HAZIR BETON SEKTÖR ARAŞTIRMASI

(1)

HAZIR BETON SEKTÖR ARAŞTIRMASI

Hazırlayan: Hilal Usta Ekim 2005

(2)

İÇİNDEKİLER

I. SEKTÖRÜN TANIMI, TARİHÇESİ VE SINIFLANDIRILMASI

1) Ürün Tanımı---3

2) Hazır Betonun Sınıflandırılması---4

3) Hazır Beton Sektörünün Tarihçesi ---5

II. HAZIR BETONUN BİLEŞENLERİ VE ÜRETİMİ 1. Betonun Bileşenleri (Çimento, Agrega, Katkılar, Karışım Suyu) --- 6

2. Hazır Beton Üretim Şekli ---9

3. Üretim Süreci ---9

4. Beton Sınıfları --- 10

4.1. Basınç Dayanım Sınıfları --- 10

4.2. Kıvam Sınıfları --- 11

III. TÜRKİYE’DE HAZIR BETON SEKTÖRÜ---13

IV. HAZIR BETON SATIŞ FİYATLARI---19

V. DIŞ TİCARET---20

VI. TÜRKİYE’DE HAZIR BETON ÜRÜN STANDARTLARI VE KALİTE DENETİMİ --- 20

VII. SEKTÖRÜN DİĞER SEKTÖRLER VE YAN SANAYİ KOLLARIYLA İLİŞKİLERİ--- 22

VIII. DÜNYADA HAZIR BETON SEKTÖRÜ---22

Avrupa Hazır Beton Birliği (EMRCO)--- 23

IX. HAZIR BETON SEKTÖRÜNÜN SORUNLARI ---25

EK:1 SEKTÖRDEKİ KALİTE BELGELİ FİRMALAR--- 28

EK: 2 HAZIR BETON İLE İLGİLİ STANDARTLAR---33

KAYNAKÇA ---42

(3)

HAZIR BETON SEKTÖRÜ

I. SEKTÖRÜN TANIMI , TARİHÇESİ VE SINIFLANDIRILMASI

1) ÜRÜN TANIMI

Hazır Beton; Agrega ( ince ve kaba agrega) çimento ile suyun, kimyasal ve mineral katkı maddeleri ilave edilerek veya edilmeden, homojen olarak üretim teknolojisine uygun karıştırılmasından oluşan, başlangıçta plastik kıvamda olup, şekil verilebilen, zamanla katılaşıp sertleşerek mukavemet kazanan ve tüketiciye “taze beton” olarak teslim edilen önemli bir yapı malzemesidir.

Betonun mutlak hacmi %70 oranında agrega (kum, çakıl, mıcır), %10 oranında çimento, % 20 oranında sudan oluşmaktadır. Gerektiğinde, çimento ağırlığının

% 5'den fazla olmamak kaydıyla, katkı malzemesi ilave edilmektedir.

Hazır Betonun kalitesini belirleyen beş temel aşama söz konusudur.

1- Tasarım 2- Üretim 3- Taşıma 4- Yerleştirme 5- Bakım ve Kür

Bunlardan ilk üç aşama hazır beton üreticisi, son iki aşama ise tüketici tarafından yerine getirilmektedir.

Hazır Beton Sanayinde asmolen, beton direk, travers, prekast yapı elemanları, üretilmekte olup, hazır betonun yüksek katlı binalardan, barajlara, prefabrikasyondan metro inşaatlarına kadar çok geniş bir kullanım alanı vardır. Hazır beton konvansiyonel betona göre işçilikten ve zamandan tasarruf sağlayıp,çağdaş bir çalışma imkanı sunmaktadır.

Betonunun günümüzde en yaygın taşıyıcı yapı malzemesi olarak kullanılmasında en önemli etkenler şunlardır;

• Ucuzluğu,

• Bilgisayar kontrollü santraller, transmikserler, pompalar... vb. ile üretim, taşıma ve yerleştirme aşamalarında büyük gelişmelerin sağlanmış olması,

• Şekil verilebilme kolaylığı,

(4)

Çelik donatı ile (betonarme) çekme mukavemetinin yetersizliğinin dengelenmesi,

Yüksek basınç dayanımlarına ulaşılması,

Fiziksel ve kimyasal dış etkilere karşı dayanıklılığı (uzun ömür, bakım kolaylığı),

Hafif agrega ile hafifletilmesi ve pigmentlerle renklendirilmesidir.

Hazır Betonda Aranan Temel Özellikler;

Bu özellikleri iki grupta sınıflandırmak mümkündür:

a) Taze Betonda:

• İşlenebilme özelliği, uygun kıvam,

• Taze betonun sıcaklığı,

• Agrega maksimum tane büyüklüğü

• Homojenlik, kıvam kaybı, hava miktarı,

• Birim ağırlık ,

b) Sertleşmiş Betonda:

• Dayanım (basınç, çekme, eğilme, yarılma mukavemetleri)

• Dış etkenlere karşı dayanıklılık (geçirimsizlik, aşınmaya dayanıklılık)

• Donma ve çözülmeye dayanıklılık,

• Hafiflik veya ağırlık ,

• Isı, ses yalıtımı ve estetik (Brüt betonda dış görünüş)

• Ekonomi ,

2) HAZIR BETONUN SINIFLANDIRILMASI

TS EN 206-1’e göre Hazır Beton üç sınıfa ayrılmıştır

- Normal Beton: Etüv kurusu durumundaki birim hacim kütlesi (yoğunluğu) 2000 kg/m3’den büyük, 2600 kg/m3’den küçük olan beton,

- Ağır Beton: Etüv kurusu durumdaki birim hacim kütlesi (yoğunluğu), 2600 kg/m3’den daha büyük olan beton,

(5)

- Hafif Beton: Etüv kurusu durumdaki birim hacim kütlesi (yoğunlu), 800 kg/m3’den büyük,200 kg/m32den küçük olan betondur. Hafif betonda kullanılan agreganın bir kısmı veya tamamı hafif agrega olarak imal edilmektedir.

Temel yapı malzemesi olarak kullanımı giderek yaygınlaşan hazır betonun yapısal özellikleri de sürekli geliştirilmekte, üniversitelerde ve tesis laboratuarlarında yeni çalışmalar yapılmaktadır. Yüksek nitelikli çimento üretimi, yeni geliştirilen kimyasal katkılar, bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler, transmikserler ve beton pompaları ile yüksek kapasiteli araç üretimleri beton endüstrisinin ilerlemesini hızlandırarak daha modern ve dayanıklı yapıların oluşumunu sağlamaktadır.

Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon Numarası;

Ülkemizin uluslararası normlara uygun olarak kullanıldığı Armonize Sistem Nomenklatörü esas alınarak düzenlenen İstatistik Pozisyonlarına bölünmüş Gümrük Tarife Cetvelinde 38.16 pozisyonu ile Ateşe dayanıklı çimentolar, harçlar betonlar ve benzeri karışımlar başlığı altında yer almaktadır.

3) HAZIR BETON SEKTÖRÜNÜN TARİHÇESİ

Beton insanlık tarihinin gelişiminde ve eski medeniyetlerin günümüze kadar gelebilen eserlerinde önemli bir yere sahiptir. İnsanoğlu M.Ö 3000 yılından itibaren kalsiyum (Ca) esaslı bağlayıcı maddeleri yapı malzemesi olarak kullanmaktadır. Modern Portland Çimento ,ilk kez 1824 yılında üretilmesine rağmen ilk betonarme yapı ancak 1857 yılında yapılmıştır.

Hazır beton üretimi, dünyada ilk kez bu yüzyıl başında (1903) Almanya'da ortaya çıkmış, sonraki birkaç yıl içersinde de ABD'de üretilmeye başlanmıştır. 1914 yılında beton taşıma amaçlı transmikser aracı ise Amerikada geliştirilmiştir. Transmikserin hemen ardından 1927 yılında “Beton harç İletme Pompası” aracı geliştirilerek patenti alınmıştır. Özellikle savaş yıllarından sonra, hazır betonun yapıların temel inşaat malzemesi olarak benimsenip, yaygınlaşmaya başlaması uzun sürmemiş, kısa zamanda pek çok ülkede hazır beton üretilip, kullanılır hale gelmiştir. 20.Yüzyılın ikinci yarısıyla birlikte hız kazanan kentleşme ve altyapı çalışmaları, hazır beton ve beton ürünlerinin daha çok üretilip, yaygınlaşmasını sağlamış, dolayısıyla bu alanda pek çok teknolojik gelişme kaydedilmiştir.

Ülkemizde ise hazır beton ilk kez 1970’li yılların sonralarına doğru bazı inşaat şirketleri tarafından kendi inşaatlarında kullanılmak üzere üretilmeye başlanmıştır. Ancak gerçek anlamda hazır beton endüstrisine 1980’li yılların ikinci yarısından itibaren geçilmiştir. Kısa dönemde hazır beton sektörü çok büyük gelişme göstermiş, en son teknolojik ekipmanlarla birlikte deneyimli bir güce sahip olmuştur.

(6)

Hazır Betonun Dünyadaki gelişimi ise;

• 1848 ilk çimento fabrikası ( İngiltere )

• 1857 Betonarme sisteminin bulunuşu ( Fransa )

• 1865 yüksek fırın cürufunun portland çimentosu ile birlikte kullanımı (Almanya)

• 1903 Hazır beton sektörünün başlangıcı ( Almanya )

• 1936 Kimyasal katkıların kullanımı ( Almanya )

• 1950 Uzun dönem testler için mikrosilisin deneysel olarak kullanımı ( Norveç )

• 1965 Süper akışkanlaştırıcıların betonda kullanımı ( Amerika )

• 1971 Mikrosilisin taşıyıcı sistemde kullanımı ( Norveç )

• 1981 Üçlü karışım ( PÇ , Mikrosilika, uçucu kül ) çimentonun ilk kez kullanımı

• ( İzlanda ),

• Dünyanın en yüksek betonarme yapısının inşası ( Amerika )

II. HAZIR BETONUN BİLEŞENLERİ VE ÜRETİMİ

1) BETONUN BİLEŞENLERİ

Betonu oluşturan hammaddeler çimento, su, agrega (kum, çakıl, kırma taş), kimyasal katkılar ile mineral katkılardır. Kimyasal katkılar (akışkanlaştırıcı, priz geciktirici, geçirimsizlik sağlayıcı, antifriz,.. ) mineral katkılar ise (taş unu, tras, yüksek fırın cürufu, uçucu kül, silis dumanı olup betonun performansını istediğimiz yönde iyileştiren çağdaş teknoloji unsurlarıdır. Çimentoyla suyun karışımından oluşan çimento hamuru zamanla katılaşıp sertleşerek agrega tanelerini (kum, çakıl, kırmataş) bağlar, yapıştırır ve böylece betonun mukavemet kazanmasına imkan verir.

1.1) Agrega

Beton üretiminde kullanılan kum, çakıl, kırmataş gibi malzemelerin genel adı agregadır. Beton içinde hacimsel olarak % 60-75 civarında yer işgal eden agrega önemli bir bileşendir. Agregalar tane boyutlarına göre ince (kum, kırma kum.. gibi) ve kaba (çakıl kırmataş... gibi) agregalar olarak ikiye ayrılır. Betonda kullanılacak agregalar TS 706 EN 12620 standardına uygun olmalıdır.

Agregaların beton içerisinde rolünün çok büyük olması sebebi ile betonda kullanılacak agregaların yapısı, granülometrisi, sertliği betonu direk olarak etkilemektedir.

Agregalarda aranan en önemli özellikler ise şunlardır:

• Sert, dayanıklı ve boşluksuz olmaları,

• Zayıf taneler içermemeleri (deniz kabuğu, odun, kömür... gibi)

• Basınca ve aşınmaya mukavemetli olmaları,

• Toz, toprak ve betona zarar verebilecek maddeler içermemeleri,

• Yassı ve uzun taneler içermemeleri,

(7)

• Çimentoyla zararlı reaksiyona girmemeleridir.

1.2) Çimento

Su ile ıslatıldığında hidrotasyon olayı sonucu sertleşen ve bir daha yumuşamayan hidrolik bir bağlayıcıdır.Yaklaşık % 70 kalker, % 30 kil ve gerekiyorsa demir cevheri karışımı, 1400 - 1500 c° de döner fırınlarda pişirilir ve erken priz yapmasını önlemek için % 2 - 6 oranında jips (alçı taşı) ilave edilerek çimento elde edilir.

Katkılı çimento üretiminde; klinker ve alçı taşı dışında, çimento tipine göre tek veya birkaçı bir arada olmak üzere tras, yüksek fırın cürufu, uçucu kül, silis dumanı vb.

katılır. Çimento birçok beton karışımında hacimce en küçük yeri işgal eden bileşen olmasına rağmen, beton bileşenleri içinde en önemlisidir. En çok kullanılan çimento tipleri Portland Kompoze Çimento, Katkılı Çimento, Cüruflu Çimento ve Sülfata Dayanıklı Çimento olup, bunun dışında özel amaçlar için Beyaz Portland Çimentosu ve diğer bazı tip çimentolar kullanılmaktadır.

Normal betonda agrega taneleri en sağlam unsur olduğundan diğer iki unsur (çimento hamuru ve aderans) mukavemeti belirlemektedir. Çimento hamurunun mukavemeti önemli ölçüde su/çimento oranına da bağlıdır.

Hazır betonda kullanılacak çimentolar yapıların özellikleri dikkate alınarak belirlenmeli ve TS EN 197 - 1 standardına uygunluğu kanıtlanmalıdır.

1.3) Katkılar

Betonun özelliklerini geliştirmek üzere üretim sırasında veya dökümden önce transmiksere az miktarda ilave edilen maddelere katkı adı verilir. Katkı maddelerini kökenine göre kimyasal ve mineral katkılar olarak ikiye ayırmak mümkündür.

A- Kimyasal Katkılar

Kimyasal katkıların en önemlileri;

a) Su Azaltıcılar (Akışkanlaştırıcılar),

Betonda aynı kıvamın veya işlenebilirliğin daha az su ile elde edilmesini sağlarlar.

Taze betonda kullanılan su miktarı azaldıkça betonun dayanımı artar.

b) Priz Geciktiriciler,

Taze betonun katılaşmaya başlama süresini uzatırlar. Uzun mesafeye taşınan ve sıcak hava da dökülen betonlarda oldukça yaygın kullanılmaktadır.

c) Priz Hızlandırıcılar,

Priz geciktiricilerin aksine, bu katkılar betonun katılaşma süresini kısaltırlar. Bazı uygulamalarda, erken kalıp almada ve soğuk hava dökümlerinde don olayı başlamadan betonun katılaşmış olmasını sağlamak için kullanılırlar.

(8)

d) Antifrizler

Suyun donmasını zorlaştırır ve don neticesi çimentonun mukavemet kazanmasındaki aksamaya engel olurlar. Bu katkıların betondaki miktarı hava sıcaklığına göre ayarlanabilmektedir.

e) Hava Sürükleyici Katkılar

Beton içinde çok küçük boyutlu ve eşit dağılan hava kabarcıkları oluşturarak betonun geçirimsizliğini ve dona karşı direnci ile işlenebilirliğini artırmaktadır.

f) Su Geçirimsizlik Katkıları

Sınırlı miktarda hava sürükleyen katkılardır. Ancak yerine yerleşmiş betonun su sızdırmazlığının sağlanması uygun yerleştirme tekniğinin iyi bir şekilde yapılmasına bağlıdır.

Bazı betonlarda birden fazla katkı türü birlikte kullanılmaktadır. Ancak bu katkıların birbirlerinin etkilerini bozmadıkları denenmelidir. Kimyasal katkılar, yukarıda bahsedilen etkilerinden dolayı bütün inşaat sektöründe hazır betonun kullanımında ve üretiminde önem arz etmektedir.

B-Mineral Katkılar

Çimento gibi öğütülmüş toz halde silolarda depolanan cüruf , uçucu kül , silis dumanı, taş unu... vb. çeşitli maddelere 'Mineral Katkı' adı verilir. Mineral katkılar tek başına iken çimento gibi bağlayıcılık özelliği taşımazlar, ancak birlikte kullanıldıklarında çimentoya benzer görev yaparlar. Mineral katkılardan yüksek dayanımlı beton üretiminde de yararlanılmaktadır.

C-Karışım Suyu

Beton üretiminde kullanılan karışım suyunun iki önemli işlevi vardır:

1.Kuru haldeki çimento ve agregayı plastik, işlenebilir bir kütle haline getirmek 2.Çimento ile kimyasal reaksiyon yaparak plastik kütlenin sertleşmesini sağlamak, Karışım suyunun analizlerle belirlenmesi ve kalitesinin belli aralıklarla denetlenmesi şarttır. Betonun bünyesinde çimento ile reaksiyona girmeyen fazla suyun bıraktığı boşluklar yalnız dayanımı düşürmekle kalmamakta, boşluklardan içeri giren zararlı unsurlar (klor, sülfat vb. zararlı etkenler) beton ve donatıya zarar vererek betonun ömrünü kısaltmaktadır.

(9)

2) HAZIR BETON ÜRETİM ŞEKLİ

Hazır beton üretiminde iki ana hedef vardır;

1. Betonun istenilen özelliklere ( gerekli kaliteye ) sahip olması, 2. İstenilen kalitedeki betonun en ekonomik tarzda üretilmiş olmasıdır.

Bilgisayar kontrolüyle istenilen oranlarda biraraya getirilen malzemelerin, beton santralında veya mikserde karıştırılmasıyla üretilen ve tüketiciye 'taze beton' olarak teslim edilen Hazır Beton üretiminin su ölçme ve karıştırma işlemlerinin santralda veya transmikserde yapılmasına göre iki farklı şekli bulunmaktadır .

• Kuru Sistem

• Yaş Sistem

Kuru Karışımlı Hazır Beton, agrega ve çimentosu beton santralinde ölçülüp santralde veya transmikserde karıştırılan, suyu ve varsa kimyasal katkısı ise teslim yerinde ölçülüp karıştırılarak ilave edilen betondur. Kuru karışımlı hazır betonda şantiyede karışıma verilen su miktarına (formülde öngörülenden daha fazla olmamasına) ve karıştırma süresine (homojen bir karışım için yeterli süre) özel itina gösterilmesi gerekmektedir.

Yaş Karışımlı Hazır Beton ise su dahil tüm bileşenleri beton santralinde ölçülen ve karıştırılan hazır beton olup, en geç iki saat içinde kalıba dökülmesi gerekmektedir.

Her iki sistemde de üretim tesisine getirilen mıcır ve kum boyutlarına göre ayrı ayrı sınıflandırılarak, yıldız veya bunker tipi depolarda stoklanır. Çimento ve katkılar ise özel imal edilmiş silo ve tanklarda stoklanır.

Beton cinsine göre hammaddelerin kullanım miktarları bilimsel yöntemlerle saptanır ve ilgili veriler otomasyon sistemindeki bilgisayara yüklenir. Üretim bu bilgisayarlar aracılığı ile gerçekleşerek hata oranı sıfırlanır. Bilimsel metodlar kullanılarak oluşturulan beton, bileşim formüllerine göre üretim santrallerinde özel pan mikserlerle karıştırılır ve transmikserlere yüklenerek döküm yapılacağı alana gönderilir .

3) ÜRETİM SÜRECİ

Hazır betonun üretiminde kullanılacak, malzemelerin (çimento, agrega, su, katkı) kalitelerini ve birbirlerine uyumunu incelemek için ilk aşamada laboratuvar deneyleri yapılmaktadır. Bu deneylerden geçen malzemelerde zamanla olumsuz değişiklikler meydana gelmesinin önlenmesi için sürekli kalite denetimi yapılmalıdır.

Betonu oluşturan bileşen malzemelerinin ölçme ve karıştırma ünitelerinden oluşan Hazır Beton Tesislerinin çalışma prensiplerinden dolayı hassas bir şekilde bilgisayar kontrolu ile homojen, hızlı ve kaliteli beton üretimi gerçekleştirilir.

(10)

İstenilen özellikteki betonun üretilmesi için :

1. Standartlara uygun kaliteye sahip yeterli miktardaki malzemelerin önceden depo edilmiş olması,

2. Beton karışımına girecek malzemelerin hassas olarak ölçülerek kullanılmaları, 3. Karılma işleminin uygun tarzda ve yeterli süre içerisinde yapılması gerekmektedir.

Betonun karılma süresi; bütün malzemelerinin santral mikseri içerisine yerleştirilerek karılma işleminin başladığı andan, işleminin sona erdiği ana kadar geçen süre olarak tanımlanır.

Hazır betonun üretim süreci, santral operatörünün üretilecek betonu tanımlayan formülün numarasını belirleyip, bilgisayar sistemini işletmesiyle başlar. İlk komuttan sonra, ayrı bölmelerde stoklanmış bulunan agrega, çimento ve su aynı anda tartılır.

Daha sonra tartılmış agrega bant veya kovayla taşınarak mikser kazanına aktarılır. Bu sırada çimento, su ve formülde varsa kimyasal katkı maddesi de kazana aktarılarak karıştırılır.

Bir harman betonun hacmi santralden santrale değişmekle birlikte, genellikle 1 - 3 m3 'tür. Santralde karışma süresi de harman hacmiyle orantılı olarak standartlar tarafından belirlenmiştir. TS 11222 Beton - Hazır Beton Standardı'na göre, 1 m3 ve altındaki harmanlar için karıştırma süresi en az 45 saniye, ek her 0.5 m3 için ek 15 saniyedir. (Ancak, yaş karışım türü üretimde taşıma sırasında, mikser içinde de karışım olduğu dikkate alınarak, bu süre yarıya kadar azaltılabilir.) Yeterince karıştırılmış olan harman, transmiksere boşaltılarak, dolum tamamlanıncaya kadar aynı işlem devam eder.

4) BETON SINIFLARI

4.1 ) Basınç Dayanım Sınıfları

Betonun basınç mukavemeti, standart kür koşullarında saklanmış (20 °C ±2°C kirece doygun su içerisinde), 28 günlük silindir (15 cm çap, 30 cm yükseklik) veya küp (15 cm kenarlı) numuneler üzerinde ölçülür.

Hazır beton tesislerinde TS 11222 ve TS EN 206-1 standardına uygun olarak normal ve yüksek dayanımlı betonlar üretilmektedir. Basınç dayanımı sınıfları, karşılığı silindir ve küp mukavemetleri ise tabloda özetlenmiştir. (TS 11222)

(11)

HAZIR BETON BASINÇ DAYANIM SINIFLARI

Basınç Dayanımı Sınıfı F _ck, silindir ( N/mm² )) f _ck, küp ( N/mm² ))

C 14 14 16

C 16 16 20

C 18 18 22

C 20 20 25

C 25 25 30

C 30 30 37

C 35 35 45

C 40 40 50

C 45 45 55

C 50 50 60

C 55 55 67

C 60 60 75

C 70 70 85

C 80 80 95

C 90 90 105

C 100 100 115

HAFİF BETON BASINÇ DAYANIM SINIFLARI

Basınç Dayanım Sınıfı

En düşük Karakteristik Silindir dayanımı

Fck,sil.

N / mm²

En düşük karakteristik Küp dayanımı

Fck,küp N / mm² C 8 / 10

C 12 / 15 C 16 / 20 C 20 / 25 C 25 / 30 C 30 / 37 C 35 / 45 C 40 / 50 C 45 / 55 C 50 / 60 C 55 / 67 C 60 / 75 C 70 / 85 C 80 / 95 C 90 / 105 C 100 / 115

8 12 16 20 25 30 35 40 45 50 55 60 70 80 90 100

10 15 20 25 30 37 45 50 55 60 67 75 85 95 105 115

Kaynak: THBB

(12)

4.2 ) Kıvam Sınıfları

Betonun işlenebilme özelliği kıvamı ile tayin edilebilmektedir. Kıvam, betonun kullanım yerine (kalıp geometrisi, demir sıklığı, eğim), betonu yerleştirme, sıkıştırma, mastarlama imkanlarına ve işçiliğine, şantiyede beton iletim imkanlarına (pompa, kova) bağlı olarak özenle seçilmesi gereken bir özelliktir. Hazır Beton Standardı TS 11222 de 5 kıvam bulunmaktadır. K1, K2, K3, K4 ve K5 sembolleri ile tanımlanan bu kıvamlar çökme (slump) konisi deneyi ile ölçülmektedir.

Hazır betonda şantiye teslimi kıvam, taşıma süresi ve beton sıcaklığına bağlıdır.

Taşıma süresi kıvamı etkilemekte, süre uzadıkça ve hava sıcaklığı yükseldikçe santraldan şantiyeye kıvam kaybı artmaktadır. Bu kıvam kaybının betona su verilerek dengelenmesi ise mukavemeti düşürmektedir.

KIVAM SINIFLARI

Kıvam Sınıfı Çökme (mm)

K1 0 £ çökme<50

K2 50 £ çökme<100

K3 100 £ çökme<160

K4 160 £ çökme<220

K5 220 £ çökme

Kaynak: T.H.B.B.

Slump (Çökme) Deneyi yapılırken ;

• Slump hunisi düz bir zemine konularak,üç eşit kademede doldurulup, her kademede 25 kez standart şişleme çubuğuyla şişlenir.

• Huni tamamen dolunca üst yüzeyi mala ile düzlenerek huni yavaşça yukarı doğru kaldırılır; bu sırada taze beton kendi ağırlığıyla çöker.

• Şişleme çubuğu huninin üzerine konur ve çöken betonun üst seviyesinden çubuğun altına kadar olan mesafe ölçülür. Bu uzunluk, taze betonun çökme (slump) değeri olarak adlandırılmaktadır.

(13)

BETON SINIFININ BELİRLENMESİ

HAZIR BETONUN KULLANILACAĞI YER TAVSİYE EDİLEN

BETON SINIFLARI

¾ Yük taşıyan yapı elemanları

¾ Seviyelendirme betonları

¾ Dolgu Betonlari

GRO Betonlar Şap Betonlar BS14 BS16 BS18

¾ Yük Taşıyıcı Elemenler (Projede Belirtilmeli)

¾ Normal Yapılar (Projede Belirtilmeli)

¾ Deprem Yönetmeliğine Göre İnşa edilmesi gerekli olan yapılar

BS20 ve Üzeri Beton Sınıfları

¾ Yük Taşıyıcı Elemanlar (Proje Belirtilmeli)

¾ Su Geçirimsiz Elemanlar

¾ Yüksek Yapılar

¾ Erken Dayanım İstenen Normal Yapılar

¾ Yüksek Durabiite İstenen Yapılar (Su Yapıları)

¾ Prefabrik Yapılar

BS25 ve Üzeri Beton Sınıfları

III. TÜRKİYE’DE HAZIR BETON SEKTÖRÜ

Türkiye hazır beton üretimine başlanması ve hazır beton sektörünün gelişmesi , diğer ülkelere oranla daha kısa bir geçmişe sahiptir. Yetmişli yılların sonuna doğru inşaat şirketleri ilk olarak kendi ihtiyaçları için hazır beton üretimine yönelmelerine rağmen, üretimin yaygınlaşması seksenli yılların ikinci yarısına doğru hız kazanmıştır.

Bu gelişmelere paralel olarak ,1988 yılında kurulan Türkiye Hazır Beton Birliği (THBB) hazır betonun ülkemizde doğru kullanımı, yaygınlaşması ve sektörün gelişimi yönünde önemli adımlar atılmasına önemli katkıda bulunmuştur.

(14)

SEKTÖRÜN GELİŞİMİ

Yıl Veri Birlik Üyeleri Birlik Dışı Türkiye Geneli

Şirket Sayısı - - 70

Tesis Sayısı - - 120

1994

Üretim (m3) - - 11.000.000

1995

Üretim (m3) - - 17.800.000

1996

Üretim (m3) - - 21.500.000

1997

Üretim (m3) - - 22.650.000

Şirket Sayısı 53 113 166

Tesis Sayısı 206 135 341

1998

Üretim (m3) 19.792.905 6.750.000 26.542.905

1999

Üretim (m3) 17.853.629 4.687.500 22.541.129

2000

Üretim (m3) 20.986.463 6.050.000 27.036.463

2001

Üretim (m3) 16.561.841 6.000.000 22.561.841

2002

Üretim (m3) 17.457.930 8.010.000 25.467.930

2003

Üretim (m3) 18.092.500 8.736.000 26.828.500

Tesis Sayısı 238 235* 473

2004

Üretim (m3) 21.015.886 10.575.000** 31.590.886

(*) Birlik üyesi olmayan hazır beton üreticisi firmalar ve tesislerinin sayıları, o bölgelerdeki üye firmaların verdiği bilgiler, TSE verileri ve doğrudan temaslarla tespit edilebilen güncel verilerdir.

Özellikle küçük firma ve tesisler arasında çok sık kapanma, isim değişikliği, birleşme gibi durumlar olduğundan, bunların sayılarına ilişkin çok kesin verilere ulaşılamamaktadır. Bu veri, şantiyelerine kurdukları santrallarla, kendi inşaatları için beton üretimi yapan inşaat firmalarını kapsamamaktadır.

(**) Birlik üyesi olmayan üreticilere ait tesislerde 2004 yılında tesis başına ortalama 50.000 m3 beton üretimi yapıldığı varsayılarak belirlenen tahmini üretim.

(15)

1992-1997 yılları arasında hazır beton üretimi % 284,7 artarak 5,9 milyon m3’den 1997 yılında 22,7 milyon m3’e ulaşmıştır.

Ülkemizin büyük bölümü deprem kuşağında yer almakta, sıkça karşılaşılan afetlerde büyük can ve mal kaybı yaşanmaktadır. Bu nedenle yapı güvenliği açısından betonun kalitesi vazgeçilmez bir unsur olarak ön plana çıkmaktadır.

01.01.1998 tarihinde yürürlüğe giren yeni deprem yönetmeliği, bu durumu göz önüne alarak, yapı kalitesinin yükseltilmesi ve depreme gerçekten dayanıklı binalar üretilmesi için deprem bölgelerinde kullanılacak en düşük beton dayanım sınıfını C 20 olarak belirlemiş, böylelikle bir deprem esnasında olası can ve mal kaybını en aza indirmeye yönelik önemli bir adım atılmıştır.Binalarda hazır beton kullanımının zorunlu hale gelmesi ile sektör daha hızlı gelişmeye başlamıştır. 1998 yılında hazır beton üreticisi firmaların sayısı bir önceki yıla göre % 32,8 oranında artış kaydederek 166’ya ulaşırken, hazır beton üretimi % 30,4 artış göstermiştir. Söz konusu üretimde birlik üyelerinin payı ise % 74,5 olmuştur.

1999 yılında Adapazarı, Gölcük ve Bolu Depremlerinin ardından inşaat sektörüne yönelik yeni yasal düzenlemelerin getirilmesi ve ekonomide enflasyonu düşürmeye yönelik alınan yeni tedbirler hazır beton ve inşaat sektöründe daralma yaşanmasına sebep olmuştur. Hazır beton üretimi birlik üyelerine bağlı firmalardaki tesis ve şirket sayısındaki artışa rağmen bir önceki yıla göre % 15,0 oranında azalmıştır. Yaşanan büyük depremin ardından sektörde üretilen beton genelde tamirata ( güçlendirmeye) yönelik inşaatlarda kullanılmıştır.

2000 yılında hazır beton üretimi % 19,9 artışla 27 milyon m3’e varmıştır. Bu artışta özellikle Marmara Bölgesindeki deprem konutlarının inşasına hız verilmesi etken olmuştur. Bu dönemde birlik üyelerinin şirket sayısı 67’ye birlik dışı faaliyet gösterenlerin sayısı ise 118 sayısına ulaşmıştır.

2001 yılında yaşanan ekonomik kriz tüm sektörlerde olduğu gibi hazır beton sektöründe de daralmaya yol açmış üretim bir önceki yıla göre % 16,6 azalarak 22,6 milyon m3’e gerilemiştir. Üretimde yaşanan daralmaya rağmen sektördeki şirket sayısı 205, tesisi sayısı ise 401 adete ulaşmıştır.

1999 yılında yaşanan depremler, 2001 yılındaki ekonomik kriz ile gerileme gösteren sektörde beklenen canlanma ancak 2002 yılında da gerçekleştirilmiştir. Toplam hazır beton üretimi % 12,9 artışla 25,5 milyon m3’e ulaşmıştır. Bu üretimde birliğin payı

% 68,5 olurken, tesis sayısı 440 adete ulaşmıştır.

(16)

2003 yılında enflasyon ile diğer makro büyüklüklerde istenilen hedeflere ulaşılması ekonomik ve siyasi istikrarın devamlılığı tüm sektörlerde olduğu gibi hazır beton sektörünü de olumlu yönde etkilemiş ve üretim 26,8 milyon m3’e ulaşmıştır. Ancak Birliğe bağlı şirket sayısı aynı seviyesinde kalırken tesisi sayısı -% 5,7 azalarak 247’ye gerilemiş buna karşın, birlik dışı firmaların tesis sayısı ise % 2,2 artış göstermiştir.

2004 yılında sektörde konut kredi faiz oranlarındaki azalış ve yatırımlardaki artışa paralel olarak,üretim % 17,8 artışla 31,6 milyon m3 olmuştur. Böylelikle 2004 yılında hazır beton üretiminde en yüksek seviyeye ulaşılmıştır. Uzun dönemden itibaren durgunlukta bulunan inşaat sektöründe yap-sat sisteminin ekonomideki olumlu gelişmelere paralel olarak yeniden yaygınlaşması hazır beton sektöründe 2005 yılında da üretim artışının devamını sağlamaktadır.

19,8

6,8

17,9

4,7

20,9

6,1

16,6

6

17,5

8

18,1

8,7

21

10,6

0 5 10 15 20 25

1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004

HAZIR BETON ÜRETİMİ- Milyon m3

Birlik Üyeleri Birlik Dışı

(17)

THBB ÜYESİ KURULUŞLARDA COĞRAFİ BÖLGELERE GÖRE TESİS VE ÜRETİM DAĞILIMI (2004)

Bölge Tesis Sayısı % Üretim (m3) %

MARMARA 98 39,7 8.679.255 41,3

EGE 51 20,7 3.774.838 18,0

AKDENİZ 34 13,8 2.983.100 14,2

İÇ ANADOLU 44 17,8 4.279.350 20,3

KARADENİZ 8 3,2 317.588 1,5

GÜNEYDOĞU ANADOLU

8 3,2 467.990 2,3

DOĞU ANADOLU 4 1,6 513.765 2,4

TOPLAM 247 100,0 21.015.886 100,0

Kaynak: THBB

Marmara Bölgesinde 2002 yılında Hazır Beton Birliğine bağlı 55 tesis bulunurken 2004 yılında bu rakam 98 adede ulaşmış, Marmara Bölgesinin toplam üretim içindeki payı ise % 16,1’den % 41,3’e yükselmiştir. Buna bağlı olarak hazır beton üretimi 2002 yılında 2,8 milyon m3’den 2004 yılında 8,7 milyon m3’e yükselmiştir.

Yıllar itibariyle Marmara Bölgesi ile İç Anadolu Bölgelerinde kurulan ve üretimde bulunan şirket ve tesisi sayıları düzenli olarak artarken, Karadeniz, Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz Bölgesindeki tesis sayıları azalış göstermiştir. Sektörde yatırım teşviklerinin plansız olarak dağıtımı Marmara, Ege ve İç Anadolu Bölgelerinde kapasite fazlasına yol açarak betonun kalite düzeyini olumsuz yönde etkileyen fiyat rekabetleri doğurmaktadır. Marmara Bölgesinin üretim içindeki payı % 41,3 , İç Anadolu Bölgesinin %20,3, Ege Bölgesinin ise % 8,0’dir.

(18)

BETON SINIFLARI KULLANIM ORANLARI - SON 5 YIL (%)*

Yıl C14 C16-18 C20 C25 C25+

1998 24,4 45,4 18,0 8,1 4,1

1999 22,7 35,9 27,6 10,3 3,3

2000 11,5 25,1 41,3 13,2 4,9

2001 7,0 21,3 47,9 18,0 5,8

2002 5,9 21,1 46,9 19,2 6,9

2003 4,6 14,7 39,6 25,4 15,7

2004 3,3 10,3 40,6 30,7 15,1

(*) THBB üyesi firmalardan derlenen istatistik verilere dayanmaktadır.

Ülkemizde son yıllarda kullanılan betonların, dayanım sınıflarındaki değişiklikler yukarıda verilen tabloda izlenmektedir. Buradaki en önemli husus 1998 ve 2004 yılları arasında kullanılan betonlarda giderek artan dayanım sınıflarıdır. 1999 yılında yaşanan büyük Marmara depremi sonrası, 2003 ve 2004 yılları önceki yıllarla karşılaştırıldığında C20 altı beton üretiminin azaldığı özellikle C25 beton üretiminin arttığı görülmektedir.

1999 yılı depreminden sonra sağlam yapının üst dayanım sınıfındaki betonların daha yüksek oranda kullanılması gerektiği bilimsel veriler ışığında THBB ve diğer kuruluşlar tarafından ortaya konmuş, bu bilincin giderek yaygınlaşması ile C25+

beton üretiminde önemli artışlar kaydedilirken, C14 ve C16-18, C20 beton üretimi oldukça azalmıştır. 1998 yılında % 24,4 oranında C14 sınıfı beton kullanılırken, bu oran 2004 yılında % 3,3’e gerilemiştir. C25 beton üretimi ise 1998 yılında % 4,1 iken 2004 yılında % 15,1’e yükselmiştir. Ancak bu artışlar yeterli düzeyde değildir.

Ülkemizin büyük bölümünün 1. ve 2. derece deprem kuşağında bulunması nedeniyle büyük kayıplara uğramamıza yol açan deprem felaketlerinden kaçınmamızda yüksek dayanımlı beton sınıflarının kullanımını yaygınlaştıracak tedbirlerin alınması gerekmektedir.

(19)

THBB ÜYESİ KURULUŞLARDA POMPA VE TRANSMİKSER SAYISI

Yıl Pompa Sayısı Transmikser Sayısı

1998 541 2606

1999 620 2604

2000 675 2778

2001 690 2856

2002 678 2736

2003 637 2587

2004 629 2626

Hazır beton sektöründeki gelişmelere paralel olarak üretici firmaların sahip olduğu makine parkında da değişiklikler olmuş, beton pompa sayısı 1998 yılında 541 iken 2001 yılında % 27,5 artışla 690 adede ulaşmış ancak 2004 yılında 629 adede gerilemiştir. Transmikser sayısı da pompa sayısında olduğu gibi en yüksek seviyesine 2001 yılında 2856 adet ile ulaşmış 2004 yılında ise inşaat sektöründe kaydedilen canlanmaya bağlı olarak firmaların makine parklarında da artış eğilimi içine girerek 2626 adet olmuştur.

IV. HAZIR BETON SATIŞ FİYATLARI ( TL/M3)

Hazır beton sektöründe maliyet açısından en önemli sorun girdi maliyetlerindeki sürekli artıştır. 1 m3 betonun maliyetinin firmadan firmaya çok büyük farklılaşma göstermekle birlikte ortalama maliyetlerin oransal dağılımnda

ÜRETİM MALİYETLERİ * Hammadde

Çimento: % 50,0 Agrega: % 22

Katkı: % 2 Elektrik, Su, Diesel: % 3,5 Sabit Maliyetler : % 5

(20)

TAŞIMA MALİYETLERİ

Değişken Maliyet: %3 Sabit Maliyet : % 5-6

POMPALAMA MALİYETLERİ

Değişken Maliyet : % 3 Sabit maliyet : % 5

V. DIŞ TİCARET

Hazır beton üretildiği andan itibaren iki saat içerisinde tüketilmesi gerektiğinden ithal veya ihraç edilmesi mümkün değildir. Ancak hazır beton bilgi gerektiren bir endüstri kolu olup, Türkiye’de bu konuda geniş bir bilgi birikimi sağlanmıştır.

Bu bilgi birikiminin az gelişmiş ülkelere ihraç edilebilmesi yönünde bir takım düzenlemelere gidilmesi, ilgili kurum ve kuruluşlarca sağlanabilir.

Özel durum olarak serbest bölge inşaatlarında kullanılacak hazır beton ihraç edilmiş olacağından buralara dökülen betonların ihracatında betonun kendisine has olan özellikleri göz ardı edilmeyerek, bürokrasi iki saat içerisinde tüketilmesi gerekli olan ürünü göz önüne alınarak düzenlenmeli ve yönetmeliklere ilgili işi kolaylaştıracak maddeler konmalıdır.

Hammadde ithalatı: Türkiye çimento üretiminde dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer aldığından hazır beton girdileri olan çimento ve agrega konusunda herhangi bir ithalat ihtiyacı bulunmamaktadır. Ancak hazır betonun ihtiyaca göre değişik nitelik ve kalitede üretilmesi amacına yönelik bazı kimyasal ve mineral katkılarla , benzeri nitelikteki ürünler zaman zaman ithalat konusu olabilmektedir.

VI. TÜRKİYE’DE HAZIR BETON ÜRÜN STANDARTLARI VE KALİTE DENETİMİ Beton da istenilen özelliklerin elde edilmesi için yapılan bilimsel çalışmalarla birlikte standartlaşmada giderek önem kazanmıştır. Betonun bilimsel formüllerle istenilen direnç ve performansta üretilebilmesi belirli standart ve kuralların yerleştirilmesi ile mümkün olabilmektedir. Her ülke kendi standartlarını oluşturma konusunda çalışmalar yapmış olmakla birlikte , Avrupa’da özellikle Avrupa Birliğine yönelik ortak normların oluşturulması için hazırlıklar gerçekleştirilmiştir.Avrupa Hazır Beton Birliği tarafından geliştirilen “EN 206-Avrupa Beton Standardı” bunlardan biri olup, en yaygın kullanılanıdır.

(21)

Binaların çoğunun taşıyıcı sistemini oluşturan betonda standart olan 1994 yılında uygulamaya başlanan “TS 11222”Beton-Hazır Beton Standardı”nın yanı sıra ülkemiz koşulları göz önüne alınarak hazırlanan TS EN 206’dır. TS EN 206’nın uygulanmasında ne yazık ki düzenli ve tutarlı bir uygulama yapılamamakta, ayrıca TS EN 206 Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın 2000 senesinde yayınlamış olduğu Mecburi Standartlar Tebliğine göre üretimde ve uygulamada zorunlu olmasına rağmen, Türkiye’de bulunan bir çok hazır beton üreticisi bu standarda uymadan halen üretim yapabilmektedir.

a) Avrupa Birliği Teknik Mevzuat Uyumu Açısından Hazır Beton Sektörü

Beton endüstrisinde kaydedilen gelişmeler sayesinde, beton özelliklerinden yalnız dayanım değil işlenebilme, geçirimsizlik ve zararlı çevre koşullarına dayanıklılık gibi diğer performans özellikleri de önem kazanmıştır. Bu nedenle gelişmiş ülkelerde geleneksel betona göre üstün performans gösteren hazır beton tercih edilmekte, bu da betonun kalite düzeyini gündeme getirmektedir.

Gelişmiş ülkelerde kalite sistemleri ISO 9000 Serisi standartlara dayanılarak hazırlanmaktadır. Bu amaçla kalite denetiminde bulunmak ve sertifika kurallarını tanımlamak için sektörel sertifika kurumları kurulmuştur. Örn. İngiltere’de Betonarme Çelikleri Sertifikası Kurumu (CARE), Hazır Beton Kalite Sistemi (QSRMC) ve Türkiye’

deki Türkiye Hazır Beton Birliği Güvence Sistemidir.

b) THBB Kalite Güvence Sistemi; Ülkemizdeki hazır beton üretim kalitesini denetim altına almak, ve sektörün kalite düzeyini yükseltmek amacıyla kurulmuş ve üyesi bulunan hazır beton tesislerinin periodik denetimini başlatmıştır. Buna göre Türkiye Hazır Beton Birliği Kalite Güvence Sisteminde ;

Amaç; Tüketicinin kullanımına sunulan hazır beton kalitesinin TS 11222, TS 500 ve diğer Türk Standartları ile “Afet Yönetmeliği”ne uygunluğunun sağlanması , ürün kalitesinin devamlılığı amacı ile kalite yönetimi anlayışının oluşturulmasıdır.

Sistem İç ve Dış olmak üzere iki ayrı denetim düzeninden oluşur. İç denetim ; Hazır Beton tesisinde firma elemanlarınca üretimin her aşamasında hammaddeler ve üretilen ürün üzerinde sürekli olarak gerçekleşir. Dış Denetim; Kalite Güvence Sistemi , Kalite Güvence Sistemi Genel Sekreterliği’nin belirlediği kişilerce hazır beton tesisinde teknik personel, hammaddeler,üretim araçları, ürün yönetimi dağıtım ve kalite kontrolü yeterliliği ile ilgili iç denetim kayıtları ve ürünleri incelenmektedir.

(22)

VII. SEKTÖRÜN DİĞER SEKTÖRLER VE YAN SANAYİ KOLLARIYLA İLİŞKİLERİ Hazır beton sektörü taş ve kum ocakları, çimento, kimyasal ve mineral katkılar ile bunları taşıyan nakliye sektörleri ile direk ilişkide olan bir sektördür.

Üretim-Taşıma-Teslimat Makine Sanayi

Motorlu Araç Sanayi

Hazır beton firmaları kuruluş ve işletme aşamalarında makine ve araç üretiminde bulunan çeşitli sanayi kollarıyla ilişki içerisinde bulunmaktadır. Hazır beton silo, ekipman, laboratuar ve otomasyon sistemlerini üreten firmalar ile transmikser kamyonu, beton pompası gibi araçları üreten motorlu araç firmaları sektörün doğrudan ilişki içinde olduğu sanayi kollarıdır.

Satış-Hizmet İnşaat Sektörü

Hazır beton sektörü bağlı ve ilişkide bulunduğu sektör ve sanayi kollarıyla birlikte doğrudan inşaat sektörüne yönelik faaliyet göstermekte inşaat sektörünün temel girdilerinden birini üretmektedir. Bu nedenle inşaat sektöründeki dalgalanmalar doğrudan hazır beton sektörüne yansımakta talep değişiklileri sektörü dolayısıyla ilişkide bulunduğu sanayi kollarını direkt etkilemektedir.

VIII. DÜNYADA HAZIR BETON SEKTÖRÜ

Hazır beton dünya’da ilk kez 1903 yılında Almanya’da kullanılmış, sonraki birkaç yıl içinde ABD’de kullanılmaya başlanmıştır. 1914 yılında Stephan Setephanian adında Ermeni asıllı bir Türkiye göçmeni tarafından beton taşıma amaçlı “transmikser”

aracının geliştirilmesi ile hazır beton endüstrisinin Amerika’da yaygın kullanımı sağlanmıştır. İkinci dünya savaşı sonrası ise Avrupa Devletlerinde betonun kullanımı ile hazır beton sektörünün temeli atılmıştır.

Zaman içinde Dünya nüfusu artıkça insanların barınma, sağlık, eğitim ve kentsel altyapı gereksinmeleri de artmış, tüm bu gereksinmelerin karşılanması için konut, iş yeri, okul, hastane, yol baraj vb yapılarının sürekli ve kaliteli olarak üretilmesi ile beton en çok başvurulan yapı malzemesi olmuştur.

Hazır beton üretim sistemlerinde ülkelerin iklim koşullarından kaynaklanan farklılıklar görülmektedir. Türkiye’de üretilen hazır betonun yaklaşık 1/3’ü kuru sistemle üretilmektedir. Pompa ile dökülen beton oranlarının karşılaştırılmasında ise % 85 oran ile en çok pompa kullanılan ülkedir.

(23)

Avrupa Hazır Beton Birliği (ERMCO)

Dünyada hazır beton endüstrisi geliştikçe bu alanda örgütlenen ulusal ve uluslar arası kuruluşların sayısı da artmış ve bu sayede ülkeler arasındaki işbirliği olanakları giderek gelişmiştir.

27 Ekim 1967 yılında Almanya’da kurulan ERMCO (European Ready Mixed Concrete Organization) Türkçe adıyla Avrupa Hazır Beton Birliği Türkiyenin de üyesi olduğu 25 ülkeyi kapsayan hazır beton alanındaki en büyük uluslar arası kuruluştur.

Merkezi İngiltere’de bulunan Avrupa Hazır Beton Birliği Avrupa ülkelerindeki ulusal beton birliklerinden temsilcilerinin bulunduğu çeşitli komiteler aracılığı ile etkinliklerini yürütmekte ve genel kongresini üç yılda bir düzenlemektedir.

Avrupa Hazır Beton Birliği, üye ülkeler arasındaki üretim, standart, kalite, teknolojik yenilikler vb. konulara ilişkin işbirliğini teşvik edip, pekiştirerek hazır beton sektörünün gelişmesini sağladığı gibi, söz konusu ülkeler arasında diğer alanlarda da yakınlaşma ve işbirliği doğmasına zemin hazırlamaktadır.

Avrupa Hazır Beton Birliğine (ERMCO) Üye Ülkeler;

1. Asil Üyeler: Almanya, Avusturya, Belçika, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Hollanda,İngiltere, İrlanda, İspanya, İsrail, İsveç, İsviçre Norveç, Portekiz, Türkiye, Slovakya, Polonya

2. Kurumsal Üyeler ; ABD ( Amerika Ulusal Hazır Beton Birliği), Güney Amerika (Güney Amerika Hazır Beton Birlikleri Fed.)

3. Yazışmalı Üyeler; Rusya

ERMCO verilerine göre Avrupa ülkeleri yılda yaklaşık 300-350 milyon m3 hazır beton üretiminde bulunmaktadır. 2002-2003 yılları arasında en fazla üretim ortalama 72,4 milyon m³ ile İspanya’da gerçekleşirken bunu; 68,8 milyon m³ ile İtalya. 50,7 milyon m³ ile Almanya izlemiştir. Sözkonusu dönem içinde İtalya, İspanya ve Fransa üretimlerini sürekli arttırırken en az üretim 8,8 milyon m³ ile Danimarka’da gerçekleşmiştir.

(24)

ERMCO ÜYESİ ÜLKELER ÜRETİM MİKTARLARI 10⁶ m³

2000 2001 2002 2003

Avusturya 9,3 7.3 9.6 10.0

Belçika 11,8 10.9 9.9 9.9

Çek Cumhuriyeti - - 5.5 7.0

Danimarka 2,2 2.1 2.3 2.2

Finlandiya 2,5 2.6 2.6 2.3

Fransa 34,3 34.5 34.5 34.8

Almanya 57,9 51.1 46.9 46.9

İrlanda 5,90 6.0 7.5 7.5

İtalya 64,0 66.8 71.5 72.8

Hollanda 8,5 8.5 8.1 8.3

Norveç 2,3 2.2 2.2 2.3

Polonya 10,0 9.0 8.7 8.9

Portekiz 10,0 11.3 10.5 9.5

Slovakya 1,9 1.9 1.9 2.1

İspanya 64,0 71.1 73.5 81.0

İsveç 2,4 2.6 2.4 2.4

İsviçre 9,6 10.9 10.0 9.3

İngiltere 22,8 23.0 23.0 22.0

İsrail 7,6 7.9 8.0 9.6

Türkiye 27,0 22,6 25,5 26,8

Rusya 33,8 35.0 35.0 -

ABD 306,7 315.0 300.0 310.0

Kaynak: ERMCO

(25)

IX. HAZIR BETON SEKTÖRÜ`NÜN SORUNLARI 1- Haksız Rekabet – Kayıt Dışılık ve Standart :

Türkiye`deki hazır beton sektörünün yaşadığı en önemli sorun, standart dışı-kalitesiz üretim ve faturasız satışların sektörde haksız rekabete ve tüketicinin mağduriyetine yol açmasıdır.

Türkiye Hazır Beton Birliği üyesi firmalar, standartlara uygun ekipman ve üretimiyle , her türlü yasal ve etik yükümlülüğünü yerine getirirken, standarda uygunluk, çalışma ruhsatı, faturalı satış vb gibi yükümlülüklerini hiçe sayarak, haksız rekabette bulanan, hazır beton üreticisi firmaların sayısı ise gün geçtikçe artmaktadır.

Ayrıca, inşaat firmaları tarafından şantiyelere gelişigüzel kurulan beton santrallerinde deprem yönetmeliğine uygun olmayan denetim dışı üretimin yapılması ve bu santrallerin görüntü ve çevre kirliliğine neden olması dikkat edilmesi gereken diğer bir sorunu teşkil etmektedir. Bu firmalar, söz konusu santralleri kendi ihtiyaçları için kuruyor olmalarına karşın, dışarıya da amaç dışı satışlar yaparak, sektörde haksız rekabete neden olmaktadırlar.

• Hazır beton üretimi yapılan santrallerle, betonun taşınması ve pompalanması aşamalarında kullanılan ekipmanların, çevre sağlığı ve iş güvenliği açısından sahip olması gereken teknik kriterler, standart haline getirerek yayınlanmalı ve bu teknik kriterleri yerine getirmeyenlerin santral kurup, çalıştırmalarına izin verilmemelidir. Bu kapsamda, şantiyelerine beton santralı kurarak, çalışma ruhsatı ve fatura yükümlülüklerine uymadan dışarıya satışta bulunan firmalara da TSE Belgesi alma zorunluluğu getirilerek, çevre tahribatı, iş kazaları, kalitesiz beton üretimi ve kayıtsız satışlar da en aza indirilmiş olacaktır.

• Özellikle kamu ihtiyaçlarına yönelik inşaatlarda TSE Belgeli hazır beton kullanılması zorunlu tutulurken, bu ürünün imal edildiği, taşındığı ve aktarıldığı ekipmanların yeterliliği için TSE Belgesi aranmaması sektörde büyük bir eksiklik ve çelişki yaşanmasına neden olmaktadır. Laboratuvar konusunda hazır beton firmalarına uygulanan yaptırımlar, şantiye santrallerine de uygulanarak laboratuvar bulundurma zorunluluğu getirilmelidir.

• Yeterliliği TSE tarafından belgelendirilmiş olan beton test laboratuvarları, en azından “tanık laboratuvar “ olarak gösterilmeli ve yeni akreditasyon düzenlemeleri çerçevesinde akredite edilmelidirler.

• Beton karışımına giren çimento dışındaki agrega, kum, kimyasal katkı gibi diğer ürünlerde de standarda uygunluğun aranması, betonun üretim kalitesi ve denetim kolaylığı açısından büyük önem taşımaktadır.

(26)

2- Kaliteli Agrega Temini sektörün yaşadığı diğer önemli bir sorun olup, sektörün agrega ihtiyacı giderek artarken agrega kaynakları daralmaktadır.

Kalitesi yüksek doğal agregaların özellikle su kaynakları civarında bulunması, bunların çıkartılması konusunda yerel yönetimler ve sektör mensupları arasında anlaşmazlıklara neden olabilmektedir. Agrega üretiminin kuşkusuz doğal çevreye zarar verilmeden gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Ancak agrega ocaklarının bazılarının Özel İdare bazıları ise Maden Kanunu kapsamında bulunması yetki karmaşası yaratmaktadır. Maden Kanunu`nun revize edilerek, bu ocakların tümünün bu kanun kapsamına alınması ve bu sektörün, uzun vadeli programlar yapmasına izin verecek yasal altyapının oluşturulması gerekmektedir.

3- Ruhsatlandırma : Ürünün doğası gereği kullanım yerine yakın bir alanda bulunması gereken hazır beton tesislerinin kuruluş ve işletme aşamalarında, ruhsat ve diğer izinler konusunda yerel yönetimlerle yaşanmakta olan sorunlar, gündem maddelerinden biri olmaya devam etmekte, yerel yönetimlerin bu konularda bilgi ve deneyim sahibi fazla elemanları olmayışı zaman zaman sıkıntılara neden olmaktadır.

Belediyelerin, bu tür sektörel denetim ve ruhsatlandırma işlemlerinde, ilgili mesleki kuruluşlarla işbirliği yapmaları, o kuruluşlardan danışmanlık almaları sağlanarak çevre koşullarına göre belirlenen niteliklere sahip tesislerin kurulması teşvik edilmelidir

4-Teşvik Fazlalığı- Bölgesel Dengesizlik : Hazır beton tesisleri genellikle 80 - 120 m³/saat arasında kapasitelerde kullanılmaktadır. Bu da, tesis başına 225.000 m³ /yıl kurulu üretim kapasitesine karşılık gelmektedir. THBB verilerine göre, 2000 yılı itibarı ile sektörde faaliyet gösteren firmaların sayısının 368 olduğu düşünülürse ülke genelinde kurulu toplam üretim kapasitesinin 80 – 85 milyon m³civarında olduğu görülecektir.

Bugün ülkemizde özellikle Marmara ve Ege bölgelerinde teşviklerin de etkisiyle, hazır betonda kapasite fazlalığı yaşanmakta iken, Doğu ve Güneydoğu bölgelerinde yeterli kapasiteye henüz ulaşılamamıştır. Dolayısıyla, ülke genelinde tesis sayısı ve üretim açısından bir dengesizlik mevcuttur. Kapasite fazlalığının bulunduğu bölgelerde,giderek kalite düzeyini de olumsuz yönde etkileyen fiyat rekabetleri yaşanmakta,bu da sektöre zarar vermektedir. Bu durumun önüne geçilmesi için teşvik planlanmalarının daha dar alanlar için ve çok dikkatli yapılması, gerçekten ihtiyaç bulunan noktalarda uygulanması ve yerel yönetimlerle mesleki kuruluşların bu konudaki deneyim ve birikimlerinden yararlanılması gerekmektedir .

5-Trafik kısıtlamaları : Özellikle bazı büyük kentlerimizde il trafik komisyonları tarafından transmikser araçları için trafiğe çıkma saatlerine kısıtlama getirilirken,

(27)

Trafik kanunu ile 3 akslı araçlar için getirilen azami yük sınırının 26 Ton`a indirilmesi diğer sorunu teşkil etmektedir. Sektörde özel olarak tasarlanmış olan 3 akslı

“transmikserlerin” (7-8 m³ beton ile birlikte) yüklü ağırlığı ile 26 Ton`u geçmekte olup, Araçlar kapasitelerinin altında çalışarak daha fazla sefer yapmak zorunda kalmaktadır. Bu ise daha fazla yakıt sarfiyatına , maliyetlerin yükselmesine, dolayısıyla beton fiyatlarının yükselmesine neden olmakta; inşaat mevsimlerinde beton taleplerinin gereğince karşılanamamasına, özellikle zaman faktörünün önemli bir rol oynadığı okul, hastane, kamu binaları vb inşaatlarda gecikme ve aksamaların meydana gelmesine yol açmaktadır

Avrupa ülkelerinde, genellikle kamu hizmeti yaptıkları gerekçesiyle beton transmikserlerine geçiş önceliği tanınırken, hazır betonun yaygınlaşmasına son derece ihtiyaç duyulan ülkemizde, normal hizmetin dahi aksamasına neden olan tonaj ve trafik kısıtlanmasının makul bir çözüme kavuşturulması gerekmektedir..

(28)

EK:1 SEKTÖRDEKİ KALİTE BELGELİ HAZIR BETON TESİSLERİ

NO ŞEHİR FİRMA TESİS

1 Adana Adana Çimento Sanayi Adana Merkez 2 Adana Adana Çimento Sanayi Fabrika İçi

3 Adana Çimsa Misis

4 Adana Çimsa Zeytinli

5 Aksaray Oysa-Niğde Aksaray

6 Ankara Ankara Beton Ankara

7 Ankara Baştaş Batıkent

8 Ankara Birlik Beton Ankara

9 Ankara Bolu Beton Yenimahalle

10 Ankara Erişsan Ankara

11 Ankara İstaş Ergazi

12 Ankara İstaş Gölbaşı

13 Ankara Polat Beton Ankara

14 Ankara Set Beton Güvercinlik

15 Ankara Set Beton Taşpınarköyü

16 Ankara Set Beton Yapracık

17 Ankara Yibitaş Lafarge Eryaman

18 Ankara Yibitaş Lafarge Güvercinlik

19 Ankara Yibitaş Lafarge Kayaş

20 Antalya Ado Beton Antalya

21 Antalya Çallıoğlu Antalya

22 Antalya Çimsa Alanya

23 Antalya Çimsa Çakırlar

24 Antalya Çimsa Gebiz

25 Antalya Çimsa Manavgat

26 Antalya Divarcılar Bahtılı

27 Antalya Finike Beton Finike

28 Antalya Göltaş Alanya

29 Antalya Göltaş Antalya

30 Antalya Konya Çimento Alanya

31 Antalya Konya Çimento Manavgat

32 Antalya Özgür Beton Aksu

33 Antalya Özgür Beton Belek

34 Aydın Batı Beton Söke

35 Aydın Ufuk Beton Söke

36 Aydın Batı Beton Umurlu

37 Aydın Çimbeton Aydın

38 Aydın Çimbeton Kuşadası

39 Aydın Çimbeton Nazilli

40 Aydın Modern Beton-Aydın Aydın

41 Balıkesir Batı Beton Burhaniye

42 Balıkesir Betonsa Edremit

43 Balıkesir Bursa Beton Bandırma

44 Balıkesir Çimbeton Burhaniye

45 Balıkesir Lafarge Beton Bandırma

(29)

47 Balıkesir Set Beton Bandırma

48 Bartın Pelenkoğlu Çaycuma

49 Bilecik Esbeton Bozüyük

50 Bolu Bolu Beton Bolu

51 Bolu Yigit Beton Bolu

52 Bursa Betonsa Bursa

53 Bursa Bursa Beton Geçit

54 Bursa Bursa Beton Gemlik

55 Bursa Bursa Beton Görükle

56 Bursa Bursa Beton Gümüştepe

57 Bursa Bursa Beton İnegöl

58 Bursa Bursa Beton Karacabey

59 Bursa Bursa Beton Kestel

60 Bursa Kar Beton Bursa

61 Bursa Kar Beton Gemlik

62 Bursa Set Beton Görükle

63 Denizli Batı Beton Denizli

64 Denizli Modern Beton-Denizli Gümüşler 65 Denizli Modern Beton-Denizli Kocabaş

66 Denizli Yılmaz Beton Kocabaş

67 Denizli Yılmaz Beton Zeytinköy

68 Diyarbakır Mardin Çimento Diyarbakır

69 Düzce Bolu Beton Düzce

70 Düzce Lafarge Beton Akçakoca

71 Düzce Nuh Beton Düzce

72 Edirne Betonsa Keşan

73 Erzurum Erçimsan-Aşkale Erzurum

74 Eskişehir Esbeton Eskişehir

75 Eskişehir Güçlü Beton Eskişehir

76 Gaziantep Çimko Gaziantep

77 Hatay Oysa-İskenderun Antakya

78 Hatay Oysa-İskenderun İskenderun

79 Hatay Oysa-İskenderun Kırıkhan

80 Isparta Göltaş Isparta

81 İstanbul Akbeton Ömerli

82 İstanbul Betoçim Kurtköy

83 İstanbul Betonsa Ayazağa

84 İstanbul Betonsa B.Çekmece

85 İstanbul Betonsa Esenyurt

86 İstanbul Betonsa Gürpınar-1

87 İstanbul Betonsa Mahmutbey

88 İstanbul Betonsa Orhanlı/Tuzla

89 İstanbul Betonsa Samandıra

90 İstanbul Betsan-Keskinyol Cebeci

91 İstanbul Bil Beton Çeltik/Silivri

92 İstanbul Bolu Beton Samandıra

93 İstanbul Danış Samandıra

94 İstanbul Detaş Samandıra

(30)

95 İstanbul Kar Beton Pendik

96 İstanbul Kentaş Silivri

97 İstanbul Koca Beton Sarıyer

98 İstanbul Koca Beton Tuzla

99 İstanbul Kumcular Samandıra

100 İstanbul Lafarge Beton Ayazağa

101 İstanbul Lafarge Beton Beylikdüzü 102 İstanbul Lafarge Beton Kurtköy 103 İstanbul Lafarge Beton Ümraniye 104 İstanbul Lafarge Beton Yenibosna

105 İstanbul Nuh Beton Ayazağa

106 İstanbul Nuh Beton B.Çekmece

107 İstanbul Nuh Beton Bostancı

108 İstanbul Nuh Beton İkitelli

109 İstanbul Nuh Beton Kartal

110 İstanbul Nuh Beton Tuzla

111 İstanbul Nuh Beton Yenikapı

112 İstanbul Onur Beton Hadımköy

113 İstanbul Paksoy Beton B.Çekmece

114 İstanbul Seç Beton Habibler

115 İstanbul Set Beton Ayazağa

116 İstanbul Set Beton Cendere

117 İstanbul Set Beton Çakmaklı

118 İstanbul Set Beton Hoşdere

119 İstanbul Set Beton Kartal

120 İstanbul Set Beton Sarıgazi

121 İstanbul Set Beton Yenibosna

122 İstanbul Soyak Beton Hadımköy

123 İstanbul Soyak Beton Ümraniye

124 İstanbul TBS Alibeyköy

125 İstanbul TBS Dudullu

126 İstanbul Varol Beton İkitelli

127 İstanbul Yol Yapı Sultançifliği

128 İzmir Batı Beton Aliağa

129 İzmir Batı Beton Bornova

130 İzmir Batı Beton Çiğli

131 İzmir Batı Beton Tire

132 İzmir Batı Beton Torbalı

133 İzmir Batı Beton Urla

134 İzmir Batı Beton Uzundere

135 İzmir Betonsa Bornova

136 İzmir Betonsa Güzelbahçe

137 İzmir Betonsa Menemen

138 İzmir Çimbeton Çiğli

139 İzmir Çimbeton Işıkkent

140 İzmir Çimbeton Koyundere

141 İzmir Çimbeton Torbalı

142 İzmir Çimbeton Urla

(31)

143 İzmir Çimbeton Zeytindağ

144 İzmir Ege Beton Işıkkent

145 İzmir Lafarge Beton Altındağ

146 İzmir Lafarge Beton Çeşme

147 İzmir Lafarge Beton Menemen

148 İzmir Lafarge Beton Urla

149 İzmir Modern Beton-Aydın Sarnıç 150 İzmir Modern Beton-Aydın Tire 151 K.Maraş Adana Çimento Sanayi K.Maraş

152 K.Maraş Çimsa Balbet

153 Karaman Oysa-Niğde Karaman

154 Kayseri Çimsa Kumarlı

155 Kayseri Yibitaş Lafarge Ambar

156 Kırıkkale Yibitaş Lafarge Kırıkkale

157 Kırklareli Betonsa B.Karıştıran

158 Kırklareli Bil Beton B.Karıştıran 159 Kırşehir Yibitaş Lafarge Kırşehir

160 Kocaeli As Beton Gebze

161 Kocaeli Betonsa Gebze

162 Kocaeli Betonsa Gölcük

163 Kocaeli Bolu Beton İzmit

164 Kocaeli Kar Beton Gebze

165 Kocaeli Koca Beton Gebze

166 Kocaeli Koca Beton İzmit

167 Kocaeli Lafarge Beton Gebze

168 Kocaeli Lafarge Beton İzmit

169 Kocaeli Nuh Beton Gölcük

170 Kocaeli Nuh Beton Hereke

171 Kocaeli Nuh Beton Köseköy

172 Kocaeli Set Beton Gebze

173 Kocaeli Set Beton İzmit

174 Konya Konya Çimento Akşehir

175 Konya Konya Çimento Beyşehir

176 Karaman Konya Çimento Karaman

177 Konya Konya Çimento Konya

178 Konya Konya Çimento Kulu

179 Konya Oysa-Niğde Ereğli

180 Kütahya Bursa Beton Tavşanlı

181 Kütahya Esbeton Kütahya

182 Malatya Mabetaş Malatya

183 Malatya Kavuklar Malatya

184 Manisa Batı Beton Manisa

185 Manisa Batı Beton Salihli

186 Manisa Çimbeton Akhisar

187 Manisa Çimbeton Manisa

188 Manisa Modern Beton-Denizli Alaşehir 189 Mersin Adana Çimento Sanayi Arbaçbahşiş 190 Mersin Adana Çimento Sanayi Mersin Merkez

(32)

191 Mersin Çimsa Mersin

192 Mersin Çimsa Tece

193 Muğla Batı Beton Fethiye

194 Muğla Bilgin Beton Marmaris

195 Muğla Bilgin Beton Muğla

196 Muğla Çağdaş Beton Bodrum

197 Nevşehir Çimsa Nevşehir

198 Nevşehir Yibitaş Lafarge Nevşehir

199 Niğde Özçağlar Beton Niğde

200 Osmaniye Adana Çimento Sanayi Osmaniye

201 Rize Ünye Çimento Çayeli

202 Sakarya Bolu Beton Adapazarı

203 Sakarya İnci Adapazarı

204 Sakarya Lafarge Beton Adapazarı

205 Sakarya Nuh Beton Adapazarı

206 Sakarya Nuh Beton Çamyolu

207 Samsun Ünye Çimento Samsun

208 Samsun Yibitaş Lafarge Bafra

209 Samsun Yibitaş Lafarge Toybelen

210 Sinop Yibitaş Lafarge Sinop

211 Şanlıurfa Mardin Çimento Şanlıurfa

212 Tekirdağ Betonsa Çorlu

213 Tekirdağ Betonsa Tekirdağ

214 Tekirdağ Lafarge Beton Çorlu

215 Tekirdağ Set Beton Çorlu

216 Tekirdağ Set Beton Evrensekiz

217 Trabzon Ünye Çimento Trabzon

218 Yalova Bursa Beton Taşköprü

219 Yalova Bursa Beton Yalova

220 Yalova Lafarge Beton Yalova

221 Yalova Nuh Beton Yalova

222 Zonguldak Erdem Beton Ereğli

223 Zonguldak Lafarge Beton Ereğli

(33)

EK:2 BETONLA İLGİLİ TÜRK STANDARTLARI

• EN12504-2 Yapılarda Beton Deneyleri - Bölüm 2: Tahribatsız Deneyler - Geri Sıçrama Değerinin Tayini

• EN12763 Boru ve Ekleme Parçaları - Lifli Çimento İle İmal Edilmiş - Bina Boşaltım Sistemlerinde Kullanılan - Boyutlar ve Sevkiyatta Kullanılan Teknik Terimler

• EN1367-3 Agregaların Termal ve Bozunma Özellikleri Için Kaynama Deneyi

• EN933-6 Agregaların Geometrik Özelliklerinin Değerlendirilmesi - Agrega Akış Katsayısı

• ENISO3766 Yapı Çizimleri - Betonarmelerin Basitleştirilmiş Gösterimi (TS3710

?)

• ENV13670-1 Beton Yapıların Uygulanması - Bölüm 1: Genel

• ENV1504-9 Beton Yapılar - Koruma ve Tamir Için Mamul ve Sistemler - Tarifler, Özellikler, Kalite Kontrol ve Uygunluğun Belgelendirilmesi - Bölüm 9: Tarifler

• ENV196-4 Bölüm 4: Çimento Deney Metotları - BileşENMiktarının Tayini ENV1992-1-1 Eurocode 2 Beton Yapıların projelendirmesi - Bölüm 1-1: Genel Kurallar ve Bina Kuralları

• prEN1097-10 Agregaların Mekanik ve Fiziksel Özellikleri İçin Deneyler - Kısım 10: Su Emme Yüksekliği

• TS10088 Beton Agregaları - Petrografik İnceleme

• TS10088EN932-3 Agregaların Genel Özellikleri İçin Deneyler Kısım 3:

Basitleştirilmiş Petrografik Tanımlama İçin İşlem ve Terminoloji

• TS10156 Çimento- Katkılı Çimento (TS10156:1992 iptal edilmiş ve yerineEN 197-1 geçmiştir. Ancak EN 197-1 Resmi Gazetede yayınlanana kadar yürürlüktedir.)

• TS10157 Çimento- Sülfatlara Dayanıklı

• TS10326 İnşaat Makinaları- Vibratörler (Beton Sıkıştırmak için)

• TS10465 Beton Deney Metotları- Yapı ve Yapı Bileşenlerinde Sertleşmiş Betondan Numune Alınması ve Basınç Mukavemetinin Tayini (Tahribatlı Metot)

• TS10513 Çelik Teller - Beton Takviyesinde Kullanılan

• TS10514 Beton - Çelik Tel Takviyeli - Çelik Telleri Betona Karıştırma ve Kontrol Kuralları

• TS10515 Beton-Çelik Tel Takviyeli-Eğilme Mukavemeti Deney Metodu

• TS1091 Beton Yapılar İçin Sıcak Uygulamalı Elastik Derz Örtme Malzemeleri

• TS10966 Sıvı Kür Malzemeleri-Membran Oluşturan-Beton Yüzeyine Uygulanan

• TS10967 Beton Deneyleri-Beton Yüzeyine Uygulanan Kür Maddesi-Su Tutuculuk Özelliği Tayini

• TS10971 Lastikler-Ön Şekillendirilmiş Derz Dolgu Maddeleri-Karayollarında Beton Kaplamalar Arası Derzler İçin

• TS11052 Çimentolar-Uzama Tayini-Otoklav Metodu

• TS11053 Çimentolar-Özgül Yüzey Tayini-Türbidimetrik Metot

• TS1114 Hafif Agregalar-Beton İçin

• TS11140 Yapıştırıcılar-Çimento Esaslı (Hidrolik Bağlayıcılı) Fayans, Seramik ve Döşeme Plağı İçin

• TS11222 Beton- Hazır Beton- Sınıflandırma, Özellikler Performans Üretim ve