NKÜBAP.01.GA.18.174 nolu proje
SUZANNE COLLĠNS’ĠN AÇLIK OYUNLARI ADLI ROMANINDAKĠ
KADIN KAHRAMANIN ARKETĠPSEL YOLCULUĞU
Yürütücü : Doç. Dr. Tatiana GOLBAN Araştırmacı: Öğr.Gör. Narin FĠDAN
2018
ÖNSÖZ
NKÜBAP.01.GA.18.174 proje numarasıyla Bilimsel Araştırma projesi olarak kabul edilen bu çalışma, son zamanların en çok satan romanları arasında bulunan Açlık Oyunları adlı eserin monomitik ve arketipsel olarak kadın kahramanın yolculuğu örneklemine uygunluğu açısından karşılaştırmalı metodoloji yöntemiyle irdelenmiştir.
Bu projede özellikle cinsiyet ayrımı yapmaksınız tüm genç ergenlerin rol model olarak algıladığı ve içselleştirdikleri başkahraman Katniss Everdeen karakterinin alışılagelmiş kadın kahraman örneklemine ne kadar uyduğu, günümüz kahraman kavramıyla ne denli örtüştüğü incelenmiştir. Yazar, çağdaş anlamda geçmişten gelen kahraman örneklemini ele almış ve onu günümüz koşullarına daha uygun hale getirerek literatüre yeni bir kadın kahraman modeli kazandırmıştır. Bu bağlamda ele alındığında, Açlık Oyunları adlı roman post-apokaliptik bir dünyada geçmesine rağmen barındırdığı kahramanlar açısından günümüz insanına çok benzeyen kurgusal karakterleri hayata geçirmiş ve bunun sonucunda da dünyanın birçok yerinde kendi dillerine çevrilerek okunmasına katkıda bulunmuştur. Bu araştırmanın sonucunda ise bir makale ortaya çıkmış ve alan endeksli bir dergide basılmıştır.
ÖZET
Yazar Suzanne Collins’in romanı ‘Açlık Oyunları’ nın merkezindeki metaforda geleneksel monomit yolculuğu bulunmaktadır. Bu araştırma, yazarın kahraman konseptini cinsiyet açısından yeniden tanımlamasına odaklanmış olup, aynı zamanda Collins’in monomitin yeniden anlatılmış versiyonunun günümüz dünyasındaki insan deneyimini temsil etmesine de değinmektedir. Collins dizisel ‘Kahramanın Yolculuğu’na bir alternatif sunmakta ve bunu Kadın Kahramanın Yolculuğu metaforuyla değiştirmiştir. Bu çalışmada Collins’in başkahramanı olan Katniss’in ruhsal bir deneyimin sembolik önem gerektiren kahramanlık macerasını yüklenmekle birlikte, başarıya giden yolda çok sayıda engel ve hayal kırıklığı ile yüzleşmesi konusuna değinilmektedir. Kahramanlığa atılma sürecinde, Katniss kendi iç dünyasına dönmekte, feminen doğasını tümüyle kucaklamakta ve kişiliğinin hem maskülen hem de feminen yanlarının entegrasyonu ve uzlaşısının sonucunda daha tatminkar bir hayatın arayışına girmekle birlikte aynı zamanda hayattaki amacını da gerçekleştirmektedir. Romanda tersyüz ya da altüst edilmiş mitik ve arketipik durumları kabul etmekle birlikte, Suzanne Collins monomit olgusunu yeniden kurmakta ve çağdaş toplumdaki özel ve genel başarılardaki değerini de yeniden ele almaktadır. Collins bu romanında doğaüstü güçleri olmayan ve kendini başkalarıyla olan bağları aracılığıyla tamamlayan yepyeni bir kadın kahraman yaratmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kadın Kahramanın Yolculuğu, Kadın kahraman, Monomit, Kadın Arketipi
ABSTRACT
Suzanne Collins’ novel Hunger Games has as its central metaphor the traditional monomythic journey of the hero. This research focuses on the novelist’s attempt to redefine the concept of the hero in terms of gender, and also on the ways Collins’
retold version of monomyth represents human experience in the contemporary world.
Collins presents an alternative to the paradigmatic hero’s journey, replacing it with the metaphor of the heroine’s journey. This study presents Collins’ protagonist, Katniss, embarks on the traditional heroic quest, which acquires a symbolical significance of a psychic experience, and confronts multiple challenges and frustrations on her journey to success. During her heroic enterprise Katniss turns inward, discovers and fully embraces her feminine nature and seeks a more satisfactory life paradigm as a result of which she attains the inner integration and reconciliation of both masculine and feminine aspects of her personality; she also understands and accomplishes her purpose in life. By recognizing the mythical and archetypal situations, which are subverted or inverted in the novel, Suzanne Collins reimagines the monomyth and also revises the significance and worth of private and public achievements in the contemporary community. Collins presents a new type of heroine who attains self-accomplishment only through her connection to the others.
Key Words: The Heroine’s Journey, Heroine, Monomyth, Woman Archetype
GİRİŞ
Suzanne Collins’in Türkiye’de Açlık Oyunları adıyla bilinen ve 2008 yılında basılan romanı yaklaşık 38 ülkede satılmış ve 26 farklı dile çevirisi yapılmış olmakla birlikte 2012 yılında sinema filmi olarak yayınlanmasıyla birlikte ününü dünya çapına taşımıştır. Romanın başarısı kısmen post-apokaliptik dönemi bir dünyayı betimlemesi ve 12 bölgeye ayrılmış bu kurgusal ülkedeki gençler arasından kurayla çekilen 24 gencin televizyonda yayınlanan bir programda hayatta kalabilmek için birbirini öldürmesiyle ortaya çıkan distopik bir kurgusunun oluşudur. Okuyucu kitlesinin her yaştan olmasının bir diğer nedeni olarak Collins’in yarattığı yeni kadın ve erkek kahramanlar gösterilebilmektedir. Romanın kadın kahramanı olarak öne çıkan Katniss Everdeen, sıradan bir genç kızın da kahraman olarak anılabilmesi bağlamında bir rol model olarak genç yetişkinler üzerinde güçlü bir etkiye neden olmuştur. Kadın kahramanın monomitik yolculuğu açısından Katniss Everdeen karakteri bu Açlık Oyunlarının kura çekimleriyle başlamasından sonuna kadar kişisel gelişimini sürdürmekte, aynı zamanda da bir kadın kahraman olarak toplumda kabul görmeye başlamaktadır.
Joseph Campbell’in ‘Bin Yüzlü Kahraman’ adlı çalışmasında ele aldığı kahraman ve macera örneklemi kitap basıldığı andan itibaren akademik araştırma çevrelerinde son derece ilgi çekmiştir. Ortaya koyduğu model, başta kadın kahramanlarla ilgili olmak üzere bu örneklemi birçok alternatifin yaratılmasını da tetiklemiştir. Bunun nedeni, kadın kahraman modelinde sadece erkek kavramı yerine kadın kavramını yerleştirmekten ibaret olmayışı, aksine çok dikkat gerektiren ve kadının hayat deneyimleri süresince karşılaştığı sosyal, ahlaki, ve psikolojik faktörleri de barındırmasının da göz önünde bulundurma zorunluluğudur. Bu bağlamda, Maureen Murdock’ın çalışması ‘Kadın Kahramanın Yolculuğu’na değinmek, kadınların geleneksel kahramanlık maceraları sırasında uğradıkları hayal kırıklıkları nedeniyle kendilerini sık sık ‘sahte-erkek’ rolüne dönüştürmelerini ele alması nedeniyle son derece önemlidir. Kadın gelişimindeki bu eksikliğin farkına varıldığından, bu araştırma var olan kadın kahramanın örneklem modelini Jean Shinoda Bolen’in Her Kadının İçindeki Tanrıçalar: Kadın Hayatlarında Güçlü Arketipler adlı kitabındaki ifadelerle zenginleştirmeye çalışmaktadır. Aynı zamanda bu araştırma Valerie Estelle Frankel’in Genç Kızdan Tanrıçaya adlı kitabına da değinerek genişletilmiştir.
Suzanne Collins’in Açlık Oyunları adlı kitabı her ne kadar en çok satan kitaplar arasına girse ve tüm dünyada birçok dile çevrilmiş olsa da kitapla ilgili teorik ve metodolojik kısmına değinen çok az akademik çalışma bulunmaktadır. Ayrıca, bu romandaki başkahramanın monomitik deneyimlerinin önemini araştıran yazınsal akademik araştırma bulunamamıştır. Bu çalışma, Suzanne Collins’in romanını daha iyi anlamak amacıyla Campbell, Murdock, Bolen, Frankel ve diğer yazarların yaptıkları çalışmaları kullanarak akademik izgelerini genişletmek amacındadır.
GEREÇ VE YÖNTEM
Bu çalışma uygun karşılaştırmalı metodoloji yoluyla Suzanne Collins’in Açlık Oyunları adlı romanında kullandığı sanatsal araçları ve prosedürleri yazınsal anlamda ilgi alanlarını ve monomit karakterlerini çağdaş algılanmış halleriyle yazınsal arketipler olarak göstermesi beklenmektedir.
Monomit yalnızca fiziksel yolculuğa değil, özellikle kişinin kendi iç dünyasına yaptığı ruhsal yolculuğa ve aynı zamanda kişinin hayattaki gerçek amacına giderken geçirdiği sürece işaret ettiğinden, bu çalışma kadın kahramanın maceralarını araştırmamızda etkili olacağından psikoterapistlerin, mitologların, arketip eleştirmenlerinin çalışmalarını kapsayan disiplinlerarası araştırma metotlarını kullanarak yürütülmüştür.
BULGULAR VE TARIŞMA
Suzanne Collins’in üçlemesinin ilki olan Açlık Oyunları, iç dünyasına yolculuk yapan ve bunun sonucunda sıradan bir genç kızdan bir kadın kahramana dönüşmesiyle sonuçlanan Katniss Everdeen karakteri üzerine odaklanan bir romandır. Bu karakterin bir kadın kahraman olduğunu kanıtlayan etmenler Murdock’ın Kadın Kahramanın Yolculuğu örneklemi ile Frankel’in tanrıçalar ile bağlantılı olarak ele alınan kadın kahramanları, Bolen’in kadın arketiplerini betimlemesini kaynaştırmasından ileri gelmektedir. Bu çalışma, romanın sıradan özelliklere sahip başkahramanı olan Katniss karakterinin süreç içerisinde kendi özündeki gücü ve bilgeliği keşfedip, kendisinin olabilecek en iyi halini bulmasıyla kahraman sıfatına sahip olmasını vurgulamaktadır. Bu bakış açısı, bu romanın özellikle genç ve yetişkin hedef okuyucu kitlesine öz benliklerini bulmak amacıyla çıktıkları yolculukta ilham kaynağı olabileceğini göstermektedir.
SONUÇ
Collins’in başkahramanı Katniss, bir yandan tüketiciyi cezbeden 21. yüzyıl popüler kültürünün kadın kahramanlarından farklı bir yol çizmekte, diğer yandan da çevresinin beklentilerinin aksine kimi zaman kırılgan kimi zaman da güçlü yönleriyle okuyucuyu etkileyen bir karaktere sahiptir. Her ne kadar kurgu bir aşk üçgenin içinde betimlense de, romanın odak noktası kahramanın sıradan bir birey olarak başlayan hayatının süreç içerisinde toplumsal bir ağın parçası olarak başkaldırının bir sembolü haline gelmesidir. Katniss’in okuyucuların sempatisini kazanma nedeni, savaşma yeteneğinden çok toplumsal ve ahlaki ikilemleri, acısını yaşama şekli, hayatta kalma tutkusu ve karşısına çıkan zorluklarla başa çıkması olarak belirlenebilir.
Günümüz genç yetişkinlerin empati kurabildikleri bu kahraman, bu özelliğini öncelikle kendi kişisel özgürlüğünü ardından başkalarının özgürlük sembolü olabilmesine borçludur.
Bu projenin sonucunda ortaya çıkan verilerin ışığında yazılan makale, Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi HUMANITAS’ta DOI: 10.20304/humanitas.428042 doi numarasıyla basılmıştır.
Kaynakça
Bolen, J. S. (2004). Goddesses in Everywoman. New York: Harper Collins Publishers Inc.
Campbell, J. (2004). The Hero With a Thousand Faces. Princeton: Princeton University Press.
Collins, S. (2009). The Hunger Games. New York: Scholastic Press.
Frankel, V. E. (2010). From Girl to Goddess: The Heroine's Journey Through Myth and Legends. North Carolina: Mc Farland & Company.
Garry, J., & El-Shamy, H. (2005). Archetypes and Motifs in Folklore and Literature.
New York.
Henderson, J. L. (1964). Ancient Myths and Modern Man. In C. G. Jung, Man and His Symbols (pp. 104-158). New York: Anchorpress.
Hourihan, M. (1997). Deconstructing the Hero, Literary Theory and Children's Literature. London: Routledge.
Stevens, A. (2002). Archetype Revisited. London: Routledge.
