1
Nallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi
Nallıhan Organik Gübre Fabrikası Fizibilite Çalışması
Bu kitap T.C. Ankara Kalkınma Ajansı’nın desteklediği Nallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi’nin yürüttüğü Nallıhan Organik Gübre Fabrikası Fizibilite Çalışması kapsamında hazırlanmıştır.İçerik ile ilgili tek sorumluluk Nallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi’ne aittir ve T.C. Ankara Kalkınma Ajansı’nın görüşlerini yansıtmaz.
2
A . YÖNETİCİ ÖZETİDünya gübre üretiminde bilinen son teknoloji, mikro karbon ve mikro kükürt katkılı gübre üretimidir.
Ankara’nın Nallıhan İlçesinde bulunan doğal gübre hammaddeleri, bölgedeki tarım potansiyeli ve tarımsal üretim alanlarına yakınlığı nedeniyle mikro kükürt ve karbonlu organik- organomineral gübre fabrikası kurulmasına ekolojik uygunluk göstermektedir. Bu projede, gübre üretiminde kullanılacak hammaddelerin teknik özellikleri ile gübre fabrikasının ekonomik ve sosyolojik fizibilitesi verilmiştir.
Tarımsal üretim yapılan seraların, bahçelerin ve tarlaların büyük bölümünde, birim alandan daha fazla ürün elde etmek için kimyasal tuzlar olarak da adlandırılan kimyasal (suni) gübreler aşırı dozda kullanılmaktadır. Bu gübreler, topraklarımızın büyük çoğunluğunun yüksek oranda kireç ve kil içermesi nedeniyle bitkilerin alamayacağı ve yararlanamayacağı formda toprakta tutulmakta, bunun sonucunda da birikerek toprakta kalıntı bırakmaktadır. Bu kalıntılar toprakların yapısını bozmakta, toprak canlılarına zarar vermekte, toprak yapısına ve yeraltı sularına karışarak insan sağlığını ve çevre sağlığını olumsuz yönde etkilemektedir.
Coğrafik konumu ve toprakları oluşturan ana materyalleri nedeniyle ülkemiz toprakları, yüksek pH değeri, yüksek kireç, sınırlı düzeyde organik madde, çinko, demir ve mangan gibi iz elementleri içermektedir. Yoğun olarak tek yönlü kimyasal gübrelerin kullanımı ve organik gübrelemenin ihmal edilmesi (anız yakılması) sınırlı olan bu elementlerin bitkiler tarafından alımını daha da zorlaştırmaktadır. İz elementlerinden yoksul olan toprakta yetişen bitkilerle beslenen insan ve hayvanlarda sağlık yönünden önemli sorunlar ortaya çıkmaktadır.
Bu sorunun en rasyonel çözümü, tarımsal üretim yapılan toprakların, bitkisel ve hayvansal kökenli organik maddeler,elementel kükürt ve mineral formda iz elementleri ile zenginleştirilmesidir. Organik maddeler ve kükürt, bu izelementlerinin topraktaki çözünürlüğünü ve bitkiler tarafından emilimini hızlandırmaktadır.
Bu projede, dolgu maddeleri, deniz kumu ve kireç olan klasik kimyasal gübrelerin yerine, organik madde, mikronize kükürt, humik asit, iz element ve süper adsorbant su tutucu katkılı granüle organomineral gübrelerin üretilmesi amaçlanmaktadır.
3
Klasik kimyasal gübreler, 1940'lı yılların teknolojisi ile Avrupa topraklarına göre üretilmektedir. Adı geçen organomineral gübreler ise ülkemiz ile ülkemiz topraklarına benzer olan Akdeniz ülkeleri, Ortadoğu ve Türk Cumhuriyetleri ve Akraba Toplulukların toprakları için klasik gübrelerden çok daha fazla olumlu yönde etkilidir.Coğrafik konumundan dolayı hali hazırda su sıkıntısı çeken ülkemiz, önlem alınmadığı takdirde küresel ısınmadan en fazla etkilenecek ülkelerden biridir. Adsorbantlı, humik asitli, iz elementli ve mikronize kükürtlü organomineral gübrelerle hem topraklar korunup ıslah edilmekte hem de çok daha az su ile bitkisel üretim yapılabilmektedir. Böylece özelde Türkiye, genelde de benzer iklim koşullarındaki ve su sıkıntısı çeken ülkelere bu konularda önderlik yapılabilecektir.
Bu proje ile Ankara il sınırları içinde daha az ve daha etkin gübre kullanımı ile toprak verimliliği arttırılıp, daha sağlıklı ve kaliteli tarımsal ürünler yetiştirilecektir. Aynı zamanda petrolden sonra en fazla döviz harcadığı gübrelerin ithalatı azaltılacağı gibi ülkemiz organomineral gübre ihracatı yapabilecek duruma gelecektir. Ekonomik yönden zor durumda olan çiftçilere ve ülkemiz ekonomisine önemli katkılar sağlanabilecektir. Ayrıca bu anlayış diğer gübre fabrikalarının Ar-Ge çalışmalarına da yol gösterici olacaktır.
4
B. ANA RAPOR1.İÇİNDEKİLER 4 2. GİRİŞ 9 i. Projenin Amacı
ii . Kapsamı ve Organizasyon iii. Çalışma Yöntemi
iv. Bulgular Özeti v. Sonuçlar ve Öneriler
3.PROJENİN TANIMI ve KAPSAMI 12 İ. Projenin Adı
ii. Projenin Amacı iii. Projenin Türü
iv. Projenin Teknik İçeriği v. Projenin Büyüklüğü vi. Projenin Bileşenleri vii. Uygulama Süresi
viii. Projenin Uygulama Yeri ve Alanı viv. Projenin Çıktıları
vv. Projenin Ana Girdileri
1-Projenin Hedef Kitlesi ve/veya Bölge : Hedef Gruplar 2-Nihai Yararlanıcılar
3-Hedef Grupların ve/veya Varsa Ortakların Teknik ve Yönetim Kapasiteleri 4-Projenin Sahibi Kuruluş ve Statüsü
4.PROJENİN ARKA PLANI 17 i. Sosya-Ekonomik Durum
ii. Sektörel ve /veya Bölgesel Politikalar ve Programlar
iii. Kurumsal Yapılar ve Yasal Mevzuat (teşvik ve YİD mevzuat gibi) iv. Proje Fikrinin Kaynağı ve Uygunluğu
1. Projenin Sektörel ve /veya Bölgesel Kalkınma Amaçları(politika, plan ve programlar) Uygunluğu
2. Projenin Geçmiş Yürüyen ve Planlanan Diğer Projelerle ilişkisi 3. Projenin Diğer Kurum Projeleri ile İlişkisi
4. Proje ile Eş Zamanlı Götürülmesi Gereken Diğer Kurum Projeleri
a) Proje başka Kurum projesi ile fiziki çakışma oluşmamasına yönelik tedbirler b) Projenin İdarenin stratejik plan ve performans programına uygunluğu 5. Proje Fikrinin Ortaya Çıkışı
6. Projeyle İlgili Geçmişte
7. Projeyle İlgili Geçmişte Yapılmış Etüt, Araştırma ve Diğer Çalışmalar
5
5.PROJENİN GEREKÇESİ 24 İ. Ulusal ve Bölgesel Düzeyde Talep AnaliziUlusal ve Bölgesel Düzeyde gelecekteki Talebin Tahmini Talebin Geçmişteki Büyüme Eğilimi
Mevcut Talep Düzeyi Hakkında Bilgiler Mevcut Kapasite Kullanım Oranları
ii. Ulusal ve Bölgesel Düzeyde Gelecekteki Talebin Tahmini Talebin Gelecekteki Gelişim Potansiyeli ve Talebin Tahmini Talep Tahminlerine Temel Teşkil Eden Varsayımlar, Çalışmalar
6.MAL VE/VEYA HİZMETLERİN SATIŞ-ÜRETİM PROGRAMI 30 İi Satış Programı
ii. Üretim Programı iii. Pazarlama Stratejisi
7.PROJE YERİ/UYGULAMA ALANI 33 i. Fiziksel ve Coğrafi Özellikler/8coğrafya,iklim, bitki örtüsü,su kaynakları vb.)
ii. Ekonomik ve Fiziksel Alt Yapı (Hammadde kaynaklarına erişebilirlik, ulaşım, haberleşme, su, elektirik, doğalgaz, dağıtım, ve pazarlama olanakları )
iii. Sosyal Altyapılar iv. Kurumsal Yapılar
v.Çevresel Etkilerin Ön değerlendirmesi vi. Alternatifler, Yer Seçimi ve Arazi Maliyeti
8.TEKNİK ANALİZ VE TASARIM 39 i. Kapasite Analizi ve Seçimi
ii. Alternatif Teknolojilerin Analizi ve Teknoloji Seçimi
iii. Seçilen Teknolojinin Çevresel Etkileri, Koruma Önlemleri ve Maliyeti iv. Teknik Tasarım
v. Yatırım Maliyetleri
9.PROJE GİRDİLERİ 46 i. Girdi İhtiyacı
ii. Girdi Fiyatları ve Harcama Tahmini
10.ORGANİZASYON YAPISI, YÖNETİM VE İNSAN KAYNAKLARI 49 i.Kuruluşun Organizasyon Yapısı ve Yönetimi
ii. Organizasyon ve Yönetim Giderleri iii. İnsan Gücü İhtiyacı ve Tahmini Giderler
11.PROJE YÖNETİMİ VE UYGULAMA PROGRAMI 53 i. Proje Yürütücüsü kuruluşlar ve Teknik Kapasiteleri
ii. Proje Organizasyonu ve Yönetim iii. Proje Uygulama Programı
12. İŞLETME DÖNEMİ GELİR VE GİDERLERİ 51 i. Üretin ve/veya Hizmetlerin Fiyatlandırılması
ii. İşletme Gelir ve Giderlerin Tahmin Edilmesi
6
13. TOPLAM YATIRIM TUTARI VE YILLARA DAĞILIMI 57 i.Toplam Yatırım Tutarı1. Arazi Bedeli
2. Sabit Sermaye Yatırımı ii. Yatırımın Yıllara Dağılımı
14. PROJENİN FİNANSMANI 59 i. Yürütücü ve İşletmeci Kuruluşların Mali Yapısı
ii. Finansman Yönetimi
iii. Finansman Kaynakları ve Koşulları iv. Finansman Maliyeti
v. Finansman Planı
15. PROJE ANALİZİ 60 i. Finansman Analizi
ii. Ekonomik Analiz iii. Sosyal Analiz iv. Bölgesel Analiz v. Duyarlılık Analizi vi. Risk Analizi
16.EKLER 68 SWOT ve PEST Analizi ve ÇED Raporu
Diğer Destek Etütler
EK 1-PROJEYE AİT FATAĞRAFLAR
EK2-ORGANİK KİMYASAL GRANÜL GÜBRE ÜRETİM ŞEMALARI EK3-KULLANILAN KİMYASALLARIN MSDS FORMLARI
EK4-ANKET FORMU
EK5-GÜBRE FABRİKASI ÜRETİM MAKİNALARI TEKLİF
7
TABLOLAR LİSTESİTABLO 1:Projenin Kurumsal Kimliği 16
TABLO 2:Ankara’nın İlçelerinin Gelişmişlik Listesi 18
TABLO 3:Proje Kurulum Üretim Pazarlama Zamanlaması 28
TABLO 4:Üretimin Aylara Göre Dağılımı 29
TABLO 5:Gübre Üretim ve Satışının Aylara Göre Dağılımı 29
TABLO 6: Arazi Kullanım Tablosu 34
TABLO 7:Hayvan Varlığı ve İşletme Sayısı 34
TABLO 8:Yıllara Göre Nüfus Dağılımı 36
TABLO 9:Günlük,Aylık ve Yıllık Üretim Kapasitesi 37
TABLO 10:Üretimin Aylara Göre Dağılımı (tablo 5’te de gösterilmiştir.) 38
TABLO 11:Yatırım Giderleri 43
TABLO 12: İşletme Giderleri 43
TABLO 13: Ürün Çeşitleri ve Kullanılacak Hammaddeler 44
TABLO 14:Kullanılan Hammaddeler ve Fiyatları 45
TABLO 15:1 Ton 10.10.10.10.Orgamineral GRANÜL GÜBRE Maliyeti ve Satış Fiyatı 45
TABLO 16:1 Ton 26.0.0.Organomineral SIVI GÜBRE Maliyeti ve Satış Fiyatı 45
TABLO 17:Girdi Maliyetlerinin Aylara Göre Dağılımı 47
TABLO 18:Projeyi Yürütecek Personel Sayısı 48
TABLO 19:Fabrikaya Ait Unvan ve Görev Tanımları 49
TABLO 20:Proje Uygulama Zaman Tablosu 51
TABLO 21:Proje Girdileri 52
TABLO 22:Ürünlerin Yaklaşık Maliyet ve Yıllık Kar Düzeyleri 53
TABLO 23:Beklenen Karı Aylara Göre Dağılımı (TL) 53
TABLO 24:Proje Girdileri Maliyeti 54
TABLO 25:Maliyetleri ve Ekipman Listesi 55
8
ŞEKİLLER LİSTESİŞEKİL 1. Türkiye’deki Gübre Üretimi, Tüketimi ve İhracat Payı 25
ŞEKİL 2. Nallıhan Bölgesi Arazi Kullanım diyagramı( Tarım Orman Bakanlığı) 26
ŞEKİL 3.Tarımda Kullanılan Gübrelerin Kullanımı Oranları 27
ŞEKİL 4.Nallıhan İlçesi Varlığı ve Dağılımı 32
ŞEKİL 5.Nallıhan Bölgesi Ürün Diyagramı 33
ŞEKİL 6.Teknik Tasarım Şeması 39
ŞEKİL 7.Kimyasal Granül Gübre Üretim Şeması 40
ŞEKİL 8.Üretim Akış Diyagramı 41
ŞEKİL 9.Fabrika Yerleşim Planı 42
ŞEKİL 10.Yönetim Şeması 46
ŞEKİL 11.Değer-Zincir Analizi Şematik Görünümü 62
ŞEKİL 12. Swot Analizi 64
ŞEKİL 13.Doğal Afet ve Kaza Sabotaj vb. Durumlarda Uygulanacak Müdahale Planı 73
9
2. GİRİŞİ.Projenin Amacı:
Nallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi tarafından başvurusu yapılan Nallıhan Organik Gübre Fabrikası Fizibilitesi çalışmasının genel amacı, Ankara Kalkınma Ajansının, 2014-2023 Ankara Bölge Planında yer alan öncelik ve tedbirler doğrultusunda, bölgenin tarımsal üretin potansiyelinin değerlendirilerek fırsata çevrilmesi ve yenilikçi yöntemler kullanılarak tarımsal kalkınmanın geliştirilmesi, tarımsal kalkınma sorunlarının belirlenmesi ve bu sorunların giderilmesine dair beklentilerin ölçümlenmesi, Ankara il sınırları içindeki, organik gübre fabrikası sayısını artırarak tarımsal üretimde kullanılan pestisit ve kimyasal gübre tüketiminin azaltılmasıdır
.
Ayrıca Ankara Kalkınma Ajansı 2014-2023 Ankara Bölge Planı doğrultusunda, Ankara’daki tarımsal üretimde, Türkiye ortalamasının altında olan kimyasal gübre ve pestisit kullanımının muhafaza edilmesi adına, 2023 yılında, bölgede 1 organik gübre fabrikası daha kurarak bölgenin toplamda 9 organik gübre fabrikasına sahip olması ile hâlihazırda bölgede kullanılan kimyasal gübre ve pestisit kullanımının %20 oranında azaltılması hedeflenmektedir.
Buradaki özel amaç ise Nallıhan Organik Gübre Fabrikasında, humik asit, aktif kükürt ve iz element içeren organomineral gübrelerin üretimi için gerekli fizibilite çalışmasının yapılmasıdır.
ii.Kapsamı ve Organizasyon:
Nallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi tarafından yürütülen, Nallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Organik Gübre Fabrikası Fizibilitesi Projesi, bölgeye uygun aktif kükürt, aktif karbonlu gübre üretimi yapacak fabrikanın kuruluş planlamasının yapılmasını kapsamaktadır.
Bu amaçla Nallıhan İlçesi ve çevre ilçelerin coğrafik, jeolojik, ekolojik, kartografik literatürleri taranarak, Nallıhan'da temel bazı toprak tiplerinden analizler yapılarak, bölge topraklarına uygun gübre üretilmesi planlanmaktadır.
Fabrikanın, makine donanım maliyetleri, kurulum maliyetleri, hammadde temin zincirleri ile maliyetleri, personel ihtiyacı ve maliyetleri, bina ihtiyacı, gübre üretim zamanlama tablosu doğrultusunda karlılık oranı, son olarak da projenin kendini amorti etme süresi hesaplanmıştır.
10
iii.Çalışma Yöntemi:Öncelikle Nallıhan Organik Gübre Fabrikası Fizibilitesi çalışmasında, çözüm ortağımız olan Nallıhan Ziraat Odası ile birlikte Kooperatif ortakları ve Ziraat Odası üyeleri organomineral gübreler ve fabrikanın yapımı hazırlıkları konusunda bilgilendirilmiştir. Nallıhan Ziraat Odasına kayıtlı 3.500 aktif üye bulunmaktadır.Nallıhan Muhtarlar Derneği, muhtarlar, kamu kuruluşları Nallıhan Kaymakamlığı, Nallıhan Belediyesi, Nallıhan Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri ve Ankara Bölge Birlikleri, Nallıhan Tarım Orman İlçe Müdürlüğü, Nallıhan Sosyal Yardımlaşma Vakfı, Yerel Eylem Derneği, Nallıhan Tarım Kredi Kooperatifi, Ankara Büyükşehir Belediyesi bilgilendirilerek ve bu bileşenlerden (anket vb.
çalışmalar ile) veri toplanmıştır.
Buğday tohum desteği alan 370 çiftçiden, organomineral gübre kullanmak isteyen 10 üreticinin toprak analizleri yapılarak, bu analizler doğrultusunda, buğdayaözel üretilen 30 ton granül taban gübresi dağıtılmıştır.Ayrıca lavanta tarlasında kullanımı sağlanan sıvı organomineral gübreninde etki takibi yapılmaktadır.
Gübre Fabrikasının fiziki yapı ve işleyişini görmek amacı ile gübre fabrikası ziyaretleri yapılmış, örnek teknoloji seçilmiştir.Kurulacak organomineral gübre fabrikasının çalışma esasları aşağıdaki gibidir:
Bölge topraklarına uygun ekonomik ve ekolojik organomineral gübre üretir.
Son teknoloji kullanılarak üretim yapar.
% 90 bölgesel kaynaklı hammadde kullanır.
Fabrika ortakları ve çalışanları % 90 oranında Nallıhan Tarımsal Kalkınma Kooperatifi ortaklarıdır.
Üretim ve pazarlama profesyonel bir kadro ile yapılır ve denetlenir.
Pazarda gübrelemenin doğru yapılması için eğitim ve bilgilendirme yapar.
iv. Bulgular Özeti:
2020 yılı Ağustos ayında, bölgede yapılan araştırma gezileri sırasında, Nallıhan İlçesi, Çayırhan Mahallesinde linyit ile birlikte organomineral gübre yapımında kullanılan leonarditin de çıkartılarak atık niteliğinde açık alana depolandığı, ekonomik olarak değerlendirilmediği tespit edilmiştir.Ayrıca yine Çayırhan Mahallesinde bulunan Alkim Kimya Sanayii LTD. tesislerinde alçı taşı (jips) çıkartılmaktadır.Alçı taşı (CaSO4.2H2O) gübre yapımında kullanılan doğal kükürt kaynağıdır.Bölgede bulunan tavuk çiftlikleri ise tavuk gübresini sağlıklı şekilde bertaraf etmek konusunda sıkıntı yaşamaktadır. Yeteri kadar kurutulduktan sonra bile tarımda direk kullanılması zor olan, tarlada yabani otlanmaya ve üründe hastalığa sebebiyet veren bu gübreler de ekonomik olarak
11
değerlendirilememektedir. Bu gübreler tavuk çiftliklerinden toplanarak gübre fabrikasında işlenerek,gübre üretiminde hammadde kaynağı olarak kullanılacaktır.Üretici tarafından, Türkiye genelinde olduğu gibi, Nallıhan İlçesinde de organomineral gübreler yeterince ve doğru tanınmamakta, az miktarda kullanılmaktadır. Kullanıcı tercihinin belirlenmesinde, gübre fiyatı etkili olmaktadır. Diğer kimyasal gübrelere göre, piyasada şu anda satılan organ-mineral gübreler daha pahalıdır.Çevresel ve tarımsal verimlilikteki etkileri konusunda yeterince bilgilendirilmeyen çiftçi, fiyat faktörü nedeni ile organomineral gübreler yerine kimyasal gübreleri kullanmaktadır.Tarımsal üretim potansiyeli yüksek olan Bölgenin ağırlıklı geçim kaynağı tarım olduğu,merkezi nüfus kayıt sisteminin incelenmesinden, azalan köy nüfusunun, Türkiye genelinde olduğu gibi yaş ortalamasının da arttığı gözlemlenmektedir. Ekilebilir arazilerinin birçoğu, üretim maliyetinin yüksek olması, tarımın ek iş olarak görülmeye başlaması, genç nüfusun şehirlerde yaşaması nedeni ile tarım dışı kalmaktadır.Nallıhan’ın, Ankara, Bolu, Eskişehir İllerine aynı anda komşu olması, üretilecek gübrenin taşınması konusunda lojistik avantaj sağlamaktadır. Bölgede yoğun olarak bulunan tavuk çiftlikleri, kömür madenleri ve alçı taşı kaynaklarının üretim atıkları gübre üretiminde kullanılarak yüksek katma değerli gübre üretimi yapılabilirv. Sonuçlar ve Öneriler:
Bulgular bölümünde açıklanan nedenlerle, Nallıhan İlçesi sınırları içinde ekolojik ve ekonomik organomineral gübre üretilme tarım alanlarının ıslahı ve bölge kalkınması için büyük önem taşımaktadır.
Rapor kapsamında,muhtarlar arasında yaptığımız anketlerde tespit edildiği üzere; Nallıhan 84 mahalleden oluşmaktadır. 7 merkez mahallenin dışında kalan 72 köy de Bütünşehir Kanunu kapsamında mahalle statüsüne geçirilmiştir.Yapılan ankete, 1’i kadın muhtar olmak üzere 71 erkek muhtarın katılımı sağlanmıştır. 60 katılımcı 45 yaşın üzerindedir. Ankete katılanlardan 51 kişinin kendi toprağı bulunmaktadır. Toprak sahiplerinin 40 kişisi tahıl diğerleri ise meyve ve sebze üretimi yapmaktadır. Katılımcılardan 51 kişi gübre kullanmamaktadır. 13 çiftçimiz ise organomineral gübreyi kullanmış, 31 çiftçimiz de üretilecek organomineral gübreyi kullanmak istemektedir. Katılımcıların 64'ü organomineral gübre fabrikasının kurulmasını arzu etmektedir. Bunların yarısı aynı zamanda kuruluma maddi destek vererek, projeye ortak olmak istemektedirler. 63 katılımcı bölgelerinde üretilecek organo-mineral gübreyi denemek istemektedir. Hiçbir katılımcı gübre ve gübreleme konusunda eğitim almamış olmakla birlikte, 16 katılımcı verilecek bir eğitime katılmak istemektedir.
Yine katılımcılardan 55 çiftçimiz yerli gübrenin üretilmesini arzulamaktadır. Tarım ile uğraşanların
%80 gibi büyük bir oranı 45 yaş üstüdür. Bu nedenle gübrenin 50 kg yerine 25 kg'lık kolay taşınabilir paketlerde üretilmesinin, kullanım ve taşıma kolaylığı sağlayacağı tespit edilmiştir. Ayrıca
12
katılımcıların 44'ünde traktör ve gübre mibzeri bulunmaktadır. Bu da üretilecek olan organo mineral granül gübrenin rahatlıkla kullanılabileceğini göstermektedir.Sonuç olarak, katılımcıların büyük çoğunluğu bölgelerinde yerli organomineral gübre fabrikasının kurulmasını desteklemekte ve üretilecek olan gübreyi kullanmayı talep etmektedirler.Organomineral gübre fabrikası yatırımı sürdürülebilir ve yüksek karlılık oranına sahiptir. Yerli ve milli teknoloji ile kurulacak fabrika, yerel hammadde kaynaklarını kullanarak üretim yapacaktır.
2.PROJENİN TANIMI VE KAPSAMI
İ. Projenin Adı: Nallıhan Organik Gübre Fabrikası Fizibilite Çalışması ii.Projenin Amacı:
Nallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Organik Gübre Fabrikası Fizibilitesi Projesi'nde bölge topraklarının özellikleri göz önünde bulundurularak, toprak ve su için zararlı maddeler içermeyen, çevre dostu, organik karbon, aktif kükürt ve iz element ilaveleri ile desteklenmiş, yerli hammadde kullanarak organomineral gübrelerin üretilmesi için gübre fabrikası kurulması, kurulum öncesi fizibilitesinin yapılması amaçlanmaktadır.
iii.Projenin Türü: Fizibilite desteği
Nallıhan Organik Gübre Fabrikası projesi, ekolojik olması nedeniyle çevre dostu, üretiminin ekonomik olması ve tarımsal verimliliği artırması nedeniyle iktisadi ve bölgeye kazandıracağı maddi değerler nedeniyle de aynı zamanda sosyolojik entegre bir projedir. Bu nedenle de Ankara Kalkınma Ajansından fizibilite desteği alınmıştır.Proje Koordinatörü 6 ay tam zamanlı olarak görevlendirilmiş, Projenin görünürlüğünü sağlamak adına görsel materyal tasarımları yapılarak tabela, kırlangıç bayrak, broşür, dosya oluşturulmuştur.
iv.Projenin Teknik İçeriği:
Organik Gübre Tanıtım ve Pazar Araştırması Toplantısı, Nallıhan Ayhan Sümer Kültür Merkezinde, Kooperatifimiz ortakları, Nallıhan’da bulunan diğer tarımsal kalkınma kooperatiflerinin başkanları, Nallıhan Ziraat Odası, İlçe Tarım Orman Müdürlüğü, Tarım Kredi Kooperatifi, Esnaf Odası, Esnaf Kefalet Kooperatifi, Kaymakamlık, Belediye, Sosyal Yardımlaşma Vakfı, Nallıhan Yerel Eylem Derneği, çiftçi temsilcilerinin katılımı ile gerçekleştirilmiştir.Organomineral gübre fabrikalarının üretim/pazar ve karlılık düzeyleri hakkında bilgi sahibi olmak üzere Türkiye’de aşağıda adı verilen 4 farklı organik gübre fabrikasının ziyareti gerçekleştirilmiştir.
SümerAgro LTD ŞTİ, Gölbaşı/Ankara
13
Ege Gübre LDT ŞTİ, Ceyhan/Adana
Natural Gübre LTD ŞTİ, Adana
Nefes Kimya LTD ŞTİ, Aydın
Nallıhan Tarımsal Kalkınma Kooperatifi ve Nallıhan Ziraat Odası heyeti tarafından firma ziyaretleri yapılarak sektörle ilgili bilgi elde edilmiştir.
“Organik Gübre Kullanımı ve Pazara Giriş Çalıştayı” pandemi nedeni ile ZOOM üzerinden organize edilmiştir.
Organik Gübre Fabrikasının Kurulumu Teknik Raporu oluşturularak yapılan toplantıda kooperatif ortakları bilgilendirilmiştir.
Nallıhan’da Organik Gübre Fabrikası ile ilgili 5 farklı ana başlıkta; kuruluş yeri, teknik altyapı, yatırım maliyeti, organik gübre üretimi için yatırım süreci, sektöre ilişkin öne çıkan gelişmeler, eğilimler ve tespitler ayrıntılı olarak belirlenmiştir.
Bu bilgilerin ışığı altında Organik Gübre Fabrikası Fizibilitesi oluşturulmuştur.Hazırlanan fizibilite raporu doğrultusunda kurulacak organomineral gübre fabrikası, Nallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi tarafından, Nallıhan İlçesinde 12.000 ton kapasiteli granül ve sıvı gübre üretim tesisi olarak kurulması planlanmıştır.Makine teçhizatı tamamen yerli üretim olarak, proje sahibi Kooperatif tarafından yaptırılıp, proje alanına taşınacaktır.
v.Projenin Büyüklüğü:
Proje kapsamında kurulması planlanan tesisin yıllık 12.000 (on iki bin)ton kapasite ile çalışması planlanmaktadır. Bu fizibilite raporu, 25 Kasım 2014 tarihli 29186 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin Ek-II Madde 26; yıllık 1.000 ton ve üzeri fosfor, azot ve potasyum bazlı basit veya bileşik gübrelerin her türlü üretimi maddesine göre hazırlanmıştır. Nallıhan İlçe sınırları içinde kurulması planlanan tesiste, asgari toplam 20 kişi yıl/300 gün istihdam edilebilir.
vi. Projenin Bileşenleri:
Organik Gübre Fabrikası Fizibilitesi çalışmasının proje sahibi Nallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi, projenin çözüm ortağı ise Nallıhan Ziraat Odası Başkanlığıdır. Çalışma, Nallıhan Tarım Orman İlçe Müdürlüğü, Tarım Kredi Kooperatifi, Nallıhan Kaymakamlığı, Nallıhan Belediyesi, çiftçiler, tarımsal işletmeler, sivil toplum kuruluşları (dernekler, kooperatifler) ile görüşülerek hazırlanmıştır.
vii. Uygulama Süresi: 6 ay
14
viii.Projenin Uygulama Yeri veya Alanı :Projenin uygulama alanı olarak, aynı zamanda proje sahibiNallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifinin faaliyet alanı olan Nallıhan İlçesi seçilmiştir. Fabrikanın, üretim ve lojistik giderleri dikkate alınarak, hammaddenin de temin edileceği Çayırhan Mahallesinde kurulması planlanmaktadır.
viv.Projenin Çıktıları:
Fizibilite raporu; proje sonucunda elde edilecek öncelikli çıktıdır. Fizibilite raporunda, gübre fabrikasının makine ve kurulum maliyeti, sabit işletme giderleri, kurulum ve üretim zamanlama tablosu,üretim maliyetleri , ilçede paydaşlar arasında yapılan anket sonuçları, değer zinciri, swot analizi bilgileri yer almıştır. Fizibilite raporu sonucunda, gübre fabrikasının sabit ve işletme giderleri yaklaşık 9.480.000 TL olarak tespit edilmiştir. Bunun yaklaşık 7.000.000 TL'si sabit giderler, geri kalanı işletme gideri olarak tespit edilmiştir.
vv. Projenin Ana Girdileri:
1.Projenin Hedef Kitlesi ve/veya Bölge: Hedef Gruplar:
Üretilecek ürüne, toprakların istek ve özellikleri dikkate alındığında ülkemizin Doğu Karadeniz Bölgesi hariç tüm Türkiye, Ortadoğu Ülkeleri ve Türk Cumhuriyetlerindeki tarımsal üretimde önemle ihtiyaç duyulmaktadır
.
Projenin sonuçlarından doğrudan etkilenebilecek olan taraflar hedef grup olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle Nallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi yetkilileri ve ilçedeki Çiftçi Kayıt Sistemine (ÇKS) kayıtlı 1.414 çiftçi projenin ana hedef grubu olarak ortaya konmuştur. İlçedeki çiftçilerin, tarım sektöründeki maliyet girdilerinin yüksekliğinden kaynaklı olarak, gelirlerinde düşüşler yaşanmaktadır. Bununla birlikte, bölgenin tarımsal potansiyelinin yüksek olmasına karşın nadasa bırakılan alanlar da çok fazladır. Bu nedenle bölgede üretim yapan çiftçilerin sorunlarına yenilikçi yöntemlerle cevap verilmesi ve yeni yöntemlerin kullanılması ile ilgili teşvik edilmesi gerekmektedir.
Proje ile birlikte bölgede Organik Gübre Fabrikasının kurulması ile ilgili ilk adımlar atılacak olup bölge halkının da projeye dahil edilmesi ile uzun vadede tarım sektörünün geliştirilmesi hedeflenmektedir.
Bölgede organik gübre fabrikasının kurulması ilk etapta yeni istihdam alanlarının yaratılması, çiftçiler için kimyasal gübreye alternatif yeni bir ürünün ortaya çıkması sağlanacaktır. Bununla birlikte bölgede organik gübre kullanımının yaygınlaşması ile beraber çiftçiler için sürdürülebilir tarım uygulamalarına
15
geçişlerin kolaylaştırılması ve bölgede farklı yeni ürünlerin üretilmesi sağlanabilecektir. Bu şekilde bölgedeki çiftçilerin gelirlerinin arttırılması hedeflenmektedir.2. Nihai Yararlanıcılar:
Projenin sonuçlarından uzun vadede etkilenebilecek olan taraflar ise nihai yararlanıcı olarak tanımlanmıştır. Nihai yararlanıcılar,Nallıhan ilçe halkı, Nallıhan Ziraat Odası ve Ankara Kalkınma Ajansıdır.
Proje hayata geçirildiğinde gübre üretiminde kullanılacak yenilikçi uygulamalar (aktif karbon ve aktif kükürt) ile alternatif gübre ve teknoloji kullanımına yönelik bilgilendirme ve ülke ekonomisine katkı doğrultusunda öncelikle Nallıhan bölgesindeki üreticiler olmak üzere, tüm bitkisel üreticiler projenim nihai yararlanıcılarındandır.
Nallıhan İlçesinin2020 yılı genel nüfus ayımı sonuçlarına göre toplam nüfus 27.579'dur. Belde ve köy nüfusları toplamı 8.455, merkezi nüfusu ise 19.124'dür.
Projenin başarılı sonuçları Nallıhan ilçe halkının yaşam kalitesini uzun vadede etkileyebilecek niteliktedir. İlçede önemli bir ekonomik girdi olarak görülen tarım sektörünün gelişme kaydetmesi ilçe içerisinde; yeni istihdam olanakları, ekonomik girdilerin artışı ve yaşam kalitesinin arttırılması gibi konuları etkileyebilecek niteliktedir. Bu nedenle ilçe halkı projenin nihai yararlanıcıları arasında belirtilmiştir.
Nallıhan Ziraat Odası projenin iştirakçisi konumunda olup aynı zamanda nihai yararlanıcıdır. Ziraat Odası; 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu’nda yazılı esaslar uyarınca meslek hizmetleri görmek, tarım sektörünün her alanda genel menfaatlere uygun olarak gelişmesine ve devletin tarımsal plan ve programlarının gerçekleştirilmesine yardımcı olmak, çiftçilerin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, Tarımda iş, meslek disiplin ve ahlakı ile birliğini korumak adına kurulan kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşudur. Proje ile Nallıhan Ziraat Odası’nın belirlediği stratejileri, plan ve programlarının uygulanabilirliğinin arttırılmasına katkı sağlanacaktır. Ankara Kalkınma Ajansı ise; Kalkınma Bakanlığı koordinasyonunda, kendine özgü çalışma ve finansman mekanizmasına sahip, kar amacı gütmeyen, çabuk karar alıp uygulayabilen, merkezi ve yerel idarelerin dışında, kamu, özel sektör ve STK'ları bir araya getiren, Kamu tüzel kişiliğine sahip, Düzey 2 bölgeleri esas alınarak Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulan kalkınma birimidir.
Ajans bölgenin kalkınması adına faaliyetler yürütmekte olup, proje uzun vadede Ajansın hedef ve önceliklerinin uygulanabilirliği açısından önem teşkil etmektedir. Bu nedenle Ajans nihai yararlanıcılar arasında tanımlanmıştır. Ankara Kalkınma Ajansı ise proje ile birlikte, program dahilinde yayınladığı
16
amaç ve önceliklerin uygulanabilirliğinin artması sağlanabilecektir. Projenin başarılı çıktıları uzun vadede, Ajansın yayınladığı bölge planının başarı oranını da etkileyecektir.3.Hedef Grupların ve/veya Varsa Ortakların Teknik ve Yönetim Kapasiteleri:
Nallıhan Kırsal Kalkınma Kooperatifi, proje sahibi olarak proje sonrasında teknik ve yönetim kapasitesinde artış sağlayabilecektir. Kooperatif 2019 yılında kurulmuş olmasına karşın, yönetimde bulunan üyelerinin tamamı bölgeye dair bilinen ve alanında yetkin kişilerdir. Kooperatif, proje kapsamında gerçekleştirilecek olan yatırım fizibilitesi ile teknik kapasitesini artırmıştır. Bu fizibilite ile Nallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Kırsal Kalkınma Kooperatifi’nin ortaya koyduğu hizmetle uzun vadede katma değeri yüksek bir projeye imza atabilecektir. Kooperatif proje kapsamında görevlendirilen proje koordinatörü proje yürütme deneyimi elde etmiştir.
Nallıhan Ziraat Odası projenin iştirakçisi olarak bölgede yeni ve sürdürülebilir bir projede yer aldığı için teknik ve yönetimsel kapasitesini arttırmıştır. Daha önce birçok proje yürütme deneyimi olan Nallıhan Ziraat Odası’nın, söz konusu deneyimlerini Organik Gübre Fabrikası Fizibilitesi Projesi’ne de aktarması, proje başarısını desteklemiştir.
4.Projenin Sahibi Kuruluş ve Yasal Statüsü:
Projenin sahibi ve yürütücüsü, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’na göre kurulan, Nallıhan İlçesinde faaliyet gösteren, S.S. Nallıhan Merkez ve Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi'dir. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın denetimine tabidir.
Tablo 1 :Projenin Kurumsal Kimliği
PROJE ADI NALLIHAN ORGANİK GÜBRE FABRİKASI FİZİBİLİTESİ
PROJE ADRESİ NALLIHAN İLÇESİ
PROJE SAHİBİ NALLIHAN MERKEZ VE ÇEVRE KÖYLERİ TARIMSAL KALKINMA KOOPERATİFİ
ÇÖZÜM ORTAĞI NALLIHAN ZİRAAT ODASI RAPORU HAZIRLAYAN
KURULUŞ
ZİRAAT MÜH. HAKAN BAYRAKTAR, DOÇ. DR.
CUMALİ KARAMAN
17
4.PROJENİN ARKA PLANIi.Sosyo-Ekonomik Durum:
Sosyo-ekonomik gelişmişlik, sosyal ve ekonomik bakımdan gelişimi ifade eder. Bu bakımdan sosyo- ekonomik gelişmişlik, ekonomik kalkınma ile özdeştir.Ekonomik kalkınma; ekonomideki nicel gelişimin yanı sıra nitel gelişimi de ifade etmektedir. Başka bir ifade ile sayısal ve yapısal değişimi içermektedir. Ekonomik kalkınma;
1- Kişi başına düşen milli gelir ve üretimdeki artışı,
2- Ekonomideki gelir ve verimlilik artışlarını engelleyen kısır döngülerin ortadan kaldırılmasını 3- İktisadi yapının yanı sıra sosyo-kültürel yapıdaki değişmeleri de kapsamaktadır.
Hayat standartlarını iyileştirmenin ve fakirliğin kısır döngüsünü kırmanın yolu ekonomik kalkınmadan geçmektedir. Ülkeler ya da coğrafi bölgeler arasında ekonomik gelişmişlik farklılıkları olduğu gibi ülkelerin bölgeleri veya illeri arasında da gelişmişlik farklılığı görülmektedir. Ülke içindeki bazı bölgeler veya iller diğerlerine göre daha fazla gelişmiş iken; diğerlerinin aynı performansı gösteremediği gözlenmektedir. Bölgeler arası dengesizlik veya gelişmişlik farkı, gelişmiş ülkelerde dahi görülebilmektedir. Bu doğal ve kaçınılmaz durumun uzantısını ülkemizde de görebilmekteyiz."
(Kaynak: Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Sayı: 24, Ocak - Haziran 2005, ss. 97-110. Ali İhsan ÖZDEMİR * Aytekin ALTIPARMAK)
Ankara, Türkiye’deki iller bazında, sosyo-ekonomik sıralamada üst sıralarda yer alsa da Nallıhan İlçesi, Ankara’nın merkezine 160 km uzaklığı, tarım arazilerinin Ankara'nın diğer ilçelerine göre daha küçük olması, kırsalda yaşayan nüfusunun azlığı, kent merkezlerine göçün artmış olması, tarım alanında çalışan ve köylerde sürekli yaşayan genç nüfusun azalması nedeni ile Ankara'nın İlçelerinin gelişmişlik sıralamasında sonlarda yer almaktadır.
18
Tablo 2:Ankara’nın İlçelerinin Gelişmişlik Listesi.İLÇE ADI GENEL
SIRALAMA
İÇİNDEKİ SIRALAMA
SKOR KADEME
ÇANKAYA 3 1 5.658 1
ALTINDAĞ 7 2 3,564 1
YENİMAHALLE 11 3 2,852 1
ETİMESGUT 67 4 1,570 2
KEÇİÖREN 73 5 1.503 2
GÖLBAŞI 81 6 1.408 2
KAZAN 84 7 1.367 2
SİNCAN 106 8 1.209 2
MAMAK 127 9 1,018 2
POLATLI 169 10 0.860 2
AKYURT 191 11 0.701 2
KIZILCAHAMAM 196 12 0.663 2
ELMADAĞ 217 13 0,584 2
BEYPAZARI 226 14 0.537 2
AYA» 229 15 0.525 2
PURSAKLAR 239 16 0,469 3
ÇUBUK 259 17 0,373 3
ŞEREFLİKOÇHİS AR
280 18 0,310 3
EVREN 292 19 0,253 3
NALLIHAN 298 20 0.243 3
KALECİK 348 21 0,083 3
GÜDÜL 440 22 -O.L 13 3
ÇAMLIDERE 505 23 -0.232 4
BALA 575 24 -0,351 4
HAYMANA 620 25 -0,419 4
Kaynak: Ankara Kalkınma Ajansı Genel Müdürlüğü, İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması, SEGE-2017 ( 2017 tarihinden sonra Ankara’nın ilçelerinin gelişmişlik düzeyini inceleyen resmi bir araştırmasına ulaşılamamıştır.Daha eski çalışmalar mevcuttur.)
ii. Sektörel ve/veya Bölgesel Politikalar ve Programlar :
Global gübre üretim sektöründe, yüksek sayıda üretici firma bulunmaktadır. Ancak bu global firmaların büyük çoğunluğu eski teknolojilerle üretim yapmakta ve son yıllardaki gelişimlere ayak uyduramamaklardır. Bunun başlıca nedenleri, satış yaptıkları ülkenin topraklarını iyi tanımamaları ve dış kaynaklı teknolojilerin ülkemizdeki adaptasyonuna bakmadan hantal üretime geçmeleri ve teknolojik değişimlere ayak uyduramamış olmalarıdır. Bu nedenle 1940'dan beri kullanımı Avrupa'da
19
terk edilen, tahıllar ve yaprağı yenen birkaç sebze dışında kullanılmayan 15.15.15 gibi klorlu gübreler halen ülkemizde en yaygın kullanılan taban gübresidir. Bu da topraklarımızın özelliklerini göz önünde bulunduran ve bünyesinde AR-GE çalışmalarına önem veren firmaların anılan sektördeki şansını artırmaktadır.Türkiye’de sektörün genel durumu dikkate alındığında, yıllara göre artış eğiliminde olan üretimin tüketimi , ihtiyacın ithalat yoluyla karşılandığı hususu dikkat çekmektedir. Türkiye’de gübre tüketimi; iklime,yetiştirilen bitki türlerine, münavebe durumuna, sulama imkânları ile dünyada ve Türkiye’deki ekonomik gelişmelere bağlı olarak yıldan yıla az da olsa değişiklik arz etmekle birlikte yıllık ortalama 5-6 milyon ton olarak gerçekleşmektedir..İhracat:Türkiye’de gübre ihracatı ham madde fiyatlarına, iç piyasa koşullarına ve uluslararası gübre fiyatlarına göre değişim göstermekle birlikte üretimin yaklaşık %10’unundan azdır. 2017 yılında Türkiye genelinde toplam ihracat yaklaşık602 bin ton olup 2005 yılına göre %264 oranında artmıştır.
Türkiye’de gübre ihracatı diğer ülkelere göre düşüktür.Bunun en önemli nedenleri; iç pazara yönelik ürün üretilmesi, hammadde kaynağı bakımından dışa bağımlı olunması, üretim maliyetlerinin yüksekliği ve özellikle de azotlu gübrelerde ihracatçı ülkelerle rekabet edebilme şansının bulunmamasıdır. İhracatta 2017 yılında Kenya, Fas, Irak ve Romanya önde gelen ülkeler olup, toplam ihracatın %53’ü bu ülkelere yapılmıştır. 2020 yılında ihracat yapılan ülkeler arasına Cezayir ve Somali gibi yeni Afrika ülkelerini de görmekteyiz.
Üretilmesi planlanan organomineral gübre ise humik asit, mikronize aktif kükürt ve iz element katkılı organomineral gübre olup, ülke topraklarının tarımsal üretim için tüm gereksinimlerini karşılaması, üretimde son ve yerli teknolojinin kullanılması, hammadde temininin % 95 oranında yerli kaynaklardan sağlanması ile diğer üretici firmalar karşısında işletmeye rekabet üstünlüğü sağlamayarak ihracat olanaklarını da artırmaktadır.
İthalat: Türkiye’de hammadde kaynakları bulunmadığından kimyasal gübre sektörü %90’nın üzerinde dışa bağımlıdır. 2017 yılında 6,3 milyon ton olan kimyasal gübre tüketiminin %85`i (5,4 milyon ton) ithal edilmiş ve ithalat miktarı 2005 yılına göre %44 artmıştır. İthalatın yaklaşık %74’ünü, GTIP 3102 grubunu oluşturan azotlu mineral ve kimyasal diğer gübreler oluşturmaktadır. Türkiye, azotu; Çin, Mısır, Rusya ve İran’dan, fosforu; Kuzey Afrika’dan, potasyumu ise AB ülkelerinden ithal etmektedir.
olması, devlet desteklerinin artarak devam edeceğini göstermektedir.
iii.Kurumsal Yapılar ve Yasal Mevzuat :
25/4/2006 tarih ve 5488 sayılı Tarım Kanunu tarım politikalarının amaç ve kapsamı,tarımsal desteklemelerin amaç ve ilkeleri, temel destekleme programları ile yürütülmesine ilişkin piyasa düzenlemeleri, finansman ve idarî yapılanmanın tespit edilmesi; tarım sektöründe uygulanacak öncelikli araştırma ve geliştirme programlarıyla ilgili kanunî ve idarî düzenlemelerin yapılması ve tüm
20
bunlarla ilgili uygulama usûl ve esasları düzenlendiği görülmektedir.Sektörün yasal çerçevesinde Tarım Orman Bakanlığı tarafından çıkarılan aşağıdaki genelge, yönetmelik ve tebliğlerde önemli yer tutmaktadır.
Gübrelerin Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği ile “ ürünlerin üretimi, ithalatı, ihracatı ve piyasaya arzı veya dağıtımı aşamasında veya ürünler piyasada iken ilgili teknik düzenlemelerine uygun ve güvenli olup olmadığının gözetimi ve denetimi, bunun sonucunda alınacak önlemler ve piyasa gözetimi ve denetimi konularına ilişkin usul ve esasları “ düzenlenmiştir.Tarım ve Orman Bakanlığın oluşmaktadır.
Gübre İthalatına İlişkin Uygulama Genelgesi (2017/1): Gübre ithalat işlemlerinde uyulması gereken kurallara ilişkin usul ve esasları belirlemektedir.
Tarımda Kullanılan Kimyevi Gübrelere Dair Yönetmelik: Tarımda kullanılan kimyevi gübre tiplerinin ve bileşimlerinin belirlenmesi, isimlendirilmesi, işaretlenmesi, paketlenmesi ve denetlenmesi ile ilgili usul ve esasları belirlemektedir.
Tarımda Kullanılan Organik, Mineral ve Mikrobiyal Kaynaklı Gübrelere Dair Yönetmelik: Organik, organomineral gübreler ve toprak düzenleyiciler ile mikrobiyal, enzim içerikli ve diğer ürünlerin kullanımını yaygınlaştırmak,tanımlamak, bunlara ait analiz metotlarını belirlemek ve bu ürünlerin ithali, ihracı, üretimi, piyasaya arzı ile kayıt altına alınmasına ilişkin uyulması gereken usul ve esaslar ile bu usul ve esaslara uyulmaması halinde uygulanacak olan yaptırımları belirlemektedir.
Gübrelerin Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği: Ürünlerin üretimi, ithalatı, ihracatı ve piyasaya arzı veya dağıtımı aşamasında veya ürünler piyasada iken ilgili teknik düzenlemelerine uygun ve güvenli olup olmadığının gözetimi ve denetimi, bunun sonucunda alınacak önlemler ve piyasa gözetimi ve denetimi konularına ilişkin usul ve esasları belirlemektedir.
Nakli Ve Stok Bildiriminin Kontrolüne Dair Tebliğ (2015/42):Yurt içinde pazarlanmak üzere yerli üretimle veya ithalat yolu ile sağlanan %26 kalsiyum amonyum nitrat (CAN), %33 amonyum nitrat (AN), potasyum nitrat ve sodyum nitrat gübrelerinin yurt içinde satışı, nakli ve stok bildirimleri ile ilgili usul ve esasları belirlemektedir.
Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğ (2017/27): Piyasaya arz edilen gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya kadar takibinin sağlanmasına ilişkin gerekli usul ve esasları belirlemektedir.Bu Tebliğ ile gübre bayilerine kamera konulması, gübre ambalajlarına KAREKOD
21
uygulanması ve ambalaj içerisine işaretleyici etiket-DNA BARKOD- eklenmesi sağlanarak piyasaya arz edilen gübrelerin paketleme aşamasından son kullanıcıya kadar takibi amaçlanmıştır.Bu kapsamda, TOB bünyesinde oluşturulan Gübre Takip Sistemi (GTS) bu tebliğ ile beraber devreye alınmıştır.Gübre Takip Sistemi (GTS), nitratlı gübrelerin el yapımı patlayıcılarda kullanılmasının önlenmesi, ileri ki politika belgelerine altlık oluşturacak sağlam verilerin oluşturulması, güvenilir ürünlerin piyasaya arz edilmesi ve denetimi, sektörün izlenmesi ve tarımın sürdürülebilirliğinin sağlanması Tarım ve gıda sektörüne yapılan kurumsal destekler kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığı destekleri önemli yere sahiptir. Gübre üretim sektörünü ilgilendiren destekler arasında gübre ve toprak analizi desteği, organik tarım desteği ve toprak analizi desteği Doğrudan organomineral gübre desteği dönüm başına 20 TL olarak 2021 yılında da devam etmektedir.Gübre sistemleri, gübre işleme ve paketleme tesisi, ıvı gübre tankı/atı gübre dağıtma remorku, tüm zirai tarım makineleri, tohum eleme, işleme, kurutma ve paketleme tesisi de destekler arasında yer almaktadır. Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu tarafından verilen ve çağrı çerçevesinde açılan teşvikler - Türkiye Cumhuriyeti hükümeti ve Avrupa Toplulukları komisyonu arasında katılım öncesi yardım aracı (İPA) ile temin edilen yardımın uygulanması çerçevesinde Türkiye Cumhuriyeti’ne sağlanan Avrupa Topluluğu mali yardımlarıyla ilgili işbirliği kuralları hakkında çerçeve anlaşması kapsamında verilmektedir. Teşvikler, TKDK Teşkilatı Hakkında Kararname (4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi – Otuz beşinci Bölüm) ve Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Hizmetleri Hakkında Kanun (5648 Sayılı Kanun) çerçevesinde yürütülmektedir. Ayrıca Kalkınma Ajansı doğrudan destek programları da her yıl düzenli olarak açıklanmaktadır.iv.Proje Fikrinin Kaynağı ve Uygunluğu :
1.Projenin Sektörel ve/veya Bölgesel Kalkınma Amaçlarına Uygunluğu :
Projenin üstünlükleri; rekabete yönelik önlem olarak en önemli konu, humik asit, aktif kükürt ve iz element katkılı organo-mineral gübrenin yapımında yerli ve çok ucuza mal edilen doğal materyallerin kullanılması ürünün piyasaya uygun fiyatla arz edilebilmesini sağlayacaktır. Bilimsel araştırmada ve toprak analiz raporlarında ülke topraklarımız için organik madde ve kükürt önerilmektedir. Ayrıca kükürde ek olarak humik asit ve iz elementli organo- mineral gübrenin çiftçilerin hemen hemen tümünde bulunan gübre atma makinesinde (fırfır) kolayca toprağa atılabilecek olması önemli bir avantajdır. Özet olarak Türkiye toprakları ve çiftçilerinin ihtiyaç duyduğu içerik ve formdaki gübre uygun fiyatlarla arz imkanını kazanmaktadır.
Projenin zayıf tarafı; toprakların kireç ve kil içeriğini göz önünde bulundurmadan aşırı dozda kullanılan hem çevreyi hem de insan sağlığını olumsuz etkileyen kimyasal gübrelerin kullanımını üreticilerin alışkanlık haline getirmiş olmalarıdır. Ayrıca üretilen ürün standartlarının henüz oturtulmuş olmaması
22
ve çiftçilerin yeniliklere açık olmamaları da projenin dezavantajı olarak görülebilir. Ankara Kalkınma Ajansının 2014-2023 Ankara Bölge Planında belirtilen tedbirlerden "Tedbir 2.1.6: Özellikle tarımın ekonomideki payının ağırlıklı olduğu ilçelerde tarımsal üretim çeşitlendirilecek ve tarıma dayalı sanayi geliştirilecektir, Tedbir 3.2.4: Tarımsal üretimde kullanılan pestisit ve kimyasal gübre tüketimi azaltılacak; " demektedir. Proje bu tedbirlerle uyumludur. Fabrika, ilçeye hatırı sayılır bir gelir kaynağı olacağı gibi, organo-mineral gübre üretilmesi nedeni ile de Ankara genelinde tarımda pestisit ve kimyasal gübre tüketimini de azaltacaktır.2.Projenin Geçmiş, Yürüyen ve Planlanan Diğer Projelerle İlişkisi :
Sektördeki firma sayısı yüksektir. Ancak bu firmaların büyük çoğunluğu eski teknolojilerle üretim yapmaktadır ve son yıllardaki gelişimlere ayak uyduramamışlardır. Bunların başında ülkenin topraklarını iyi tanımamaları ve dış kaynaklı teknolojilerin ülkemizdeki adaptasyonuna bakmadan hantal üretime geçmeleri ve değişimlere ayak uyduramamış olmaları gelmektedir. Bu nedenle 1940'dan beri Avrupa da terk edilen ve tahıllar ile yaprağı yenen birkaç sebze dışında kullanılmayan 15.15.15 gibi klorlu gübreler halen ülkemizde kullanılan en yaygın taban gübresidir.Bu da topraklarımızın özelliklerini göz önünde bulunduran ve bünyesinde Ar-Ge' ye önem veren firmaların anılan sektördeki şansını artırmaktadır.Humik Asit, mikronize aktif kükürt ve iz element katkılı organo-mineral gübre üretimi ile rakiplere büyük üstünlük sağlanmaktadır. Bu çalışmalarımızla Türkiye'deki gübre üretimi konusundaki çıta da yükseltilmiş olacaktır. Ayrıca sağladıkları gelişimlerle üreticilerin bilinçli gübreleme yapmaya yönelmesine önderlik edilmiş olacaktır.Proje özellikle Tarım Bakanlığının 2021 yılı için açıkladığı tarladan sofraya sağlıklı gıda programı ile uyumludur.
3.Projenin Diğer Kurum Projeleri ile ilişkisi :
a). Proje ile eş zamanlı götürülmesi gereken aynı nitelikli kurum projeleri bulunmamaktadır.
b) Projede başka Kurum projesi ile fiziki çakışma oluşmamasına yönelik tedbirler;
Projede başka Kurum projesi ile fiziki çakışma oluşmaması için gerekli araştırmalar yapılmış, aynı nitelikte bir projeye rastlanılamamıştır.
4.Projenin İdarenin Stratejik Planı ve Performans Programına Uygunluğu: (a ve b) :
Nallıhan Organik Gübre Fabrikası projesinde yılda 10 bin ton granül gübre ve 2 bin ton sıvı gübre üretilmesi planlanmaktadır. Bu da Nallıhan ve civar ilçelerdeki kullanılan gübrenin yaklaşık %10 arzına karşılık gelmektedir.Ankara'nın bölgesel kalkınma planlamaları ve Ankara Kalkınma Ajansı’nın, Ankara bölgesinin tarımsal faaliyetlerinin geliştirilmesi için alınması gereken tedbirleri ile uyumludur.
5.Proje Fikrinin Ortaya Çıkışı:
23
Son yıllarda tarımsal gübre üretiminde kullanılan hammadde kaynaklarının dışa bağımlılığı nedeniyle gübre fiyatlarındaki kontrolsüz artış,Türkiye için ekonomik ve ekolojik gübre üretimi zorunluluğunu getirmektedir.Bölgede çevreyi kirletme potansiyelleri olan ve tarım dışı alanlarda bulunan, doğal gübre hammaddelerinin (leonardit, alçı taşı, tavuk gübresi ) kullanılarak organomineral gübre üretimi yapılabileceği tespit edilmiştir.
6.Projeyle İlgili Geçmişte Yapılmış Etüt, Araştırma ve Diğer Çalışmalar:
Projemizi hazırlarken. Tarım ve Orman Bakanlığı, TAGEM 2018-2022 Gübre Sektör Politika Belgesi ismindeki geniş kapsamlı araştırma raporu bizlere dünyada ve ülkemizde mevcut durum analizi ve pazarlama yöntemi açısından ışık tutmuştur.Bölgede MTA Enstitüsü'nün eski araştırma bulguları ile kömür atığı aktif karbon ve anhidrit (jips) mineralinin bulunduğu bilinmektedir. Ayrıca son 20 yıl içerisinde bölgede kurulan tavuk çiftliklerinin sayısı göz önünde bulundurulmuştur. Nallıhan Tarım Orman İl Müdürlüğü verilerinden faydalanılmıştır. Ancak daha önce bölgede organomineral gübre üretimine ilişkin özel bir çalışmaya rastlanmamaktadır.
5.PROJENİN GEREKÇESİ
i.Ulusal ve Bölgesel Düzeyde Talep Analizi :
Talebi belirleyen temel nedeler : Ülkemiz coğrafi konumu ve iklim özellikleri nedeniyle organik madde düzeyi son derece düşük kireç içeriği yüksek ve killi topraklara sahiptir. Tarımsal üretim yapılan seraların, bahçelerin ve tarlaların büyük bölümünde birim alandan daha fazla ürün elde etmek için aşırı dozda kullanılan ve kimyasal tuzlar olarak da adlandırılan kimyasal gübrelerin içerdiği besin elementleri özellikle fosfor (P) ve potasyum (K) topraklarımızda kireç ve kil mineralleri tarafından bitkilerin alamayacağı formda tutulmaktadır. Fosforun topraklarda kalsiyum ile birleşerek kompleks oluşturması ve zamanla toprakta birikerek taşlaşmaya neden olması sonucu toprakların degrade olması hızlanmakta ve üretim yapılan toprağın özelliği bir kaç yıl içinde bozulmaktadır.Bu nedenle organomineral gübrelere olan talep artmaktadır.Çiftçinin tarımsal eğitiminin artması ile ülkemiz topraklarının özellikleri göz önünde bulundurularak, toprak ve su için zararlı maddeler içermeyen, çevre dostu, organik madde (humik asit), aktif kükürt ve iz element ilavesiyle desteklenmiş organo-mineral gübreler kullanılmaya başlanmaktadır. Gübrenin içerdiği humik asit topraklarımızda yok denecek kadar az olan organik maddeyi artırmakta, buna bağlı olarak toprakların yapısını düzelterek toprakların su tutması da sağlanmaktadır.Kuraklığın yıllar itibarı ile hızla artması da talebi artıran önemli nedenlerdendir. Ayrıca fiziksel verimliliğin yanında iz elementleri şelatlayıp toprakta tutunmalarını azaltıp, bitki tarafından alınabilirliklerini artırarak ve toprakların katyon
24
değişim kapasitelerini yükselterek kimyasal verimliliği, topraktaki mikrobiyolojik aktiviteyi artırarak da biyolojik verimliliği yükseltmektedir. Gübrenin içerdiği kükürt (S) ise asit oluşturarak ve besin elementlerinin yarayışlılığını azaltan kireci çözmekte hem kireç tarafından tutulan besin elementlerinin çözeltiye geçmesini sağlamakta, yüksek pH'lı topraklarımızın pH'ını düşürerek gübrelerin etkinliğini artırmaktadır.Ayrıca ülke topraklarında düşük düzeyde bulunan çinko, demir, mangan gibi iz elementlerin eklenmesiyle topraklarımıza uygun bir organomineral gübre üretilmiş olmaktadır.Yerli üretim organik ve organomineral gübrelerin fiyatlarının aynı nitelikli ithal gübrelerden daha düşük olması da talebi artıran en önemli etkendir. Ülkemizde yapılan toprak ve yaprak analizlerinde genellikle toprakta yüksek pH, yüksek potasyum ve fosfor içeriği ölçülmesine karşın yapraklarda düşük potasyum ve fosfor içeriği saptanmaktadır. Bu sorunun çözümü toprağa daha fazla gübre uygulayarak daha da çoraklaştırmak değildir, toprakta bağlı olan gübreyi etkin hale getirerek toprakları ıslah etmek, verimi artırmak, gübreyi daha az kullanarak çiftçi ve ülke ekonomisine katkıda bulunmak daha rasyonel bir çözümdür.Su sıkıntısı çeken İç Anadolu toprakları küresel ısınmadan en fazla etkilenecek alanlardan biri olarak gösterilmektedir. Projede bölge topraklarına uygun gübrelerle birlikte organik süper adsorbantlarla hacminin 400-600 misli su tutan maddeler ve bitkilerin su tüketimini azaltıcı materyaller üretilecektir. Su hasadı olarak adlandırılan bu yöntemlerin gübrelerle birlikte kullanılmasıyla çok daha az su ile tarımsal üretim yapılabilecektir.Böylece proje bölgesi gelecekteki küresel ısınmaya karşı en hazır alanlardan biri olacaktır.Projede, kendi ürettiğimiz gübrelere ve/veya kimyasal granül gübrelere humik asit, kükürt, iz element ve adsorbant ilavesiyle etkinliklerinin artırılması sonucu aşağıdaki amaçlar gerçekleştirilecektir.
Aşırı dozda kimyasal gübre kullanımını azaltmak Çok daha su ile bitkisel üretim yapmak
Gübrelerin içerdiği besin elementlerini bitkilere alınabilir formda sunmak organik maddece fakir, kireç ve kilce zengin topraklarımızın bitki beslemedeki olumsuz etkilerini azaltmak
Toprağı canlı bir varlık olarak kabul edip, toprak canlılığını artıran organik madde düzeyini artırmak Toprak verimliliğini sürekli kılmak
Toprak strüktürünü yeniden düzenlemek
Sağlıklı ve dengeli beslenme sonucu bitkilerin hastalık ve zararlılara karşı dayanımını artırmak Organik ve mineral kaynaklardan sağlanan ucuz üretim girdilerini de kullanmak
Toprakların özelliklerine uygun gübre kullanımını yurt içinde ve yurt dışında yaygınlaştırmak
Böylece çevreye dost girdiler kullanarak daha kaliteli ürün elde etmek, tarımın gün geçtikçe kötüye gittiği ülkemizde zor durumda olan üreticilere yeni iş olanakları sağlamak
Hem çevreyi korumak hem de sağlıklı, kaliteli ve lezzetli tarımsal ürünleri pazara sunmak
Talebin geçmişteki büyüme eğilimi;
25
Dünya Tüketimi :2005 yılına göre %20 oranında artış gerçekleşen NPK gübre tüketimi 2015 yılı itibari ile yaklaşık 184 milyon ton olarak gerçekleşmiş olup Çin 51 milyon tonluk tüketim ile ilk sırada yer almıştır. Endonezya 2015 yılında 2005 yılına göre %59’luk artışla tüketimini en fazla artıran ülke olmuştur. Türkiye ise 2005 yılında 2 milyon olan tüketim miktarını 2015 yılında %7 oranında artırarak 2,2 milyon tona (fiziki gübre tüketimi olarak karşılığı 5,5 milyon ton) ulaşmıştır.Mevcut talep düzeyi hakkında bilgiler :
Şekil 1 : Türkiye’deki Gübre Üretimi, Tüketimi ve İhracat Payı (Tarım Orman Bakanlığı 2018-2021 Gübre Stratejileri Bildirgesi
Mevcut Kapasite ve Geçmiş Yıllar Kapasite Kullanım Oranları;
Türkiye %90 dışa bağımlı, ithalatçı konumundadır. Stratejik olarak artan gübre ihtiyacımızı garanti altına almak Türk tarımının önemli sorunlarından bir tanesidir. Ülkemizde 7 Adet Gübre hammaddesi üretimi, ithalatı ve ihracatı yapan firma mevcuttur. Bu firmaların yıllık üretim kapasitesi 5.5 milyon ton olup, yıllara göre değişmekle birlikte %60 kapasite ile üretim yapmaktadırlar. Tam kapasite ile çalışmaları halinde ise bugün için ülke kimyasal gübre ihtiyacının %85 ini karşılayabilecek durumdadırlar. Diğer taraftan da Serbest piyasa koşullarında ÜRE gübresinden örnek verirsek. 10 bin – 20 bin ton gibi miktarları büyük bayiler bile ithal edebilmektedir. Düşük miktarlı programsız yapılan alımlarda da yine yüksek fiyatlı gübre ithalatı söz konusudur.
26
i.Ulusal ve Bölgesel Düzeyde Gelecekteki Talebin Tahmini :FAO verilerine göre dünyada dekar başına 110 kg/da gübre kullanılmaktadır. Ülkemizde ise bu 80 kg/da düzeyindedir. Artan tarımsal potansiyelimiz ile 20 yıl içerisinde 120 kg/da gübre kullanacağımız öngörülmektedir. Gübrelerin %95 kadarını yurtdışından hammadde ya da mamul madde olarak ithal etmekteyiz. Bu da yılda yaklaşık 6 milyon ton gübre düzeyindedir. 20 yıl sonra bu oranın 8-9 milyon ton olması öngörülmektedir. Bu rakamların içindeki 10-15 bin ton gübrenin üretilmesi deneysel bir çalışmadır. Ancak dünya nüfus artışıyla ve yeni pandemi etkisi nedeniyle kendi gübremizi üretmemiz son derece stratejik bir projedir. Biz sadece bölgenin gübre talebinin küçük bir bölümünü karşılayabileceğiz. Bu nedenle bu tür ekolojik-stratejik projelerin yaygınlaşmasına bu proje örnek olacaktır.
Bölgenin ekonomik büyüme senaryosu (hedef ve stratejiler ) ve talep tahminleri ile ilişkisi
Şekil 2 :Nallıhan Bölgesi Arazi Kullanım Diyagramı. ( Tarım Orman Bakanlığı)
Nallıhan’da bölgesel olarak tarım topraklarının %31’unda kuru tarım, %1’inde sebze, %0.5 bağ, %0,5 meyve yetiştiriciliği yapılmakta, %18’i ise yıllık olarak nadasa bırakılmaktadır.Orgamineral gübre kullanımında toprağın nadasa bırakılma ihtiyacının ortadan kalktığı düşünüldüğünde başlangıçta bölgesel bir talep artışı oluşacaktır. Ayrıca %31 kuru tarım alanında da sadece Türkiye ortalamasına paralel olarak %10 organomineral gübre kullanıldığı düşünüldüğünde bölgesel talep daha da genişleyecektir.
27
Talebin gelecekteki gelişim potansiyeli ve talebin tahmini :Her geçen yıl tarım topraklarımız daha verimsiz hale gelmektedir.Tarımsal üretimin sürdürülebilirliği için gerek toprağın kullanım şekli, gerekirse bozulan toprak yapısının düzeltilmesi politika haline getirilmelidir. Sürdürülebilir, verimli tarım ekolojik ve ekonomik gübrelerin kullanımının yaygınlaştırılmasından geçmektedir.Sağlıklı gıda, sağlıklı insan demektir. Sağlıklı gıda talebinin hızlı yükselişi ekolojik gübrelere de talebi artırmaktadır.Sadece verimliliği artırmak değil, hemen hemen bütün ürünlerde dünya ortalamasının altında bulunan dekara verim oranlarımızı korumak bile hassasiyetle yaklaşılması gereken bir konudur .
Talep tahminlerine temel teşkil eden varsayımlar, çalışmalar:
Şekil 3: Tarımda Kullanılan Gübrelerin Kullanım Oranları
Organomineral Gübrelerin Kullanımı;örneğin buğdayda ortalama bir verim için dekara 25-30 kg farklı kimyasal kompoze gübreler kullanılır. Bu durumda toprağa verilen ortalama kimyasal bileşik toplamı her 100 kg gübrede 40-64 kg (20-20-0 veya DAP-18-46-0) arasındadır. Fakat 36-60 kg arasında dolgu maddesi de toprağa verilmiş olur.
Uzun yıllardır toprakta biriken bu dolgu maddeleri verimde sınırlayıcı en büyük faktörlerden birisidir.
28
Üretimde 20-20-0 kompoze gübresi kullanan bir çiftçi %60’ı yarayışsız dolgu maddesini de toprağına vermiş olur.Organomineral Gübre Örneği;7-18-7+20 organik madde (%10’u humik-fulvik asit) ve 16 kükürt içeren bir organomineral gübre kullanılsaydı, toprağa atılan dolgu maddesi %50 oranında azaltılmış, organik madde miktarı da korunmuş olacaktı. Düzenli olarak her yıl kullanılması halinde ise kısa vadede %10- 15, uzun vadede de %20’ye kadar verim artışı sağlamak mümkündür.
6.MAL VE/VEYA HİZMETLERİN SATIŞ-ÜRETİM PROGRAMI
Tablo 3: Proje Kurulum Üretim Pazarlama Zamanlaması
ETKİNLİK / AYLAR 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
MAKİNALARIN KURULMASI
SENKRONİZASYON VE OTOMASYON
KATI GÜBRE ÜRETİM
SIVI GÜBRE ÜRETİM
PAZARLAMA
DİĞER BÖLGELERE AÇILIM
i.Satış Programı:
Tablo 3’te görüldüğü üzere;
Mayıs ayında gübre üretimi ile eş zamanlı olarak, ürünün piyasada tanınması için pazarlama çalışmaları yapılacaktır.
Ürünün diğer bölgelere arzı temmuz - kasım aylarında yapılabilecektir.
ii.Üretim Programı:
Makine alımları 3 aylık bir periyotta gerçekleşecek olup, ocak ayında başlayıp mart ayında da teslim alınıp, kurulumu bitirilecektir.
Makinelerin üretime göre otomasyon ve senkronizasyonları 2 aylık bir periyotta gerçekleştirilecek olup mart ayında başlayıp, nisan ayında bitirilecektir.
Katı gübre üretimi senkronizasyon işleminden sonra nisan ayının ortasında başlayacaktır.
29
Sıvı gübrelerde ise üretime mayıs ayında geçilebilecektir.Yıllık yaklaşık 10 bin ton granül ve 2 bin ton sıvı olmak üzere toplamda 12 ton organik ve organomineral gübre üretilmesi hedeflenmektedir.Tablo 4: Üretiminin Aylara Göre Dağılımı.
ÜRETİM/ ton 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 YILLIK
GRANÜL TABAN GÜBRELERİ
300 300 400 400 400 400 400 400 300 3.300
GRANÜL TOPRAK DÜZENLEYİCİ
15
0 150 150 200 200 200 200 250 250 250 2.000
GRANÜL TARIM KÜKÜRDÜ
200 300 400 400 500 200 200 200 200 2.600
SIVI GÜBRE 30 30 40 40 40 60 60 60 60 60 480
TOPLAM 0 0 18
0 680 790 1.040 1.040 1.040 1.160 860 910 910 8.380
Tablo 5 : Gübre Üretim ve Satışının Aylara Göre Dağılımı
ÜRÜN/ AYLAR 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
GRANÜL TABAN GÜBRELERİ GRANÜL BAHAR DÜZENLEYİCİ TOPRAK DÜZENLEYİCİLER TARIM KÜKÜRDÜ
SIVI GÜBRE
YÜKSEK ÜRETİM DÖNEMLERİ.
NORMAL ÜRETİM DÖNEMLERİ.
DÜŞÜK ÜRETİM DÖNEMLERİ.
Tablolarda da görüleceği üzere granül taban gübrelerinde ton başına 1.000 TL gibi (yaklaşık %38) net
30
kar bırakmaktadır. Bu da geleneksel gübrelerde %10 gibi net kar oranı ile kıyaslandığında projenin kar marjının oldukça yüksek olduğunu göstermektedir. Sıvı gübrede de yaklaşık %25 net kar elde edilmektedir. Kar oranlarının bu kadar yüksek olması, kullanılacak hammaddelerin %90 oranında yerli olmasından kaynaklanmaktadır. Hâlihazırda Türkiye'de kullanılan gübrelerin %95'e yakınının ithal edildiği düşünüldüğünde projenin önemi daha da belirgin hale gelmektedir.iii.Pazarlama Stratejisi :
Türkiye’deki Gübre Pazarlama Yapısı ve Stratejileri , 2018-2021 Gübre Stratejileri belgesinde
“Gübre tedarik ve pazarlamasında 1986’dan itibaren serbestleşmeye geçilmiş olup, devletin üretici ve dağıtıcı kamu kuruluşlarına yönelik direkt desteklemeleri kaldırılmıştır. Türkiye’de pazarlama aşamasında etkili olan 10 firma vardır. Pazarın %57’lik kısmını Toros Gübre, Tarım Kredi kooperatifleri ve İgsaş karşılamaktadır.Sektörde faaliyet gösteren üretici/ithalatçı kuruluşlar, gübrelerin üretimi ve ithalatının yanında dağıtıcılara, birliklere ve çiftçiye gübre satışı da gerçekleştirmektedir. Bu kuruluşların satışlar içerisinde pazar payları %65 civarındadır.Yurt dışından Türkiye’ye deniz, hava ve karayolu ile ithal edilen gübreler ile yurt içinde üretilen gübreler dağıtıcılara deniz (gemi) ve karayolu (kamyon, tır, tren) ile sevk edilmektedir. Dağıtıcılara gelen gübreler ise tarlaya uygulanmak üzere çiftçilere satılmaktadır. Bu genel satış sürecinin yanında, üretici/ithalatçılardan doğrudan büyük çiftçilere veya bölgesel satış birliklerine (Pankobirlik, Çukobirlik, Trakyabirlik vs.) satışlar yapılmaktadır. Ayrıca, dağıtıcıdan bir başka dağıtıcıya da satışlar yapılabilmektedir.Türkiye’de sayıları 12.000’i bulan gübre dağıtıcıları, üretici/ithalatçı kuruşlardan tedarik ettikleri gübreleri çiftçilere eşin veya vadeli olarak satmaktadırlar. Birlikler de dağıtıcılara benzer şekilde üretici/ithalatçı kuruşlardan tedarik ettikleri gübreleri çiftçilere peşin veya vadeli olarak satmaktadırlar. Ayrıca, kendi üyelerinin ihtiyaç duydukları kredi, alet, ekipman, ürünün işlenmesi, paketlenmesi ve depolanması konularında çiftçilere yardımcı olmaktadır Sektörde çok firma olması yüksek rekabeti beraberinde getirmekte, uzun vadede pazarda kalmak isteyen firmalar,fiyat ve kalitesini çiftçiye ispatlamak zorunda kalmaktadır. Sektörde firmalar çiftçilere çeşitli tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilmektedir. Bu tanıtım faaliyetleri arasında demonstrasyon çalışmaları, broşürler, çiftçi bültenleri, eğitimler vs.
bulunmaktadır. Ayrıca bu firmalar kendi web servisleri üzerinden çiftçilere yönelik tanıtım faaliyetleri de yürütmektedirler. Bu şekilde ürünlerinin özelliklerini ve faydasını çiftçilere göstermekte ve çiftçilerin yeni ürün ve uygulamaları hayata geçirmesine yardımcı olmaktadır. Çiftçinin markayı/ürünü tercih sebeplerinde, ürünün fiyatı, kalitesi (marka, standardizasyon vs.), içeriği, pazarın ulaşılabilirliği, ürünün ithal/yerli olması, tanıtım faaliyetleri, geleneksel tarıma eğilimleri, gibi sebepler etkili olmaktadır.” şeklinde yer almıştır.
