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.3.4. Yem bitkisi üretimini geliştirme projesi .. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.3.4.1 Dağıtılan yem bitkisi tohumunu kullanma durumu ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.3.5 Yem bitkisi üretimi çoklu uyum analizi çözümlemesiHata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.3.5.1 YB üretimi, YB tohumu alma ve sürdürülebilirlik değişkenleri ve düzeyleriHata! Yer işareti tanım

6.4 MERA ALANLARI VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.1 Mera kanunu ve yönetmeliğini (MKY) bilmeHata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.2 Meralara ilişkin bilgi düzeyi ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.3 Meranın hayvancılık açısından önemi ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.4 Merada verimliliğin arttırılması ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.5 Mera ıslah çalışmasına talepte bulunma ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.6 Eğitim çalışmasından (E.Ç) haberdar olmaHata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.7 Eğitim çalışmasını yeterli bulma... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.8 Mera ıslah çalışmasına katılım ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.9 Mera ıslah çalışmasının sağladığı yararlarHata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.10 Kaba yem artış miktarı ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.11 Meranın kaba yem ihtiyacını karşılama durumuHata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.12 Meradaki kaba yem bitkisinin aynı düzeyde kalmasıHata! Yer işareti tanımlanmamış 6.4.13 YB üretiminden sonra merada otlatma durumuHata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.14 Et ve süt veriminde artış durumu ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.15 Islah edilen mera alanın seçimi ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.16 Mera ıslah çalışmasının başarı durumu .. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.17 Mera ıslah çalışmasının sürdürülebilirliğiHata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.17.1 Sürdürülebilirliğe etki eden faktörler ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.18 Merada sürdürülebilirliğin koşulları ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.19 Mera alanları ve sürdürülebilirlik çoklu uyum analizi çözümlemesiHata! Yer işareti

6.4.19.1 MKY bilme, merada verimliliğin arttırılması, eğitim çalışması, eğitim çalışmasını yeterli bulma ve sürdürülebilirlik değişkenleri ve düzeyleri ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.19.2 Mera çalışmasına katılım, meradaki kaba yemin (KY) ihtiyacı karşılaması,KY’in aynı düzeyde kalması ve sürdürülebilirlik değişkenleri ve düzeyleri ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.4.19.3 Mera çalışmasının başarısı, sürdürülebilirliğe etki eden faktörler, merada sürdürülebilirliğin koşulları ve sürdürülebilirlik değişkenleri ve düzeyleri ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.5 MERALARIN KULLANIMI ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.5.1 Meranın amaç dışı kullanımı ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.5.2 Meranın denekler tarafından kiralanma isteğiHata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.5.3 Meranın STK’ya kiraya verilmesi ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.5.4 Meradaki otlatma mevsimine uyma ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.5.5 Meranın korunması ve düzenlenmesinde muhtarın görevinde

memnuniyet ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.5.6 Mera yönetim birliğine (MYB) katılım ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.5.6.1 Mera yönetim birliğinin görevleri neler olmalıdır ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.5.7 Meranın yönetimi ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.5.8 Merada karşılaşılan sorunların çözüm yeriHata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.5.9 Meranın kullanımı çoklu uyum analizi çözümlemesiHata! Yer işareti tanımlanmamış.

(7)

vi

6.5.9.1 Meranın amaç dışı kullanımı, denekler tarafından kiralanma isteği, otlatma mevsimine uyma ve sürdürülebilirlik değişkenleri ve düzeyleri ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

6.5.9.2 Mera yönetim birliğine (MYB) katılım, merada karşılaşılan sorunların çözüm yeri ve

sürdürülebilirlik değişkenleri ve düzeyleri ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

7. TARTIŞMA VE SONUÇ ... HATA! YER İŞARETİ TANIMLANMAMIŞ.

KAYNAKLAR... HATA! YER İŞARETİ TANIMLANMAMIŞ.

EKLER ... HATA! YER İŞARETİ TANIMLANMAMIŞ.

EK 1MERA KANUNU ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

EK 2MERA YÖNETMELİĞİ ... Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Ek 3 Araştırma Alanında Fotoğraflar………..….163

ÖZGEÇMİŞ……….165

SİMGELER DİZİNİ

AB Avrupa Birliği

BBHB Büyükbaş Hayvan Birimi

BUGEM Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü E. Ç. Eğitim Çalışması

CSD Sürdürülebilir Kalkınma Komisyonu GTHB Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı

KY Kaba Yem

MKY Mera Kanunu ve Yönetmeliği

(8)

vii MYB Mera Yönetim Birliği

MKY Mera Kanunu ve Yönetmeliği

M Mera

MI Mera Islahı

S Sürdürülebilirlik

STK Sivil Toplum Kurumu

YB Yem Bitkisi

WTO Dünya Ticaret Örgütü

UNEP Birleşmiş Milletler Çevre Programı

UNCSD Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Konferansı UNCTAD Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı

ŞEKİLLER DİZİNİ

Şekil 3.1 Üreticilerin hayvan sayısına göre dağılımları ... 22

Şekil 3.2 Araştırma alanındaki ilçe ve köyleri gösteren harita ... 29

Şekil 6.1 Yaş, gelir düzeyi, STK üyelik ve sürdürülebilirlik arasındaki ilişki... 53

Şekil 6.2 BBHB, işletme büyüklüğü ve sürdürülebilirlik arasındaki ilişki ... 64

Şekil 6.3 Hayvancılık yapma amacı, hayvansal üretimi kısıtlayan nedenler ve sürdürülebilirlik arasındaki ilişki... 67

Şekil 6.4 YB üretme, YB tohumu alma ve sürdürülebilirlik arasındaki ilişki ... 79

Şekil 6.5 MKY bilme, merada verimliliğin arttırılması, eğitim çalışması, eğitim çalışmasını yeterli bulma ve sürdürülebilirlik arasındaki ilişki ... 105

Şekil 6.6 Mera çalışmasına katılım, meradaki KY’in ihtiyacı karşılaması, KY’in aynı düzeyde kalması ve sürdürülebilirlik arasındaki ilişki………108 Şekil 6.7 Mera ıslah çalışmasının başarısı, sürdürülebilirliğe etki eden faktörler,

(9)

viii

sürdürülebilirliğin koşulları ve sürdürülebilirlik arasındaki ilişki ... 112

Şekil 6.8 Orta Anadolu otlatma periyodu ... 117

Şekil 6.9 Meranın amaç dışı kullanımı, meranın kiralanma isteği, otlatma planına uyma ve sürdürülebilirlik değişkenleri arasındaki ilişki……….127

Şekil 6.10 Mera yönetim birliğine (MYB) katılım, merada karşılaşılan sorunların çözüm yeri ve sürdürülebilirlik değişkenleri arasındaki ilişki ... 130

ÇİZELGELER DİZİNİ Çizelge 3.1 Üreticilerin hayvan sayısına göre dağılımı ... 22

Çizelge 3.2 Mera ıslah ve amenajman projeleri tamamlanmış köyler ... 24

Çizelge 3.3 Anket yapılan üreticilerin sayısı ... 24

Çizelge 3.4 Temel çok değişkenli analiz yöntemleri ... 28

Çizelge 5.1 Tarım arazilerinin kullanım biçimi ... 37

Çizelge 5.2 Kayseri ilinin kaba yem üretimi ... 37

Çizelge 6.1 Deneklerin yaşı ... 41

Çizelge 6.2 Deneklerin eğitim düzeyi ... 42

Çizelge 6.3 Deneklerin çiftçi örgütlerine üyelikleri ... 43

Çizelge 6.4 Deneklerin üyesi oldukları çiftçi örgütleri ... 44

Çizelge 6.5 Deneklerin içinde bulundukları gelir grupları... 45

Çizelge 6.6 Deneklerin tarım dışı geliri ... 45

(10)

ix

Çizelge 6.7 Deneklerin yaşadığı yer ... 46

Çizelge 6.8 Tarımsal deneyim yılı ... 47

Çizelge 6.9 Bireysel özelliklerinin etkinlik gösterme değerleri ... 50

Çizelge 6.10 Yaş, gelir düzeyi, STK’ya üyelik ve sürdürülebilirlik değişkenleri (Burt Tablosu) ... 51

Çizelge 6.11 Yaş, gelir düzeyi, STK üyelik ve sürdürülebilirlik değişkenleri (I matrisi) ... 52

Çizelge 6.12 Süt hayvan sayısı ... 54

Çizelge 6.13 Besi hayvan sayısı ... 55

Çizelge 6.14 Küçükbaş hayvan sayısı ... 55

Çizelge 6.15 Deneklerin hayvan varlığı (BBHB) ... 56

Çizelge 6.16 Deneklerin toplam işletme büyüklüğü (da)... 57

Çizelge 6.17 Deneklerin üretim deseni ... 58

Çizelge 6.18 Hayvancılık yapma amacı ... 59

Çizelge 6.19 Hayvancılığı kısıtlayan nedenler ... 60

Çizelge 6.20 İşletme özellikleri etkinlik gösterme değerleri ... 61

Çizelge 6.21 BBHB, işletme büyüklüğü ve sürdürülebilirlik değişkenleri (Burt Tablosu) ... 62

Çizelge 6.22 BBHB, işletme büyüklüğü ve sürdürülebilirlik değişkenleri (I matrisi).... 63

Çizelge 6.23 Hayvancılık yapma amacı, hayvancılığı kısıtlayan nedenler ve sürdürülebilirlik değişkenleri (Burt Tablosu) ... 65

Çizelge 6. 24 Hayvancılık yapma amacı, hayvansal üretimi kısıtlayan nedenler ve sürdürülebilirlik değişkenleri (I matrisi) ... 66

Çizelge 6.25 2000-2009 Yılları arasında yem bitkisi destekleri ... 69

Çizelge 6.26 Ürün gruplarına göre uygulanan destekleme fiyatları ... 69

Çizelge 6.27 Türkiye’de yem bitkileri ekiliş alanları (ha) ... 70

Çizelge 6.28 Yem bitkisi (YB) üretimi ... 71

Çizelge 6.29 Yonca üretim yılı ... 71

Çizelge 6.30 Silajlık mısır üretim yılı ... 72

Çizelge 6.31 Yem bitkisi üretimini sınırlayan nedenler ... 72

Çizelge 6.32 Yem bitkisi destekleri ... 74

Çizelge 6.33 Yem bitkisi desteğinden yararlanmama nedenleri ... 75

Çizelge 6.34 Dağıtılan yem bitkisi tohumu ... 75

Çizelge 6.35 Yem bitkisi tohumu kullanma durumu ... 76

Çizelge 6.36 Yem bitkisi üretimi gösterme değerleri ... 77

Çizelge 6.37 YB Üretimi, YB tohumu alma ve sürdürülebilirlik değişkenleri (Burt Tablosu)... 78

Çizelge 6.38 YB üretimi, YB tohumu alma ve sürdürülebilirlik durumu (I matrisi) ... 79

Çizelge 6.39 Mera kanunu ve yönetmeliğini bilme ... 81

Çizelge 6.40 Meralara ilişkin bilgi düzeyi ... 82

Çizelge 6.41 Meranın hayvancılık açısından önemi ... 83

Çizelge 6.42 Merada verimliliğin arttırılması ... 84

Çizelge 6.43 Mera ıslah çalışmasına talepte bulunma ... 85

Çizelge 6.44 Eğitim çalışmasından haberdar olma ... 86

Çizelge 6.45 Eğitim çalışmasını yeterli bulma ... 86

Çizelge 6.46 Mera ıslah çalışmasına katılım ... 87

Çizelge 6.47 Mera ıslah çalışmasının sağladığı yararlar ... 88

Çizelge 6.48 Kaba yem verim artış miktarı (kg) ... 90

(11)

x

Çizelge 6.49 Üç yıllık kuru ot verim artışı ... 91

Çizelge 6.50 Üç yıllık kaba yem miktarı ve değeri (kg/da) ... 91

Çizelge 6.51 Mera ıslah çalışması maliyeti ... 92

Çizelge 6.52 Meranın kaba yem ihtiyacını karşılama durumu ... 93

Çizelge 6.53 Meradaki kaba yem bitkisinin aynı düzeyde kalma durumu ... 93

Çizelge 6.54 Yem bitkisi üretiminden sonra otlatma durumu ... 94

Çizelge 6.55 Et veriminde artış ... 94

Çizelge 6.56 Süt veriminde artış ... 94

Çizelge 6.57 Mera ıslah çalışmasının başarı durumu ... 95

Çizelge 6.58 Mera ıslah çalışmasının sürdürülebilirliği ... 96

Çizelge 6.59 Sürdürülebilirliğe etki eden faktörler ... 97

Çizelge 6.60 Verimlilik ve sürdürülebilirlilik için ne yapılmalı ... 98

Çizelge 6.61 Mera alanları ve sürdürülebilirlik özellikleri etkinlik gösterme değerleri ... 101

Çizelge 6.62 MKY bilme, merada verimliliğin arttırılması, eğitim çalışması, eğitim çalışmasını yeterli bulma ve sürdürülebilirlik değişkenleri (Burt Tablosu)…...103

Çizelge 6.63 MKY bilme, merada verimliliğin arttırılması, eğitim çalışması, eğitim çalışmasını yeterli bulma ve sürdürülebilirlik değişkenleri (I matrisi) ... 104

Çizelge 6. 64 Mera çalışmasına katılım, meradaki KY’in ihtiyacı karşılaması, KY’in aynı düzeyde kalması ve sürdürülebilirlik değişkenleri (Burt Tablosu) ... 106

Çizelge 6.65 Mera çalışmasına katılım, meradaki KY’in ihtiyacı karşılaması, KY’in aynı düzeyde kalması ve sürdürülebilirlik değişkenleri (I matrisi) ... 107

Çizelge 6.66 Mera çalışmasının başarısı, sürdürülebilirliğe etki eden faktörler, sürdürülebilirliğin koşulları ve sürdürülebilirlik değişkenleri (Burt Tablosu) ... 110

Çizelge 6.67 Mera çalışmasının başarısı, sürdürülebilirliğe etki eden faktörler, sürdürülebilirliğin koşulları ve sürdürülebilirlik değişkenleri (I matrisi) ... 111

Çizelge 6.68 Meranın amaç dışı kullanımı ... 114

Çizelge 6.69 Meranın denekler tarafından kiralanma isteği ... 115

Çizelge 6.70 Meranın STK’ya kiraya verilmesi ... 116

Çizelge 6.71 Otlatma mevsimine uyma ... 118

Çizelge 6.72 Muhtarın görevinde memnuniyet ... 118

Çizelge 6.73 Mera yönetim birliğine katılım ... 119

Çizelge 6.74 Mera yönetim birliğinin görevleri ... 120

Çizelge 6.75 Meranın yönetim şekli ... 121

Çizelge 6.76 Merada karşılaşılan sorunların çözüm yeri ... 122

Çizelge 6.77 Meranın kullanım özellikleri ve etkinlik gösterme değerleri ... 124

Çizelge 6.78 Meranın amaç dışı kullanımı, denekler tarafından kiralanma isteği, otlatma planına uyma ve sürdürülebilirlik değişkenleri (Burt Tablosu) ... 125

Çizelge 6.79 Meranın amaç dışı kullanımı, denekler tarafından kiralanma isteği, otlatma planına uyma ve sürdürülebilirlik değişkenleri (I matrisi) ... 126

Çizelge 6.80 Mera yönetim birliğine (MYB) katılım, merada karşılaşılan sorunların çözüm yeri ve sürdürülebilirlik değişkenleri (Burt tablosu) ... 128

Çizelge 6.81 Mera yönetim birliğine (MYB) katılım, merada karşılaşılan sorunların çözüm yeri ve sürdürülebilirlik değişkenleri (I matrisi) ... 129

(12)

1 1. GİRİŞ

Yerkürenin büyük bir bölümü çayır ve mera alanlarından oluşmaktadır. 2010 FAO verilerine göre dünya mera alanı 3,4 milyar hektar olup, tarım alanlarının %72’sini, kara alanlarının da %27’sini kapsamaktadırlar. Bu alanların %12'si Çin'de bulunmakta ve bu ülkeyi sırasıyla Avustralya (%11), ABD (%7), Brezilya (%6), Kazakistan (%5), Suudi Arabistan (%5), Moğolistan (%4), Sudan (%3), Arjantin (%3) ve diğer ülkeler (%44) izlemektedir. Ülkemizde ise 1940 yılında 44.2 milyon hektar olan çayır ve mera alanları olumsuz nedenlerden dolayı 1991 yılına kadar büyük bir azalış göstermiştir. 1998 yılında Mera Kanunu'nun kabul edilmesiyle birlikte meralarda tespit ve tahdit çalışmaları başlamış ve yapılan çalışmalarla birlikte 2010 yılına kadar ki süreçte mera alanları 12.3 milyon ha' dan 13.4 milyon hektara çıkarılmıştır. Bu hali ile Türkiye dünya mera alanlarının %0.38' ine sahip olup, dünya sıralamasında 46. sırada yer almaktadır.

Ülkemiz mera alanları AB ülkelerinin bir çoğundan daha fazladır. AB’de en fazla mera alanı İspanya’da olup, 11.5 milyon hektar ile dünya mera alanlarının %0.33'üne sahiptir (Volkan 2011).

Çayır ve meralar yeryüzünün ısınmasındaki sera etkisinin azaltılmasında etkin rol oynamakta ve karbondioksitin artmasıyla ortaya çıkan sera etkisini özümleme ile azaltmaktadırlar. Ayrıca erozyonun önlenmesinde, toprak verimliliğinin artırılmasında, oluşturduğu bitki örtüsü ile yüzey akışını engelleyerek suyun etkin şekilde kullanılmasını sağlamada büyük öneme sahip oldukları bilinmektedir. Bununla birlikte, meraların iyi bir şekilde değerlendirilmesi sonucunda hayvansal ürün maliyetlerinin azaltılması sağlanmakta ve bunun sonucunda dünyadaki insanların yeterli ve dengeli beslenmesine katkı yapılmaktadır.

Ülkemizde kaba yem kaynağı olarak doğal bitki örtülerimizin %5’i otu biçmek sureti ile yararlanılan çayırlar, geriye kalan %95’i ise otlatılmak sureti ile yararlanılan mera ve yaylaklardır. Çayır ve meralar her ülkede tüketilen yemin büyük bir kısmının üretildiği ve en ucuz yem kaynaklarıdır. Doğal otlatma alanlarının önemi, sadece hayvanlara kaba yem sağlama bakımından ele alınamaz. Bu doğal kaynakların ekonomik yararları yanında su ve rüzgar erozyonunu önleyerek topraklarımızı koruma; toprak verimliliğini

(13)

2

artırma, çeşitli av ve yaban hayvanlarına yaşama ortamı oluşturma, su toplama havzası olarak taban suyu ve akarsularımızı zenginleştirme, temiz hava kaynağı olma ve kirli havayı temizleme gibi önemli fonksiyonları da vardır (Ekiz vd 2001).

Dünyadaki meraların kullanımı ülkeler arasında farklılık göstermektedir. Örneğin ABD'de mera arazileri, özel kişilikler mülkiyetinde bulunmaktadır. Federal devlete ait araziler eyaletlere ve çiftçilere dağıtılmış, şahıslardan sembolik ücretler talep edilmiş veya karşılıksız olarak verilmiştir. Bu alanlar halen çok geniş meraya dayalı tarım işletmeleri olarak ve %60 oranında özel mülkiyet seklinde kullanımda bulunmaktadırlar. ABD'de hayvanların tükettiği kaba yemin %40'ı meralarda, %20'si tarla tarımı kapsamında yer alan yem bitkileri üretiminde ve %40'ı yoğun yemlerde sağlanmaktadır (Volkan 2011).

Türkiye’de meraların kullanımı devletin hüküm ve tasarrufu altında olup, kullanma hakkı bir veya birden fazla köy veya belediyeye aittir. Meralar, özel mülkiyete geçirilemez, amacı dışında kullanılamaz, zaman aşımı uygulanamaz ve sınırları daraltılamaz. Ancak, kullanım hakkı kiralanabilir. Kiralama durumu ise etüt sonucu mera olarak yararlanılabileceği anlaşılan yerler ve mera olarak kullanılmak amacıyla kamulaştırılacak yerler köyün ihtiyacından fazla ise 25 yıla kadar kiralanabilir.

Kiralama durumu her 5 yılda bir yeniden değerlendirilmektedir. Amaç dışı kullanılmak suretiyle vasıfları bozulan mera, yaylak ve kışlakları tekrar eski konumuna getirmek amacı ile yapılan masraflar sebebiyet verenlerden tahsil edilmektedir (Anonim 2011).

Hayvancılık açısından gelişmiş ülkelerde meraların önemi yeterli düzeyde anlaşılmış olup, gerekli önlemler ve yasal düzenlemeler yapılmıştır. Genel bir yaklaşımla;

dünyanın sanayileşen ve ekonomisinde hayvancılık büyük önem taşıyan ülkelerinde, mera arazileri uzmanlaşmış hayvancılık işletmeleri tarafından kullanılmakta, merayı ve çevreyi koruma önlemlerine tam olarak uyulmakta ve çok yüksek ekonomik getirilere ulaşılmaktadır. ABD, Kanada, Arjantin ve Avustralya gibi geniş doğal veya kültür meralarına sahip ülkelerde çok ucuza hayvansal üretim yapılmakta, üretimin bir bölümü de ihraç edilmektedir (Açıkgöz vd 2011). Diğer taraftan, gelişmekte olan ve özellikle Afrika ve Asya kıtalarının yarı kurak iklim koşullarında bulunan ülkelerinde ise mera

(14)

3

arazilerinin kullanımına ve bakımına özen gösterilmemekte, ekolojik koşulların da elverişsiz olması nedeniyle, ulusal felaket boyutunda ve mera kayıplarına bağlı çevre sorunları artarak devam etmektedir (Avcıoğlu vd 2010).

Ülkemizde yüzyıllar dan beri meralarda otlatma yapıldığı halde, bugüne kadar bu alanlar yönelik teknik, bitkilerin büyüme ve gelişme ihtiyaçlarını karşılama yönünde ve hayvanların yem ihtiyaçlarını düzenli bir şekilde karşılayabilen alanlar olarak ele alınmamış ve tahripkar bir şekilde kullanılmaya devam edilmiştir. Hayvan beslemenin geniş çapta çayır ve meralara, yani tabiatın verdiği yemlere dayandığı ülkelerde de mera vejetasyonu bu şekilde tahrip edilmiş, verimsiz hale getirilmiş, bu durum sadece hayvancılığı değil, diğer tarımsal faaliyetleri ve genelde toplumun ekonomik durumunu ve ülkelerin geleceğini olumsuz yönde etkilemiştir. Ancak tarımda ilerlemiş Avrupa, Amerika Birleşik Devletleri, Avustralya ve Yeni Zelanda gibi ülkelerde uzun yıllar yapılan araştırma ve denemelerle otlatma alanlarının amenajmanı konusuna yer yüzünün diğer bölgelerine de uygulanabilecek temel prensipler ortaya konmuştur. 19.

Yüzyılın sonlarında başlayan ve 20. Yüzyılın ortalarına doğru meyvelerini veren çayır mera araştırmaları ile, bu ülkeler başta olmak üzere, diğer ülkelerdeki otlatma işlerine kuvvetli bir ışık tutulmuştur. Bugün bu ülkelerde et ve tereyağı dağlarının oluşmasında, hayvan ıslahının yanında, tabi ve suni meraların korunması, bakım, ıslahı ve otlatılması konularına son yarım yüzyılda, elde edilen bilgilerin uygulanmasının da büyük payı vardır. Ülkemizde çayır ve meraların bozulmasının başlıca altı nedeni bulunmaktadır.

Bunlar; aşırı otlatma, erken otlatma, kuraklık, kontrolsüz otlatma, meraları yakma ve yabancı otların istilasıdır (Ekiz 1991, 1999).

Türkiye’de 1940’lı yıllarda büyükbaş hayvan birimi (BBHB)’ne düşen 4.3 hektar mera alanı günümüzde 1.1 hektara kadar inmiştir. Böylece, bir yandan çayır ve mera alanları hızla daralırken diğer yandan hayvan sayısı artmış olması, zaten bozuk olan çayır, mera ve hayvan sayısı arasındaki denge tamamen bozulmasına ve buna bağlı olarak hayvansal üretimde düşüşlerin meydana gelmesine neden olmuştur (Balabanlı vd.

2006).

(15)

4

Mera, yaylak ve kışlak alanlarına özgü bir yasanın olmaması bilinçsiz ve kontrolsüz kullanımın uzun yıllar sürmesine neden olmuş, ancak 28 Şubat 1998 yılında 4342 sayılı mera kanununun yürürlüğe girmesi ile bu yönde büyük bir adım atılmıştır. Bu kanunun yürürlüğe girmesi ile, mera, yaylak ve kışlakların bugünkü olumsuzluklarının düzeltilmesi, yüksek, verimli ve kaliteli bitki türleri ile örtülü, erozyonun olmadığı alanlar haline getirilmesi kısa sürede sonuçlandırmak mümkün değildir. Hayvancılıkla uğraşan çiftçilerimizin bilinçsiz kullanım şeklinin kısa sürede Mera kanunu ile değiştirilmesi bir eğitim meselesidir. Bütün bunlara rağmen, bu kanunun etkin bir şekilde uygulanması ile bu alanların iyileştirilmesi zaman içersinde olacak, hayvanlarımızın ucuz yemle beslenmesi sağlanacak ve ülke ekonomisi bundan büyük yarar görecektir (Ekiz 1999a). 4342 sayılı mera yasası, meralara ilişkin çeşitli yasalar içinde yer alan kuralları birleştiren ve meraların hukuki konumu, belirlenmesi ve korunmasına yönelik ilkeleri düzenleyen bir yasadır. Yasanın etkinliği, uygulanmasında ortaya çıkabilecek eksiklik ve hataların ivedi olarak düzenlenmesi koşuluna bağlıdır (Gün 1998).

Sürdürülebilir kalkınma çabaları her ne kadar gelişmiş ve gelişmekte olan tüm ülkeleri kapsıyor olsa da, son on yıl içindeki faaliyetlere bakıldığında, yapılan plan, program, proje ve hedeflerin tümüyle gelişmiş ülkelerin önderliğinde hazırlandığını söylemek kesinlikle yanlış olmayacaktır. Başta, Birleşmiş Milletler olmak üzere, OECD, Dünya Bankası, WTO, UNEP, UNCSD, UNCTAD, World Wildelife Fund for Nature, World Resources Institute ve World Business Council on Sustainable Development gibi organizasyonlar konu ile ilgili faaliyetlerin esas yürütücüsü durumundadırlar. Dünyayı daha sürdürülebilir bir kalkınma hedefine götürmek üzere 1989 yılında başlayan UNCED toplantıları, Gündem-21 (Agenda 21) olarak anılan uluslararası bir konsensüs ile sonuçlanmıştır. Bu anlamda Gündem 21, 1989 Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulunda kabul edilen 44/228 kararını en geniş biçimde kapsayan doküman olma özelliğini taşımakta, kendisinden sonra gelen pek çok belge ve anlaşmaya da referans oluşturmaktadır. Rio Deklârasyonu olarak da adlandırılan Gündem 21’in sosyal ve ekonomik boyutları, kalkınma için kaynakların korunması ve yönetilmesi, konu ile ilgili başlıca grupların rollerinin güçlendirilmesi, uygulamaların nasıl yapılacağı ve kaynakların nasıl konuya harekete geçirileceği olmak üzere başlıca dört bölümden

(16)

5

oluşmakta ve BM Sürdürülebilir Kalkınma Komisyonu (CSD)’nda UNCED kararlarının uygulanmasını izlemekle görevlendirilmiştir (Doğaner 2011).

Sürdürülebilir kalkınmanın toplumsal, çevresel ve ekonomik boyutlarının her birinin kendi içinde, toplumsal gereksinimler, biyolojik çeşitlilik, üretim ve kültür mirası gibi önemli farklı konu başlıkları vardır. Sürdürülebilir kalkınmaya ilişkin çalışmalarda bu farklı yönleri tek tek ve birbirinden bağımsız olarak değil, birbirleriyle etkileşim içinde ele alınması gerekmektedir. Sürdürülebilir kalkınma, ülkenin kısıtlı doğal kaynaklarını ve çevre değerlerini iyileştiren ve koruyan bir şekilde ekonomik büyümenin sağlandığı ve bu refah artışı ile eğitim, sağlık ve diğer sosyal alanlarda yaşanan iyileşmelerle bireylerin yaşam standardını yükselten, ancak bu şartlar sağlanırken nesil içi ve nesiller arası hakkaniyeti gözeten bir kalkınma süreci olarak ele alınmalıdır (Yıkmaz 2011).

Türkiye’de sürdürülebilir tarım için toprak ve insan (işgücü) arasında belirli bir dengenin sağlanması ekonomik etkinlik açısından zorunluluktur. Sürdürülebilir tarım politikalarının gerçekleşmesi için yapılması gerekenleri özetlemek gerekirse; tarımsal yayım ve eğitim hizmetlerinin yetersizliği nedeniyle; bilinçsiz gübreleme ve ilaçlama, anız yakma, nadasa bırakma ve topoğrafik yapıya uygun olmayan toprak işleme faaliyetleri, verimliliği olumsuz yönde etkilemeye devam etmektedir (Ören vd 2000).

Ülkemizde sürdürülebilir tarım açısından ele alınması gereken alanların başında da çayır, mera, yaylak, otlak ve benzeri doğal kaynaklar gelmektedir. Bu alanlar, hayvancılığın gelişmesinde ve de düşük maliyetli hayvansal ürün elde edilmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Sürdürülebilir kalkınmanın temelinde ekonomi ve ekolojiye ilişkin faktörlerin göz önünde tutulması yatmaktadır. Bu nedenlerden dolayı mera alanlarını yalnızca bir tarım ya da bir toprak koruma öğesi olarak görmemek gerekmektedir. Bununla birlikte ülke kalkınması ve toplumun geleceğinde sayısız yararı olacak bir kaynak oluşturması açısından meraların korunarak geliştirilmesi ve bir üretim ortamı olarak değerlendirmesi gerekmektedir.

Meralar üzerindeki olumsuzlukları önlemek ve verimlerini arttırmak için, 1998 yılında 4342 sayılı mera kanunu çerçevesinde 2000-2011 yıları arasında 8.572.899 hektar mera

(17)

6

alanında tespit, 4.180.827 hektar da tahdit çalışması yapılmış ve tahsis çalışmalarına devam edilmektedir. Tahsis çalışması tamamlanmış olan mera alanlarında ıslah ve amenajman projeleri devam etmekte olup 2012 yılına kadar 932 proje ile 4.238.973 dekar alanda çalışmalar devam etmektedir (Anonim 2011a).

Araştırma bölgesinde mera çalışmalarının kullanıcılar üzerindeki etkilerinin ele alınması gerekmektedir. Çünkü yeni bir yöntem veya teknolojinin benimsetilmesindeki başarı hedef kitlenin özelliklerinin bilinmesine bağlıdır. Diğer yandan, köyün ortak kullanım alanı olan meraların sürdürülebilir kullanımının sağlanması konusunda sadece hayvansal üretim yapan çiftçilerin değil, köyde yaşayan diğer bireylerin koşullarının ve bakış açılarının da dikkate alınması gerekmektedir.

Bu çalışma ile, Kayseri ilinde ıslah ve amenajman işlemleri tamamlanmış meraların mevcut kullanım şekillerinin ortaya konması ve çiftçilere olan etkilerinin belirlenmesine çalışılmıştır. Yapılan ıslah çalışmalarının bölge ve ülke ekonomisine olan katkılarının ortaya konması bu araştırmanın bir diğer çıktısı olacaktır.

Araştırmanın amacının, öneminin ve kapsamının açıklandığı giriş bölümü çalışmanın birinci kısmını oluşturmaktadır. İkinci bölümde, daha önce Türkiye’de ve diğer ülkelerde yapılmış ve konuyla benzerlik gösteren çalışmalar özetlenerek sunulmuştur.

Araştırmanın yürütülmesi sırasında kullanılan materyal ve yöntem üçüncü bölümde ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Dördüncü bölümde dünyada ve Türkiye’deki mera alanları hakkında genel bilgiler verilmiştir. Beşinci bölümde özellikle tarımsal yapı açısından araştırma bölgesi tanıtılarak altıncı bölüm olan araştırma bulgularına geçilmiştir.

Araştırma bulguları deneklerin bireysel özellikleri, işletme özellikleri, yem bitkisi kaynakları, mera alanları ve sürdürülebilirlik ve meraların kullanımı olmak üzere beş başlık altında incelenmiştir. Son olarak araştırma bulgularının yer aldığı, nedenlerinin tartışıldığı ve bazı önerilerin sunulduğu sonuç ve tartışmalar ile çalışma tamamlanmıştır.

(18)

7

2. KONU İLE İLGİLİ YAPILMIŞ ARAŞTIRMALAR

Araştırma ile ilgili olarak gerek yurt içinde ve gerekse yurt dışında yapılmış olan çalışmalarda öncelikle çiftçi davranışları ve karar verme süreci ele alınmış, ardından sürdürülebilir tarım, mera alanları ile ilgili çalışmalar ve çoklu uyum analizi tekniği çalışmaları ele alınarak konular arasında bağlantı kurulmaya çalışılmıştır.

Konu ile ilgili olarak incelenen ve çiftçi davranışları ve karar verme üzerine yapılmış araştırma ve çalışmalar aşağıda sunulmuştur:

Konyar ve Osborn (1990), yaptıkları bir araştırmada, bir üreticinin, devlet tarafından uygulanan “tarım alanlarının korunması” projesine katılması sonucunda elde edeceği yarar fazla ise katılma yönünde karar vereceğini, ancak elde edeceği yarar az ise katılmamaya karar vereceğini ifade etmişlerdir. Bu çalışmada üreticilerin programa katılma kararlarını etkileyen faktörler incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; işletme yapısı ve büyüklüğü, arazi tasarruf biçimi, çiftçinin yaşı, erozyon ve koruma programına katıldığında elde edeceği gelirin üreticilerin programa katılmalarına karar vermelerinde etkili faktörlerdir.

Dennery (1995), üretici kararlarının incelenmesi üzerine yapmış olduğu çalışmasında;

üreticilerin aile harcamaları, işletme içi tüketim, verimli işgücüne sahip olma ve arazi egenim biçiminden kaynaklanan risklerin üreticilerin ekeceği ürüne karar vermelerinde etkili faktörler olduğunu belirlemiştir.

Koppelman ve French (1996), işletme düzeyinde karar verme ile ilgili olarak yaptıkları çalışmalarında, her işletmenin kendine ait bir sosyo-ekonomik yapısı olduğunu, bu nedenle üreticilerin karar verirken bunların yanı sıra bir takım dış faktörleri de dikkate aldığını savunmuşlardır. Üreticilerin yatırım veya üretim kararını verirken değerlendirdiği bu dış faktörler ise pazara yakınlık, destekleme politikaları, yerel veya bilimsel bilgiye ulaşılabilirlik ve toplumsal kurallardır.

(19)

8

Punyagard (1998), “Soğan Kooperatifi Üyelerinin Soğan Ekim Alanlarını Genişletmelerine Karar Vermelerinde Etkili Olan Faktörler” isimli araştırmasında 330 üyeden 99’u ile anket yöntemi kullanarak görüşmüştür. 99 üyenin 74’ü soğan ekim alanını genişletmeyi isterken 25’i istememektedir. Araştırma 9 bulgularına göre; işgücü ihtiyacı, toplam gelir ve tarımsal gelir soğan ekim alanlarının genişletilmesi konusunda karar vermeyi önemli derecede etkileyen değişkenlerdir. Bunun yanı sıra uygun arazi koşullarına sahip olma, gelir artışı isteği, soğan yetiştiriciliği konusunda bilgili ve tecrübeli olma ve komşular da karar vermeyi etkileyen faktörler arasındadır.

Arnoud ve Lebon (2000), karar verme zaman içinde oluşan bazı etki ve incelemelerin bir sonucudur ve bir anlık eylemden ziyade bir dizi eylemi içeren ve belirli bir zaman dilimi içerisinde oluşan bir süreçtir. Bu süreç; durumun kavranması, öneminin tanımlanması, alternatiflerin ortaya konulması, en iyi alternatifin seçilmesi ve kararın uygulanması olmak üzere beş aşamadan oluşmaktadır.

Sripakdee’nin (2000), Thailand’ın Chiang Mai Eyaleti, San Sai bölgesinde üreticilerin geçimlik tarım projesine katılmaya karar vermeleri konulu araştırmasında üretici kararları üzerine etkili olan faktörler de incelenmiştir. Bu araştırma, gayeli örnekleme yöntemi kullanılarak seçilen, 86’sı projeye katılan ve 86’sı katılmayan olmak üzere toplam 172 üretici ile yürütülmüştür. Araştırma bulgularına göre; projeye katılma kararı vermeye etki eden faktörler, eğitim düzeyi, çalışma durumu, tarımsal bilgiye ulaşabilme olanakları ve yayım elemanları ile görüşme sıklığıdır. Ayrıca bu araştırma ile projeye katılmayan üreticilerin daha fazla gelir elde edebileceklerine inanmadıkları belirlenmiştir.

Thungwa (2000), Amphoe Sathing Phra’da (Thailand) üreticilerin karma üretim yapmaya karar vermeleri üzerine yaptıkları araştırmada; karma üretim yapan ve yapmayan üreticiler arasında, üretici kararlarını etkileyen ekolojik ve sosyo-ekonomik faktörleri incelemişlerdir. Bu amaçla 54’ü karma üretim yapan ve 99’u karma üretim yapmayan toplam 153 üretici ile yapılan görüşmelerde, üreticilerin sahip oldukları arazi genişliği, işgücü verimliliği, üreticilerin çoğunun düşük gelirli olması ve gelirlerini

(20)

9

yükseltme isteği, karma üretim konusunda sahip oldukları bilgi ve tecrübeler, üretici kararlarını etkileyen önemli faktörler olarak bulunmuştur.

Geason vd. (2003), “Farklı Üretim Konularına Yönelmede Üretici Kararları Üzerine Psiko-Sosyal Model” isimli çalışmasında üretici kararlarını etkileyen anahtar unsurlar üzerinde durmuştur. Çalışmanın sonunda ise bu unsurlar, söz konusu üretim farklılığının etkinliği, anlaşılırlığı, ekolojik yapı, sürdürülebilirliğin sağlanması, biyolojik veya ekolojik sınırlılıklar, üretici tarafından uygulanabilir olması ve toplumsal kurallar ve baskılar olmak üzere yedi başlık altında toplanmıştır.

O’Malley (2003) Nova Scatia’da (Canada), toprak kullanımının planlamasına yönelik politikalarla üretimin çeşitlendirilmesi arasındaki ilişkiyi araştırdığı çalışmasında, üreticilerin nasıl çeşitlendirme yapacaklarına karar vermelerinde etkili olan bazı faktörler incelenmiştir. Araştırma bulgularına göre; eğitim, aile ihtiyaçları, mali olanaklar, pazar olanakları, coğrafi konum, devlet tarafından verilen desteklemeler veya teşvikler ve yerel planlama politikaları, toprak kullanımı ve ürün çeşitliliği konusunda üretici kararlarını etkileyen faktörlerdir.

Alagöz (2005), Aşağı Seyhan Ovası’na Adana Tarım İl Müdürlüğü yayım elemanlarınca götürülen yayım hizmetlerinin analizi sonucunda, yayım hizmetlerinin etkinliğini etkileyen konulardan birisi de üreticilerin öncelikli olarak önem verdikleri konulara uygun yayım hizmetlerinin gerçekleştirilmesidir. Araştırma alanında faaliyet gösteren tarımsal işletmeler işletme genişliği açısından çeşitlilik göstermektedir.

Bundan dolayı, farklı uygulamalar farklı ihtiyaçlar doğuracağından yayım hizmetleri gerçekleştirilirken bu farklılıklar göz önüne alınmalıdır. Araştırma sonuçları yayım elemanlarınca en etkili yayım yöntemi olarak benimsenen demonstrasyon ve çiftçi toplantılarının çiftçiler tarafından da en etkili yayım yöntemleri olarak benimsendiğini ortaya koymaktadır. Öncelikli olarak bu yöntemlerin kullanıldığı yayım hizmetlerinin yayım hizmetlerinden yeterince yararlanamayan çiftçileri de kapsayacak şekilde arttırılması, bunun yanı sıra yayım hizmetlerinin amaçlarına, çiftçilerin istek ve ihtiyaçlarına göre diğer yayım yöntemlerinden de yayım hizmetlerinin işlevselliğini ve etkinliğini arttıracak şekilde yararlanılması gerekmektedir.

(21)

10

Boz ve Akbay (2005), “Mısır Üretiminin Kahramanmaraş’ta Yayılması ve Benimsenmesini Etkileyen Faktörler” başlıklı araştırmalarında eğitim seviyesi, gelir, işletme genişliği ve kredi kullanımı ile benimseme davranışı arasında anlamlı bir ilişki olduğunu belirlemişlerdir.

Balabanlı vd. (2006), çiftçiler, mera kanunu hükümleri ve mera kullanım yöntemleri hususunda bilgilendirilmelidir. Bu alanların verimliliğinin artırılması için sarf edilen emek, hizmet ve masrafların ne için yapıldığı üreticilere yayım faaliyetleri ile açıklanmalı, mera amenajmanı kurallarına uyulmadan yapılan otlatmaların hayvancılığa verdiği zararlar anlatılmalı, üreticilerden mutlaka yardım ve destek alınarak yapılan işlerin kalıcı olması sağlanmalıdır. Yasanın tam anlamı ile uygulanması ve mera ıslah projelerinin başarılı olması büyük ölçüde yöre insanının yapılan hizmetlere inanması ve projeleri desteklemesine bağlıdır.

Aksoy ve Yavuz (2008), Türkiye'de ve özellikle hayvancılığın yoğun yapıldığı Doğu Anadolu'da düşük maliyetli kaliteli üretim yapılıp AB ile rekabet edilebilmesi için;

verim artırılmalıdır. Yapılan regresyon analiz sonuçlarında hayvancılığı ticari amaçlı yapan isletmelerin daha kolay uyum sağlama eğiliminde olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu sonuçtan hareketle özellikle potansiyeli olan isletmelerin yalnızca ev ihtiyacını karşılayan aile isletmeleri olmaktan kurtulup ticari amaçlı üretim yapabilecek büyüklüğe kavuşturulması sağlanmalı ve politika yapıcılarının bu yönde politikalar oluşturmaları işletmelerin rekabet etme şanslarını artıracaktır. Türkiye'nin yukarıda sayılan şartları yerine getirmesi. gerek sürekli gelişen AB'ne uyum konusunda gerekse globalleşen dünya ile rekabet etme konusunda önemli katkılar sağlayacaktır.

Ateş ve Terin (2008), Van ilinde hayvancılığa yönelik olarak 2005 ve 2007 yıllarında 12 farklı konuda toplam 204 çiftçi toplantısı yapılmış ve bu toplantılara 1598 çiftçi katılmıştır. Yine 2005 ve 2007 yıllarında 4 farklı konuda kurs düzenlenmiş ve bu kurslara toplam 657 çiftçi katılmıştır. Bunun yanı sıra 4 farklı konuda 8 tarla günü düzenlenmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda üreticilerin bilgi ve bilinç düzeylerinde iyileşmeler sağlanmıştır. Özellikle DAKP kapsamında tarım ve kırsal kalkınma bileşeni altında yapılan projelerde üreticilerde belirli bir kapasite oluşumu sağlanmış ve bilgi

(22)

11

düzeyleri arttırılmıştır. Nitekim program sonucunda yapılan değerlendirmelerde tarım eğitimine katılan çiftçilerin %50’si bilgilerinin belirgin biçimde arttığını, %56’sı öğrendiklerini uygulamaya başladıklarını ve %68’i ise öğrendiklerini uygulamaya başlayacaklarını belirtmişlerdir. Uygulanan proje ve yayım çalışmalarının sonucunun üretime yansıması ile üreticilerin gelirlerinde ve yaşam koşullarında iyileşmeler gözlenebileceği açıktır, ancak bunların yeterli düzeyde olduğunu söylemek güçtür. Bu nedenle yayım ve kalkınma çalışmalarının devamı sağlanmalı, süreklilik kazanmalıdır.

Üreticilerin sorunlarına ve isteklerine öncelik veren çalışmalara ağırlık verilmelidir.

Bunun yanı sıra ülke gereksinimlerine uygun hayvancılık politikaları ile bu çalışmalar desteklenmelidir.

Değirmenci (2008), bir sulama projesi içerisinde farklı amaç grupları ve kuruluşlar (çiftçiler, yatırımcı kuruluşlar, yerel yöneticiler, tarımsal kuruluşlar, politikacılar v.b) etkin rol oynamaktadır. Bu amaç grupları ve kuruluşlar arasında belirli bir eşgüdümü sağlayacak yapı ülkemizde oluşturulamamıştır. Sulama oranının düşük gerçekleşmesine ilişkin problemler incelendiğinde; sulayıcıların eğitim yetersizliği, kurumlar arası koordinasyon eksikliği, sosyal ve ekonomik problemlerdir. Sulu tarım projelerinin planlama, uygulama, kontrol ve düzeltme aşamasında, insana saygı esas olmalı, katılımcı yönetim uygulanmalı, proje ilgi grupları arasında tam ve sürekli tatmin sağlanmalı, proje zamanında ve doğru uygulanmalı ve sürekli bir eğitim programı uygulanmalıdır. Sulu tarım projelerinin geliştirme aşamasında sorunları çözebilmenin iki temel koşulu; sorunun bilincinde olabilecek ve sorunu doğru tanımlayacak yöneticilerin sulama yönetimi içerisinde aktif görev almaları temin edilmelidir.

Öztürk ve Megüloğlu (2008), gerek genel kalkınma, gerekse kırsal kalkınmanın sürdürebilirliliği en başta doğal kaynakların korunması ve rasyonel kullanımına bağlıdır. Bu nedenle sürdürülebilir kalkınmada öncelikle doğal kaynaklar korunmalıdır.

Kalkınma surecinde bölge ve yörenin potansiyelinden hareket edilmeli, kırsal alanda sosyal altyapı ve teknik altyapıya ilişkin gereksinimlerin belirlenmesi ve giderilmesinde

Şekil

Updating...

Referanslar

Benzer konular :