Atatürk Blv. No:98 06648 Kızılay/ANKARA Ayrıntılı bilgi için: Öğrenci İşleri ve Sosyal Etkinlikler Daire Başkanlığı Elektronik Ağ : http://mtegm.meb.gov.tr Tel : (0 312) 413 12 44 / ( 0312) 413 12 56
e-posta : [email protected] Faks : (0 312) 425 19 67
Bu evrak güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır. http://evraksorgu.meb.gov.tr adresindend90c-2c1d-3e62-ace9-ee15 kodu ile teyit edilebilir.
T.C.
MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü
Sayı : 90757378/200/4323126 30/09/2014
Konu: Ebola Virüs Hastalığı
İlgi: a) Millî Eğitim Bakanlığı Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğünün 12/09/2014 tarihli ve 90757378/200/3910948 sayılı yazısı,
b) Sağlık Bakanlığı Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğünün 19/09/2014 tarihli ve 38110390/130/5269134 sayılı yazısı,
c) Sağlık Bakanlığı Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğünün 19/09/2014 tarihli ve 38110390/130/5269099 sayılı yazısı.
Son zamanlarda Afrika kıtasında salgınlara sebep olan Ebola Virüs Hastalığının (EHV) kişiden kişiye bulaşıcı olması ve uluslararası seyahat sonrası Ülkemizde de görülme riski bulunmasından dolayı, çeşitli nedenlerle Ülkemizde öğrenim görmek üzere gelen öğrenciler ile söz konusu Ülkelere seyahat edenlere yönelik alınacak önlemlere ilişkin Sağlık Bakanlığı Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğünden ilgi (a) yazı ile görüş istenmiştir.
Ulusal düzeyde yürütülecek çalışmalar kapsamında ilgi (b) yazı ile ilgi (c) yazı ekindeki "Ebola Virüs Hastalığı Vaka Yönetimi (Bilim Kurulu Çalışması)"ekte sunulmuş olup iş ve işlemlerinin buna göre yürütülmesi gerekmektedir.
Bilgilerinizi ve gereğini arz/rica ederim.
Şennur ÇETİN Bakan a.
Genel Müdür V.
EKLER:
1-İlgi (b) yazı (2 sayfa)
2- İlgi (c) yazı ve eki Ebola Virüs Hastalığı
Vaka Yönetimi (Bilim Kurulu Çalışması) (21 sayfa) DAĞITIM:
A ve B Planı
M H * 1* 0 = ' l i f t : 2 0 U
IlUKllIHlin
S A Ğ IJK BAKANLIĞI
Tiirkiyc H udut ve Sahiller SağJık Genci M üdürlüğü T.C.
S ayı : 38 i 1039ü/1.10 Konu Som alili Ö ğrenciler
/ h e x £ c v £ -ie tc A iV c £ S * V - * . . î u u J î ^ DAĞITIM YERLERİNE
İlgi: 12.09.2014 tarihli ve 3910948 sayılı yazı
B ilindiği üzer« M art 2014 tarihinde haşlayan vc Üatı A frika bölgesindeki halen A tilkedc (Gine, Liberya, Sierra Leone, N ijerya) devanı eden Eboia Virüs H astalığı salgını ile ilgili olıtrak vakaların tespiti, yönelim i ve uluslararası yayılım ını önlem ek am acıyla D ünya Sağlık Örgütü (D SÖ ) 6-7 A ğustos 2014 tarihinde olağanüsiü toplanarak bir dizi kararlar alm ış haslalığııı m evcut buîaş yolu da gö/tiııüne alınarak uluslararası seyahat ve ticareti kısıtlam ayı gerektirecek herhangi bir durum olm adığını avıktanm ıştır. U luslararası düzeyde yürütülen bu çalışm alar ışığında B akanlığım ızca da komi yakından takip edilm iş. Türkiye H alk Sağlığı Kurumu* nda Bilim Kurulu toplanarak D SÖ ' ııüıı tavsiye ve önerileri doğrultusunda ulusal düzeyde alınm ası gereken önlem ler görüşülm üştür.
İlgi y azınızda belinm iş olduğunuz Ankara, Dursa. K ayseri, K onya, İzınir ve M an isa’
da faaliyet gösteren M esleki ve Teknik A nadolu Liselerinde öğrenim gören Som alili 113 öğrencinin yeni öğretim yılm ın başlam asıyla ülkem ize gelecek olm alarıyla ilişkili olarak D S Ö ' nUn tavsiye ve önerileri ile S ağ hk Bakanlığım ızın uygulam aya konulan k ararlan (Ek-1) doğrultusunda:
* Riskli ülkelerin (Giııe. Liberya, Sierra Leone. N ijerya) uluslararası havalim anları.deniz lim anlan ve kara sınırlarından yapılan çıkışlarda yolcuların taranm ası, ateşlerininölçülınesi ve ebola şüphesi oluştuğu takdirde seyahate Î7İn verilm em esi,
• Ülkemize« salgının görüldüğü ülkelerden gelen uçaklarda yolculuk sırasında Ebola huüiahğından şüphelcrıildigi durum larda söz konusu yolcunun ülkem ize girişi sırasında havalim anlarım ızdaki Genel M üdürlüğüm tiz’e bağlı birim lerim iz aracılığıyla değerlendirilm esi ve gerekti görülürse hastaneye naklinin sağlanarak tanı ve tedavisinin yapılm ası.
• Ebola Virüs H astalığıyla olası tem ası olan kişilerin başta ateş olm ak üz sem ptom lar yönünden 21 gün boyunca takibinin yapılması, bu sürede seı
Bu beli;*.- 5070 sayılı dckvum k imza kunuüit g üt; jîüverıli «ItktıOnik i:)SzU ile iülzUİJılrıUüır.
livrcıkın rlcktronıU i İli ¿al t su relid e Iıllp:.'1« bilge.aagSiSt.gov.lr adrc^iculcil a l » ' î ' l 7 î c 7 -li 1040 SibeO d i k i J d U i i ü S t k o d u Ut
Kemankeş Maddesi Kara Mustafa Paşa Sokak No: 2! Karaköy/Bcyoğlu.' İSTANBUL es3trldvm .dikleli@ sagUk.-gov.tr
A ^ lılı bilgi iviıı: Esal Rıdvan PİKLELİ
görüldüğünde cn yakın sağhk kuruluşuna başvurm ası,
Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda s ö i konusu öğrencilerin ülkem ize giriş yaptıktan sonra belirtilen süre (21 gün) rarfıııda takibi, bu uygulam anın Batı A frika ülkelerinde EboJa siilginı süresince devam edilm esi hususunda.
B ilgilerinizi vc Gereğini arz ederim.
itam . Dr. Hllsenı HA'İ’İPOĞLU Bakan a.
G enel M üdür V.
EK I.FR:
I- b bo ia Vaka Yönetim Rehberi (Sağlık Bakanlığı, TİİSK )
Dağıtım;
Gereği:
kMilli Eğitim B akanlığı (M esleki Ve Teknik Eğitim G enel M üdürlüğü)
H avalim anları Baştabipliği
Bilgi-
Türkiye Haik Sağlığı Kurum u Ba$kanlıği(Hulaşıcı H astalıklar D aire Başkanlığı)
G üvent1 Elektronik İmzalı Aş!i İle Aynıdır.!
ZLJ.S...J* O-^i- i
O s m a n Ö Z T Ü R K i B ilg is a y a f I ş to tn je n l
-
K ifm iin k rî C adde si K ura Pafrt ^ k ; ) k Nrt: .71 Kikr*k8y.'Tîm>ğiU'' İS f A N U L L
tsik(ridvan.dikkl»@ sûelil{.eov.tr
A y tüi bilgi için: E sat Rjdvaıı DÎKLELI
T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI. TÜRKİYE HUDUT VE SAHİLLER SAĞLIK OENEL MÜDÜRLÜĞÜ - ERKENUYAJUVE CEVA? BULtMl
!9 0 9 .:0 W 16Î10 . 38110390 i 1301 20U.1216690.I983
T .C .
S A Ğ L IK B A K A N L IĞ I
T ü rk iy e H u d u t ve S a h ille r S ağ lık G e n el M ü d ü rlü ğ ü
ÛÛ005269099
\ \
V
Sayı : 38110390/130 K o n u : E bola Virüs H astalığı
D A Ğ IT IM Y E R L E R İN E
B ilindiği üzere M art 2014 tarihinde başlayan ve B atı A frika bölgesindeki halen 4 ülkede (Gine, L iberya, Sierra Leone, N ijerya) devam eden Ebola Virüs H astalığı salgını ile ilgili olarak vakaların tespiti, yönetim i v e uluslararası yayılım ını önlem ek am acıyla D ün ya Sağlık Ö rgütü (D SÖ ) 6-7 A ğustos 2014 tarihlerinde U luslararası Sağlık T üzüğü (IH R) A cil D urum K om itesini toplayarak bir dizi kararlar alm ıştır. 8 A ğustos 2014 tarihinde yapılan açıklam a m etninde ise E bola salgınının "O lağanüstü bir durum ” ve ’’K am u sağlığı tehdidi” oluşturduğu, bu itibarla salgının yayılm asının Önlenmesi için uluslararası çaba harcanm ası gerektiği sonucuna vardığı y e r alm aktadır.
U luslararası düzeyde yürütülen bu çalışm alar B akanlığım ızca da yakından takip edilm iş, Türkiye H alk Sağlığı K urum u’ nda B ilim Kurulu toplanarak D S Ö ’ nün tavsiye ve önerileri doğrultusunda ulusal düzeyde alınm ası gereken önlem ler görüşülerek yazım ız ekinde y er alan
“Ebola Vaka Y önetim R ehberi” ni (E k -l) yayım lam ıştır. B akanlığım ızca, U luslararası Sağlık Tüzüğü (U S T )-2005’ teki yüküm lülüklerim iz, D ünya Sağlık ö rg ü tü (D S Ö )’ nün tavsiye ve önerileri doğrultusunda hastalığın m evcut bulaş yolu da gözönüne alınarak uluslararası seyahat v e ticareti kısıtlam ayı gerektirecek herhangi bir durum olm adığı açıklanm ıştır.
G enel M üdürlüğüm üz, E bo la Virüs H astalığı ile ilgili olarak ulusal düzeyde yürütülen çalışm alar kapsam ında;
- U luslararası Giriş N oktalarım ızda görev yapan personelim iz ve iç paydaşlarım ız konuyla ilgili bilgilendirilm iştir.
- Giriş N oktalarında tesp it edilecek şüpheli E bola vakalarına m üdahalede kullanılm ak üzere K işisel K oruyu cu Ekipm an ihtiyaçları gözden geçirilm iştir.
- K ritik G iriş N oktalarım ızda 7/24 saat esasına göre çalışan personelim izin sayısı artırılm ıştır.
- E tkilenm iş bölgelerden gelen uçaklarda, E bola V irüs H astalığına yönelik bilgilendirm e anonsları yapılm aktadır.
K em ankeş Caddesi K ara M ustafa Paşa Sokak N o: 21 K araköy/B eyoğlu/ İSTA N BU L esatridvan.dikleIi@ saglik.gov.tr
A JyL tü l bilgi için: E sat R ıdvan D ÎK LELÎ
Bu belge 5070 sayılı elektronik imza kanuna göre güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır.
Evrakın elektronik imzalı suretine http://e-belge.saglik.gov.tr adresinden 4d53433e-ed60-46f7-8aaf-f80d50dcf36d kodu ile erişebilirsiniz.
- Etkilenm iş bölgelerden gelen hava ve deniz taşıtlarından U S T -20 05 ’ e uygun olarak sağlık! bildirim leri alınarak E bola Virüs H astalığı yönünden değerlendirilm ektedir.
- Söz konusu hastalıkla ilgili 3 dilde (Türkçe, İngilizce,- F ransızca) bilgilendirm e broşürleri hazırlanarak etkilenm iş bölgelerden gelen uçaklara dağıtılm aktadır.
- Seyahat eden vatandaşlarım ıza seyahat sağlığı hizm eti sunan Seyahat Sağlığı M erkezlerim izin sayısının 3 2 ’ den 4 3 ’ e çıkarılm ıştır.
İlaveten D S Ö ’ nün w eb sitesi günlük olarak tak ip edilm ekte olup salgınla ilgili tüm güncel bilgiler w w w .seyahatsagligi.gov.tr internet sitem iz aracılığıyla paylaşılm akta ve Seyahat Sağlığı D anışm a H attı (444 77 34) ile konuyla ilgili bilgi alm ak isteyen vatandaşlarım ıza gerekli bilgılendırm eler yapılm aktadır.
G erek hâstalığm görüldüğü ülkelerle olan seyahat v e ticari ilişkilerim izin varlığı gerekse E bola salgınına verilecek yanıtın, alınacak kontrol önlem lerinin hızı ve etkinliği noktasında kurum lararası işbirliğinin gerekliliğinin kaçınılm az olduğu gerçeğiyle konuya ilişkin olarak bilgilerinizi v e y azım ız ekinin ilgili birim leriniz ile paylaşılm ası hususunu,
S aygılarım la arz ederim .
Uzm Dr. Hüsem HATİPOĞLU Bakan a.
Genel Müdür V.
Dağıtım :
G ereği: Bilgi:
Sivil Havacıjhk G enel M üdürlüğü T ürkiye H aik Sağlığı K urum u D evlet H ava M eydanları İşletm esi Genel
M üdürlüğü (D hm i)
D eniz Ve İçsular D üzenlem e G enel M üdürlüğü
İkili Siyasi İşler Ve D enizeilik-H avacılık G enel M üdürlüğü
E m niyet G enel M üdürlüğü (Egm ) içişleri B akanlığı G öç İdaresi G enel M üdürlüğü
G üm rük Ve T icaret B akanlığı K ültür Ve Turizm B akanlığı
G ıda Tarım Ve H ayvancılık B akanlığı M illi Eğitim B akanlığı (M eb)
D iyanet İşleri B aşkanlığı
Keraankı ş Caddesi K ara M u stafa P aşa Sokak N o: 21 K araköy/Bey oğlu/ İSTANBUL esatridvan dıklelı@ saglik.gov.tr
A tılı bilgi için E sat R ıdvan D İK LELİ
Bu belge 5070 sayılı elektronik imza kanuna göre güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır,
Evrakın elektronik imzalı suretine îıttp:/,e-belge.saglik.gov.tr adresinden 4d53433e-ed60-46f7-8aaf-fö0d50dcf36d kodu ile erişebilirsiniz.
EBOLA VİRÜS HASTALIĞI VAKA YÖNETİMİ
ii
!
(Bilim Kurulu Çalışm ası)
2014
T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI
İÇİNDEKİLER
1. EBOLA SAĞLIK PERSONELİ BİLGİ NOTU 2. EBOLAVİRÜS HASTALIĞI VAKA TANIMLARI 3. EBOLA VAKA YÖNETİM ALGORİTMASI
4. EBOLA VİRÜS HASTALIĞI İZOLASYON ÖNLEMLERİ 5. TEMASLI TAKİBİ YAKLAŞIMI
6. EBOLA LAB. NUMUNE ALMA 7. EBOLA REFERANS HASTANE ÜSTESİ
ÎEYAHAT ÖNLEMLERİ 8. EBOLA VE S
9. SEYAHAT A 10. EBOLA VAKİ
HAÇLARI VAKA YÖNETİMİ k BİLDİRİM FORMU
2 6 7 8
11
12
13 14 16 17
1. EBOLA VİRÜS HASTALIĞI (EVH) Ebola Virüs Hastalı;
başlangıçtı yüksek Klinik tablo Ebola Afrika'da görülen s!
ğı (EVH); Ebola virüsünün sebep olduğu, yüksek m o rtaliten in görüldüğü, akut ateş, g astro intestinal sem p to m lar ve kanam ayla sey red eb ilen bir hastalıktır.
Hemorajik Ateşi olarak adlandırılm akla birlikte, 2014 yılı içerisinde Orta-Batı algında dikkat çeken en önem li özelliklerden birisi vakaların y arısından azında hemorajik bulguların varlığı olm uştur. Bu n ed enle klinik ta b lo d ah a ziyade Ebola Virüs Hastalığı veya Ebola Hastalığı olarak d ah a doğru bir şekilde adlandırılm aya başlanm ıştır.
Virüs ilk olarak 1976 yılında S udan ve Kongo'daki salgınlarda te s p it edilm iştir v e Kongo'daki bir nehre hitaben Ebola adı verilmiştir. Filavoviridae ailesinden bir RNA virüsüd ür. Bundibugyo ebolavirus (BDBV), Zaire ebolaviru s (EBOV), Reston eboiavirus (RESTV), S udan eb oiaviru s (SUDV), Taî Forest ebolavirus (TAFV) olm ak ü zere beş farklı türü tanım lanm ıştır. BDBV, EBOV ve SUDV Afrika'daki salgınlara seb e p olan türlerdir. RESTV'nin ise Filipinler'de ve Ç in'de hastalık ve ölüm e sebep olm adan insanları en fek te ettiği gösterilm iştir.
Virüsün doğal kayıjı bu yarasaların cog
ağının Afrika'daki m eyve yarasaları olduğu d ü şü n ü lm ek ted ir. Virüslerin varlığı rafi dağılımı ile örtüşm ektedir.
Afrika'da Hastalığın Görüldüğü Ülkeler:
Bu güne kadar EVH'nin görüldüğü ülkeler;
Liberya Cumhuriyeti Gine Cum huriyeti
Sierra Leone Cum huriyeti Demokratik Kongo Cumhuriyeti Gabon
G üney Sudan Fildişi Sahilleri Uganda
Kongo Cumhuriyeti Nijerya Cum huriyeti
2014 yılında salgjn yaşanan ülkeler;
• Liberya Cumhuriyeti
• Gine Cumhuriyeti
• Sierra Leone Cumhuriyeti
• Nijerya Cumhuriyeti
2
Salgın, Aralık 2013 Ağustos 2014 tarih 1013'tür.
te G ine'den başlam ış, Liberya, Nijerya ve Sierra L eone'ye k a d a r yayılm ıştır. 12 İtibarı ile toplam vaka sayısı 1848 {1176 konfirm e, 672 olası) ölen vaka sayısı
Güncel vaka sayıları;
h ttp ://w w w x d c,g o v /v h f/eb o la/o u tb reak s/g u in ea/in d ex .h tm l<
h ttp ://w w w .w h o .in t/c sr/d ise a se /e b o la /e n /.
http://w w w .sevahatsagligi.gov.tr/page/w h o/w ho hastalik.aspx linklerinden tak ip edilebilir.
Bulaş Yolu
Eboİa virüsü, insanlara infekte hayvanların organ, kan ve v ücut sıvıları ile yakın te m a sı ile bulaşır.
Afrika'da infekte şem panze, goril, m aym un, m eyve yarasası ve an tilo p ta n bulaştığı d ö k ü m en te edilmiştir, insandan insana geçiş, bütünlüğü bozulm uş deri veya m ukozanın in fek te insanların kan ve vücut sıvılarıyla direk tem ası İle m eydana gelir. Ayrıca h astan ın v ü c u t sekresyoniarıyla kontam ine çevresel m ateryal ile d e bulaş m eydana gelebilir.
EBOtA VİRÜS HASTAUSl
ilk kez 1976 Sudan ve Demokratik Kongo Cumhuriyetlnde'ki salanlarda tespit edilen Ebola, özgün tedavisi veyaı ajısı olmayan ağır ve aklıkla SlOmcSI bir hsstaljktır. O îsmandan beri Afrika'nın bölgelerinde Î500*den fazla insanın Blömöne yol açmıştır.
KAYNAK
Afrika'da. Ebola virüsü İçin olası doğal konakların meyve yarasalarının belirli türleri olduğu öne sOrlilmüjtür.
M eyve yaraşası
BUIA5
Enfekte yarasaların hastalığı İnsanlara bulaştırdığı veya dolaylı olarak eti için avlanılan diğer hayvanlar aracılığıyla olduğu düşünülmektedir
HASTALIK
İnkObasyon s û re s i 2*21 g ü n a rasın d a d e ğ işm e k te d ir. B u h a s ta lık tın ölüm ler genellikle ço k tu o r g e tı yetm ezliği veya (toku h a s a rı n e d e n iy le o lm ak tad ır.
Vücuttaki hedefler Semptomlar
a Karaciğerin fonksiyonel h ü c re le ri, h e p a to sltle r
« Kan d a m a rla rın ı d i ij ty a n e n d o te l h ü creleri
■ Yabancı partikUlleri a b s o rb e e d e n k an h ü c re le ri fag o sitle r
ft Ateş
■ ü oğaz ağrısı
■ Ş d d e tı b a ; ağrısı
■ Kas ağrısı a Şiddetti halsizlik
■ Kusm a
« is h a l
a K araciğer v e b ö b rek fonksiyonlarında b o zu lm a
•V ü c u t İçi v e d ıjın a k a n a m a
ı Virüs ile k on tam in e n e s n e le re d irek t te m a s
Btifc ı^»y4f-
faYivJe^^toAim»^<>İ^W»jl^(C»ntmterOh«wCaotroi>ndPf#ve.-ition),DihTya5*^D*l0»0|WPfidHMt<hOf8«ıılı»t>on}
Hayatta kalan düşük miktarla^
dönem inde virfj:
hala n et bir bı olabilirler. Bu sil
h astalard a, klinik bulguların düzelm esini takip e d e n d ö n e m d e , virem inin d aha da d evam ettiği bilinm ektedir. Ayrıca, v ücut sekresy on larınd a da n ek a h at sün varlığı gösterilm iştir. Ancak b u n un ne kadar süre ile d evam ettiği konusunda Igi bulunm am aktadır. Bu n ed en le h astala r iyileşme d ö n e m in d e d e bulaştırıcı
n e t değildir.
u re
3
takdirde yakın te m a s
Sağlık çalışanlarına da, bu h astalarm takip ve tedavisi strasm da, k ontrol ö n lem lerin i alm adıkları
Ebola virüsü hastalığı kısmında yaklaşık 7 gı
sonucu bulaş olm aktadır.
Klinik
için kuluçka dönem i 2-21 gün arasında değişebilir, ancak vakaların ün olarak görülm ektedir.
Hastalık akut yüksek a te ş 38.5’C) ve özgün olm ayan ilk bulgular ile başlar.
Sık görülen belirti ve bulgular;
• Ateş,
• Baş ağrısı,
• Kas ve eklem ağrısı,
• Halsizlik,
• İshal,
• Kusma,
• Mide ağrısı,
• İştahsızlık.
Eşlik edebilecek diğjer belirti ve bulgular;
• Döküntü,
• Gözlerde kızarıklık,
• Hıçkırık,
• Öksürük,
• Boğaz ağrısı|
• Göğüs ağrısj,
• Nefes alm ada zorluk,
• Yutma güçlüğü,
• Cilt ve mukozal kanam alar veya organ içine kanam alar.
Vakalarda görülen hafif hem orajik sem ptom lar; peteşi, burun kanam ası, ekîm oz veya d aha ciddi olarak gastrolntestinal kanam a, şok ya da DIC şeklinde olm aktadır. G enellikle, ağır vakalarda, daha sık olarak hem orajik belirtiler görülm ektedir, ancak hem orajik belirtilerin varlığı da, hastalığın şiddeti ile paralellik gösterm ez ve klinik tab lo n u n d ah a ağır olduğ un un da işareti değildir.
Döküntü, eritemajtöz m akülo papüller tarzda g en e ld e 5 gün den so n ra g övd e ve om uzda görülm ektedir. Konjunktivit, farenjit, öksürük ve hıçkırık vakalarda görülen diğer sem ptom lardır.
Ebola virüsü bulaş içeren sem p to m lar klinik bulguların gı
m ış h a s ta la r klinik sem p to m la rın gelişim inden Önce b u l a ş t ı m değildir, a te ş ın b aşlam a sın d a n itib aren bulaştırıcıiık b aşlar. Bir başka ifade ile a te ş ve ilişim i ö ncesin de h astalar başkalarına virüsü bulaştıram azlar.
4
Eğer hastalar klinik sem ptom ların ortay a çıkışını takip e d e n 14. gü nü nü geçirm iş yani h ay atta ise yaşam şansı d aha yü « e k tir.
Hastalarda klinik bu guların gelişiminden itibaren ölene kadar virüs m iktarı a r ta r. Ölüm, sıklıkla klinik bulguların gelişimini takiben 9 ile 10. günler sonrasında septik şok, çoklu o rg an yetm ezliği ve yaygın d am ar içi pıhtılaşm a bozukluğu (DIC) ile olur.
Hastalık, neden olan virüse v e nitelikli sağlık hizm eti alabilm e özelliğine g ö re % 25-90 oranın da fatal seyretm ektedir.
Laboratuvarda lökopeni (sıklıkla lenfopeninin görüldüğü), tro m b o sito p e n i ve karaciğer enzimlerinde artış görülebilir. PTZ, a PTT ve fibrin yıkım ü rü nlerind e artış olabilir.
Tanı
Hastalığın özgün tanısında antijen te sp it testleri (hızlı tan ı testleri ve EUSA), an tik o r yanıtının saptanm ası için ELIŞA ve seru m nötralizasyon testi, RT-PCR ve vırus izolasyonu kullanılabilir.
Ayırıcı Tanı
Ebola virüs hastalığının ayırıcı tanısın da sıtm a, şigelloz, kolera, tifo, leptospirozis, riketsiyozis, hepatit ve diğer vira! hem orajik a te ş le r dikkate alınmalıdır.
Tedavi
bir tedavisi bulunm am aktadır. Bununla birlikte etkinliği kanıtlanm am ış tekniğiyle hazırlanm ış tedavi yaklaşımı ABD ve N ijerya'da d en e n m e k ted ir. Bu ir veya klinik çalışma düzeyinde bir aşısı bulunm am aktadır.
Hastalığın özgün monoklonal antikor gün için kullanılabili
Hastalardaki GlS sem ptom ları nedeniyle sıklıkla d eh idratasy on gelişm ektedir. H astalara hidrasyon, oksijenasyon, sek o n d e r enfeksiyonların tedavisi ve d iğ er se m p to m la ra yönelik destekleyici tedavi uygulanm alıdır. Hasta stan d art ö nlem lere ek olarak te m a s ve dam lacık izolasyon kurallarına uyularak, izole edildiği odada gerektiğinde m onitörize edilerek, m üm kün olan en az sayıdaki sağlık personeli tem ası v e ziyaretçi kısıtlaması ile izlenm elidir.
Korunma
insandan insana geçiş, bütünlüğü bozulm uş deri veya m ukozanın en fek te İnsanların kan ve v ücut sıvılarıyla direk tem ası He m eydana geldiği için s ta n d a rt izolasyon kurallarıyla birlikte te m a s izolasyon kurallar na uyulması önem taşır. Ayrıca h astan ın vücut sekresyonlarıyla kontam ine çevresel m ateryal ile d e bulaş m eydana gelebileceği dikkate alınmalıdır. H astalardan hava yoluyla bulaş gösterllm ernlş olm akla birlikte sekresyonlarda virüs bulunduğu için dam lacık izolasyon kuralları da m utlaka uygulanmalıdır.
S
EVH'ye bağlı ölümlerdje cenazeye kişisel koruyucu ekipm an kullanılarak te m a s edilm esi gereklidir.
Çift ceset torbası kullanılmalıdır.
2. EBOLA VİRÜS HASTALIĞI VAKA TANIMLARI ŞÜPHELİ VAKA:
Aşağıda belirtilen "Epidem iyolojik K rıterler"den en az birisinin varlığında klinik kriterlerd en â38.5“C a te ş ile birlikte diğer klinik bulgulardan en az birisinin bulu nd uğ u veya sebeb i açıklanamayan ölüm olan vakadır.
Epidemiyolojik 'Kriterler:
Sem ptom lar ortaya çıkm adan önceki 21 gün İçinde;
• Doğrulanmış veya şüpheli Ebola Virüs Hastalığı vakasının kan veya diğer v ü c u t sıvıları ile tem as veya |
• Ebola Virüs Hastalığının aktif olarak yayılımının olduğu b ölgede yaşıyor olm ak veya
• Bulaşın aktif olduğu bölgeye sey a h at etm ek veya
• Endeffiîk bölgede yarasa, kem irgen veya m aym un, şem p an z e gibi p rim atlar İle doğrudan tem as (dokunm a, ısırılma, etini yem ek vb).
Klinik kriterler:
• 238.5’C ateş İle birlikte,
o Aşağtdaki klinik bulgulardan en az birisinin varlığı f Ciddi baş ağrısı,
f Kas ağrısı, f* Aşırı halsizlik,
|» Bulantı,
■ Kusma,
■* ■ İshal,
;» Karın ağrısı,
I» Açıklanam ayan kanam alar.
• Sebebi açıklanam ayan ölüm.
KESİN VAKA:
Şüpheli vaka tanım ına uyan v e Ebola Virüs Hastalığı labo ratuv ar tan ı testleriy le doğrulanan vakadır.
Not: Sıtma ayına tanıda mutlaka akia gelmeli ve araştırılmalıdır.
6
3. EBOLA VİRÜS HASTALIĞI VAKA YÖNETİM ALGORİTMASI
> 38.5°C A TB S İLE BİRLİKTE Aşağıdaki klinik bulgulardan en az birisinin varlığı,
* Ciddi başağrısı,
* Kas ağrısı,
* Aşın halsizlik,
* Bulantı,
* Kusma,
* İshal,
* Kann aSnsı.
EVET
1.
2.
3.
4, 5"
VÎL
Hasta yatırılır, standart önlemlere ek olarak temas ve damlacık izolasyonu uygulanır Hastaya bakan, klinik numuneleri alan ve analizini yapacak personel bulaşı
engellemek için gerekli kişisel koruyucu donanım kullanmalıdır **
Sıtma hastalığı yönünden değerlendirilir
Ebola Virüs Hastalığı tanısı İçin kan alınır, Halk Sağlığı Müdürlüğü aracılığıyla referans laboratuvara gönderilir
Eş zamanlı olarak diğer ayırıcı tanılar yönünden değerlendirilir Destek tedavisi verilir
* Epidemiyolojik hikâyeyle uyumla olan ve sebebi bilinmeyen ölümlerde tamsa! algoritma uygulanır.
** Kişisel koruyucu donanını için ilgili dokümana bakınız.
4. EBOIA VİRÜS HASTALIĞI İZOLASYON ÖNLEMLERİ
• Bulaşıcı hastalıklar yönünd en nakli yapılacak şüpheli vakalarla ilgili sağlık personelinin bilgilendirilmesi gerekm ektedir. Vaka hakkında ön bilgi verilm eli v e e n az sayıda sağlık personeli İle çalışılmalıdır.
• Hastaya ulaşm adan önce sağlık çalışanları koruyucu Önlemleri alm alıdır.
• Şüpheli vakanın götürüleceği h astan e, uygun enfeksiyon kontrol önlem lerini alm ası için önceden bilgilendirilmelidir.
• Kurum ve kuruluşlarla gerekli işbirliği sağlanmalı, vaka takipleri ve hasta transferleri titizlikle takip edilmelidir.
HASTANIN YATIRILACAĞI ODANIN ÖZELLİKLERİ
1. Ebola virüs hastalığı şüpheli veya kesin vakalarının h astan e y e yatışların da s ta n d a rt, tem as ve dam lacık Önlemlerinin alınması gerek m ektedir.
2. Ebola virüs hastalığı vakalarının negatif basınçlı o d ad a takibi ş a rt değildir.
3. Tek kişilik, özel banyosu v e tuvaleti olan, kapatılabilir kapı içeren bir o d a olm alıdır.
4. Hastanın odasına girişler Sınırlandırılmalı m üm kün olduğunca en aza indirilmeli, giriş- çıkışlar kayıt altına alınmalıdır. Özellikle, sağlık personeli açısından o d ay a g iren ler sadece hastanın bakım ından sorum lu olan p ersonel ile sınırlandırılmalıdır.
5. Kullanılacak tıbbi m alzem eler hastaya özel olmalıdır. Oda dışına çıkarılm am alıdır. H astalar arasında o rtak m alzem e kullanımına İzin verilm em elidir.
KİŞİSEL KORUYUCU MALZEMELER 1. Eldiven,
2. Sıvı geçirimsiz önlük, 3. Sıvı geçirimsiz tulum , 4. Koruyucu gözlük, 5. Yüz kalkanı/siperi, 6. N9S m aske, 7. Cerrahi m aske,
8. Su geçirm ez ayak koruyucu, 9. Alkol bazlı el dezenfektanı.
1. Hasta odasına girişlerde kişisel koruyucu donanımlar kullanılmalıdır.
a . ‘ Hâsta odasına giren tüm kişiler; eldiven, sıvı dirençli y a da geçirimsiz önlük, göz korum ası için yüz siperi ve gözlük kullanmalıdır.
b. Hasta bakımı verecek olan sağlık personeti; çift eldiven, sıvı dirençli ya da geçirimsiz önlük, göz korum ası için gözlük ve yü2 siperi, te k kullanımlık ayakkabı koruyucu, N95 m aske ve sıvı dirençli-geçirimsiz ayak koruyucu kullanmalıdır.
8
c. Ek kişisel koruyucu ekipm an, çevrede kan ya d a d iğ er v ü cut sıvıları, kusm uk ya da dışkı olduğunda gerekli olabilir. Ek koruyucu ekipm an lar ara sın d a ; çift koruyucu eldiven, galoş ve bacak kaplam aları sayılabilir ve uygun d u ru m lard a kullanılmalıdır.
d. Eldivenin yırtılması d u rum un da eldivenler değiştirilm elidir.
2. Hasta bakım ekipm anları ve tıbbi cihazlar h astay a özel olmalı v e m üm k ün olduğunda tercihen te k kullanımlık olmalıdır.
3. Hasta bakımı için kullanılan, h astaya özel kullanımı sağ lan am ay an ve te k kullanımlık olm ayan tıbbi ekipm anlar, üreticisinin talim atlarına ve h a s ta n e politikalarına g ö re tem izlenm eli ve d ezen fek te edilmelidir.
4. Hasta odasından çıkarken veya hastaya bakım verilen tıbbi alanı te rk e d e rk e n bakım veren sağlık personeli, kullandığı kişisel koruyucu ekipm anları m aksim um özeni g ö s te re re k özellikle gözlerine ve m ukozalarına, ayrıca kıyafetlerine bulaşa n e d e n o lm adan çıkartm alıdırlar. Kişisel koruyucu ekipm anlar im ha edilm eli veya h a s ta n e politikalarına ya da üreticinin yeniden kullanm a talim atların a g ö re tem izlenm eli ve d ezen fek te edilmelidir.
5. Hasta bakım ında, kesici v e delici a let kullanımı m üm kün olduğu k ad ar kısıtlanm ah, h astad an kan alımı m üm kün olan en az tetk ik İle sınırlandırılarak yapılm alıdır.
Kullanılan bü tü n iğneler, delici-kesici tıbbi cihazlar, delinm ez-kesici geçirm ez te k ra r açılam az tıbbi atık kaplarında b e rta ra f edilmelidir.
6. Aerosol ü retim riski olan tıbbi prosed ürler İçin, Kırım Kongo Kanam alı A teşinde alınan önlem ler alınmalıdır.
7. Hasta bakım ında m utlak p erson el sayısı m üm kün olan e n az sayı ile sınırlandırılm alıdır.
8. Çevresel yüzeyler ve ekipm anlar, tekstil ve çam aşırh an e, gıda kap lan ve bulaşık m akinesi gibi o rtam ve m ateryallerin temizlik ve d ezenfeksiyonu h a s ta n e politika ve üretim talim atlarına g ö re sta n d a rt prosedürler izlenerek yapılm alıdır.
ODA, ÇEVRE VE KULLANILAN MALZEMELERİN DEZENFEKSİYONU Kırım Kongo Kanamalı Ateşi hastalarındaki uygulam a ile aynıdır.
HASTANIN NAKLİ SIRASINDA ALINACAK ÖNLEMLER
Ambulanslarda Ebola Virüs Hastalığı şüpheli vakaların naklinde aşağıdaki m alzem eler m utlaka hazır olmalıdır.
1. Eldiven,
2. Sıvı geçirimsiz önlük, 3. Sıvı geçirimsiz tulum , 4. Koruyucu gözlük, 5. Yüz kalkanı/siperi, 6. N95 maske, 7. Cerrahi m aske,
8. Su geçirm ez ayak koruyucu, 9. Alkol bazlı el dezenfektanı.
9
Hasta veya h a s ta n ın v ü cu t sekresyonlarıyla te m a s e d e c e k p e rso n e l v ey a h astay ı karşılayacak d iğer p e rso n el; çift eldiven, sıvı dirençli ya d a geçirim siz önlük, göz korum ası için gözlük ve yüz siperi, te k kullanımlık ayakkabı koruyucu, N95 m aske v e sıvı dirençii- geçirimsiz ayak koruyucu kullanmalıdır. Hasta sed y esin d e ve naklinde sıvı geçirimsiz koruyucu örtü kullanılmalıdır.
10
5. EBOLA VİRÜS HASTALIĞIYLA OLASI TEMASI OLAN KİŞİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve YAKLAŞIM
Maruziyet Düzeyi* K linik Durum Yaklaşım
YÜKSEK RİSK
• Perkütan (iğne batması gibi) yaralanma veya mukozaya EVH hastasının vücut sıvısının teması.
• EVH hastasına doğrudan bakım verme veya kişisel koruyucu ekipman olmaksızın EVH hastasının vücut sıvısına manız kalma.
• EVH hastasının vücut sıvısı Örnekleri İle kişisel koruyucu ekipman olmaksızın laboratuar testi çalışan veya standart biyogüvenlik kurallarına uymayan laboratuar görevlileri.
• Salgının görüldüğü ülkelerde cenazeye doğrudan teması olan veya bakım veren, cenazede görev alan kişisel koruyucu ekipman kullanmayan kişiler.
Ateş1 veya ateş olmadan diğer semptomlar1
* Enfeksiyon kontrol önlemlerine uyulmak koşulu ile EVH ön tanısına yönelik tıbbi değerlendirme yapılır.
* Halk Sağlığı Müdürlüğüyle iletişime geçilerek;
* Gerekirse test yapılır
■ Klinik olarak gerekiyorsa korunma önlemleri alınarak nakli sağlanır.
* Halk Sağlığı Müdürlüğü tarafından enfeksiyon kontrol önlemleri altında izlenme gerekliliği olmadığı düşünülen vakalarda seyahat kısıtlaması3 getirilerek temastan sonraki 21. güne kadar klinik bulguların izlemi4 gerçekleştirilir.
Asemptomatik * Halk Sağlığı Müdürlüğü tarafından seyahat kısıtlaması getirilerek temastan sonraki 21. güne kadar klinik bulguların izlemi4 gerçekleştirilir.
DÜŞÜK RİSK
* EVH hastası ile ev ıçı ve gündelik temas
* Salgın görülen ülkelerde** EVH hastası ile sağlık kuruluşlarında yüksek riskli olmayan veya gündelik temas.
Ateş1 veya ateş olmadan diğer semptomlar2
* Enfeksiyon kontrol önlemlerine uyulmak koşutu ile EVH ön tanışma yönelik tıbbı değerlendirme yapılır.
* Halk Sağlığı Müdürlüğüyle iletişime geçilerek;
■ Gerekirse test yapılır
* Klinik olarak gerekiyorsa korunma önlemleri alınarak nakli sağlanır.
* Halk Sağlığı Müdürlüğü tarafından enfeksiyon kontrol önlemleri altında izlenme gerekliliği olmadığı düşünülen vakalarda seyahat kısıtlaması3 getirilerek temastan sonraki 21. güne kadar klinik bulguların izlemi4 gerçekleştirilir.
Asemptomatik
* Halk Sağlığı Müdürlüğü tarafından seyahat kısıtlaması3 getirilerek temastan sonraki 21. güne kadar klinik bulguların izlemi4 gerçekleştirilir.
BİLİNEN BİR TEMAS VOK
• EVH görülen ülkede bulunma
* Düşük veya yüksek riskli temas yok
Ateş1
• Enfeksiyon kontrol önlemlerine uyulmak koşulu ile EVH ön tanısına yönelik tıbbi değerlendirme yapılır.
• Halk Sağlığı Müdürlüğüyle iletişime geçilerek;
* Gerekirse test yapılır
* Klinik olarak gerekiyorsa korunma önlemleri alınarak nakli sağlanır.
• Halk Sağlığı Müdürlüğü tarafından enfeksiyon kontrol önlemleri altında izlenme gerekliliği olmadığı düşünülen vakalarda seyahat kısıtlaması3 getirilerek temastan sonraki 21. güne kadar klinik bulguların izlemi4 gerçekleştirilir.
Asemptomatik
* Halk Sağlığı Müdürlüğü tarafından seyahat kısıtlaması getirilmeden, temastan sonraki 21. güne kadar klinik bulguların izlemi4 gerçekleştirilir.
»Yüksek riskli vakalarda hastalığın bulaş riski bulunmakla birlikte düşük riskli temaslarda bulaş ihtimali çok az ve teorik olmakla birlikle, hastalığın mortalitesi çok yüksek olduğu için yaklaşım her iki gruba da ortak olmaktadır.
‘ »Salgın görülen Ölkeler halen Gine, Liberya, Nijerya ve Sierra Leone olup. Güncellemelerin izlemi önerilir.
Uluslara« giriş noktalarında gerekli değerlendirme vc kontrol önlemleri Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.
1 Ateş: > 38.5°C veya ateş dyküsö
2 Ciğer semptomlar: B&şağnsı, eklem ve kas ağrısı, karın ağrısı, halsizlik, ishal, kusma, mide ağrısı, iştahsızlık, döküntü, gederde kızarıklık, hıçkırık, öksürük, göğüs ağnsı, nefes almada güçlük, yutma güçlüğü, iç ve dış kanama. Laborahıvar bulguları: trombositopenı (<150,000 l\ıL) ve transaminız yüksekliği.
3 Seyahat kısıtlaman: Şehirler arası toplu tasıma araçlarım kullanmamalı, şehir dışın» çıkılacaksa kişisel ulaşım araçları ile Halk Sağlığı Müdürlüğüne bilgi verilerek sağlık hizmeti allanabilecek bir yerleşim merkezine gidilebilir. Şehir içinde asemptomatik kişiler toplu taşım araçlarını kullanabilir ancak, tercih kişisel ulaşım araçları olmalıdır.
* Klinik bulgulam izlemi: Teması olan kişilerin temastan sonra 21 gün boyunca günde iki kez ateşini ölçmesi; 38.0 "C veya üzerinde ateşi o lum veya hastalığın klinik belirtilerinde yer alan diğer semptomlar gelişecek olursa Halk Sağlığı Müdürlüğüyle derhal iletişime geçmelidir.
11
6. EBOLA VİRÜS HASTALIĞI TANI TESTLERİ VE KLİNİK ÖRNEKLERİN ALINMASI Ebola Virüs Hastalığının Laboratuvar Tanısında Kullanılan Testler
Hastalık Dönemi
Semptomların başlangıcından birkaç gün İçinde
Tanısal Testler
■ "Antigen-Capture" ELİSA ile Antijen tayım (Kan, Serum ya da doku örnekleri)
• ELİSA IgM (serum)
» RT-PCR ile Nükleik Asit tayini ve Sekansiama (Kan, Serum, vücut sıvıları ya da doku örnekleri)
* Virüs İzolasyonu (Kan, Serum, vücut sıvıları ya da doku örnekleri)
Geç dönem veya nekahat evresi ELİSA ve İFA ile IgM ve IgG tayini (serum)
Geriye dönük tanı * immünhlstoklmyasal yöntem (formalin ile fikse, parafine gömülü doku örnekleri)
» Virüs İzolasyonu (Kan, Serum, vücut sıvıları ya da doku örnekleri),
• RT-PCR ile Nükleik Asit tayini ve Sekansiama (Kan, Serum, vücut sıvıları ya da doku örnekleri)
Klinik Örneklerin Alınması:
* Şüpheli olgulardan klinik örneklerin alınmasında ve laboratuvar testlerinin yapılması esnasında sağlık personeli kişisel koruyucu donanım kullanmalıdır.
■ Alınan hasta örnekleri laboratuvara ikili taşıma kabı içerisinde laboratuvara gönderilmelidir. Örnek sızdırmaz bir nakil kabına yerleştirildikten sonra ikinci bir taşma nakil kabına konmalı ve 2. kabın dışı bir dezenfektan ile sllinmelidir.
* Laboratuvar personeli şüpheli örnek ile direkt teması azalmak için uygun kişisel koruyucu donanım ile tüm incelemeler (örneğin Sıtma yaymaları, hızlı sıtma tanı testleri vb) sınıf 11 biyogüvenlik kabininde yapmalıdır.
■ Hasta Örneğiyle temas eden yüzeyler %10 NaOCI ve dökülme durumunda laboratuvar güvenliği rehberindeki dökülme ve saçılma kıtıyle aerosol oluşturmadan ve direkt teması önleyecek şekilde dekontamlne edilmelidir.
» Ebola Virüs tanısı İçin alınan kan örneği EN ÂZ 4 mL. OLACAK şekilde EDTA VEYA SİTRATLI plastik tüplere alınmalıdır. Ayrıca Kırmızı kapaklı tüplere alınan kandan en az 1 mL serum örneği de ayrılarak gönderilmelidir.
« Kan örneği için Heparinii tüp kulianılmamaMr. örneklerinin plastik tüpe alınmış olmasına dikkat edilmelidir.
* Post-mortem doku örnekleri uygun biyogüvenlik koşullarında (direkt temas ve aerosol korunma önlemlerini İçerecek şekilde) steril serum fizyolojik içine alınmalıdır.
* Örnekler dondurularak kuru buzda, mümkün değilse +4*C'de saklanarak soğuk zincirde gönderilmelidir.
* Enfeksiyöz madde kategori A listesinde yer alan örneklerin taşımasının uçlu taşıma kabı İle Enfeksiyöz madde ile enfeksiyöz tanı ve klinik örneği taşıma yönetmellğf'ne (Sağlık Bakanlığı, Ankara. Resmi Gazete 25.09.2010-27710) uygun şekilde yapılması sağlanmalıdır.
■ Örnekler, aşağıdaki adrese telefon ile bilgi verilerek, gerekli belgelerle birlikte gönderilmelidir.
Adres:
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laböratuvarları Daire Başkanlığı, Ulusal Arbovirüs ve Vlral Zoonotik Hastalıklar Referans Laboratuvarı, Sağlık Mahallesi, Adnan Saygun Caddesi, No; 55, F Blok 1. Kat 06100 Sıhhîye/ANKARA
Tel: 0312 565 5631/5547/5340; Faks: 0312 565 5569; e-mail: [email protected]; www.thsk.gov.tr
12
EBOLA VİRÜS HASTALIĞI REFERANS HASTANELER
KU RUM ADI SAĞLIK HİZMET BÖLGESİ İL
ADANA NUMUNE EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ADANA BÖLGESİ ADANA
HATAY İSKENDERUN DEVLET HASTANESİ ADANA BÖLGESİ HATAY
ANKARA ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ANKARA BİLKENT BÖLGESİ ANKARA
ZONGULDAK ATATÜRK DEVLET HASTANESİ ANKARA BİLKENT BÖLGESİ ZONGULDAK
ANKARA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ANKARA ETIİK BÖLGESİ ANKARA
ÇORUMT.C. SAĞLIK BAKANLIĞI HİTİT ÜNİVERSİTESİ ÇORUM EĞİTİM VE AF ANKARA ETLİK BÖLGESİ ÇORUM
YOZSAT DEVLET HASTANESİ ANKARA ETLİK BÖLGESİ YOZGAT
ANTALYA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ANTALYA BÖLGESİ ANTALYA
AYDIN DEVLET HASTANESİ AYD1N-DENİZÜ BÖLGESİ AYDIN
AYDIN KADIN DOĞUM VE ÇOCUK HA5TAUKLAR1 HASTANESİ AYDIN-DENİZLİ BÖLGESİ AYDIN
DENİZLİ DEVLET HASTANESİ AYDIN-DENİZÜ BÖLGESİ DENİZLİ
MUĞLA T.C. SAĞUK BAKANLIĞI MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİT AYDIN-DENİZU BÖLGESİ MUĞLA
BURSA ŞEVKET YILMAZ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ BURSA BÖLGESİ BURSA
ÇANAKKALE DEVLET HASTANESİ BURSA BÖLGESİ ÇANAKKALE
DİYARBAKIR EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DİYARBAKIR BÖLGESİ DİYARBAKIR
ELAZIĞ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ELAZIĞ-MALATYA BÖLGESİ ELAZIĞ
MALATYA DEVLET HASTANESİ ELAZIĞ-MALATYA BÖLGESİ MALATYA
ERZURUM Bölge EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ERZURUM BÖLGESİ ERZURUM
ESKİŞEHİR DEVLET HASTANESİ ESKİŞEHİR BÖLGESİ ESKİŞEHİR
ADIYAMAN T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE / GAZİANTEP BÖLGESİ ADIYAMAN
GAZİANTEP ÇOCUK HASTALIKLARI HASTANESİ GAZİANTEP BÖLGESİ GAZİANTEP
GAZİANTEP DR.ERSİN ARSLAN DEVLET HASTANESİ GAZİANTEP BÖLGESİ GAZİANTEP
KAHRAMANMARAŞ NECİP FAZIL ŞEHİR HASTANESİ GAZİANTEP BÖLGESİ KAHRAMANMARAŞ
İSTANBUL HAYDARPAŞA NUMUNE EĞİTİ M VE ARAŞTIRMA HASTAN ESİ İSTANBUL ANADOLU KUZEY BÖLGE: İSTANBUL İSTANBUL HASEKİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ İSTANBUL FATİH BÖLGESİ İSTANBUL
İZMİR TEPECİK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ İZMİR GÜNEY BÖLGESİ İZMİR
MANİSA MERKEZEFENDİ DEVLET HASTANESİ İZMİR KUZEY BÖLGESİ MANİSA
KAYSERİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ KAYSERİ BÖLGESİ KAYSERİ
KOCAEÜ DERİNCE EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ KOCAELİ BÖLGESİ KOCAELİ
SAKARYA SAĞUK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRI KOCAELİ BÖLGESİ SAKARYA KONYA DR.FARUK SÜKAN KADIN DOĞUM VE ÇOCUK HASTALIKLARI HAST, KONYA BÖLGESİ KONYA
KONYA NUMUNti HASTANESİ KONYA BÖLGESİ KONYA
MERSİN DEVLET HASTANESİ MERSİN BÖLGESİ MERSİN
MERSİN KADIN DOĞUM VE ÇOCUK HASTALIKLARI HASTANESİ MERSİN BÖLGESİ MERSİN ORDUT.C SAĞUK BAKANUĞ1 ORDU ÜNİVERSİTESİ EĞİTİ M VE ARAŞTIRMA SAMSUN BÖLGESİ ORDU
SAMSUN EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ SAMSUN BÖLGESİ SAMSUN
SAMSUN KADIN DOĞUM VE ÇOCUK HASTALIKLARI HASTANESİ SAMSUN BÖLGESİ SAMSUN
SİVAS DEVLET HASTANESİ SİVAS-TOKAT BÖLGESİ SlVAS
TOKAT DEVLET HASTANESİ SİVAS-TOKAT BÖLGESİ TOKAT
ŞANUURFA ÇOCUK HASTALIKLARI HASTANESİ ŞANUURFA BÖLGESİ ŞANUURFA
ŞANLIURFA MEHMET AKİF İNAN EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ŞANUURFA BÖLGESİ ŞANUURFA
TRABZON KANUNİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ TRABZON BÖLGESİ TRABZON
TEKİRDAĞ DEVLET HASTANESİ TRAKYA BÖLGESİ TEKİRDAĞ
VAN EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ VAN BÖLGESİ VAN
VAN İPEKYOLU KADIN DOĞUM VE ÇOCUK HASTAUKIARI HASTANESİ VAN BÖLGESİ VAN
8. EBOLA ve SEYAHAT ÖNLEMLERİ
Dünya Sağlık Ö rgütü, 12 A ğutos 2 0 1 4 tarihi itibari He Ebola Hastalığının görüldüğü bölg elere veya o bölgelerden yapılacak s e y a h a tle re bir yasaklam a getirm em iştir. Bu kararın, g e re k turistik amaçla, gerekse iş am açlı se y a h a t e d e n le r İçin, ebola virüsünün en d em ik o larak görüldüğü ülkelere ve h a tta ebola virüs yayılımının bugün için aktif olarak d ev am ettiği bö lg elere yapılan seyahatlerde virüsün bulaşm a riskinin çok düşük olm ası n ed en i ile verildiği, 3 0 Tem m uz 2014 tarihli Uluslararası Sivil Havacılık O toritesi ve Dünya Sağlık Ö rg ü tü 'n ü n o rta k açıklam asında bildirilmiştir.
Bununla birlikte, Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Ö nlem e v e Kontrol M erkezi tara fın d an yapılan değ erlen d irm ed e Ebola Viruş Hastalığı olanlarla te m a s e d e n le re s e y a h a t kısıtlaması getirilmiştir. Tem as öyküsü olanlar için son te m a sta n 21 gün g eçtikten so n ra sivil-ticari uçaklarla veya toplu taşım araçları ile se y a h a t edilebileceği belirtm iştir. H asta yolcuların ise d ok to r veya sağlık otoritesinden se y a h a t edebilir belgesi alm ası gerektiği, bu belge olm ad an sey ah at edilem eyeceği bildirilmiştir.
Ülkemizde Ebola Virüs Hastalığı Görülen Bölgelerden ve Endemik Ülkelerden Gelen Seyahat Araçlarında Ateşli Vaka Yönetimi için Sivil Havacılık Tarafından Alınması Önerilen Önlemler DSÖ'nün Uluslararası Sağlık Tüzüğü acil kom itesinin 08.08.2014 tarihli Batı A frika'da Görülen 2014 Ebola Salgını Tebliği'nde d e y e r aldığı ü zere eb ola virüs dolaşım ının d ev am ettiği ülkeler uluslararası çıkış kapılarında, olası ebola hastalığı d ü şü nd ürecek açıklanam ayan ateşi olan kişileri taram ak ile yüküm lü tu tu lm u ştu r. Bu bağlam da d a ülkem ize yapılacak olan uçuşlar ö ncesinde tüm yolcuların söz konusu ta ra m a işlem inden geçm esi, ateşi te s p it edilen vakaların ise uçuş öncesi doktor veya sağlık o to ritesin d en sey a h at edebilir belgesi alm ası d u ru m u n d a sey ah atin e izin verilmesinin sağlanm ası uygun olacaktır. Taram a işlem inde y e r alan a te ş ö lçü m ü n ü n yanı sıra ebola virüs hastası ile te m a s öyküsünü sorgulayan bir an ketin d oldu rtulm ası, te m a s öyküsü olanlar için sbn te m a sta n 21 gün geçtikten sonra sey a h atin e izin verilm esi ö n erilm ektedir.
Bu aşam adan sonra se y a h a t esnasında sey ah at aracı içerisinde sağlık so ru n u olabilecek yolcunun değerlendirilmesi kabin ekibi tarafından yapılır. Eğer a te ş ve eb o la virüs hastalığını d ü şü n d ü re n bulguları olan yolcunun te s p it edilmesi halinde;
Ebola Virüs Hastalığı Görülen Bölgelerden ve Endemik Ülkelerden Gelen Seyahat Araçlarında Ateşli Vaka Yönetimine Göre Davranılmalıdır:
Hasta yolcu ile te k bir kabin m em uru nu n ilgilenmesi v e bu kabin m em u ru n u n başka herhangi bîr hizm ette görev alm am ası sağlanm alıdır.
Kabin persöneli için, N95 m aske, koruyucu gözlük, yüz siperliği, sıvı geçirm ez önlük ve p an to lo n- tulum ve sıvı geçirm ez ayakkabı koruyucu kullanması sağlanm alıdır. Ayrıca çift (üst ü s te iki ad e t) kalın lateks eldiven giyirek h asta yolcu ile te m a s etm elidir. Koruyucu kişisel ek ip m anlar ile uçak içerisinde dolaşm am alı, sad e ce h asta yolcu ite te m a s ed e rek h a sta y anınd a bulunm alıdır. Arka
14
koltuğa alınma kabin m em uru na h a re k e t serbeştisi ve diğer yolcularla bağlantıyı görsel olarak kesecektir.
Seyahat aracı İçerisinde başka bir b ö lü m e geçilecek olursa kişisel koruyucular uygun şekilde
bir alana konulm ası gerekir. Hasta yolcu ile tek ra r te m a s gerektiğinde aynı ön lem ler yeniden alınmalıdır. Eğer bir başka yolcunun yardım ı veya tem ası olacak olursa aynı koruyucu önlem ler o yolcu için d e alınmalıdır.
Ebola endem ik veya ebolavirüs dolaşım ının olduğu bö lg elerden g elen ulaşım araçlarındaki yolculara yönelik olaraK;
1. Ebola virüs hastalığının o bölgelerde görüldüğünü,
2. Ateş ve/veya ciddi başağrısı, kas ağrısı, aşırı halsizlik, bulantı, ku sm a, ishal, karın ağrısı, açıklanam ayan kanam aları olm ası d u rum u nd a acilen b ir sağlık kuruluşun a başvurm alarını, 3. 21 gün içerisinde d o k to ra başvurm aları gerekirse başv u ru d a m utlak a geldikleri bölgeyi
belirtm eleri gerektiğini
İfade ed en kısa bilgi n o tu verilmeli ve sey a h at aracıiçi a n o n s yapılm alıdır.
Türkiye H udut v e Sahiller Sağlık G enel M üdürlüğüne bağlı sağlık d e n e tle m e m erkezleri tarafın d an enfekte bölgeden gelen se y a h a t araçları için uygulanacak sağlık ted b irleri uluslararası giriş noktalarında uygulanır.
15
9. EBOLA VİRÜS HASTALIĞI GÖRÜLEN BÖLGELERDEN ve ENDEM İK ÜLKELERDEN GELEN SEYAHAT
ARAÇLARINDA ATEŞLİ VAKA YÖNETİM İ
Ateşi olan vaka (38.S °C ve üzeri) Vaka He İlgilenecek personel hen en
eldiven, maske ve koruyucu önlük
Semptomlar ortaya çıkmadan önceki 21 gfln içinde:
Ebola virüsü hastalığı otan veya ateşli hastalığı olan birisi veya vücut salgılan ile temas etmiş Bndemik bölgede yarasa, kemirgen veya maymun, şempanze gibi primatlar ile doğrudan, temas (dokunma, ısırılma, etini yemek vb).
EVET HAYIR
H u t a y a k a , m üm kün o k lu ğ u k a d a r d iğ er yolculardım ayrılm alı,
E j e r h a ı t t alan y o lcu su n S k s ü r ü k - h a p j in k gibi Şikayetleri m evcutsa c a n h i m ask e tak m ası sağlanmalı,
* £ frr hasta yolcu maska takmayı tolers «dtmeısa yatarVmfttarda katır havlu vaya kaiıtmendil verilerek aiıım-tiMmunu kapatma» HtervnrK, Kullanılınız k ağ ıt h a v lu v e ım n d iU e tin tem as edilm eden atılm asın ı a t l a y a c a k şekilde plastik, sıvı geçirmeyecek: b ir torba k ullanılm ası
» { ta n ın a lı.
O la » kusm a için b o l sayıda k u sm a p o jeli sağlanmalı ve k u llan u n jo n ra s ıa d a be m e n ağzı kilitli plastik to tb a içerisinde atılm alı, Varı} n okfiutna hızla b ilgi verilm eli, T ürkiye H udut ve S ah iller Sağlık G en el M üdürlüğün«
bağlı g irl| noklası S ağ lık D e n e tle n » M erkezine haber verilmeli.
Seyahat öncesinde hekim tarafından tanısı konulmuş bir hastalığı var mı?
1 lum 1
EVETEVET
Sr o Ciddi ha$ağnsı, 0 Kas ağrısı, o Aşın halsizlik, o Bulantı, o Kusma, o İshal, 0 Karın ağrısı, 0 Vücûdunda döküntüsü
morarması,
var m ı?
Tanısı ve Tedavisi Soreulanmait
i
EVH Şüphesi Devam Ediyor mu?
HAYIR
HAYIR
EVET
*
Hasta yolcu mümkün olduğu kadar diğer yolculardan ayrılmalı, hastalığına
yönelik gereken müdahale yapılabilir
'
16
e
10. EBOLA VİRÜS HASTALIĞI VAKA BİLDİRİM FORMU
--- T X - ---
SAĞLIK BAKANI İSI Türk»»« HstkSJİÜl Kurumu
... ...Halk Sağlık Müdürlüğü
HASTA BİLGİLERİ T.C.KimiikNo/
PasaDprtno
Adı ve Soyadı Cinsiyeti ( >E ( )K
Baba Adı Ya»
Adresi (Kendisine
Ulaşıiabilineoek Adres)
ilçesi İH Ülko E B O L A V İR Ü S HAS TA L İĞİ VAK A B İL DİRİM FORM U (Ön y ü z)
Telefonu
Ç o c u k { ) Ö ğrenci ( ) Diğer (Belirtiniz):
Safilik Çalışanı ( )
Şikayet Başlama Tarihi Hastaneye B a şv u ru Tarihi Numune Alma Tarihi
HASTANIN ŞİK A YETLERİ
Ateş ( i 38.5*C) < ) E Bulantı ( ) E
Vücutta Morluklar (Ekimoz) ( ) E
( ) H < ) H ( ) H
Baş ağrısı ( y e Kusm a ( ) E Döküntü ( ) E
( ) H ( ) H C ) H
Yaygın Vücut Ağrısı { ) E ishal ( ) € Kanamalar ( ) E
( ) H ( ) H < ) H
Halsizlik < ) E Karın Ağrısı ( ) E Diğer {Belirtiniz):
... L İ Ü - J L Ü L
EPİDEMİYOLOJİK HİKAYE Son 21 gön içinde endemik bölgelere
sey ah at öyküsü
( )E
t ) H
Seyahat öyküsü v a rsa h a n gi ülkeye seyahat edilmiştir? {Baiirttniz)... ... ...
Endemik bölgeye S e y a h a t Öyküsü E vet İse
Hasta kişilerin kan ve vücut salgılarıyla korunmasız temas
( >e { ) H Maymun, şempanze, goril, yarasa, kirpi,
antilop gibi hayvanlarla temas öyküsü
( >E Evet ise tarih...
( >H E VH nedeni İle elen kişinin cenazesi ile temas
öykilsO
( ) E { )H
Endem ik bölgeye Se ya ha t ö y k ü sü Hayır ise Hasta kişilerin kan ve vücut salgılarıyla
korunmasız temas
( ) E ( ) H
Temas jekil ( ) E
( ) H
Lütfen 2. sayfaya geçiniz
17
E B O L A V İ R Ü S H A 5 T A L I Ğ 1 V A K A B İ L D İ R İ M F O R M U {Arka y ü z )
...HalkSağlık Müdürlüğü Hastanın Adı ve Soyadı
Fİ2JK MUAYENE
Ateş .... *C Hipo
tansiyon
( >E
Kannda hassasiyet ( ) E Makülo papüler döküntü
( ) E
( ) H ( ) H C ) H
Bilinç bozukluğu
< ) E T aşikardı ( ) E
Ekimoz ( ) E
Vajina! kanama ( ) E
( >H { )H ( ) H ( )H
Dişeti Kanaması
( ) E E pis ta ks is ( ) E < ) E Gastrointestinal sistem kanaması
( ) E
( ) H ( ) H Homaturi
{ >H ( ) H
Akciğer dinleme bulgulan (Belirtiniz):
Diğer (Belirtiniz):
LABORATUVAR BU LGULARI
Anemi ( ) E ( ) E Trombositopeni ( ) E
{ )H J ) H í ) H
AST/ALT Yüksekliği ( ) E
Amilaz-Upaz yüksekliği ( ) E
PTZ uzaması ( ) E
( ) w ( ) H ( ) H
D-dımer Yüksekliği ( ) E
aPTT yüksekliği ( ) E Akciğer grafislnde inflltrasyon
( ) E
( ) H ( ) H ( ) H
Diğer (Belirtiniz):
NUMUNE BİLG LER İ Gönderilen Numune Tipi; Kan( ) Doku( j
D®er...
Numune Gönderim Tarihi...
Ebola Tanı Testi Sonucu Pozitif ( ) Negatifi ) Ebola Tanı TestTarihi... ...
VERİLEN TEDAVİ Trombosit
süspansiyonu
( ) E Taze Donmuş Plazma
( ) E
Eritrosit süsp. ( ) E
( )H ( ) H ( )H
Diğer (Belirtiniz):
SONUÇ
Sevk ( ) Salah ( > Şifa ( > Eks { ) Eks Olmuşsa Tarihî
...t.../201...
VAKANIN TAKİP EDİLDİĞİ SAĞLIK KU RU LU ŞU B İLG İLER İ Sağlık Kuruluşunun Adı:
Muayene Eden Hekimin
Adı Soyadı Telefonu İmzası
1. B u f o r m h a s t a n « tak ip v e te d a v is in in yapıldığı s a ğ lık k u ru lu şu n d a k i IgB h ek im t a r a f f i d a n d o td u ru f a c a k tr.
2 . ş o p h e t v a k a t a n n a n a u y a n h a s ta l a r d a n n u m u n e a ln a c a k (B k n z . N u m u n e A lm a TaSm atı) v a b u f o r m d o ld u ru la c a k tır. N u m u n e Vs M M * fo rm z a ı m n g e ç ir tm e d e n H alk S ağlığı M ü d ü rlü ğ ü n c e tesB m a lın a c ak tır. H ale S ağ lığ ı M üd ü rlü ğ ü t a r a f n d a n f o r m 8 e b tr lk ts n u m u n e u y g u n ş a r t l a r d a r e f e r a n s la b o ra tu v a ra u b » t n l a c a k t r .
3 . A y rıca Halk S ağlığ ı M üdü rlü ğ ü n u m u n e 1le g ö n d e rd iğ i v a k a bk tirlm f a m 'u m m u n t * n ü s h a s n ı d a T ü rk iy e H alk S a ğ lığ ı K u ru m u B aşk an lığ ı, Z o o n o tlk v e Veld&rel H astsU O ar D a ire B a f k a n lığ rta g ö n d e re c e k tir ( Ö n c e M e 0 3 1 2 S 6 5 5 6 7 t n u m ara lı f a k s ın a v a a k a b in d e r e s r r t y a z ı e k in d e ).
4 . H a s ta e t e o lm u ş s a d u r u m v a k it k a y b e d ü m s d e n H a k S ağlığı N U d ü rlö ğ ö n e bü d irlleeek , H a k S a ğ lığ ı M ü d ü rlü ğ ü T ürk iy e H a k S a j lĞ ı K u ru m u B aşkanlığı, Z o o n o tlk v e V e k tS rel H a s ta lM a r D a ire B a ftu ın lığ n a bîd lrtlscek tlr, B / H f ö p h e l v a k a la r n e k » o lm a s ı d u r u m u n d a d a h a f in c e n u m u n e a l n ı m ı n f b e rn M a k * ta n ı İçin n u m j n e a l n m a l ü r .
İ le t iş i m B ln lts ı- I :
Türkiye Halk S a ğ l ^ ı K u r u n u Z o o n o tlk v e V e k O r e l H a s t a M a r O a lre B a şk a n lığ ı T e l 0 3 1 2 5 6 5 5 8 ? S F a k s : 0 3 1 2 5 6 5 6 8 7 1
Türkiye H a k S ağ lığ ı K u ru m u . M krobiyoloji R e f e r a n s L a b o ra tu v a ria rı D a ire B a şk a n lığ ı, U u s a l A r b o v lrü s v e V lral Z o o n o tlk H a stalık le r R e f e r a n s U b o r a tu v a r t Tefe 0 3 1 2 5 6 5 S 6 3 1 « 5 4 7 / 5 3 4 0 ; F a k s ; 0 3 1 2 5 6 5 5 5 6 9 __________________________________________________________________________________
18
