Ücretli le r e Mahkeme Karanyla Ödenen Yasal

Tam metin

(1)

Ücretli le r e Mahkeme Karanyla Ödenen Yasal

Faizleri n Vergise l Durum u

Hazırlayanlar

Hasan DEM IR

Vergi Denetmeni

M. Özgü r DOGAN

Vergi Denetmen Yrd.

1. GIRIŞ:

Kurumlarda ücretli olarak çalışan işçi ve memurların çeşitli nedenlerle açığa alındığı görülmektedir. Ancak bu ücretierin bir bölümünün Idare mahkemelerine açtığı dava so- nucunda, davayı kazanarak, işlerine

geri döndüğü; verilen mahkeme ka-

rarlarında, geriye dönük ücretleri ile bunun üzerinde" hesaplanacak yasal faizleri almaya hak ka-

zandıkları görülmektedir.

Ücretierin mahkeme kararı üze- rine aldıkları yasal faizlerin ücretin bir unsuru gibi değerlendirilecek, ilgili kurum tarafından vergi kesintisi ya-

pılması, yada menkul sermaye iradı

olarak değerlendirilicek, ücretli ta-

rafından yıllık beyanname ile beyan edilmesi konusunda tartışmalar ya-

pılmaktadır.

Gelir Vergisi Yasası'nın ücret ve menkul sermaye iradına ilişkin mad- deleri ve Maliye Bakanlığı'nın özel- geleri ışığında konuyu örneklerle

açıklamaya çalışacağız.

VERGI DENETMENLERI DERNE~I • SAYI 64 • 2003

79

(2)

ll. GELIR VERGISI YASASI'NIN ÜCRET VE MENKUL SERMAYE IRA- DlNA JLJŞKJN HÜKÜMLERJ:

A- ücnETE ILIŞKIN HÜKÜMLER 1) Ücnıtln Tanımı

Gelir Vergisi Yasası'nın 61. maddesinin ücret aşağıdaki gibi tanımlanmıştır:

Ücret işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet

karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebil.en menfaatleridir.

Ücretirı ödenek, tazminat, kısa tazmınatı (Mali sorumluluk tazminatı}, tah- sisat, zanı, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.

Bu karıunun uygulanmasında,aşağıda yazılı ödemelerle ücret sayılır.

1-23 nçü maddenin 11 numaralı bendine göre istisna kalan emeklilik, ma- luliyet, dUl ve yetim aylıkları;

2-Evvelce yapılmış veya gelecekte yapılacak hizmetler karşılığında verilen para ve aırınlarla sağlanan diğer menfaatler.

3-Tür~;iye Büyük Millet Meclisi, ilk genel meclisi ve Belediye Meclisi üyeleri ile özel kanuniarına veya idari kararlara göre kurulan daima veya geçici bütün komistonların üyelerine ve yukarıda sayılanlara benzeyen diğer kimselere bu

sıfatları dolayısıyla ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler

4-Yönotim ve denetim kurulları başkanı ve üyeleriyle tasfiye memurlarına

bu sıfatları dolayısıyla ödenen veya sağlanan para,ayın ve menfaatler,

5-Bilirkişilere, resmi arabuluculara,eksperlere,spor hakemlerine ve her türlü yarışma jürisine üyelerine ödenen veya sağlanan para,ayın menfaatler,

S-Sporculara transfer ücreti veya sair adlarla yayınlanan ödemeler ve menfaatler.

80

VEI~Gı RAPORU • SAYI 84 • 2003

(3)

Bu tanımdan anlaşılacağı üzere, mahkeme kararları uyarınca, geriye dönük olarak ücretler üzerinden hesaplanıp,ücretliye ödenen yasal faizler ücretin bir unsuru değildir.

2)Ücretlerin Vergilendirilmesi:

Gelir Vergisi Yasası'nın 94. maddesinde , Kamu idare ve mü- esseleri,iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar,ticaret şirketleri, iş or- taklık,dernekler,vakıflar,dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri,kooperatifleri, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler aşağıdaki bentlerde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecburdular. Hük- müne yerverlimiştir.

Gelirler vergisi Yasası'nın 94. maddesi 1.fıkrasında ise, "Hizmet erbabına

ödenen ücretler ile 61'inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden, (istisnadan faydalananlar hariç) 103 ve 1 04'üncü maddelere göre" kesinti ya-

pılacığı belirtilmiştir.

Gelir vergisi yasa'nın 86.maddesi 1 a bendinde tevkif suretiyle ver- gilendirilmiş Ucretıerin yıllıK beyanname ile beyan edilmeyeceği belirtilmiştir.

B.MENKUL SERMAYE IRADlNA ILIŞKIN HÜKÜMLER 1) Menkul Sermaye Iradının Tanımı

Menkul Sermaye Iradı Gelir Vergisi Yasası'nın 75. maddesinde aşağıdaki gibi tanmlanmıştır. "Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında nakti sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden müteşekkül sermaye do- laysıyla elde ettiği kar payı,faiz,kira ve benzeri iratlar menkul sermaye ira-

dıdır."

Kaynağı ne olursa olsun aşağıda yazılı iratlar menkul sermaye iradı sa-

yılır.

VERGI DENETMENLERI DERNECI • SAYI 114 • 2003 81

(4)

1-Her nevi hisse senetlerinin kar payları (Kurucu hisse senetleri ve diğer intifa hisseı senetlerine verilen kar payları ve pay sahiplerine hazırlık dönemi için faiz olarak veya başka adlarla yapılan her türlü ödemeler ile Sermaye Pi-

yasası Kanununa Göre Kurulan Yatırım Fonları katılma belgelerine ödenen kar paylan dahil.)

2- iştirak hisselerinden doğan kazançlar (Limited Şirket ortaklarının, iş or-

taklıkları ortaklarının ve komanditerierin kar payları ile kooperatifierin da-

ğıttıkları kazançlar bu zümreye dahildir. Kooperatifierin ortakları ile yaptıkları muamelelıerden doğan karların ortaklara, kooperatifle yaptıkları muameleler

nisbetindeı tevzii, kazanç dağıtımı sayılmaz.)

Adi komandit şirketlerde komanditerierin kar payları, şirket karının ilişkin bulunduğu takvim yılında elde edilmiş asyılır.

3-Kurumların idare meclisi başkanı ve üyelerine verilen kar payları, 4- Kurumlar Vergisi Kanunu uyarınca yıllık veya özel beyanname veren dar mükellef !(urumların, indirim ve istisnalar (Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesi in 1 numaralı bendinde yazılı kazançlar hariç) düşülmeden önceki kurum kazancından, hesaplanan Kurumlar Vergisi ve Fon Payı düşüldükten

sonra kalan kısım,

5- Her nev'i tahvil ve Hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut idaresi, Kamu Ortaklığı idaresi ve Özelleştirme idaresince çıkarılan menkul kıymetlerden sağlanan gelirler (Döviz cinsinden yahut dövize, altına veya başka bir değere

endeksli menkul kıymetlerin itfası sırasında oluşan değer artışları irat sa-

yılmaz.),

6- Her nevi alacak faizleri (Adi, imtiyazlı, rehinli, senetli alacaklarla cari hesap alacaklarından doğan faizler ve kamu tüzel kişilerince borçlanılan ve senede bağlanmış olan meblağlar için ödenen faizler dahil);

7- Meıvduat faizleri (Bankalara, bankerlere, tasarruf sandıklarına, tevdiat kabul eden diğer müesseselere yatırılan vadeli, vadesiz paralara ödenen fa- izler, bunlar dışında kalan kişi ve kuruluşlardan devamlı olarak para toplama 82 VI.RGI RAPORU • SAYI 64 • 2003

(5)

işi ile uğraşanların her ne şekil ve ad altında olursa olsun toplanan paralara

sağladıkları gelirler ve menfaatler ile bankalar ve 2499 sayılı Sermaye Pi-

yasası Kanununa göre kurulan aracı kurumlar arasındaki borsa para pi-

yasasında değerlendirilen paralara ödenen faizler de mevduat faizi sayılır.),

8- Hisse senetleri ve tahviiierin vadesi gelmemiş kuponlarının satışından

elde edilen bedeller,

9-Iştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk etmemiş kar paylarının devir ve temliki karşılığında alınan para ve ayı nlar,

1 O- Her çeşit senetierin iskonto edilmesi karşılığında alınan iskonto be- delleri,

11-Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kar payları ile kar ve zarar or-

taklığı belgesi karşılığı ödenen kar payları ve özel finans kurumlarınca kar ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kar payları,

12-Mükerrer 75'inci maddede yazılı vergi alacağı,

13· Bu maddenin 2 nci fıkrasının 5 numaralı bendinde yeralan menkul

kıymetlerin geri alım veya satım taahhüdü ile iktisap veya elden çıkarılması karşılığında sağlanan menfaatler,

14- Tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile emeklilik ve sigorta şirketleri tarafından,

a) On yıl süreyle prim, aidat veya katkı payı ödemeden ayrılanlara yapılan

ödemeler,

b) On yıl süreyle katkı payı ödemiş olmakla birlikte bireysel emeklilik sis- teminden emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlar ile diğer sandık ve si- gortalardan on yıl süreyle prim veya aidat ödeyeniere ve vefat, maiOiiyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemeler,

c) Bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazananlar ile bu sis- temden vefat, malüliyat veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara ya-

pılan ödemeler.

VERGI OENETMENL.ERI OERNEÖI • SAYI 64 • 2003

83

(6)

Yukarıda yazılı iratlar, bunları sağlayan sermaye sahibinin ticari faaliyetine

bağlı bulunduğu takdirde, ticari kazancın tespitinde nazara alınır.

Bu tanırndan anlaşılacağı üzere, alacak faizleri Gelir Vergisi Yasası'nın

75/6. maddesine göre, menkul serma~e iradı olarak sayılmıştır.

2) Men~;ul Sermaye Iradı Olarak Tanımlanan Alacak Faizinin Yıllık Be-

yanname

ih~

Beyan Edilmesi

Gelir Veırgisi Yasası'nın 94. maddesi yapılması gereken kesintileri (tev-

kifatları) düzenleyen bir maddedir.

Gelir Vergisi Yasası'nın 94. maddesinin tüm bentleri gözden geçirildiğinde,

alacak faizleri üzerinde gelir vergisi kesintisi yapılamayacağı anlaşılacaktır.

28.12.2002 tarih ve 24977 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 245 seri

numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği'nde açıklandığı üzere, vergi kesintisine tabi olmayan her türlü alacak faizleri beyan edilecektir.

Bir takvim yılı içinde elde edilen alacak faizlerine, indirim oranı uy-

gulandıktaıı sonra geri kalan gelirin tamamı, tutarına bakılmaksızın gelir ver- gisi beyannamesi ile beyan edilecektir.

3) Alacı:ı.k Faizlerinde Indirim Oranı

Indirim oranına ilişkin yasal düzenleme Gelir Vergisi Yasası'nın 76. mad- desinde yeır almaktadır.

Gelir Vergisi Yasası'nın 76. maddesi hükümlerine göre, aynı yasanın

"75'inci maddesinin ikinci fıkrasının 5, 6, 7, 12 ve 14 numaralı bantlerinde yer alan menkul sermaye iratlarına (döviz cinsinden açılan hesaplara ödenen faiz ve kar payları, dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymetler

ile döviz cinsinden ihraç edilen menkul kıymetlerden elde edilenler hariç) in- dirim oranı uygulanarak bulunacak kısım, bu iratların beyanı sırasında indirim olarak dikl<ate alınacaktır.

Bu maddedeki hüküm kesinti yoluyla ödenen vergileri kapsamamaktadır.

Bu indirim, menkul kıymetler yatırım fonları ve ortaklıkları, risk sermayesi 84 VEI~GI RAPORU • SAYI 84 • 2003

(7)

yatırım fonları ve ortaklıkları ve gayrimenkul yatırım fonları ve ortaklıklarından sağlanan kar payları hakkında da uygulanır.

Ticari faaliyetlere ilişkin bu tür gelirler hakkında indirim uygulanmaz.

indirim oranı, Vergi Usul Yasası hükümlerine göre, o yıl için tespit edilmiş olan yeniden değerleme oranının, ·aynı dönemde devlet tahvili ve hazine bo- nosu ihalelerinde oluşan b(leşik ortalama faiz oranına bölünerek Maliye Ba- kanlığı'nca tespit edilir.

4) Alacak Faizi Dışında Ödeviinin Diğer Gelirleri Nedeniyle Yıllık Be- yanname Verme Zorunluluğunun Olup Olmadığının Önemi

Alacak faizi elde etmiş olan ödeviinin başka bir geliri nedeniyle beyanname verip vermemesinin bir önemi yoktur. Ödevii eğer başka gelirleri nedeniyle

yıllık gelir vergisi beyannamesi veriyor ise; elde etmiş olduğu alacak faizini de bu beyannarnede göstererek beyan etmek zorundadır. Ancak; bu irat sermaye sahibinin ticari faaliyetine bağlı bulunduğu takdirde ticari kazancın tespitinde dikkate alınır.

Eğer ödeviinin başka geliri yoksa veya elde etmiş olduğu diğer gelirleri nedeniyle yıllık gelir vergisi beyannamesi vermek zorunda olmasa bile; elde etmiş olduğu alacak faizi nedeniyle yıllık gelir vergisi beyannamesi ile gelirini beyan etmek zorundadır.

C- KONUYA ILIŞKIN ÖZELGELER

Ücretliye herhangi bir mahkeme kararı sonucu ödenmesine hükmolunan yasal faiz tutarının vergilandirilip vergilendirilmeyeceği, vergilendirilecekse ne

şekilde vergilandirileceği konusunda taraflarca tereddüte düşülmüş ve bu ko- nuda Maliye Bakanlığı yayınlamış oldukları özelgelerle konuya ışık tutmaya

çalışmıştır. Bu özergelerin bazıları aşağıdaki gibidir.

- Maliye Bakanlığı'nın 04.04.1997 tarihli B.07.0.GEL.0.40/4061-20/14271

sayılı özelgesine göre; "X Belediyesince Kıdem Tazminatına hak kazananlara

ilişkin olarak ödenen faiz, alacak faizi niteliğinde olduğundan Gelir vergisi Kanunu'nun 85, 86, 87. maddeleri uyarınca tevkif yoluyla vergilendirilmemiş

VERGI DENETMENLERI DERNE~I • SAYI 64 o 2003

85

(8)

menkul sermaye iradı olarak bunu elde edenlerce yıllık beyanname ile beyan edilmesi gerrekir," denilmektedir.

- Maliye Bakanlığı'nın 20.12.1973 tarihli ve 1-2132-344/77146 sayılı özel- gesine göre·; "Mahkeme kararı uyarınca, işveren tarafından toplu ücretin %5'i oranında ödenen faiz, bir nevi alacak faizi ve Gelir Vergisi Kanunu'nun 75/6.

maddesi hükmüne göre, menkul sermaye iradı olduğundan, bu faiz öde- melerinden ücret hükümlerine dayanılarak vergi kesilmesine imkan bu-

lunmamaktadır."

- MaliyEı Bakanlığı'nın 30.04.1993 tarihli B.07.0.GEL.O. 72/7606 sayılı

özelgesine göre; "Açığa alınıp daha sonra aynı yerde göreve atanan memura, geriye dönlik ücretleri ile birlikte ödenen kanuni faiz, alacak faizi niteliğinde olduğundan, bu faiz üzerinden vergi kesintisi yapılmaz. Ancak mükellefçe yıllık beyannameı ile beyanı gerekir" denilmektedir.

Yukarıdaki özelgeler çerçevesinde, ücretliye herhangi bir mahkeme kararı

sonucu ödonmesine hükmolunan yasal faiz tutarının menkul sermaye irat-

larından alacak faizi olduğu anlaşılmaktadır.

III.KONUYA ILIŞKIN ÖRNEK

Açığa alrınıp, daha sonra mahkeme kararı sonucu aynı yerde göreve ata- nan memura, geriye dönük ücretleri ile birlikte ödenen ücret ve yasal faiz tu-

tarının vergıilendirilmesini bir örnek yardımıyla açıklayalım.

1-

Duruın

- X kurumunda memur olarak görev yapan Rıza Bey 15.11.1999 tarihinde

açığa alınmıştır. Memur Rıza Bey kurum hakkında Ocak 1 2000 döneminde idare Mahkemesinde dava açarak özlük haklarının yasal faiziyle birlikte taz- minini istemiştir. Şubat 1 2001 döneminde idare Mahkemesi Rıza Bey'in işine geri dönmesine, açıkta kalınan sürelere ilişkin özlük haklarının idarece he- saplanarak dava açma tarihi olan Ocak 1 2000 döneminden itibaren yü- rütülecek yasal faiziyle birlikte ilgiliye ödenmesine karar vermiştir. ilgili kurum

açığa alınan Rıza Bey'e sözkonusu dönem için 14.000.000.000 TL tutarında

86 VC:RC;I RAPORU • SAYI 64 • 2003

(9)

brüt ücret ve 10.000.000.000 TL tutarında yasal faiz hesaplam ı ştır. Ücret ve yasal faizler Mart 1 2001 döneminde ödenmiştir.

2-Yapılması Gereken Işlem a) Kurum yönünden;

Kurum işine geri dönen memuruna 14.000.000.000

TL

tutarındaki brüt üc- retten gelir vergisi kesintisi yaparak, net ücreti mahkeme kararı uyarınca üc- retliye ödeyecektir. Yapmış olduğu kesintiyi ise muhtasar beyanname ile beyan edecektir. Ödediği alacak faizleri üzerinden vergi kesintisi yap-

mayacaktır.

b) Ücretli Yönünden

Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre 2001 yılı için tespit edilmiş olan ye- niden değerleme oranı %53,2'dir. Aynı dönemde devlet tahvili ve hazine bo- nosu ihalelerinde oluşan bileşik ortama faiz oranı ise %1 04,9'dur.

Buna göre, 2001 yılı gelirlerine uygulanacak indirim oranı (%53,2 1%104,9

=) %50,7 olmaktadır.

Örnek olayımızdaki kişinin elde ettiği alacak faizi için %50,7 oranında in- dirim oranı uyguladığımızda, indirim tutarı;

(faiz tutarı x indirim oranı

=

indirilecek tutar)

10.000.000.000 x %50,7

=

5.070.000.000 TL. olarak hesaplanacaktır.

Buradan beyan edilmesi gereken menkul sermaye iradı;

(faiz tutarı-idirilecek tutar=beyan edilmesi gereken tutar)

10.000.000.000 - 5.070.000.000 = 4.930.000.000 TL. olarak he-

saplanacaktır. ·

Her ne kadar örneğimizdeki kişinin yalnızca ücret geliri elde etmesinden

dolayı beyanname verme zorunluluğu olmasa bile; yukarıdaki açıklamalar ışığında, mahkerııe kararı ile elde etmiş olduğu 10.000.000.000 TL. tu-

tarındaki alacak faizine 5.070.000.000 TL. tutarında indirim uygulandıktan

VERGI DENETMENLERI DERNE~I SAYI 64 • 2003 87

(10)

sonra kalan 4.930.000.000 TL. tutarındaki menkul sermaye iradını beyan etmek zorundadır.

IV.SONUıÇ

Bir kurumda çalışmakta iken, açığa alınan ücretliler, mahkeme kararıyla geri işine döndükten sonra, ilgili kurum, geriye dönük olarak hesapladığı brüt ücret üzerinden Gelir Vergisi Yasası'nın 94/1. maddesi hükmü uyarınca kesinti yapmak zorundadır. Kurumun ücretle birlikte hesaplayarak ödediği faiz, bir

çeşit alacak faizi ve Gelir Vergisi Yasası'nın 75/6. maddesi hükmü uyarınca

menkul sormaye iradı olduğundan, kurum bu şekildeki faiz ödemelerinden ücret hükümlerine göre kesinti yapmamalıdır.

Ücretli de, mahkeme kararıyla geri işine döndükten sonra, ilgili kurumca, geriye dö ük olarak hesaplanan brüt ücretten vergi kesintisi yapıldığını ileri sürerek, ücretle birlikte kendisine ödenen ve Gelir Vergisi Yasası'nın 75/6.

maddesi hükmü uyarınca menkul sermaye iradı olarak tanımlanan yasal fa- izlerin, indirim oranı uyguladıktan sonra, kalan tutarını izleyen yılın Mart ayın­

da Gelir Vergisi beyannamesi ile beyan etmekten kaçınmamalıdır.

KAYNAf(LAR

1- Gelir Vergisi Yasası

2- Gelir Vergisi Genel Tebliğleri

3- Maliye Bakanlığı Özelgeleri

88 VERGI RAPORU • SAYI 64 • 2003

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :