2
Stres
Stresi meydana getiren olaylara stres vericiler (stressor), bu olaylara insanın fizyolojik ve psikolojik düzeyde verdiği tepkilere de stres (stress) denir.
Stres kişinin baş edebilme gücünü aşan ya da zorlayan durumlarla karşılaştığında kendini koruyabilmek ve hayata devam edebilmek adına verdiği otomatik tepkilerdir. Çoğu zaman kişi stres altındayken üç farklı tepkiden birini verir. Eğer var olan durumla mücadele edecek kadar gücünün olduğuna inanıyorsa “savaşma”, baş edemeyeceğine inanıyorsa “ kaçma “ , eğer kaçacak kadar dahi gücünün olmadığına inanıyorsa “donup kalma “ tepkisini verir.
4
Genelde bu tepkiler kişinin kendine karşı olan temel inançlarından beslenir . Savaşma tepkisini otomatik olarak veren ve içinde bulunduğu sorunlarla mücadele etmeye çalışan kişinin kendine ilişkin temel inançları ( güçlüyüm, yapabilirim, çözüm üretebilirim, başarabilirim ) şeklinde iken, kaçma tepkisini otomatik olarak veren kişinin temel inançları ( zayıfım, beceremem, yetersizim, daha fazla
Donup kalan kişinin temel inançları ise ( kaçarak kendimi fark ettirirsem zarar görürüm, zayıfım, acizim, çaresizim, yetersizim) şeklinde olduğunu görürüz. Kişinin bu tepkilerden hangisine daha yatkın olduğu içinde bulunduğu anda değil, geçmiş yaşantıların duygusal izlerinden oluşan kendilik yapısı tarafından belirlenir.
6
Stres hayatın bir gerçeğidir. Ama stres genellikle olumsuz bir şey olarak düşünülür. Aşırı stres, insanı iş göremeyecek bir duruma getirip, ciddi sorunlar da yaratabilir. Ancak stresin olumlu bir yanı da vardır. Herkes için değişebilen ama belirli dozda stres, varoluşun olumlu bir özelliğidir ve etkili bir işleyiş için gereklidir.
Bu tür stres organizmada fiziksel ve ruhsal gelişmelere, büyümeye ve olgunlaşmaya yol açar. Olumlu ve olumsuz stres arasındaki farklılık, kişinin stres oluşturucu olay ya da ortamı nasıl algıladığına ve onunla nasıl başa çıktığına bağlıdır.
8
Genel Uyum Sendromu (Selye)
1.
Alarm dönemi (reaksiyonu): Uyaranın stres olarak algılandığı dönem.2.
Direnç dönemi : Organizma stres verici duruma karşı direncini yükseltir.3.
Tükenme dönemiStres Hakkında Bilinmesi Gerekenler
•
Denge•
Gerilim•
Rahatsızlık•
Uyum Süreci•
İncinebilirlik•
Direnç•
Sağlamlık10
Stresin Çeşitleri
•
Fiziki çevreden kaynaklananlar•
İş veya meşguliyet konusundan kaynaklananlar•
Psikososyal ögelerden kaynaklananlar1.
Günlük stresler2.
Gelişimsel stresler3.
Hayat krizi niteliğindeki streslerStrese Karşı Gösterdiğimiz Tepkiler
•
Bilişsel Tepkiler•
Duygusal Tepkiler•
Davranışsal Tepkiler12
1.
Bilişsel Tepkiler•
Dikkatin keskinleşmesi•
Belleklerin hızlanması•
Çözüm yolları üretilmesi•
Uyaranın ne olduğunun anlaşılmaya çalışılması2.
Duygusal Tepkiler:•
Varoluşa tehdit•
Korku - Kaygı•
Yaşam alanına müdahale•
Öfke - Kızgınlık14
3.
Davranışsal Tepkiler :•
Aktif ve probleme yönelik•
Pasif ve savunmaya yönelik•
Uyum - Çözüm•
TükenmeStresin etkileri
•
Stresin kısa dönem etkileri: Kalp atış hızında artış, kan basıncında artış, endişe, karamsarlık, kızgınlık, unutkanlık, dikkati toplayamama…•
Stresin uzun dönem etkileri: Kronik hastalıklar (baş ağrısı, kalp hastalığı), depresyon, fobiler, kişilik değişikliği, ruhsal hastalıklar, düşünce ve hafıza kusurları, uyku bozukluklarıdır.•
Sonuçta; üretkenliğin azalması, zevk alamama, yakın ilişkilerden uzaklaşma ortaya çıkar16
•
Eğer sıkıntılarımızı her zaman taşırsak, er ya da geç taşıyamaz duruma geliriz, yükler gittikçe artarak daha ağır gelmeye başlar.•
Yapmamız gereken bardağı yere bırakıp bir süre dinlenmek ve daha sonra tutup tekrar kaldırmaktır.•
Yükümüzü ara sıra bırakmalı, dinlenip tazelendikten sonra tekrar yolumuza devamStresle Mücadelede Başvurulan Yollar Yetersiz Yöntemler
A.
Uygun Olmayan Davranışlar•
Alkol ve maddeye sığınma•
Saldırganlık•
Kaçma davranışı•
İçe kapanma, intihar, depresyon vb.18
B.
Kendini Aldatmaya Yönelik Davranışlar•
Çeşitli savunma mekanizmalarıUygun Yöntemler :
A.
Bedene Yönelik Yöntemler•
Nefes Egzersizleri•
Fizik Egzersizleri•
Çeşitli Gevşeme yöntemleri (Derinlemesine kas gevşetme, yoga, meditasyon vb.)•
Doğru Beslenme Alışkanlığı20
B.
DUYGU VE DÜŞÜNCELERE YÖNELİK YÖNTEMLER•
Hayata Bilim Adamı Gibi Yaklaşın! (Genelleme yok, kanıt ara)•
Olayları Tehdit Olarak Değil, Yetenekleri Sınama İmkanı Olarak Değerlendirin!•
Duygularınızı açıkça ve uygun bir şekilde paylaşınC.
DURUMA YÖNELİK YÖNTEMLER•
Zamanı İyi Kullanabilme•
Sosyal Destekten Yararlanabilme•
İletişim Becerilerini Geliştirebilme•
Atılgan Davranış Alışkanlıkları Edinebilme•
Problem Çözme Becerileri Geliştirebilme22
Stresi Yoğun Biçimde Yaşayan İnsanlar
•
Aşırı Rekabetçi•
Başarı Yönelimli•
Aceleci•
Saldırgan/Atılgan•
Kontrolü Sürekli Elinde Tutmak İsteyenStresin Olumsuz Etkilerini Olabildiğince Azaltamaya Yarayan Kişilik Yapıları
•
Kendine Güven•
Yeterlilik•
Kendiyle Barışıklık24
•
Stresli Durumlardan Kurtulabileceğine Olan İnanç•
Güçlü ve Çok Yönlü Bir Özsaygı•
Psikolojik SağlamlıkStresle başa çıkmada kullanabileceğimiz bazı yöntemler :
•
Doğru ve derin nefes almayı öğrenelim.•
Günde 10-15 dakikalık egzersizleri alışkanlık haline getirelim.•
Yeterli ve dengeli beslenmeye çalışalım.•
Aynı saatlerde uyuyup uyanmayı alışkanlık haline getirelim.26
•
Kendimizle olumlu diyalog kuralım.•
Stres yaratan durum/durumları arkadaşlarımızla, yakınlarımızla paylaşalım.•
Öfkeliyken ani kararlar vermeyelim. Geçmişte yaşadığımız olumsuz durumları bugüne, bugünkü olumsuzlukları da geleceğe taşımayalım.Kaynaklar
• http://psikolojienstitusu.com/kurumsal/psikoloji-enstitusu-yazilari/93-stres-nedir-bas-etme-yollari-nelerdir.html
• http://veah.saglik.gov.tr/kalite/images/egitim_dosyalari/STRES-Basa-cikma.pdf
28
