GÖÇün YARATTIIĞI KİMLİK SORUNLARI
Prof.Dr.Abdülkadir ÇEVİK
AÜTF Psikiyatri Anabilim Dalı
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Son yıllarda giderek önem kazanan entegratif model sayesinde gerek sağlıkta gerekse hastalıkta
duyguların regülasyonunun önemi ve duyguların irregülasyonu durumunda hastalıkların oluşması daha iyi
açıklanabilmektedir.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
İlk kez Ruesch 1948’de fiziksel hastalığı olanların duygularının bilişsel olarak işlenmelerindeki yetersizliği vurgulamıştır.
1970’lerde ise Nemiah ve Sifneos, klasik psikosomatik hastaların
kognitif affektif iletişim biçimlerini sistematik olarak araştırmış ve
“aleksitimi” kavramını
geliştirmişlerdir.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Göçmenler dil sorunları nedeniyle istemdışı aleksitimi içindedirler.
Duygularını ifade edememeleri de
Türk göçmenlerin somatizasyona sık
başvurmalarını açıklar niteliktedir.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Geleneksel Türk aileleri ve bireyleri
nesne kayıpları ve ayrılıklar nedeniyle sorun yaşarlar.
Yapılan araştırmalar yakın ilişkilerin
kaybının hastalanma ve ölüm riskinde
artışa yol açtığını göstermektedir.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Türk göçmenler psikobiyolojik işlevleri için çok önemli olan eksternal
regülatörlerden ve destekten yoksun hale gelirler.
Araştırmalar da çevresel desteklerin kaybının yoğun biçimde somatik
bozukluklara yol açtığını
göstermektedir (Minas ve ark,1988,
Demirsar ,1986).
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
GİS ve nonsistematik ağrı yakınmalarının oluşumu ile
yurdundan ayrı kalmaya bağlı kayıp duyguları, yalnızlık ve zorunlu
aleksitimi ilişkilidir.
İç göç yaşayan bireylerde de benzer yakınmalar görülmektedir(Çevik,
1985).
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Gizli düzenleyici mekanizmaların (evi, tarlası, çeşmesi vb.) kaybı ile bireyin homeostatik
organizasyonu değişerek fiziksel ve ruhsal hastalığa yatkınlığı
artabilmektedir.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Winnicot’un “geçiş nesnesi”’ne benzer rahatlatıcı ve seperasyon acısını hafifletici, Volkan’ın
“bağlantı nesneleri” kavramı gibi
yas acısını dindirmeye katkısı olan
nesneler (muskalar, pazubantlar)
yardımcı olarak kullanılırlar.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Tüm hastalıklar bir genel sistem teorisine dayanan disregülasyon modeli ile açıklanmaya
çalışılmaktadır.
Yaşayan organizma hiyerarşik olarak düzenlenmiş alt sistemlerin sürekli bir bütünlüğüdür.
Alt sistemler arasında da karşılıklı
düzenlemeler bulunur.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Beyin, üst düzenleyici ve kontrol
edici bir organ olarak işlev görür ve kendisi de çevresel faktörler
tarafından regüle edilip, modifiye
edilebilir.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Bu kendini regüle eden sistemin geribildirim halkasından biri ya da birkaçında bozulma olunca
hastalık ortaya çıkabilir.
Bu bozulma hücresel düzeyde
olabileceği gibi psikolojik ve
sosyal düzeylerde de olabilir.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Erken çocukluk dönemi
ilişkilerindeki yetersizlikler,
bireyin biyolojik sistemlerinin homeostatik organizasyonunda yer alan maddelerin genetik
ekspresyonunu modifiye edebilir.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Bireyler self regülasyonlarındaki eksiklikleri başkalarıya simbiyotik self, nesne ilişkilerini sürdürerek tedavi edebilirler.
Ancak, bu kişiler nesne kaybı ve
ayrılık durumunda hastalık gelişimi
açısından yüksek risk altındadırlar.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Hastalıklar dışında yaşanılan bozucu etkilere karşı geliştirdikleri en önemli savunma mekanizmalarından biri de kimlik alanındadır.
Milli, etnik ve dini duygulara daha sıkı bağlanılmakta, bu yönler sosyal
yaşantılarında ön plana çıkmaktadır.
Etnik kimlik, yurtdışında ulusal
kimliğin önüne geçebilmektedir.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Bu konuda evsahibi ükenin de rolü önemlidir.
Göçmenlerin iç dünyalarında
yaşadıkları aşağılanma çevreden gelen itici ve horlayıcı tutum ve davranışların etkisiyle
şiddetlenmektedir.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Bu olumsuz duygulara karşılık
göçmenler arkaik kimliklerini katı bir duvar örerek korumaya başlarlar.
Temelde bireylerin biyolojik
varlıklarını koruma motivasyou yer
almaktadır.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Biyolojik varlığın kaybıyla
kıyaslandığında, kimlik kaybıyla ilgili yaşanan tehdit daha çok tepki görür.
Kişi kimliğini kaybetmektense onuruyla biyolojik varlığını
kaybetmeyi yeğler.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Avrupa’da yaşayan göçmenler
regresif süreçler sonucu ulusal kimlik yerine etnik kimliklerini ön plana
çıkararak baskın olan yabancı kimliğe karşı kendilerini korumaya
çalışmışlardır.
Bu durumun ortaya çıkmasında,
mağdurluk ve ezilmişlik psikolojisi, ait
olma ve hayatta kalma psikolojisi ve
narsisistik incinmelerle bağlantılı bir
psikoloji rol oynamaktadır.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Kimliğin diğer önemli bir boyutu da din ve mezhep kimliğidir.
Normal koşullarda kişi, vatandaşlık
kimliğiyle varlığını sürdürür, etnik,
dini ya da mezhep kimliğini ortaya
çıkarma gereksinimi duymaz.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Avrupa’daki göçmenlerimiz ergenlik dönemindekine benzer kimlik
sorunlarını yeniden yaşamaya başlamışlardır.
Ancak, bu sorunlar melez (hibrid) bir kimlik oluşturma yönündedir.
Melez kimlik, birinci kuşak için pek
mümkün olmasa da, sonraki kuşaklar
bu kimliği oluşturmada daha başarılı
olmaktadırlar.
Göçe bağlı kimlik sorunları ve bunun klinik yansımaları
Yaşanan bu kimlik sorunlarının ruhsal ve somatik eşdeğerlerini klinikte en hafif
anksiyete bozukluklarından en ağır ruhsal bunalımlar ile kimlik bozukluklarına, hatta bedensel hastalıklara kadar varan geniş bir yelpaze içinde görebilmekteyiz.
Bu sorunların çözülmesi için, insanı anlatılan boyutlarla değerlendiren ve regülasyonunu bozan faktörleri ortaya çıkararak uyumuna yardımcı olmak
önemlidir.
