KAN TRANSFÜZYON REAKSİYONLARI VE TRANSFÜZYON PRATİĞİ

KAN TRANSFÜZYON REAKSİYONLARI VE

TRANSFÜZYON PRATİĞİ

DR.UMUT YILDIRIM

ÖN TEST

 1-Akut Hemolitik Transfüzyon Reaksiyonu şüphesinde neler yapılmalıdır

 a-Hemen transfüzyon durdurulur,

 b-Normal serum fizyolojik ile intravenöz yol açık tutulur,

 c-Hastanın yatağı başında tüm etiketleri formları ve tanımlamaları kontrol edilir,

 d-Durum acele ile kan bankası personeline bildirilir, en kısa sürede alınan gerekli kan örnekleri kan bankasına ulaştırılır.

 e-Hepsi

 2-Aşağıdakilerden hangisinde kan merkezinden kanın çıkışına izin verilmemelidir?

 a-Kanın rengi değişmemişse b-Bulanık değilse c-Pıhtı yoksa

 d-Torbanın bütünlüğü bozulmuşsa

 e- Köpük yoksa

 3-Transfüzyon sırasında hangisine dikkat edilmelidir?

 a-Hasta isim ve numaralarına b-Hasta ve donör ABO ve Rh kan grubuna

 c- Tarih ve zamana bakılır d-Eğer yapılmışsa crossmatch testine

 e-Hepsi

 4-Transfüzyon işlemi ile ilgili hangisi yanlıştır?

 a-Transfüzyon başlangıcında; 2 sağlık personeli ile ürün ve kimlik doğrulaması yapılır

 b-Transfüzyonun ilk 15 dk sı sağlık personeli tarafından yapılır,

 c-Transfüzyon hızı 2-5ml/dk da gerçekleştirilir

 d- Herhangi bir sorun gözlenmezse, hastanın tolere edebileceği bir hıza çıkılır

 e- Transfuzyon 1 saat içinde bitecek şekilde planlama yapılır.

 (5- Kanın geri gelişi 30 dakikadan fazla sürmüşse, Kan 10°C den daha fazla ısınırsa, kan yeniden kullanılmak üzere değerlendirilmez. (Doğru-Yanlış)

TRANSFÜZYON REAKSİYONLARI

 1. İMMUNOLOJİK TRANSFUZYON REAKSİYONLARI

 2. İMMUNOLOJIK OLMAYAN TRANSFUZYON REAKSİYONLARI

 3. TRANSFÜZYONUN ENFEKSİYOZ KOMPLİKASYONLARI

İMMUNOLOJİK TRANSFUZYON REAKSİYONLARI

 A. Hemolitik transfuzyon reaksiyonları

-akut hemolitik transfuzyon reaksiyonları -gecikmiş tipte hemolitik transfuzyon

reaksiyonları

B. Nonhemolitik transfuzyona baglı ates reaksiyonları

C. Transfuzyona baglı akut akciğer hasarı (TRALI)

D. Ürtiker ve anaflaktik reaksiyonlar E. İmmunmodulasyon

F. Transfuzyona baglı greft versus host hast.

G. Post transfusion purpura

İMMUNOLOJIK OLMAYAN

TRANSFUZYON REAKSİYONLARI

 A. Hiperkalemi

 B. Sitrat toksisitesi

 C. Hipotermi

 D. Dolaşım Yüklenmesi

 E. Transfuzyona Bağlı Hemosiderozis

TRANSFUZYONUN ENFEKSİYOZ KOMPLİKASYONLARI

 A. Transfuzyonla bulaşan bakteri ve mantar enf.

 B. Transfuzyonla bulaşan virus enfeksiyonları

 C. Transfuzyonla bulaşan prion enfeksiyonları

AKUT HEMOLİTİK TRANSFÜZYON REAKSİYONLARI:

 Daha çok transfuze edilen bağışçı eritrositlerine karşı, alıcıda varolan eritrosit antijenleri ile yıkılması sonucu gelişir.

 6200/1

 Ateş, titreme, göğüs ağrısı, hipotansiyon, bulantı, kızarıklık, dispne, hemoglobünüri, şok, genaralize kanama, oligüri veya anüri, sırt ağrısı infüzyon bölgesinde ağrı gibi semptomlarla kendini gösterir.

 ABO ve diğer gruplar ile Rh uygunsuzluğunda ,yazım hatalarında görülebilir.

AHTR ŞÜPHESİNDE NELER YAPILMALI:



Hemen transfüzyon durdurulur,



Normal serum fizyolojik ile intravenöz yol açık tutulur,



Hastanın yatağı başında tüm etiketleri formları ve tanımlamaları kontrol edilir,



Durum acele ile kan bankası personeline bildirilir,



Mümkün olan en kısa sürede alınan

gerekli kan örnekleri kan bankasına

ulaştırılır.

AHTR TEDAVİ İLKELERİ

 Hipotansiyonla mücadele

 Yeterli renal kan akımının saglanması

 Şok önlenirse renal yetmezlik önlenir

 Aynı zamanda diüretik ajanlar eklenir(mannitol)

 Tdp, trombosit,krıyopresipitat

GECİKMİŞ TİP

HEMOLİTİKTRANSFUZYON REAKSİYONLARI

 Transfuzyondan 2-10 gün sonra gözlenir

 Transfuzyon sonrası hemoglobin duzeyının beklenenden daha çabuk azalması

 Anamnestik yanıt sözkonusu ( sık transfuzyon)

 Antikor tanımlama

FEBRİL NON HEMOLİTİK TRANFÜSYON RX



Transfüsyonların %1 inde görülür.



Transfüsyon sırasında yada hemen sonrasında görülür



hemoliz bulguları ve vücüt ısısının 1 Dereceden daha fazla artmasıyla görülür.



Klinik anlam taşımaz, ancak ayırıcı tanısı önemlidir.



Transfuze edilen lokositlerin ve/veya

sitokinlerin sayısı ve transfuzyon hızı

önemli

FEBRİL NON HEMOLİTİK TRANFÜSYON RX TEDAVİSİ

 Antihistaminik

 Epinefrin

 Steroid

 Kan transfüzyonuna devam edilir.

TRANSFÜSYONA BAGLI AKUT AKCİGER HASARI(TRALI)

 Transfüzyondan sonra gelişen solunum sıkıntısı, hipoksi, pulmoner infiltrasyonlarla kendini gösterir.

 Şiddetli ve akuttur.

 ARDS den ayırımı zordur, Tx dan kısa sonra gelişen ARDS taplosunda TRALI akla gelmelidir.

 Santral venoz ve pulmoner wedge basıncları normaldir

 Bağışçı plazmasındaki lökosit antikorları

 Bağışçı seçimi? Hemovigilans...

TRALI TEDAVİSİ

 Hızlı solunum desteği, entübasyon, O2, mekanik ventilasyon uygulanır.

 TRALI 48 - 96 saat içinde uygun tedavi ile düzelir.

ÜRTİKER VE ANAFLAKTİK RX

 Plasmada yer alan proteinlere, ilaçlara vs karşı bu reaksiyonlar gözlenmekte.

 Ürtiker ve anjio ödem şeklinde kendini gösterir.

 Hafif derecede de olsa bu reaksiyonlar gözlendiği zaman transfuzyon durdurulmalıdır

 Hafif sistemik rx da PO antihistaminik, PO steroid, IM adrenalin verilir.

 Şiddetli sistemik rx da ise IV arenalin uygulanabilir.

 IgA eksikliğinde otologtransfuzyon...

 Yıkanmış eritrosit kullanımı

İMUNOMODÜLASYON

 Kan tx dan sonra alıcıların bağışıklık sistemindeki değişiklikleri içerir.

 İmmun sistemin baskılanması şeklinde görülebilir.

 Bu tablodan daha ziyade vericiye ait lökositler sorumludur.

 İmmunosüpreyon nedeni ile yıllardır bb nakil alıcılarına nakil öncesi kan tx u yapılmıştır.

TRANSFÜZYANA BAĞLI GVHD

 Deri döküntüsü, ishal, kc enzimlerinde yükselme, sarılık, Kİ hipoplazisi ve pansitopeni şeklinde kendini gösterir.

 En korkulan tx komplikasyonudur. Tx dan 3 - 4 hafta sonra enf. A bağlı ölümle sonuçlanır.

 Tedavide başarılı olunamamıştır. (%100 exitus)

 Gama ışınlama ile lenfosit üretiminin durdurulması

POSTTRANSFÜZYON PURPURA

 Orta ve ileri yaştaki kadınlarda görülür.

 Tx dan 1 hafta sonra trmb. Sayısının hızla düşmesi ve kanama diyatezinin başlaması ile kendini gösterir.

 Tedavi acilen başlanmalı. Yüksek doz IV IG uygulanır, bu yoksa yüksek doz trombosit verilir.

İMMUNOLOJİK OLMAYAN TX REAX:

 Hiprcalemi: Depolanmış kanda 3 hafta içerisinde K+ değeri 5 - 6 kat artar. Kardiac arreste neden olabilir.

 Böbrek fonksiyonları bozuk hastalarda, yenidoğanlarda ve massif transfuzyon uygulananlarda gözlenir

 Tedavi: Ca glukonat, Ca laktat ve katyon değiştirici reçineler kullanılır.

SİTRAT TOKSİSİTESİ:

 Kullanılan sitrat iyonize olmuş Ca u bağlar.

 Masif tx da, kc fonksiyon bzk. da sitrat toksik hale gelir.

 Kas tremoru, kardiac aritmiler ,ağız çevresinde uyşmalar görülür.

 Ca – clorid, Ca – glukonat verilmesi ile düzelme olur.

HİPOTERMİ:

 Büyük miktarda verilen soğuk kan tx u vücut ısısının 27 – 29 dercelere düşmesine neden olur.

 Ventricüler aritmi ve kardiac arrest gelişebilir.

DOLAŞIM YÜKLENMESİ:

 Kalp ve akc yetmezliği olanlarda, derin anemi ile uzun süredir yaşamakta olanlarda ve küçük bebeklerde görülür.

 Tedavi: Tx hızının azaltılması, hastanın pozisyonunun değiştirilmesi, diüretik ve oksijen verilmesi

 Konsante eriteosit süsp u verilmesi ile bu risk yarıya iner.

TX. A BAĞLI HEMOSİDEROZİS:

 Multipl tx yapılan T. Major gibi hastalıklarda görülür. Dokularda Fe birikimi olur.

 DFO kullanılır, demiri bağlar.

 C vitamini Fe depolarını mobilize ederek Fe atılımına sebep olur.

 DFO (-) cinko dengesine neden olarak büyümeyi olumsuz etkiler.

TX NUN ENFEKSİOZ KOMPLİKASYONLARI:

 Bu enfeksion ajanları dolaşımda uzun süre kalırlar.

 Taşıyıcılık yada latent hastalığa neden olurlar.

 İnkübasyon dönemleri uzundur.

 Asemptomatik enf. A neden olurlar.

TRANSFÜZYON PRATİĞİ

Transfüzyon ile ilişkili personel:

 Hastanın doktoru

 Cerrah

 Anestezist

 Yoğun bakım doktoru

 Transfüzyon hemşiresi

 Kan taşıyan personel

 işbirliği - prosedürler

İDEAL TRANSFÜZYON İŞLEMİ

 Kan merkezinden kan çıkışı yapılmadan yapılması gerekenler

 Kan merkezinden kan çıkışı ve transport

 Transfüzyon öncesi yapılması gerekenler

 Transfüzyon

 Geri bildirim

KAN MERKEZİNDE KAN ÇIKIŞI

YAPILMADAN YAPILMASI GEREKENLER

Doktor orderi – kan istem formu:

 Formda hastanın adı soyadı

 Hastaya özgü belirteçler (doğum tarihi, dosya yada hasta numarası)

 Komponentin adı

 Komponentte herhangi bir özel işlem istenip istenmediği (yıkama, filtrasyon, ışınlama)

 İstenen ünite sayısı yada transfüze edilecek volüm miktarı

 Komponentin transfüzyon hızı

HASTA ONAM FORMU

Transfüzyon için:

 Endikasyonları,

 Riskleri

 Muhtemel yan etkileri

 Alternatif tedavileri içermelidir.

 Hastanın transfüzyonla ilgili sorularına cevap

 Transfüzyonu reddetme hakkı

 Eğer hasta onay verecek durumda değilse,

 Kanuni olarak vekil onayı

 Vekil bulunmuyorsa ve transfüzyonun acil olduğu düşünülüyorsa, hasta onayı aranmaz. Medikal kayıtlar tutulmalıdır.

TRANSFÜZYON ÖYKÜSÜ

 Transfüzyon reaksiyonunu düşündürebilecek mevcut semptomlar

 Transfüze edilecek komponentle ilgili daha önce bir reaksiyon

 Daha önce bir reaksiyon varsa,

 Herhangi bir ilaca ihtiyaç olup olmadığına

 Komponentin işleme tabi tutulup tutulmamasına karar verilir.

KAN ÖRNEĞİ

 Daha önce alınmış kan örneği 3 gün içinde kullanılabilir.

 3 ay içinde gebelik yada transfüzyon öyküsü olmayan hastalarda daha uzun süreli kan örnekleri de kabul edilebilir.

 Hasta kan örneği alındıktan hemen sonra hasta başında etiketlenmelidir.

Etiket üzerinde;

- Hastaya ait belirteçler

- Örneği alan personel bilgileri - Kan örneğinin alındığı tarih

- Kan istem formu ve kan örneğine göre, kan merkezi hastanın kanını hazırlar.

PREMEDİKASYON

 Transfüzyon öncesi doktor transfüzyon reaksiyonu düşünerek ilaç orderi vermişse, kan merkezinden kan çıkışı yapılmadan ilaç uygulanmalıdır.

 Antipiretikler; daha önce febril reaksiyon varsa kullanılmalıdır

 Antihistaminikler; ise geçmişte hafif allerjik ve ürtiker reaksiyonu varsa uygulanabilir.

 Meperidin veya kortikosteroid daha ciddi alerjik reaksiyonlarda uygulanabilir.

 Premedikasyon, oral verilecekse transfüzyondan 30-60 dakika önce, intravenöz verilecekse 10 dakika önce uygulanması uygundur.

DAMAR YOLU AÇILMASI

Damar yolu, kan hasta başına getirilmeden önce açılmış olmalıdır.

Kullanılacak kateterin genişliği, kanın infüzyon hızına göre değişir. Genellikle 18 – 20 g.

kateter yeterlidir. Bebeklerde 22 – 24 g.

kateterler tercih edilir.

KANIN ISITILMASI

1 Ü eritrosit süspansiyonu soğuk verilebilir.

Endikasyonları:

Kan hızla verilecekse Bebeklerde

Soğuk aglütinin hastalığı olanlarda

 Santral venöz yolla soğuk komponent hızla sağ atriuma verilirse hipotermiye bağlı olarak kardiak aritmi, netice olarakta mortalite meydana gelebilir.

 42 °C üzerine çıkılması hemolize yol açabilir.

 Kan mikrodalga fırınlarda ve sıcak su altında ısıtılmamalıdır.

İNFÜZYON POMPALARI

 Kanın istenilen sürede verilmesi

 Alarm sistemleri

 Kanın hücresel elemanlarının harabiyeti (Hücresel elemanları etkilemeyen infüzyon pompalarının kullanılımı)

 Basınçla kanı çok hızla infüze edebilen cihazlar ile dakikada 70-300 mlt kan transfüze edilebilir. (Eritrosit harabiyeti)

ACİL SETİ

 Antihistaminik

 Adrenalin

 %0.9’luk NaCl iv solüsyonu

 Oksijen kaynağı

 Aspiratör

TRANSFÜZYON ÖNCESİ VİTAL BULGULAR

KAN MERKEZİNDE KANIN ÇIKIŞI VE TRANSPORT

Kan merkezinde;

- Kan merkezi personelinin kan kontrolü

 Kanın rengi değişmişse

 Bulanık ise

 Köpük varsa

 Pıhtı varsa

 Torbanın bütünlüğü bozulmuşsa kanın çıkışına izin verilmemelidir.

- Kan merkezinde acil durumlar dışında, 1 adetten fazla kan çıkışına izin verilmez.

TRANSPORT SIRASINDA

 Hasta isim ve numaralarına

 Hasta ABO ve Rh kan grubuna

 Donör ABO ve Rh kan grubuna

 Eğer yapılmışsa crossmatch testine

 Tarih ve zamana bakılır.

KAN TRANSFÜZYONUNUN ERTELENMESİ

 Kanın geri gelişi 30 dakikadan fazla sürmüşse,

 Kan 10°C den daha fazla ısınırsa, kan yeniden kullanılmak üzere değerlendirilmez.

 Hasta kanları kliniklerde muhafaza edilmemelidir.

TRANSFÜZYON ÖNCESİ DURUM

Hasta yatak başı(transfüzyonu yapacak kişi tarafından)

 Kan merkezinden kan çıkışı yapılmadan yapılması gerekenlerle aynıdır.

 Hastaya uygunsuz kan verilmesini önleyen son adımdır.

-Kan da renk değişikliği, köpük veya baloncuk, anormal

bulanıklık, pıhtı veya kan torbasının bütünlüğünde bozulma var mı?

-Hastanın isim ve hasta numaraları ile kan torba üzerinde etikette yazılı isim ve numaralar birbiri ile uyumlu mu?

-Doktor orderi kontrol edilerek herhangi bir ilave işleme (filtre, yıkama) gerek var mı?

-Hastanın kan grubu ile torba üzerindeki kan grubunun uygun mu?

-Kanın son kullanma tarihi ne zaman

?

KAN VERME SETLERİ

 Kan verme setleri; 170-260 mikrondandaha büyük partikül veya pıhtılar

 Kan verme setinden öncelikle kanın kendisi yada % 0.9’lukNaClgeçirilir.

 Tercih edilecek infüzyon setleri, gerektiğinde kanı by – pass yapabilecek %0.9’ luk NaCl verilmesini sağlayan, “Y” setler olmalıdır.

MİKROAGREGAT FİLTRELERİ

 20 – 40 mikrondan daha büyük fibrinler ve ölü hücre kümelerinden oluşan partikülleri filtre edilir.

 Rutinde kullanılmaz.

 Cerrahi sırasında veya sonrasında toplanmış otolog kanın reinfüzyonunda tercih edilir.

  

LÖKOSİT FİLTRELERİ

 Eritrosit yada trombosit süspansiyonlarına uygulanır.

 % 99,9 ve üzerinde lökositleri filtre ederler.

 Ünite 5 x 106 ‘dan daha az hücre içermelidir.

 Her filtre, üretici firma tarafından onaylanmadıkça her ünite için 1 adet olarak kullanılmalıdır. 2 eritrosit süspansiyonu için aynı filtre kullanılacaksa toplam transfüzyon süresi 4 saati aşmamalıdır.

 Hasta başı filtre kullanımı sırasında bazı hastalarda hipotansiyon gelişmektedir. Özellikle ACE inhibitörü kullanan hastalarda daha sıklıkla görülür. Böyle durumlarda transfüzyon derhal durdurulmalıdır.

 Kan depolanma öncesinde filtre edilerek hastaya verilmelidir.

KANIN SULANDIRILMASI

 % 0.9’lukNaCldışında hiçbir solüsyon kanla beraber verilmez.

 Dextroz içeren solüsyonlar eritrositleri hemolize uğratır.

 Ringer laktat solüsyonları Ca içerdiklerinden sitrat ile etkileşerek pıhtılaşmaya yol açmaktadır.

 FDA kan ile %5’lik albümin ve plazma protein fraksiyonlarının birlikte verilmesinde sakınca olmadığını belirtmiştir.

TRANSFUZYON

 TRANSFUZYON BAŞLANGICINDA;

*2 SAĞLIK PERSONELİ İLE KİMLİK VE ÜRÜN DOĞRULAMASI YAPILIR

* TRANSFUZYONUN İLK 15 DAKİKASI SAĞLIK PERSONELİ GÖZETİMİNDE YAPILIR VE 2-5

ML/DAK. HIZDA GERÇEKLEŞTİRİLİR (İLK 25- 50ML)

* HERHANGİ BİR SORUN GÖZLENMEZSE, HASTANIN TOLERE EDEBİLECEĞİ BİR HIZA ÇIKILIR. TRANSFUZYON 1-3 SAAT İÇİNDE BİTECEK ŞEKİLDE PLANLAMA YAPILIR.

SON TEST

 1-Akut Hemolitik Transfüzyon Reaksiyonu şüphesinde neler yapılmalıdır

 a-Hemen transfüzyon durdurulur,

 b-Normal serum fizyolojik ile intravenöz yol açık tutulur,

 c-Hastanın yatağı başında tüm etiketleri formları ve tanımlamaları kontrol edilir,

 d-Durum acele ile kan bankası personeline bildirilir, en kısa sürede alınan gerekli kan örnekleri kan bankasına ulaştırılır.

 e-Hepsi

 2-Aşağıdakilerden hangisinde kan merkezinden kanın çıkışına izin verilmemelidir?

 a-Kanın rengi değişmemişse b-Bulanık değilse c-Pıhtı yoksa

 d-Torbanın bütünlüğü bozulmuşsa

 e- Köpük yoksa

 3-Transfüzyon sırasında hangisine dikkat edilmelidir?

 a-Hasta isim ve numaralarına b-Hasta ve donör ABO ve Rh kan grubuna

 c- Tarih ve zamana bakılır d-Eğer yapılmışsa crossmatch testine

 e-Hepsi

 4-Transfüzyon işlemi ile ilgili hangisi yanlıştır?

 a-Transfüzyon başlangıcında; 2 sağlık personeli ile ürün ve kimlik doğrulaması yapılır

 b-Transfüzyonun ilk 15 dk sı sağlık personeli tarafından yapılır,

 c-Transfüzyon hızı 2-5ml/dk da gerçekleştirilir

 d- Herhangi bir sorun gözlenmezse, hastanın tolere edebileceği bir hıza çıkılır

 e- Transfuzyon 1 saat içinde bitecek şekilde planlama yapılır.

 5- Kanın geri gelişi 30 dakikadan fazla sürmüşse, Kan 10°C den daha fazla ısınırsa, kan yeniden kullanılmak üzere değerlendirilmez. (Doğru-Yanlış)