Çankaya'daki Cumhurbaşkanlığı Konutu ile İstanbul'da Cumhurbaşkanlığı'na tahsis edilen bazı tarihi binaların 2008 yılında onarılacağını ve bunun için de bütçeye yüklü bir ödenek konulduğunu basından öğrendik. Daha önce de cumhurbaşkanının sayın eşlerinin, Cumhurbaşkanlığı Konutu'nun iç düzenlemesinin ve düzeninin elden geçirilip yenileneceği konusunda bazı açıklamaları da basınımızda yer almıştı.
Tarihi eser olarak tescilli bulunan binaların onarım ve restorasyonları bir uzmanlık dalı olduğu gibi bu çalışmalar ilgili makamların iznine ve denetimine tâbîdir.
Ancak, tarihi eserlerin ve mekanların içindeki taşınabilir eşya ve objelerin korunması hakkında gerekli bilginin bulunmaması nedeniyle önemli hatalar yapılmakta ve pek çok eser kaybedilmekte veya eserlerin ve iç mekanların özgün şekilleri bozulmaktadır.
Tarihi Ankara Palas binası 1970'li yıllarda binanın yapım ve kullanış amacına aykırı olarak MSP-CHP koalisyonu zamanında MSP'nin kontrolündeki bazı ekonomik kuruluşlara tahsis edildi. Yıllar sonra Ankara Palas amacına uygun olarak konukevi yapılmak üzere Dışişleri Bakanlığı'nın kullanımına verildi. Ne yazık ki binanın yapım amacına uygun döşeme tarzı bozulmuş ve tarihi Ankara Palas'ın içindeki pek çok tarihi obje de bu arada elden çıkmıştı. Şimdi çankaya'daki Cumhurbaşkanlığı Konutu'nun ve diğerlerinin tamir, bakım, onarım veya restorasyonunda, yapıların içindeki döşemelerin ve taşınabilir eşyanın kaderini düşünmek mecburiyetindeyiz. Zira binaların döşeme tarzları ile buralardaki her türlü eşya ve objelerin tamamı, tarihi eserin ve mekanın ayrılamaz parçalarıdır.
DANIŞTAY'IN KARARI
Bu konuda Danıştay Birinci Dairesi'nin İstanbul Ayasofya Kütüphanesi ve binası hakkında 1961 tarihli kararı, yalnız uygulanması gerekli hukuki bir metin değil, aynı zamanda sanat ve kültür hayatımız için yön gösterici bir metindi. Bu kararda şöyle deniliyor:
"... Gayrımenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu Teşkiline ve Vazifelerine Dair 5805 sayılı kanunla istihdaf edilen gaye, tarihi kıymeti haiz anıtların devamlı bir şekilde ve kıymetiyle mütenasip bir ihtimam ve hassasiyetle muhafazasını temindir.
Eski eserler mevzuunda hususi bir kanun tedvin etmek lüzumunu hisseden vâzıı kanunun, tarihi anıtların yalnız dış görünüşüyle değil ve fakat o anıta eski eser vasıf, kıymet ve atmosferini veren bilcümle mütemmimat ve teferruatiyle korunmasını kasdetmiş olduğundan şüphe edilemez. Kütüphanedeki kitaplıkları; Medeni Kanunun gayrımenkul, mütemmim cüz'ü ve teferruata müteallik hükümlerine kıyasen, binanın teferruatı olarak ve binnetice mücerret menkul bir eşya imiş gibi, binasiyle, kitaplıklariyle, o kitaplıkların binanın iç bünyesine ve havasına uygun yerleştirme üslûbiyle bir kıymet manzumesi teşkil eden eserden ayrı mütalaa etmeğe ve bu suretle bunlar hakkında herhangi bir karar ittihazına 'Gayrimenkul Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun' salahiyeti bulunmadığı yolundaki Bakanlık noktai nazarının tervicine (desteklenmesine), 5805 sayılı Kanunun ruh ve maksadı müsait değildir.
Nitekim, mümessillerden alınan izahata göre, kütüphane binasına bugünkü tarihi vasıf ve değerini veren unsurların yalnız binanın çatısı ve duvarlarından ibaret çıplak hüviyeti olmayıp gerek duvarlarının içerisine vazolunmuş kitap rafları gerekse orta yerine ve bir podyum üzerine konulmuş kitaplık ile birlikte heyeti umumiyesinin bu tarihi vasıf ve değeri vermekte olduğu ve bu haliyle Ayasofya Kütüphanesi'nin mevcut üç, dört tarihi eserden biri olduğu, buna mukabil bahis konusu kitaplıklarda herhangi bir değişiklik veya noksanlık husule getirildiği, diğer bir ifade ile kütüphane binası, kitaplıklardan ayrı mütalaa edildiği takdirde bu binanın ancak yüzlerce tarihi eserden birisi haline geleceği anlaşılmıştır. Bu sebeplere binaen İstanbul Ayasofya Kütüphanesi binasının, içindeki kitaplıklardan ayrı mütalaasına imkan olamıyacağından bu binanın, içindeki kitaplıklarla birlikte tarihi değerinin korunması sadedinde her türlü karar ittihazı 'Gayrımenkul Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu 'nun salâhiyeti cümlesinden bulunduğuna 3546 sayılı kanunun 7354 sayılı Kanunla değişik 13 üncü maddesinin C bendi gereğince 11/4/1961 tarihinde oybirliğiyle karar verildi."
olacağı kanısındayım. Güven DİNÇER
Emekli Anayasa Mahkemesi Başkan Vekili Cumhuriyet Ankara 30.11.2007
