ALLAHIN GUZELLIKLERXNDEN

ALLAHIN

GUZELLIKLERXNDEN BIR DEMET

-1-

m

- A *

iUv

C *^

.J ^{^}

»J O ^

)^II 4_LII

A

<il t

YAZAR HAKKINDA

Yalan Soyledi!,DerinDusiinmek, Allah'inRenkSanati,AtomMucizesi,Dogadaki Tasanm, Balansi Mucizesi, Dar-

Heryerde,DNA'dakiYaratms.Mucizesi,Danw

line,Insan Mucizesi,Makaleler1,Makaleler2,Insanm Yaratms, Mi

LillerinMiicadele:-!, Man,Seytan'in Enaniyeti,§irk,Kuran'dan GenelBilgiler,Ima

yDenenZuliim,Kuran'aGore Gercek Akil,Dn .ulele,Yusuf Medresesi,IyilerinI

ihanmSirn, Giizel SozeUymanm Uar,NicinKendini]

Tsun?,KolaylikDini islam,Kuran'da§evk ve Heyecan,Her§eyde HayirGormek, Akilsiz Kuran'i Nasil^"*

ramlar (The BasicConceptsintheQuran),Soykirim Yalani (The Holocai ofUnderstanding -rcegi(TheTruth of the Life ofT

•ManGelmeyin (Never Plead Ignorance),KarmcaMucizesi (The MiracleintheAnt) imz mil? (EverThoughtAbouttheTruth?),Ev renin Yaratihsi(The Creation of the Universe), DinsizliginIlkelMantigi (TheCrude Reasoning ofDisbelief),Ku-

Yahudilikvt

ALLAHIN

GUZELLIKLERINDEN BIR DEMET

-1-

Sizinyaratilismizdave tiiretip-yaydigi

canhlarda

kesinbilgiyle

inanan

bir

kavim

i§inayetler vardir.

(Casiye Suresi,4)

HARUN YAHYA

ISBN975-7986-79-8

VURALYAYINCILIK

£atalge§meSok.UretmenHan No:27/13Cagaloglu-istanbul

Tel: (0212)51I42 30

Baski:SE£iL

OFSET

YuzyilMahallesiMAS-SiTMatbaacilarSites!

4.Cadde No: 77Bagcilar-istanbul Tel: (0212)629 0615

OKUYUCUYA

#

Bukitaptave diger cali§malarimizdaevrim teorisinin gokCi§une ozelbiryer ay- nlmasinmnedeni,buteorinin herttirludinaleyhtan felsefenin temeliniolu§turma-

sidir.Yaratilijivedolayisiyla Allah'invarligim inkaredenDarwinizm,140yildirpek cok insanmimanmi kaybetmesineyada kuskuyadu§mesinenedenolmustur.Do- layisiylabuteorininbiraldatmacaoldugunugozleroniinesermekgok onemlibi imani gorevdir.Bu onemlihizmetin turninsanlanmiza ulajtinlabilmesiisezorunlu dur.Kimiokuyuculanmizbelkitekbirkitabimiziokumaimkanibulabilir.Buneden leherkitabimizdabukonuyaozetdeolsabirboltim ayrilmasiuygungorulmuftui

#

Belirtilmesigerekenbirdigerhusus,bukitaplarmicerigiileilgilidir.Yazarmturn kitaplarmdaimanikonular,Kuranayetleridogrultusundaanlatilmakta,insanlar Allah'm ayetleriniogrenmeye ve ya§amayadavet edilmektedir.Allah'mayetleriile

ilgiliturnkonular,okuyaninaklmdahigbir§iipheveyasoruijaretibirakmayacakse-

kildeaciklanmaktadir.

Buanlatimsirasmda kullanilansamimi, sadeve akici uslupisekitaplarmyediden yetmise herkestarafmdan rahatca anla§ilmasim saglamaktadir.Buetkiliveyahnan- latimsayesinde, kitaplar"birsoluktaokunankitaplar"deyiminetarnolarakuymak- tadir.Dinireddetmekonusundakesinbir tavirsergileyen insanlar dahi,bukitaplar- daanlatilan gercjeklerdenetkilenmekteveanlatilanlarmdogrulugunuinkaredeme- mektedirler.

#

^Bukitapveyazarmdigereserleri,okuyuculartarafmdan bizzat okunabilecegigi- bi,kargi11klibirsohbet ortami seklindedeokunabilir.Bukitaplardanistifadeetmek isteyenbirgrupokuyucununkitaplanbiraradaokumalan,konuylailgilikendi tefek- kurvetecriibelerinidebirbirlerineaktarmalanagsindanyararh olacaktir.

#

^Bununyaninda,sadeceAllahrizasiicinyazilmi§olanbukitaplarmtamnmasina veokunmasmakatkidabulunmak dabuyiikbirhizmetolacaktir. (Junktiyazarmturn kitaplarmdaispatve ikna ediciyonsonderecegticludtir.Busebeple dinianlatmak isteyenlericinenetkiliyontem, bukitaplarm diger insanlartarafmdandaokunma- smmtesvikedilmesidir.

#

Kitaplarmarkasmayazarmdigereserlerinintanitimlarmineklenmesininise onemlisebeplerivardir.Bu sayedekitabielinealanki§i,yukandasoz ettigimiz ozel-

liklerita§iyanveokumaktanhosjandigimumdugumuzbukitaplaayni vasiflarasa- hipdahabircok eseroldugunugorecektir.imanivesiyasikonularda yararlanabile- cegizenginbirkaynakbirikimininbulundugunasahit olacaktir.

#

Bueserlerde,diger bazi eserlerde goriilen,yazarmsahsikanaatlerine,§uphel

i

kaynaklaradayahizahlara,mukaddesatakar§igerekenadaba vesaygiya dikkatet- meyenusluplara,burkuntu veren umitsiz, gupheci ve ye'se surCikleyen anlatimlara rastlayamazsmiz.

GiRi§

Yeryuzundevar olan turncanlilaruremelerinden,korunmala- nna,beslenme§ekillerindenkendilerinein§a ettikleriyuvalarakadar sayisizustunozelliklerledonatilmisjardir.Kimibirmimargibiyuva- smiinsaeder, kimibirkimyagergibidu§unerekenidealisitmayisag- lar,kimiisegercekbirkamuflajustasidir.Bu canlilarm yasantilanin- celendigindeise,hemfizikselozelliklerininhemde davranisjarimn birbiriyleve ya§adiklanortamlatarn biruyumicerisindeoldugu go-

Bukitaptacanlilarmsahipolduklanbu olaganustu ozelliklerden sadecebirkismim okuyacaksmiz.Ancakbukitaptaornekverilen canhlanokurkenunutulmamasi gerekenonemlibirnokta bulun- maktadir:Sozliedilen canlilarmhi?biribir bilinceveyaaklasahipde- gillerdir,hattabirkismminbirbeyni dahiyoktur.Oyleisebucanli- larm sahipolduklan ustunozelliklerionlaravermek, orneginbir ari-

nm

kendi aklmi kullanarakmatematikharikasipetekleriinsa ettigini soylemekaklave mantigauygun olmayacaktir. Nerleyen sayfalarda daha daiyianlasjlacagi gibibu canlilarm sahip olduklan karmasiksis- temlerin,dogayla olan

mukemmel

uyumlarimn tesadufler sonucun- da olustugunuiddiaetmekdeayniderecedeakilvemantikdisidir.

Bu canlilarm her birinde50kustunbiraklm ve50kbuylikbir ilminacikdelillerigorlilmektedir.

Doganm tamammda

sergilenenbu akilve

mukemmel

uyum,evrendeki her§eyinYaraticisiolanAllah'a aittir.Allah'mkusursuzyaratisibirKuranayetinde §6ylebildirilir:

O

Allahki,yaratandir,(engiizelbirbi^imde)kusursuzcavar

edendir,'fekilve suret' verendir.EngiizelisimlerO'nundur.

Goklerdeveyerdeolanlarin

tumu

O'nutesbihetmektedir.

O,Aziz,Hakimdir. (Ha§rSuresi, 24)

Akilve vicdansahibiher insan Allah'myarattigihercanlida

Allah'm akhnin,gucununveilmininyansimalarmigorecekve boyle- likleAllah'msonsuzilminivenihayetsizgucunudahaiyitakdirede- bilecektir.Allahbirayetteevrendeyarattigivarliklardanbazilarmi belirttiktensonrabunlarm herbirinin"i^tenAllah'ayonelenher kuli;in'hikmetlebakanbir iggoz've birzikir"oldugunubildir- mektedir. (KafSuresi, 8)

istebu kitabm amacida,9evrelerindegordliklerikusursuzsis- temuzerindeduiunebileninsanlara,Allah'mihti§amliyaratijinmde- lillerini9esitlendirerek,daha derin du§unebilecekleribirimkanolu§- turmaktir.

Giiney Afrika

Sundew

bitkisi,yapi§kantiiyleri ile bocekleri tuzagadufiiriir.

Bu

bitkininyapraklan uzunkirmizi tiiylerininucu,boceklerikendine ceke- cek

kokuyu

icerenbirsivi ilekaphdir. Sivinin bir bas- kaozelligi isesonderece yapiskanolmasidir.Koku- nun

kaynagma

yonelen bocek,bu yapiskantiiylere takihr.Bir siiresonra yapragintiimii,tiiylereyapi-

§anboceginiizerinekapanirvebitki,bocegisindire- rekkendisiicingerekliolanproteinieldeetmis. olur.

David Attenborough,ThePrivateLifeofPlants,s.81-83

Atef boceklerinin yaydiklanifiginenonemliozelli- gi,ateflevesicakhklailgisininolmamasidir;

buna

"soguki§ik"denilir.Bu, guniimiizdekiaydinlatma teknolojisininula§mayacahstigibirhedeftir.Nor-

mal

birampul,elektrik enerjisininancak %3-4'unu ifiga doniisturiip,kalan kismim isiyad6nu§tiirur.

Atef bocekleriise

%

100birverimlei§il<iiretirler.

Bilimve Teknik, Sayi 239,s.10

Kuzey

Kutbu'nda ya§ayan denizkirlangiclan,heryil 30.000-40.000

km.

kanat£irparlar.

Bu

kirlangi$larm vatanlan

Kuzey

Kutbu'dur. Fakat heryil

Kuzey Amerika,

Gronland ya daSibirya'dakiiireme bolge- lerinden,

Kuzey Kutbu

sulanndakiki§hkbolgelere dogru yolculukyaparlar.

Deligeorges,S.,Recherche,Kasim1996

AL

Penguenler, Gtiney

Kutup

Bolgesi'ndeya§arlar.

Bu

hayvanlarinviicutsicakhgi40°C, yasadiklanortamin sicakhgi ise -40°C'dir.

Bu

da penguenlerin,80°C'lik bir sicakhkfarkina da-

yanmalan

demektir.Bu- nu saglayan, hayvanin derisininaltindabulunan kahnyagtabakasidir.

Bu

tabaka,viicutsicakhginin kaybolmasina engelolur.

Bilimve Teknik, Sayi 255,

Bazikuslaryaralanmisveya

ucamiyormuf

gibiyapa- rakyavrularinidiismanlardankorurlar. Birdiisman yaklastiginda

anne

ku§yuvasindansessizceuzakla-

§ir.Cighklaratarakvekanatlanndanbirinisallaya- rak,yerde kanatcirpmayabaslarve yarahtaklidi yaparak dii§manindikkatini kendiiizerineceker.

"Yarah" ku§u

yakalamaya

cahsanyirticihayvan,an- ne ku§ tarafindan bu

yontemle yuvadan

cokilerile- re gotiirijlur.

Yavrusunu

giivenceyealdiktansonra

anne

ku§ucarakdiismandanuzaklasir.

RusselFreedman,

How

AnimalsDefendTheirYoung?s.5 1

£ogu

tirtihntiiylerinedokunulursabiiyiikaci verir.

Bu

tiirtirtillargenellikleparlakrenktedir.

Bu

dikkat

£ekicirengiyletirtil,kendisini

yemek

isteyenher- hangibircanhyiuyarmifolur.

David Attenborough, Ya§adigimiz Diinya, s.64

Bir

an kovanim korumak,

kovaninbek^ilerii<:inin- tiharanlaminagelebilir.Bal anlarininignelerinde birkirpinindikeni gibikiiciikoklarvardir.Diismani sokan

an u^maya

cahsirken igneoradatakihkahrve arininkarnininarkatarafi yirtihr.Karnininyirtilmis kisminda, zehirsalgisive

onu

kontrol

eden

sinirler vardir.

An

bu

yaralanmadan

dolayi oliirken,kova- ningeri kalanibu sayede

korunmu;

olur.

RusselFreedman,

How

AnimalsDefendTheirYoung?s.63

Kunduzlar,insanlar gibi su kanallari,aga£tankulii- beler, yeraltiinleriveozellikleakarsulariizerinde barajlaryaparlar.

Bu

barajlannuzunlugubazen 20 m.'yibulur.

Afrikahterzikusu,yuvasiniyapraklaridikerekgiz- ler.Erkekterziku§ubirdahn sonunda,birbirineya- kin gelifen^ikiyada

daha

^fazlageni§ye§ilyapragise-

£er. Sivrigagasiylaherbiryapragin

kenanna

delik a^ar.

Sonra

dabirterzininipligikullanmasigibitop- ladigi

orumcek

aglarimveyabitkiliflerinikullanir.

Liflerideliklerden^ekervediismesiniengellemek

i<:inherilmigidiigiimleyerek yapraklaribirbirinedi- ker.

Bu

yapraklarlakaph keseninicindeayrica e§inin yumurtalanni

koydugu

gizlibiryuva dokur.

TheEncyclopediaofAnimalBehaviour, s.42

i§<:' arilarin hareketleri son derece tutarhdir veama^siz birsekildehareket etmezler.

Kovandaki bir

an

yeniyu- murtalari<:inhticrelerhazir- larken, digeri krali<:eyehiz-

met etmek

i<:inpeteklerara- sindadolasjr,birii<:uncusuy- se bal toplar.

Her

i§<:ikesin olarakne venasilyapacagini bilir, kusursuz birdisiplinle hareketeder.

Nat.Geo.Soc,TheMarvelsofAnimalBehaviour, s.49-64

Postaguvercinlerininyollanninasilbul- duklarim

anlamak

i^in yapilan bir

gozlemde

giivercinler bir sure karanhkta birkafesin icinde tutulmuflardir.

Daha

sonra serbest birakildiklannda, giivercinlerin bulutlu birhavadabile yiiz- lercekilometreote- deki gtivercinligin yolunu bulduklan gozlenmi§tir.

Bilim v Teknik, Sayi

254, s.57

Uzun

kulakhyarasaningozleri,uzak

mesafede

bulu- nan cisimlerisecemez. Yarasalar,insankulaginin duymadigisesdalgalanyayarlar.

Bu

sesdalgalan havadakibircisme carpmazlarsa bosjukta kaybolur- lar.Bircisme carparlarsa yansiyarak cevreyedagi- hrlar.Yarasa yansiyan buses dalgalarini ahr,deger- lendirirveavinin yerini bulur.Yarasalann

gorme-

den avlanninasilyakaladiklariniinceleyeninsanlar ayni ilkeyedayanarakradari icat etmisjerdir.

David Attenborough,LifeonEarth,s.236

Nudibranch kabugu olmayan

birsalyangozturiidiir.

1

Bu

salyangozcok parlak renkleresahiptirve sonde-

3

recegozahcidir.Fakatbuozelliklerhayvanlaricin cok cazip olmasina

ragmen

cok az hayvan Nudib- ranchlar'\a beslenir.

Bunun

sebebi Nudibrancb'in isirgan hiicreleridir.

Bu

hiicrelerhayvanaiyibirko-

ruma

saglar.

Nudibranch

buisirgan hiicrelerikendi-

siuretmez.

Hyroid denen

zehirlicanhlan yerve on- larisindirimsisteminde dgiitmez.

Bu

hayvanlar

Nu-

dibranch'insindirimsistemiicindekoruyucu

mu-

kuslakaplanirve

isirganhiicre ola-

rak

ona

birkoru-

ma

saglarlar.

TheOceanWorld ofJacques Couste- au,s.28

Goc eden

canhlarinenilgincorneklerindenbiri

de

r kaplumbagalardir. Brezilyakiyilanaciklanndayasa-

4

^yanYesjldeniz

kaplumbagalan

2000

km.

yiizerek Atlantik

Okyanusu

ortalanndaki Ascension

Ada-

si'ndayumurtlarlar.

Kumdaki

cukurlaragdmiiliiyu- murtalardan cikan yeni

dogmus kaplumbaga

yavru- lari

hemen

denizeyonelirler.Acik denizdeyetiskin halinegeldiktensonrada

yumurtlamak

icintekrar Atlantik

Okyanusu'na

dogruyonelirler.

Bilimve Teknik, Sayi 304, s.235

DifiPhalarope ku§uyumurtalannibiraktiktanson- ra

yuvadan

ayrihrve

bundan

sonrakikulucka gore- vinierkek ku§ devrahr. Erkek,

yumurtalann

iistiine otururve yuvanin iistiinegogiistiiylerinidoker.

Boylece hayvaninaltindakiciplak derikanladolar.

Bu

kaninsicakhgisayesinde,iichaftadanfazlasure kuluckaicingerekenisisaglanmi;olur.

TheOceanWorldofJacques Cousteau, s.44

Avrupa'daki irmaklarda ya§ayanyilanbahklari6000 km.'likuzunbiryolculukyaparakBermuda'ningii- neybatisindabulunan Sargossa Korfezi'negelirler.

Ve

buraya

yumurtalanm

biraktiktansonraolurler.

Cikanlarvalardakendilerini,"Gulf

Stream"

adive- rilensicak su akintisinabirakarak tekrarAvrupa'ya dogru 6000km.'lik biryolculugabaslarlar.

Cbrsel Bilim veTeknikArts.,Cilt 5,s. 1784

Findikkirankuslarioliiaga^lann

yumu§ak

tahtala-

nnda

yuvadeligia^arlar.

Yuva

hirsizlannakarfi et- kilibir

korunma

geli§tirmi§lerdir.Bir deligiactiktan sonra,birfindikkiranyakindakibirsu birikintisinden

?amur

toplarve yuvadeliginingirisinibununlasivar.

Tarnbirfindikkiraninkipirdayabilecegi genislikte birgirifbirakir.Boylelikle sigircik gibi

daha

biiyiik kuslarbudeliktenyuvaya giremezler.

RusselFreedman,

How

AnimalsDefendTheirYoung?s.13

Kanat

£irpmak

90kfazlaenerjigerektirir.

Bu

ne- denlekuslannenerjisionlari^in90kdegerlidirve

bunu

en

ekonomik

sekildeharcarlar.Orneginbir agackakan u^arken, diizenli olarak kanatqrpislai1111keserve kanatlarim sikicaviicudunakapatir.Boylecekisa birsure kanatlannin havayakarsj olusturdugudirencionlervehavada ilerlemeye

devam

eder.

David Attenborough,TheLifeofBirds, s.46

Kus

kanathdev kelebegin (Ornithoxtera)difisi,yu- murtalanni tek tek yapraklann uzerine birakir.

Yumurtadan

cikantirtillanngovdeleriboyunca,al- tisiraetli

yumrucuk

vardir.Ayricabasjannda da

"ozmeteryum"

denilen

Y

bicimliilging;birorgan bulunur.

Bu

organviicuttaki salgibezlerinebagh- dir.Tirtilkorktugu

zaman ozmeteryum

i^erigirip

£ikarvekotlibir

koku

salgilar.

Bu

sayedetirtildii§-

manlanni

caydirmis, olur.

HayvanlarArts.,C.B.P.C Pub- lishing,Bbcekler,s.26

Agustos boceklerininyakinina minikmikrofonlar yerlestirilerek158desibellik birsescikardiklantes- pitedilmistir.Bu,birel

bombasimn

patlamasiylaay- nidegerdedir.Eger bocegin ifitme organikarninin uzagindabir kapsiiliinicinde

korunmus konumda

ol- masaydi,

bocek

buyiikseksestendolayi sagirolurdu.

Science etVie,n.976, s.33

Sinekkusununkalbigiin

boyunca

saniyede500ile 1.200kez^arpar.

Gece

kalbioylesineyava§larkigo- riinti§tesankinabzi

durmu§tur

ve hatta ku§nefesal- miyorgibidir.

Bunun

benzeriniki§geldigindekirpiler deuygularlar.Bu,onlannki§uykusudur.Sinek ku§u iseheryil365 kezki§uykusuna

yatmak

zorundadir.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.59

Yakah

kolibri(Coeligena torguatua),<ri?ektozlanyla

2

beslenenbirku§tiiriidiir,

ama

digerkuslardanfarkh

2

birozellige sahiptir.

£ogu

ku§gibigagasini £i£egin i^inesokarak yiyecektoplamaz.£i<:ektozutoplar- kenozel bir yapisiolandilinikullanir.Dilinin ortasi,

?

'?e girmi§iki

V

harfibiciminde bastansona oyuk- ludur.

Uzun

dilini<:i<:egini^inesoktugunda, ?i?ek tozlaritoplanirvedil,agiz i^ine cekilirken hi^birye- re siirtiinmedigii^in,toplanan besinde kayipolmaz.

Bilimve Teknik, Sayi 309, s.634

Coklerde ve yerde bulunanlar O'nundur; hepsi O'na goniilden

boyun

egmi§' bulunuyorlar."

(Rum

Suresi,26)

Bazihayvanlargorsel sinyaller kullanirlar. Bir Virgi- niageyigi ilktehlikei;aretinde

kuyrugunu

yukari

"

dogruhafifcevurur.

Kuyrugunun

alttarafi

tama- men

beyazdir.

Bu

parca hayvanintiirnviicuduiize- rindekitekbeyaz pa readir.

Bu

beyaz kismingoriin- mesisiiriidekibiitiingeyiklerianidenuyarir.

RusselFreedman,

How

AnimalsDefendTheirYoung?s.29

o Sibiryasemenderleri(HynobiasKeyserlingii),don-

>

muf

topraklannmetrelercederinliklerinde yillarca kaldiktansonrabuzlan<rdzuliirve

normal ya§ama

donerler.

Bu

canhlann

-50°C

sicakhktabileyafaya- bildiklerisaptanmistir.Sibiryasemenderlerinintek problemlerianidonmadir.Ciinkiibucanhlannso-

guga ahsmak

veantifirizmaddelerini iiretmekicin

zamana

ihtiyaclan vardir. "Antifrizmaddeleri"se-

menderin

kanindakihiicrelerdebulunansuyunyeri- ne gecerek,dokulann keskin buzkristallerindenza- rargormesinionler.Bazihayvanlarbuislemleriya- parken

donmamak

icinglikoz kullanirlar. Sibirya se- menderinin bu mekanizmasinin nasil i§ledigi ise tarnolarakbilinmemektedir.

New

Scientist,Cilt 139,s.15

Goklerive yeri(bir

ornek

edinmeksizin) yaratandir.O,bir i§inolmasina kararverirse,

ona

yalnizca

"OL

" der,o da

hem

enoluverir.(BakaraSuresi,117)

Yiiksekhizlardau£an kuslannozelkanatyapilari vardir.

Havada

u^an en "hizh" ku§ olan doganlar, avlannadogruhizaldiklannda,-kibugenellikleba§- kabirkus.olur-onceliklekanatlanni ^irparakhizla- riniartinrlarve sonra alcalmalannin son

asamasm-

da kanatlanni arkaya dogruiterler.

Bu

durus,siiper- sonikjetleringoriintusunii andirirve boylece saatte 320 km.'niniistiindebirhiza ulasnlar.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.57

Kemik

dilli

bahk

(Scleropages LeichHardtii),Yeni Gine'deya§ar.Erkek bahk,

yumurtalan

agzindata- sir.

Bu durumda

olmasibeklenen bahgin sindirim salgilanninhareketege^mesi ve

yumurtalann bahk

tarafindan

yenerek

sindirilmesidir.

Oysa

boyleol-

maz.

Erkek bahgin agzindagelisimlerini

tamamla-

yan yavrular

yumurtadan

ciktikcasuyaatlarve yeni hayatlarmaba§larlar.

Bu durum

milyonlarcayildan buyana

devam

etmektedir.istallikesen,sindirimi

temin eden

ve salgilan

Idurduran

boylebirdiize- Ininnasilcahstigiheniizbi-

linmemektedir.

Bilimve Teknik, Sayi 307,

s.461

Akcaagaclarm,ozellikle§eker akcaagacimn

gene

dallanmve yapraklanni zararh canhlardan

koruma

yontemi,cogu

zaman

insanlanniirettikleri

bocek

ilaclanndan 90k

daha

etkilidir. §ekerakcaagaci, govdesindebol §ekerliozsuolmasina

ragmen,

yap- raklarina"tanen"

denen

bir

maddeyi

gonderir.Bu, boceklerirahatsiz

eden

birmaddedir. Tanenli yap- raklariyiyenboceklerkurtulmakicin

hemen daha

aztanenlilistyapraklaracikarlar.

Oysa

listyaprak- larkuslannen90k ugradik- lariyerlerdir.Buraya kacan bocekler kuslar tarafindan avlanirlar.§eker akcaagaci bu stratejisisayesinde bo- cek saldinlanndan az zarar gorerekkurtulur.

Bilimve Teknik, Sayi 304, s.226

Okyanus

dibindebulunandenizaltivadilerinin iceri- sinde,okyanus tabanindanfi§kiranasjnsicak sukay- naklaribulunur.

Bu

kaynaklann cevresinde yafayan bazikaridestiirleri,sicaksuyun yakinlannda yafa- yanbakterileriyiyerekbeslenirler. Bir- kacsantimboyundakikarideslerinarka kisimlannda,solungacvazifesigoreniki odacikvardir.

Bu

ikiodacigin arasindaki boliimiindigerhay vanIan ngoziinde bu- lunanbirtiirkimyasal

maddeyi

tasidigi anlasilmi§tir.Karidesviicudununbukis- miylagercek

anlamda goremez; ama

bu organ,bir tiir"isikalgilayicisi"olarakgorev yapar.

NationalGeographic,Ekim1992,s. 105-109

Su oriimcegibiitundmruniisu icinde gecirir.Suicin-

2

deyasar,avianirveiirer.

Buna ragmen

birsucanhsi

9

degildir.Yani sudakioksijenibahklargibiahpkullana- maz.

Suda

ya§ayabilmekicin90kilgincbir

yonteme

basvurur.

Orumcegin

su disjna ciktiktansonratekrar anisuya dahsjarindairiliufakhhava kabarciklan ayak- lannave viicudununcesitliyerlerine asih kahr.En 90k havakabarcigida karnimnaltindakahrkioriimcek

bunu

su altinda"hava

9am"

olarakmilyonlarcayildan berikullanmaktadir.

Bu

^an havayladolduktan sonra bocekhaftalarcasu yiizeyine^ikmaz ve bu candade- poladigihava sayesindesualtinda ya§ar.

National Geographic,Mayis 1972, s.694

birbirleriyle1

<£2

Kallima

machus

isimlikelebektiirii,uzerine

konma-

ya ahskin oldugu agacinyapragimnbiciminiaynen alabilir.

On

ve arka kanatlanninfekli,

yapragm

ge- nelbiciminiverecekbiryapiyasahiptir.Jkikanadin, birbirleriyle

uyum

saglayarak,golgeli bir cizgibici-

minde yapragm

merkezi

damarmi

olusturmalan da son dereceilginc- tir.

Aynca

arka kanatlardafamilya- nin ba§kahicbir tiiriinde

bulunma-

yan ve

yapragm

sapiizleniminiveren kiiciikbiruzantibilevardir.Kelebe- giniizerindeagacinyapraklaniize- rinde serpilmis

durumdaki

"kiif'lekelerininbenzer- leride bulunur.

Daha

dailgincolaniysakanatlarm iizerininyapraktakinebenzer sedefimsikiiciikgoze- neklerlekaplanmisolmasidir.

Bilimve Teknik, Sayi 257,s. 1 1

Avlanmak

ve £iftle§meki<:in,si^rayanbiroriimce- ginsahipoldugu enonemli yetenek; harika

gorme

kapasitesidir.

Hayvan

sekiz goziiyletiirn£evresini gorebilir,kendibuyuklugunun "yirmikati"uzakhk- takidetaylari ayirtedebilir.

Yan

gozlerharekete kar§iduyarholup,insandakinebenzerbir£evresel gorii§ saglar.Oriimcek,hareketli bircisim algiladi- ginda,

ona

dogru

doner

ve on ortagozlerinicismin iizerinekilitler.

Bu

biiyiikgozlerdeki\gtiipler,bi- reyselyada toplu olarak hareketederekkisasiire- de

tarama

yapabilirler.

NationalGeographic, Eylul 1991, s.43-63

Orkidelerin

ureme mekanizmasi

sonderecekar-

3

masjktir. Ornegin,

An

orkidesi disi anlari taklit

2

eder.Erkek an,gigegldollemeye cahsjiken polen iizerine dokiiliirve o da baskabir^i^ektenaldigipo- lenidolleme amaciyla diger<:i<:egebirakir.Catase-

tum

orkidesindeyse an, orkidecicegininsapkasinda (labellumunda)bulunantiiysucikintiya

dokunur

do-

kunmaz

"viscidium"adiverilenyapiskanbir

madde

a£iga£ikarveannin karninayapisjr.

Bu maddeye

"pollinium" denilenbirpolenkesesi ilismis

durum-

dadir.

An

baskabir?i?egidollemek uzere bu kesey- lebirlikte u<:argider.

Gbrsel Bilim veTeknik Ans.,Cilt8,s.2872

^-£fi

Golyanbahgi, kisjnirmaklarakansansicak sukay-

** naklanninolusturdugu90Iadaciklanndayasar.Ay-

" nca

bubahk farkh tuzluluk oranlanna vesusicakhk- lannada dayanikhdir.Golyan bahgi

dayanma

sinin- ni£evrekosullarinagoredegistirebildigii^in,

hem

sicak

hem de

soguk suda yasayabilmektedir.

Ancak 42°C

ve yukansi

onun

i^inolduruciidur.

Su

sicakh- gindakien ufakbirartisjbilealgilayabildigii^inteh- likelibolgeleriterkedip,

daha

serinsulara kagar.Vu- cudundaki

"sodyum

iyonukonsantrasyonunu" ayar- layabilenGolyan bahklani^in,istertath istertuzlu olsunhertiirlu su

mekan

olabilmektedir.

Gbrsel Bilim veTeknik Ans.,Cilt8,s.2612

Bazihayvanlar keskinbir

homurtu

iletehlike sinya-

liverirler.Bazilariise,ornegin Afrika antiloplan sessiz birsinyale sahiptirler.

Bu

hayvanlarotlarlar- kensiireklihinlti£ikanrlar. Yirtici birhayvan yak- lastigmcla antiloplarhinldanmayikeserler.Anises- sizlik, siiriiyiiherhangibir hinltikadaretkilibir§e- kildeuyanr,ozelliklede geceninsessizliginde.

RusselFreedman,

How

AnimalsDefendTheirYoung?s.29

Kutuplardaki buzlu sulardaya§ayanbahklarinne- den donmadiginihlg

merak

ettinizmi?

Bu

bahklar, derilerindeki buz kristallerinin sicakhgini -2°C'ye dufiirenbirproteini iireten

gene

sahiptirler.

Bu

protein buzkristallerindekioksijenmolekullerine baglanarak genle§meleriniengeller.Yanicanhnin donmasinionler.

Bilimve Teknik,Mart1993, s.235

Bazi sogukkanhcanhlar, viicutsivilarinin

donma 3

noktalannin altindakisicakhklara dahidayanabil-

6

mektedirler.Ornegin kilhtirtillaryihn 10ayini-

50°C'dekaskati

"donmuf"

birhaldege^irebilmek- tedirler.Bazikurbagatlirleriyse,viicutlanndakisi- vininyansindanfazlasi

don m

ushaldeiken bile haf- talarcacanh kalabilmektedirler.

Bu

canhlar

donmus

haldeiken hiesolumazlarvekalp sesi

de

duyulmaz.

New

Scientist,26 Eylul 1992

Bukalemunlar

cokagir hareketeden, aga^lar- da ve cahlariizerinde yafayan hayvanlardir.

Derilerinde renk

mad-

desidenilen

"kromato-

forlar"bulunur.

Bu

sa-

yede

bulunduklanorta-

ma

renk

uyumu

sagla- yarak

diismanlanndan

korunurlar. Bukale-

munlarda

sempatiksinirsistemininsalgisiilepig- mentlerin dagilmasive toplanmasi saglanarak renk degifimi

meydana

gelir.Boylece50kagirhareket

eden

buhayvanbulundugu

ortamda

farkedilmeden giivenlibir§ekildeya§aminisiirdiirebilir.

Bilimve Teknik, Sayi 295, s.44

Albatroslara£ikdenizlerdeyasarlar.Kanatlariniriiz-

3

garakarsj

tamamen

^a<:arakhavada

durmak

albatro-

9

sunu^masii<:inyeterlidir.

Ku§ bunu

kanatlarini ola- bildigincegenif a^arakger<:ekleftirirve buesnada kusun kanatlarimngenisligi"3.5m.'ye"ulasjrkibu, kuslararasindaen genif kanat uzunlugudur.Albat- roslarm kanatkemiklerinde kanatlarinia<:ikpozis-

yonda tutmaya

yarayanbir£e§itkilitsistemi vardir.

Boylecegiinlerce,haftalarcahatta aylarca

minimum

seviyedeenerjikullanarakhi£

durmadan

ucabilirler.

Albatros

yukanya

dogruyiikselendalgalanveriizga-

n

kullanarak, onlarinyoniindeilerlerve riizgarmi^in- den zigzaglar<:izerek birdalganintepesindendigi ne ge^er.

Bu

§ekildealbatrostekbirkanatbile£irp-

madan

saatlercesu iistiinde ucabilir.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.55

Som

bahklan,nehirde

yumurtalanndan

ciktiktan

4

sonra denizlerea<:ilipbinlercekilometreyolahrlar ve sonrabiiyiikbirkararhhkla

dogduklan

irmaga yonelirler.

Som

bahgi-

nin

dogdugu

nehirden gelen "kokular" agik I denizdekibahga kadar j

ulasarak

onun

akintiya

/

karsjyiiziipgeridon- mesinisaglar.

Bu

ko- kularnehrintoprak ve bitkilerinden kaynak- lanir.Nitekimayniko- kular balikcilartara- findan

som

bahklanni belirlibiryere

^ekmek

i^indekullanilabilir.

Bilimve Teknik, Sayi 233,

s.2S

$3

f

De

ki:"O,herseyinRabbiiken,ben Allah'tan ba§kabir

Rab mi

arayayim?

Hi

fbirnefis,kendisinden

baskasmm

aleyhine (giinah)

kazanmaz. Gunahkar

olanbir

baskasmm

giinah yukunii ta§imaz.

Sonunda

doniisunuz Rabbinizedir.O,size

bakkinda anlasmazliga dustiigunuz§eyleri

haber

verecek- tir."

(Enam

suresi,174)

Doganlarm

yakinakrabasi olankerkenezlerin90k farkh "avlanmataktikleri"vardir. Avini ararken, adetahavadaasiholarakkalir.

Kuyrugunu

yayarak acarve boylecekuyrugunun havayi

tutma

ozelligini

daha

daarttirir.Ayricakanatlarininucundakitiiyle- ride kaldirarak hava

akimlanndan

dolayi olusabile- cek dengesini

kaybetme

riskiniazaltir.Kanatlarinin ucundakitiiyleribirbirindenayirir;boylecekanadin iistytizeyindeolusabilecekhavabosluklarini dagit-

mak

icin,yukaridogrucikankiiciikvehiz.lihava akimlariolusur.

Kerkenez

havaninileridogruiten buhareketini kullanarak,riizgannhiziylayolahrve avinigozlerkeninifyapacagi bolgenintarn iistiinde havadaasihdurur.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.56

Kiz bocegi saatte 30

km.

'yevaranbirhizla ucar.

Bu

denli hizh ucan kizbocegi,hava- da bir yere

carpma- mak

igin iyicahsan du- yu

organlanna

sahip

olmahdir. Kizbocegi, basininikiyaninda yeralan

"mozaik

yapih"veiyig6rii§saglayangozleriylecok giivenlibirsekilde ucar.Hayatlancevrelerinigor- melerinebagh oldugundankizboceklerigeceleri avlanmazlar. Altayaginioniindeminikbirsepetgi- bitutupbununlakendindenkiiciikbocekleri yakala- yankizbocegibirgiindliz avcisidir.

David Attenborough,LifeonEarth, s.52

Sakalh

akbaba

hayvanlann etinden90k kemiklerini terciheder.

Bu

kemiklerdeilikbulunurve bubesin bakimindan oldukcazengindir.

Akbabanin

bu kemi- gikiripicindekiiligialabilmeki^ingereklikirmaale- tiyoktur.Fakat buproblemi baskatiirliihalleder.

Birkemigi ahrveqplakbirkayanin tepesinehavala- nir.Sonra kemigia§agi birakir.

Bu

islemi

kemik

iki- ye ayrihncaya kadar en az 50 keretekrarlar.Ku§, sonrabu

kemik

parcasiniahrveyutar.Hayvanin mi- desindeki sindirimasitlerioylesinegiicliidurkikemi- ginbirucu

daha

akbabanin agzindayken, midesine giden kisimsindirilmistirbile.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.116-117

Papaganlarvebahkcil kuslan kanatlanni temizle-

4 mek

icinbircesjt"toz"iiretirler.

Bu

toztiiylerinin

4

yipranmif uclanndangelir.Bazitiirlerde,glivercin- lerve papaganlarda oldugugibikusuntiiyleriarasi- nadagilmistir.Digerlerindeozelliklebahkcil kusla-

nnda

butozlarkiiciikobekler halindetoplanmistir.

Tozun

nei§eyaradigiheniiz tarnolarak anla§ilama- miftir, fakatkanatlannsuge^irmezligineyardimci oldugu

tahmin

edilmektedir.

Beyaz

bahkcillar, peli- kanlarve digersukuslankendilerinikuyruklarinin altkismindaki derilerindeyeralan bir

bezden

salgi- lananyagileyaglarlar.

Yikama, topraklama

vetoz- lamaylatiiylertekrarucu§auygun pozisyoni^inha- zirlamr.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.53

Allah,yedigogiive yerden

de

onlann benzeriniyaratti.

Emir,

bunlann

arasinda

durmadan

iner; sizingergekten Allah'mher§eyegiif yetirdiginive gerfek- tenAllah'milmiyle her§eyisarip- ku§attigimbilip-

ogrenmeniz

ifin.

(TalakSuresi, 12)

Ordek

vekazlarin,kiiciiksu birikintilerine aniini§- leryapabilmekicinkullandiklan"ozelteknikleri"

vardir.Geniskanatlarinintiiyleriniacarak sagave solasavururlar.Tiiylerarasinda olu§anbosluklar- dan gecen havayiiksek birsese

neden

olur.Hatta kanatlarini sirtlarinadogrukivirirlar,budahizlanni artirir.inisyapacaklarialana birkac

metre

kala ka- natlarini diizeltirlerve busekildekanatlarhavafre- nigoreviyaparakgiivenlibirini§saglar.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.419

Su kurtlan

yumu§ak,

narinvucutlanni

korumak

i^in giizelvekarmasik"tiipler"yaparlar.Akarsularda ve akintilardaya§ayanLimnophiluslarvalan,

kum

ta- nelerini,kiiciikcakillan,bo§ deniz kabuklarmi, yap- raklariveince dallari salgiladiklan ipeksi,yapiskan ipliklerleyapi§tirarak,cevrelerinisaraniyikamufle edilmis, silindir bicimliyuvalaryaparlar.

Gorsel Bilim veTeknik Ans.,Cilt 3,s.957

Suda

ya§ayan hayvanlardakendilerinive yavrularim

korumak

i^inyuvayaparlar.Ornegin;Malezya'daya-

§ayan

Asker

yengec,gel-gitsinirlariarasinda yasar ve suyunkabarmasisirasindakendiniicihava dolu kiiciikbirsigmaga

gomer,

suyun ce- kilmesi sirasinda ise

kum

topaklany- labu siginagmcev- resiniorter.

Gbrsel Bilim ve Tek-

nikAns.,Cilt 3,s.957

nm

I ^J

Lumbricus

terrestris isimli birsolucantiirii,toprak icinde70cm. kadar derinlere inerek

cember

veya elips kesitli yollar acar. Birhektarhk alanda 25 ton'lukkutleyiyiizeye getirir;busuretletopragi5

cm.

"yekadarkabartmi;olur.Agirhgi birkac

gram

olan solucan,kendisinin"50ila60"katiagirhktaki kutleyi

de

hareketegecirebilir.Bu, 100kg.agirhgin- daki birsporcunun5ton'uhareketettirebilmesigi- bidir.Solucaninbu kadargiicbirisibasarmasi,vii-

cudunu

saranenineve

boyuna

kaslarsayesindeger- ceklesjr.

Hayvan

viicudununon

kismmdaki

kaslari buzerekincelirve yoklayarak buldugukiiciikbirde- ligebasinisokar.

Sonra boylamasma

kaslarmicahf- tirarakviicudununonboliimiiniisisirirve boylece deligi genifletir.Bunlariyaparken

de

siireklikarnini doyurur vesiirekliolarakilerler.

Bilimve Teknik,Sayi,298,s.58

Coklerde veyerde bulunanlarO'nundur;

hep

siO'na'goniilden

boyun

egmis' bulunuyorlar.

Yaratmayibaslatan, sonra

onu

iadeede- cek olan O'dur;

bu

O'na

gore pek

kolaydir.Coklerde ve yerde enyiicemisal O'nundur. O,giifliive iistOnolandir,

hukum

ve

hikmet

sahibidir.

(Rum

Surest',26-27)

Kraipenguenler,heryil

Mart

sonlannda iiremeyer- lerinegelirler.Di§i

penguen

tekbir

yumurta

yu- murtlarvegider.

Bundan

sonrababa

penguen

Tern-

muz

ortasinakadarsiiren-30°C'yevaran soguklar- da vehizi120km./saatibulanruzgarlardahi^bir§ey

yemeden

kuluckayayatar.

Bu

4ayhk kuluckasiire- sinin

sonunda

erkek

penguen

achktanagirhgininya- risini kaybeder. Disinin geri

donmesinden

sonra yavrularanobetle§ebakarlar.

Bilim ve Teknik, Sayi 255,s.5

Fenerbahginin erkegidisisinden10-15kat

daha

kii-

<:iiktur. Denizinderinliklerindeyasayanerkekfe- nerbahgi,

daha

yavruiken dislerinikaybeder vea£- hktan

dime

tehlikesiyle karsilasir.

Bu

yiizdenenki- sa

zamanda

birdifi

bulmak

zorundadir. Erkek,kafa- tasinindorttebirinikaplayan90kiriburundelikleri sayesindedisilerinsalgiladigi"feromenleri"(birtiir salgi)algilar.

Bu

sekildedisjbahgibulurvekiskacla-

n

ile

ona

tutunur.

Bundan

sonra inanilmazbirolay ger^eklesjr;erkek vedisininderive

damar

sistem- leribirbirleriylekayna§irveerkekbesinidisidenal-

maya

(dahadogrusu ^almaya)ba§lar.Birdisibahk 3-4taneciiceerkegisirtindatafir.Di§iyumurtalan- nisuyabirakirbirakmaz erkek de sperminisalar.

Yumurtalar

dollendiktensonra erkegin gorevisona ermiftir,erkekyavas,yava; eriyerek

yok

olur.

S.Deligeorges,Recherche,Kasim1995

Kunduzlar kendi yasadiklanbolgele- reyabanci kunduzlann

girmemesi konusunda

son derece dikkatlidir- ler.

Bu

yiizdenyabancilano bolge- den

ge^memeleri

i^in

uyarmak

uze- re baziengellerkurarlar.Yuvalann- da ve avlandiklan yerlerde, yasadik- langoldenaldiklan

^amurla

kiiciik tepecikleryaparlar.

Bu

tepeciklere kendilerine6z- gij,bezlerindensalgilanankeskinkokulubir

madde

olan

casteroumu

birakirlar.

Bilimve Teknik, Sayi 233,s.26

Riftiapachyptila,derindenizdiplerindeyasayanbir

5

solucandirve enilginc

yam

sindirimsistemininolma-

2

yisidir.Ayrica90kilgincbir

beslenme

feklivardir.Rif- tia'ningovde boslugunu dolduran dokunun, ashnda kiikiirtkristallerineyapi§mishiicreicibakteri yiginla-

n

olduguanlasilmistir.

Bu

bakterilerlesolucanara- sinda90kiyibirisbirligivardir.

Solucamn

solungacla-

n

ilealdigisivi,kiikiirtve oksijencezengindir.

Bu maddeler

kanyoluylagelereksolucamn viicudundaki bakterilerinorganikbilesikler

yapmasim

saglar.Solu- canbesinolarakbu organik maddelerikullamr.Solu-

camn

karbondioksit, azotlu

maddeler

vs.gibimeta- bolizmaartiklanda tekrarbakterilerceahnarakbe- sinecevrilir.

James.^L.Gould,Carol G. Gould, Olagandisi Yasamlar, s.65

Yunuslann

derisiiizerinde yiizdiikcedalgalar

mey- dana

gelirve bu dalgalanngirintilicikintihmotifle- ri,

yunusun

hiz

temposuna

goredegisjr.Eger hay- vanderisinigergintutarsa,bu dalgamotifleri,hare- ketindefrenleyici etkiyapar.

Buna

karsjn, derisini gev§etirve dalga motiflerine uydurursa,sudirenci

minimuma

diiservehiziartar.

Bu

hiz kontroliinii

saglamak

icin§imdiyekadarinsanlartarafindanya- pilmayacahsilanyunusderisinebenzerkihfkonu- sundakibiitiingirisimler,esnekvedirencli bir

mad-

denin

bulunamami;

olmasi sebebiylebasarisizhkla sonuclanmistir.

Bilimve Teknik, Sayi 231, s.10

Denizaltilardabulunandahs,tanklansuyladolunca

gemi

sudan

daha

agirhalegelirve dibedalar.Eger tanktakisu,basinchhavailebosaltihrsa, denizalti tekrarsuyuziinecikar.Nautilusadiverilen birde- nizhayvanidaayni

yontemi

kullanir.Nautilus'iin viicudunda 19

cm.

capinda salyangoz

kabugu

bici-

minde

spiral birorganvardir.

Bu organda

birbiriyle baglantih28tane"dahs, hiicresi"bulunur.Peki

ama,

Nautilussuyubo§altmakicingereklibasinch havayi nereden bulur?Nautilus,

bunun

icinbiyokimyasal yollaozel birgaziiretirve bugazikan dolasjmiile hiicrelere aktararak hiicrelerdensuyun cikmasim saglar.

Bu

sekildeNautilus avlanirken yadadii§-

manlanndan

kacarken yiikselmek yada dibebat-

mak

icingereklimiktarda suyudisaripompalayabil- mektedir.Bir denizaltisadece400

m.

dibebatabilir- ken,Nautilusicin4000

m.

derinlige

dalmak

sonde- recekolaydir.

NationalGeographic, January 1976, s.38-41

Duvarcive £omlek£i e§ekarilarininyaptiklan,kii-

£iik§i|elerebenzeryuvalar,duvarlarayadabitkile- retutturulmu§tur.Yuvalannikilve

kum

tanecikle- riniagiz salgilanyla birbirineyapi;tirarakyaparlar.

Di§ie§ekarisiyuvayitirtillarladoldurur.Tirtihigne- siylesokarakfel£

edecek

sekildeyuvanin tavanina asar.Boylecegeli§ene§ekansilarvasininbeslenme-

si

miimkun

olur.

Gbrsel Bilim veTeknik Ans.,Cilt 3,s.957

Fillergibibirbirinden90k uzaklarda ya§ayan hay- vanlarda"ileti;im"90k onemlidir.Biryavrufiluyu-

mak

istediginde90k geni;biralanaclagilmissiiriibi- reylerininhepsidurup

onun uyanmasim

beklerler.

Bu

iletisiminsebebisadecefillerinkoku

alma

duyu- larinin90k keskin olmasidegildir.Filinalninda,20 hertzinaltindafrekanslarda

boguk

birses£ikartan birorgan bulunmaktadir.j§tebuorgan sayesinde fillerkendiaralannda, digercanhlannanlayamaya- cagigizlive§ifrelibudilikullanarakkonu§maktadir- lar.Fillerincikardiklanbu

boguk

tonlar,yani90k uzundalgalar, kisadalgalardan90k

daha

uzaklara gidebilir.

Bundan

dolayifillerinbu frekanstakigizli diliuzun mesafeligoru§meleri^inidealdir.

NationalGeographic,Agustos1989, s.264-267

Suyun

icinderahateahareket

eden

istiridyelerinna-

"

silhareketettigini

bulmak

isteyenbilim

adamlan

"

Saint-Jacquesistiridyesinin

mekanik

sistemini ince- lemisjerdir. Jstiridyeler

once

^acihrlarveiceri bir miktarsu ahrlar.Sonra bu suyu

yumusak

dokulubir keseninicinehapsederler.Ardindan, mente;elerin- de bulunanikidelikten(kabuklanninbirlesim yerle- rindekiikidelik)suyu di§anatarlar.

Yumufakca,

bu sayede

one

dogrufirlar.Sahipolduguelastikibag,

kabugunu

hicbir giicharcamaksizin tekrar acmasi- na

imkan

verir.

Bilimve Teknik, Sayi 296,s.13

Kartalinisiniyaparken,kuyrugunu havalandinr ve

" onu

viicudunagorebiraciylaasagi£ekerekhizini azaltir.Kanatlarimn uclannialcaltarakonlanfren olarakkullanir.Hizinikaybederken,kanatlariniis- tiindeolusanhava akimi

onun

dii§metehlikesinin artmasina

neden

olur.

Bunu

"alulas"lannikaldira- rakonler.Alulaslaru^an kuslann kanatlarimn ucun- da bulunanii^-dorttiiyobegidir.Bunlar kanatyiize- yinde havanin^izgihalinde

akmasina

yardimciolur.

Artik ku§neredeysetiirnhizini kaybetmi;tir.

Dev

penceleriniileridogruuzatir,dah kavrar ve boylece

tamamen

durur.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.5l

Allah...

O'ndan

ba§kaHah yoktur.Diridir,kaimdir.

O'nu uyuklama

ve

uyku

tuttnaz.Coklerde ve yerde

ne

varsa hepsiO'nundur.Izni

olmaksizm O'nun

katinda §efaatte bulunacak kimdir? O, onlerindekini ve arkalanndakini bilir.(Onlarise)Diledigikadarimn di§mda,

O'nun

ilmin-

denhifbir §eyikavrayip-ku§atamazlar.

O'nun

kursusii, biitiingokleriveyerikaplayip-ku§atmi§tir.

Onlarm

korunmasi

O'nagiifgelmez. O,

pek

yiicedir,

pek

biiyuktiir.(BakaraSurest,255)

Bazicanhlarkendi

yasam

bolgelerinibelirlemeki<:in

"koku birakma" yonteminikullanirlar.Ornegincey- lanlarkendibolgelerinibelirlemeki^inuzun ince dallaraveotlara,

hemen

gozlerinin altindaki bezler- densalgilananve katrangibikokanbir

madde

bira- kirlar.

Bu koku

digerceylanlann bolgeninbirsahibi oldugundan haberdar olmalannisaglar.

Ren

geyik- lerininise, arka ayaklannin

ucunda

kokubezleri vardir.

Bu

bezlerden salgilanankoku, bolgelerini isaretlemelerineyardimciolur.Tavfanlar da ^ene- lerindekibezlerilebirkoku birakarakbolgelerini isaretlerler.

Bilim ve Teknik, Sayi 261, s.57

Meyve

sinekleri(Drosofila)ciftle§mecagrisiyapar-

6

ken kanatlannikullanirlar.Erkek,disininyakminda,

2 onun

ttiyltikanatlarinindiizleminedik aciyapacak sekildedurur.Sonrabiryadaikikanadini, tUriine gore 160ile300 hertz arasinda degi§enbirhizla

ona

dogrucirpar.Drosofila'nmminikkanatlarinin titre-

§imi90kzayif birses cikartir. Disjsinekbusinyali nasilalgilayiptanimaktadir? Arastirmacilar,havanin hareket biciminin, antenin kokiinde bulunan ve

"Johnston organi"adiverilen bir

doku

icindekiduyu hiicreleriyle algilandiginivedisjtarafindan<rdziim- lendiginisaptami§lardir.

Son

derecekarma§ikbir bicimclediizenlenmisbuorganda 30.000'e yakin du- yuhucresibulundugui^inbiyologlarbukarmasik sisteminisleyisinihenliza^iklayamamiflardir.

Gorsel Bilim veTeknik Ans.,CiltI,s.8l

Suyun

i^inegirerek

avlanmak

kuslari^inashndaol-

6

duk^atehlikelidir. Ciinkii kuslarsicakkanhdir ve

S donma

risklerivardir. Balinalar,foklargibideniz memelileributehlikeyita§imazlar,ciinkiivucutlari- nisarankahnbiryag tabakasivardir.Kuslaructukla-

n

icinboylebiragirhgita;iyamazlar,fakat onlarin kendilerinehas,etkilibiryontemlerivardir:"tiiyle- ri".

Ucmalanni

saglayantiiyleriayni

zamanda

hava- yitutarak, kuslarinkaradayken

de

sicakkalmalanni saglar.Ayni

yontemi

suyunaltindadakullanirlar.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.124

Kuslaryere indikten sonra egerfirsat bulurlarsa,

"

giindebirkeztiiylerinitemizleyip,havalandirarak

^

banyo yaparlar vetiiylerinitararlar.Ucustakullan- diklariuzun kanattiiylerininozel bir

bakima

ihti- yaclarivardir.

Her

birinigagalanylatek tekitinayla temizlerve ayirdiklan hertiiylifinitekrarbirbirine kenetlerler.

David Attenborough,TheLifeofBirds, s.5 1

Skimmerlar

(kirlangicbenzeribirku§)da ahsilma-

"

dik bir sekilde avlanirlar.Skimmer'inaltcenesi,list

5

cenesininikikatibuyiikliigiindedir.

Suya

90k yakin u^arken buuzunaltcenesinisuya daldirarakavla- nir.Gaganinucunabircisimdegdiginde

hemen

list cenesini

de

kapatarakaviniyakalar.

Bazen

bunlar sudayiizen sertcisimler

de

olabi- lir.Skimmer'ingagasini busert cisimleragzindayken anidenka- patmasiyla olu§acak§okun kendi- sine zararvermesi gerekirken, boyleolmaz.CiinkiiSkimmer'in basindave

boynunda

§ok emici giicliikaslar vardir.

Skimmer

ilk

taramada

nadir olarak

basanh

olur. ikinciatakta ku§tekrar havalanirvebirazon- cefark ettigiavadogru tekrarucar.Su yiizeyinde halakabarciklar vardirve bu kabarciklargenellikle suyuniistiiniiara§tirmakisteyenbahklan ceker.j§- tebuSkimmer'inikinciatagidirve bu defacokda- habasanholur.

David Attenborough,TheLifeofBirds, s.l18

Amazon

ormanlarinda ya§ayan

Ophtalmophora

(kanatlanndagozleriolananlamindadir)cinsikele- beklerinkanat desenleride son derece§a§irticidir.

Kanatlardaki beneklerin merkezlerindesedefimsi birlekeden olusan parlakbirer"gozbebegi"vardir.

Bu

dakanatlarin bir£ift

goze

benzemesini saglami;- tir.Gerektigi

zamanlarda

kelebek kanatlanni a^ar ve

dusmanlannin korkmasim

saglar.

Bilimve Teknik, Sayi 257, s.12

6

Kuslannclisleiiyoktur.

Bu

yiizden

tohum

yiyenku§- lar,

tohumlann

dis.

kabugunu

agizlanylakirarlar, ' hatta\$

kabugu

dabiraz bolerler.

£ignemeyi

isevii- cutlarininbaskabiryerinde,

daha

sonrayaparlar.

Mideleriikiodaciga boliinmustur.

On odada

besin- lerikimyasal olaraksindirmeyeyarayansalgilarsal- gilanir.

Arka odada

isesindirim fizikselolarakger-

<:ekle§ir. j§teburasikursaktir. Kursaginduvarlan kahn vekashdir.

Aynca

\gyiizeyiolukluvegirintili- Cikintih biryapiyasahiptir.Kaslar ritmikolarakka- sihrkenduvarlarbirbirine£arparve on

odadan

sal- gilanansindirimsivilanninda yardimiylabesinler ogutulur.

Her

ku§un boylebir

ogutme

sistemi var- dir.Fakat

tohum

yiyicilerozellikle

tohumlann

sert kabuklanni kirabilmeki^inboylesinegii^liibir sin-

dirme

sistemineihtiyacduyarlarve bu sisteminve- riminiartirmaki^inkursaklanni£akiltaslariyladol- dururlar.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.77-78

Bazikuslarsuyunkiyisinda avlanirlar.YeniZelanda nehrininkiyisindaavlanan Wry-bill kusjarimn gaga- larinin ucubenzersizbirsekildehep saga dogru egiktir.Kafasinisola^evirenku§ asimetrikgagasini kullanarakagir ^akiltaslannibahk yumurtalarimn uzerineiterek

yumurtalan

^kirarveyer.

Bu

kuslar

neden

boyleilging:birteknikkullanmaktadir? V/ry- bilHeri^intehlikehavadan gelenbir§ahindir.

Kus

beslenirkenba§inia§agiyadegil

de

yana dogru^evi- rereksolgoziiylehavadan gelebilecekbirtehlikeyi boylece

gozetleme

imkaninasahip olur.

DavidAttenborough,TheLifeofBirds,s.118

Kingfisheradiverilenku§goliiniistiineuzananbir daldaotururken, a§agidasuyunicinclebirbahk go- riince

hemen

harekete gecer.Egerdalsuya90kya- kinsa,ku§

once yukanya

dogru havalanarakyiiksek- likkazanir.Boylece suya

dalmak

icinhizalabilecegi bir

mesafe

olu§ur.A§agidogru indikce kanatlarim cirparakhizini

daha

daartirir.Kanatlarimarkaya ahp genisjeterek suyadalarve bahgiyakalar.

Suyun

icinde

de

kanatlarim cirparakyiikselmeyecahsir.Su yiizeyine cikarve tekrar

dahna

^geridoner.

Orada

avinin basini sert bircisme vurarakdldiirurvebir

lokmada

yiyerekyutar.

Bunlarm

hepsisadecebir- kac saniyedegerceklesjr.

DavidAttenborough,TheLifeofBirds,s.l18

Me§e palamudu

agackakaniyaz

boyunca

olu bir

7

agac kutugiinde^siirekliolarak"delikler"acarve yaz

sonunda

budelikleriki§inyiyebilecegi

me§e

pala- mutlanyla

doldurmaya

baflar.

Me§e

palamutlanni herdelige birtane olacak§ekildeadetacekicle ca- kargibiyerlestirir.Fakat bu islemagackakani^inol- dukca uzunsurer. Ciinkii

onceden

hazirladigi delik- lerinbliyukliiguneuygunbiiyiikliikte

palamudu

bu- lupyerleftirmeyecahsir.Egerdelik biiyiikoluppa- lamutkiiciikolursa,gev§ekduran

palamut

diger kuslartarafindanrahathklaahnabilir.Egerdelikkii- ciikolupda

palamudu

zorladeligesikistirmayacah-

§irsabu kez

palamut

zarargoriir.

Bu

nedenle dene-

me

yanilmayonteminiuygulayanagackakanin isi

cok uzunsurer.

Zaman

gectikcepalamutlarkiicii- liirlervekururlar.

Bu

nedenle tekrar yerlerineyeni- lerininyerlestirilmeleri gerekir.

Bu

agackakanlar biiyiikbiragactabu palamutlardan "50.000"tanesi- nidepolayabilirler.

DavidAttenborough,TheLifeofBirds,s.77

1

GiineyAmerika'nin

yagmur

ormanlarinda yasayan

*

Sun

bitternku§u

korunmak

i^in"gorsel"sinyaller

-* kullanir.Kendisineyaklasildiginianladigi

anda

kushi<:

beklenmediksekildekuyrugunu havalandinr veka- natlanniolabildigincea<:ar.

Her

ikikanadindabulu- nangoze benzerbiiyiikbenekleriortaya£ikarir.

Bu

anihareketlediismanimnkorkup

kacmasim

saglar.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.163

Ku§

yumurtasinda,

embriyonun

diizgiinbirsekilde ' gelisebilmesiiginihtiyaciolanher§ey bulunur.6r-

"

neginsu,

yumurtanin

sansini£evreleyen

yumurta

aki(albumin) tarafindan saglamr. Zarla£evriliolan buyigin

yumurtanin rahime

giderkenge^tigikanal

boyunca

ilerlervekire£ salgilayanbezinbulundugu boliimegelir.

Bu

bez

kabugu

olusturur.

Kanahn

bi- raz

daha

asagismda bulunan baskabezler,

kandan

ve safradanahnan pigmentlerle

kabugu

renklendi- rirler.Eger

yumurta

kanaldaasagidogruilerlerken ezilip,biikiilurse,

yumurtanin

iistiinde<:izgilerorta- ya£ikarve kas kasilmalanylaileriitilen

yumurta

sonhalinialmifsekilde di§diinyayaatihr.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.218

Kedigiivesitirtih korktugu

zaman

adeta "§ahla- narak" korkun<:birgoriiniimkazanir.Basiniigieri

<:ekerek

"omuzlanni"

kamburla§tinr. Boylece ortaya parlakkirmizi birhalkayla

bunun

tizerinde duranikisiyahnokta£ikar.Tirtihn aldigibu§ekil, birsurata5:0kbenzer. Kirmizi halkaysabiruyandir.

Tirtil

daha

^fazlarahatsizedilecek olursa gdgsiinde- ki bezlerden,icinde

%

40 karinca asidibulunan yakici bir

kansim

piiskurtur.

Notodontid

familyasindan digerglivelerin

de

benzer

savunma

yontemlerivardir.Bir cinskorktugu

zaman

keskin bir"hidroklorikasit"£ikanr.

HayvanlarArts.,C.B.P.C Publishing, Bbcekler, s.150

) ⁱ

) f

J ^;

§iiphesiz Allah, goklerive

yen

ze- valbulurlardiye (heran kudretial- tinda)tutuyor.

Andolsun,eger zevalbulacak olurlarsa,kendi- sindensonraartik

kimse

onlarituta-

maz. Dogrusu

O, Halim'dir, bagi§- layandir.

(Fatir Suresi,4₁₎

Patoo

adiverilenkus"taklityapabilme"kabiliyetini hareketleriyle destekler. Biragacklitiigunekonar ve tiiyleriyleaynirenk olankiitiiktehig;farkedilmez.

Fakat yaninayaklasildikcataklidini daha

miikem-

melle§tirmeki^inhareket

etmeye

baflar.

?ok

yava;

birsekilde,kuyrugunuindirirve

onu

agag: kiitugiiniin deliginesokar.Boylecekuslaagacinbirle§meyeri iyicebelirsizlesir.Sonra yineayniyava§hkta,gagasi dikolarakgokyiiziine

donene

kadarbafinikaldinrve gozlerinikapar.Ku§a 90cm. uzakhkta

olundugunda

bilekuf hareketsiz ve

donuk

durur.

Ku§un

ozelligi, goz kapaklan kapah olmasina

ragmen

gorebilmesi- dir.

Her

ikigoz kapaginda da cok ufak dikey yanklar vardir.

Bu

yanklarkusun hassas gozlerinei;igingir- mesinive bu sayedeetrafinigormesinisaglar.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.164

Su

icindekihayvanlarlabeslenenkuslaronemlibir yetenegesahiptirler.Isjksuya girdigindeveya£ikti- gindakinhr.

Bu

nedenle kuslann suyuniistiindeiyi bir

gozlem

yapmalarigerekir.Afrikah

Yah

capkim havadariizgar

yokken

dahi"sabitkalabilme"ozelli- ginesahiptir.

Ve

buda

ona

havadaasih

kalamayan

diger

Yah

capkimkuslariarasindabiiyiikbiravantaj saglar.O,bahk

avlamak

icinbirdahniistiindebek-

lemek zorunda

degildir.Bahgin oldugu heryerde avlanabilir.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.118

Agackakanin gagasiyla agaci

delme

hizisaatteyaklasikolarak40km.'dir.

r kusun gagasindaozel birkilitsistemi olmasaydi buhiznedeniyle gagasiiki par^ayaayrihrdi.

Vurufun

§oku6y- lebuyukturki,

bunun

etkisidirekt olarak

beyne

gitmis,olsaydiku§bilin- cinikaybederdi.

Ancak

burada kus bilincinikaybetmez,ciinkiibeyni

tam

gagasinin seviyesindeyer almaktadir vesokun etkisigaganin tabaninda yer alankaslann"§ok emici"iflevi nedeniyle azaltihr.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.88

Kuslann dainsanlar gibi girtlaklan vardir.Fakat bun- ' larsesiiretmezler.Girtlakkuslardasuyunvebesinle- i rinnefesborusuna

ka^mamasi

i<:inkapakcik gorevi yapar.Kuslannsesibaskahicbircanhda

olmayan

ve viicutlarininderinliklerindeyeralanfarkh biryapi olan"syrinx"tengelir.

Kutu

seklindeki buorganin

£evresi kikirdaklakuvvetlendirilmistirvekusun nefes

borusunun

altkisminda yerahr.Syrinxburadaikitup seklinde kolaaynlarakcigerlere baglanir.Ku§,ciger- lerinikastigi

zaman

butliplerinher birinden90khizh birsekildege^en hava,melodili bir ses olusturur.

Syrinxtekikaslarherbirttiptinagzindaki kapakcikla- rinbagimsiz olarak titre§mesinisaglarve boylecese- sinperdesifarkhla§araknotalannkalitesiartar.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.154

Selalelerin arkalanndabulunankayahklara kuslann ulasmasi imkansizdir.

Bunu yapmaya

kalkisanku§ ton- larcaagirhktakisuyunaltinda savrulacaktir.

Oysa

Gii- ney

Amerika'da

ya;ayanbirturK1I15kirlangiciokadar kiiciikturve o kadarhizhu^arki,selaleyibir

ok

gibi delerekge^erve arkasindaki kayahklarda kendisine giivenlikliyuvalarkurar. K1I19kulangiclanninayaklan sonderecekiicuktiir.

Bu

dayuvayapiminda onlari^in birzorluktur.Diger kuslannyaptigi gibiyereinipmal- zemeleri tutup kavrayamazlar.

Bunun

yerinettiyleri, kuruotpaicalannive havadayiizebilendigermater- yallerise^erler.Sonra bu malzemeleri,tiikiiriikbezle- rindeiirettikleriyapi§kansalyaylayapiftirarak birara- yagetirirler.Tiiyiistiine ttiy,kat iistune katyaparak fincanbenzerikiiciikbiryuvayaparlar.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.225

Yunus

baliklari,alt£eneleriyardimiileisitirler.

Bu

denizmemelilerinin yaydiklan"ultra seslerin"yanki- lari,onlari<:in£evrelerinikusatandlinyanin bir goriin- tiisiiniiolusturmaolanagi saglar.

Bu

sondereceince-

likli

sonann

nasilisledigi,onlarcayildan beri araftir-

macilari^inbirbilmecekonusu olmu§tur. Yagimsibir

madde

ile

dolmus

olani^i

oyuk

kemiklersesleri ytik- seltir.Bahginaltcenesinin,bu sonar sisteminin zo- runlubirpar^asioldugubulunmustur.

Bilimve Teknik, Sayi 237,s.3l

TUapya

bahklannin erkegi

8

vedifisi£iftle§meoncesin-

debirliktekendibolgele- | rini korur, temizler ve

yumurtlamak

amaciyla

<:ukur kazarlar. Di§i yumurtalanni bu <:u- kuradoktukten son- raerkekTUapya.,yu-

murtalan

doller.Yu-

murtlama

vedollen-

meden

sonra£iftler

yumurtalann

yanin- dayiizerlervekarin yiizge^leriyle yu-

murtalann

ihtiyaci

olanoksijenlitemiz suyu

saglamak

i<:inyelpaze hare- ketiyaparlar.

Bilim veTeknik Sayi 255, s.35

8

Palmiye denizkirlangicida,yuvayapiminda kendi salgisinikullanir.Yuvasini palmiyelerinsallanan dal-

-* larininaltindavebazen deinsanyapimikoprlile dikeyyiizeylerindeyapar. Ku§,biryastikolu§tura- bilmeki^in

yapragm

dikeyyiizeyine,tuylerlekan§- tirarak salyasini bulastinr. Disj

yumurtlamaya

ba§- layacagi

zaman

viicududikeyolacaksekildebuyas- tiginlistkisminayerle§ir.

Ku§

yumurtayicikardik- tan sonra,yumurtayi kuyruguyla kenarindan yavas yavafiterek gogsiiyleve gobegiyleyastigin i^ine bastinr.

Daha

sonrayumurtayi kaplayacaksekilde gagasindasalya uretir.Viicudunu yanlaradogrusal- layarak, bir

yandan

da yumurtayi yapragayapi;tira- cak§ekilde iyice salyayla kaplar. Jkinciyumurtayi da ayni sekilde digerininyaninayerlestirir.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.226

Sungrebe ku§unun

yavrulan

yumurtadan

^10-11

gun

"

gibi50kkisa birsuresonra£ikarlar.

Bu

yiizdenaz

*

gelifmiflerdirve digersuku§larmdan

ayn

olarak korveciplaktirlar.

Bu

yiizden

Grebe

kuslariyavru- larinitasimaki^inkuslaralemindeki ensiradifi

me-

todukullanirlar.Erkeginkanatlarminaltindaki deri- sinin iistiinde

semer

benzeri keseler bulunur,erkek kuslaryavrularmi

korumak

i^inbu keselerdetasjr- lar.Minik

Grebe

yavrulan,erkeginherikiyanindaki keselerebilinmeyenbirsekilde ulasular.Erkekku§, yavrularkanatlarminaltindakikeselerdedururken bileucabilir.

Hem

ucup,

hem de

yavrularmitafiyan baskahi^birku§bilinmemektedir.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.256

Kiiciikkahverengibirbahkcilabenzeyen Afrika kusu

Hamerkop

iseoldukca dayanikhvebiiyiikyuvalar yapar.Bitmi§biryuva 45kg.'dan

daha

fazlaagirhk- tadirveboyu da tabanindan kubbeli catisma kadar 1.5m.'yige^enyiiksekliktedir.

Bu

yuva 8.000par<:a- danolusur.

Hamerkop

egeryuva yapacaksata§iyabi- lecegiher§eyikullanarakyuva yapar. Bunlaragir dal par^alan,cahhklar,yapraklar,tliyler,

kemik

par^ala-

n

hattaplastik bileolabilmektedir.Yuvaninyeri ola- rakda genelde agacincatalhdallanni se^er.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.228

DifiHornbillku§u, (tropikal

Asya

ve Afrika'dabulu- nan

boynuz

gagahku§)yuvayapiminda 90ktitizdav- ranir.

Yuva

yapacagiagac

kovugunun

havadarolma-

sigerekir.Ayrica

kovugunun

tepesinde herhangibir saldirianinda kacabilmesiicinbirbacada olmahdir.

Hornbillku§u,yuva yapacagikovugukiiciikcatlakve delikleride kullanarakgeni§letir.Kullandigimalze- melerturiinegoredegifir.AfrikaHornbillleri ca- mur,

Borneo

RhinocerosHornbillleri recine,hepsin- denbiiyiikolanHindistanHornbillleri isecignenmi;

tala§vebesinkullanarakyuvayaparlar. Di§iolan ice- rideoturarak yuvayisivamayabaslar.Erkek ku§ da bir

yandan ona

busivamaislemiicingereklimalze-

meyi

ta§ir.Kisa

zamanda

yuvaoyledarahrki,di§i ku§disariyacikamaz.Ayni boyutlardahicbiravcida icerigiremez.Difiku§buyuvada yumurtalarcatla- yincaya kadar,yani 3ay

boyunca

kahr.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.227

g

^Baziyetiskin ku§lar,yavrulanni

onceden

sindirdikle-

j

^ribesinlerle beslerler.Ornegingiivercinlerkursak- larindayagve protein yoniinden50k zenginbir

madde

olanve"gtivercinstitii"adiverilenozel bir salgiiiretirler. Memelilerinslitiindenfarkholarak buslit

hem anne hem de

baba tarafindaniiretilir.

Bircok ku§

buna

benzerbesinleriyavrulani<:inha- zirlarlar.

DavidAttenborough,TheLifeofBirds,s.262

Su i^ineyuvayapan kun- duzlaroncelikle barajyapa- rak,suyun akisiniyavasja- tirlarve suyunyiikselerek

J

yapaybirgololusturmasim saglarlar.

Bu

barajyukari- dan bakildiginda, diiz bir

£izgiseklindedir. Fakatir-

magin

hiziarttik^a di§bii- key (konveks) bir bi^imI

ahr.Kunduzlar,subendinin irmaginasagismabakanyii-

ziinu dik,yukansinabakan yuziinuyse "45° egimli"

yaparlar.

Yuva yapmak

i^inyigdiklandallarikilve dliiyapraklardan yaptiklanbirhar^labirbirineya- pi§tinrlar.

Bu

har<:suge^irmedigigibisuyunasjndi- ricigiictinekarsjda90k dayanikhdir.

WildEncounters Tale of Beaver,KarvonenFilmsLtd.

Su kuslanndan olan

Grebe

yavrulannisirtindatasjr.

Anne,

yavrularinin iistiindendiismemesii^inkanat- larinihafif^eyukariyadogrukaldirirve yavrulanni basiniyana dogru uzatarak gagasinaaldigibesin panralanylabesler. Fakat yavrularaverdikleri ilk

§eyger^ekbirbesin degildir.Crebeler yavrulanna ilkolaraksu iistiindentopladiklanyadagogiislerin- den kopardiklantiiyleriyedirirler.

Bunun

nedeni, sivri

bahk

kilciklanninveya boceklerinsert birpar- jasminyavrularmmidesinden ge^erken,bagirsakla-

nn

narin£eperlerinezararvermesini onlemektir.

Bu

tiiy

yeme

tecriibesi,kusuntiirnhayati

boyunca devam

edecektir.Fakat bukusun hayatminilkdo-

nemi

i^in,oldukcaonemlibirtedbirdir.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.256

Pangolinler"canh

cam

kozalaklan" diyede adland^i-

8

rihrlar.Ciinku

hayvamn

viicudundaba§,sirt,kuyruk

8

ve bacaklan kaplayan,birbirininiistiinebineniri,

kahverengipullar vardir. Pangolin'inyapiskandili 300

cm.

kadar uzunluktadir.

Hayvan

bu sayededili- nitermit,karincagibihayvanlann yuvalarina sokar ve termit,karinca,pupa,larva,

yumurta

kisacasiyu- vada ne varsadiliyle

zorlanmadan

toplayarakyer.

Karincave termitlerin biinyelerinde bulunanasitle- rin kendisinezararvermesiniisemidesinin kahn kash ceperisayesindeengeller.

Hayvanlar Ans.,C.B.P.C Publishing, Memeliler, s.168

Yaprakh

denizejderleriadetabirer"kamuflajustasi- dirlar",akintilarladalgalananyosunlaracok benzer- ler.

Bu

familyadakibahklaringovdesininetrafinda halkabicimindekemikli, bir di§ iskelet zirhi vardir.

Hortum

biciminialmif uzun ve difsizbiragizlanbulunur.Zirhh govdelerinden yapraksiuzantilar cikar.

Yosuna

benzeyengoriintii- leri sayesindeavian tarafindan genelliklefarkedilmeyen deniz ejderleri,hortumlarimbirdenbi- reuzataraksudabir

emme

kuv- vetiyaratirlarvekaridesleriicle- rinecekerekyutarlar.

Yaprakh

deniz ejderlerinin bir baska onemli ozelligi de erkeklerinin yumurtalanni cevresinde koru-

maya

almasidir.Ejderinkamufla-

jisayesindeyumurtalargoriin- mezler.

ScientificAmerican, Aralik 1998

Bahce

orumcekleri, aglarimdisandan cerceveleyen iplikciginaltortasindankisasaphbir ipligeagirhk baglayarakolustururlar.

Ve

agigergin halegetirir- ler.

Bu

agirhkhavada sallanarakagisaglamhale ge- tiren bir ta§ par^asi, biraga?par^asiyadabirsal-

yangoz kabugu

olabilir.Bilim

adamlan

agaasihdu-

rumda

bulunanagirhgi hafif^eyukarikaldirdiklann- da ve tekrar serbest sallanmasiniengellediklerinde, yuvasinda

beklemekte

olanoriimcegin

hemen

gel- diginive

mekanizmayi

kontrolettigini,

daha

sonra daagirhgintekrarhavada serbest olaraksallanabil- mesii£inoriimceginipligikisalttiginigozlemlemi§- lerdir.Gozlemlerinden cikardiklan sonucbiitlinbu hareketlerinoriimcek tarafindanagin saglamla;ti- rilmasiicin

"amach"

olarakyapildigidir.

Bilim ve Teknik, Sayi 342, s.100

Di§iMantis,birseferde 80-100

yumurta

birakance-

9

kirgebenzeribirbocektir.

Bu

yumurtalarsert,sun- 1 gerimsikeselerin icindedir.Disjbukapsiilleriince dallara yapistinr.Mantisyumurtlarkenbirtaraftan dabirsivicikartir.Viicudununhareketleriyle

bunu

kanstirarakkopiiklendirir.

Yumurtalar

ilkciktigm- daheniizsertle§memif bu

maddenin

icinde kahrlar.

Sonra

busalgicabucakkatilasarakkurur.

Bu

siinge- re

benzeyen

kapsiil,

yumurtalan

ac kuslarakarsjko- rumaktadir.

Hayvanlar Ans., C.B.P.C Publishing Bocekler, s.124

Avustralya'daya§ayanveboylari45

cm.

ile90cm.

"

_{arasindadegi§en "ucan}sincaplar"inbiitiin tiirleri

*

agaclardaya;ar.

Ashnda

yaptiklantarnolarak

ucma

degildir.Biragactan digerineuzunatlayisjaryaparak hareket ederler.Agaclar arasinda birplanorgibi ucarak hareketeden bu canhlarda kanat yoktur,uc-

ma

zarivardir.

Ucan

sineapIan n birtiirtiolan"§eker ucan sincaplan"nin

ucma

zari,on bacaklardan arka bacaklaradogruuzanir;dardirvepuskiilebenzer uzuntiiylerivardir. Bazitiirlerindeyse

ucma

zari kiirkliibirderiden olusanbirzarhalindedir.

Bu

zar on ayagin bileginekadaruzanir.

Ucan

sincap,bir agacingovdesindenfirlarvegerilmif derininplanore benzeyenetkisiyle birseferde30m.'lik biruzakhk asabilir.

Arka

arkaya6kaymayla 530m.'lik bir

me-

safe alabildiklerigozlenmistir.

Hayvanlar Ans., C.B.P.CPublishing,Memeliler,s.88-91

Meyve

giiveleri(Craptolithamolesta) kur

yapmak

icin50kincevekarmasik

yontemler

kullanirlar.Di-

"

§igiivenindikkatini

cekmeye

cahsanerkekgiive ozelolarakcekicikokulubirparfiimiiretir.

Bu

par- fiim,

yasemin

oziindebulunan "metil

yasmonat"

ad- hbirbilesigiicermektedir.

Karmasik

birkimyasal yapisiolanbubilesik,guniimiizdeuretilenparfiim- lerin

cogunda

kullanihr.

Gbrsel Bilim veTeknik Ans.,Cilt 3,s.812

Sandgrouse

kusjarimnyavrulannasugetirme gore-

9

vinierkek ku§iistlenmi§tir.Digerkuslarsuyukur-

4

saklannda ta§iyarakyavrulannagetirirlerfakat er- kek

Sandgrouse

ku§uuzun yolculuklar yaparak suyu tasidigii^in90k farkhbir

yontem

kullanir.Gogstin- dekive vlicudununaltkismindakitiiylerini^ytizey- leriince bir telkatmaniylakaphdir.Erkek ku§birsu birikintisine ulastigi

zaman,

ilkolarakviicudununalt kismini

kuma

siirterve toza bulanantiiyleri"suiti- ciyagdan" kurtulmu;olur.

Daha

sonrasuyun kena- rinagiderve boylecetiirn tiiyleri

tamamen

islanir.

Tiiylerin iistiindekiince telkatmanibirsiinger gibi suyu ceker.Tiiyleriyleviicuduarasindaadetasivi birkargota§iyan kus,

kumdaki

yavrulanninyanina giderve viicudunu yukarikaldinr.Yavrularsanki annelerindensiit

emen

memelilergibisuyu ceker- ler.Erkekkus.buisjen azikiay

boyunca

siirdiiriir.

David Attenborough,TheLifeofBirds,s.279