ANKARA ÜNİVERSİTESİ

107  Download (0)

Tam metin

(1)

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

DÖNEM PROJESİ

KONUT KREDİSİ MÜŞTERİLERİNİN KREDİBİLİTESİNİN TESPİTİNDE KREDİ KAYIT BÜROSUNUN ETKİNLİĞİNİN ANALİZİ:

MUĞLA İLİ MİLAS İLÇESİ ÖRNEĞİ

Şafak ESENKAYA

GAYRİMENKUL GELİŞTİRME VE YÖNETİMİ ANABİLİM DALI

ANKARA 2018

Her hakkı saklıdır.

(2)

ÖZET Dönem Projesi

KONUT KREDİSİ MÜŞTERİLERİNİN KREDİBİLİTESİNİN TESPİTİNDE KREDİ KAYIT BÜROSUNUN ETKİNLİĞİNİN ANALİZİ:

MUĞLA İLİ MİLAS İLÇESİ ÖRNEĞİ Şafak ESENKAYA

Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü

Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Kürşat YALÇINER

Bankacılık sektörü için “bilgi” kritik derecede önem arz eden bir girdi niteliğini taşımaktadır.

Bu nedenle, sürdürdükleri faaliyetleri gereği bankalar, ters seçimi önlemek için bilgi toplama ve ahlaki tehlikeyi önlemek için müşterilerini gözetleme ve izleme ihtiyacını duymaktadırlar.

Belirtilen amaçla birçok ülkede, kredi veren kuruluşların üstlenmiş oldukları risklerin belirlenmesi, gözetim ve denetimin gerçekleştirilmesi ve kredi sisteminin daha sağlıklı işlemesine katkı yapılabilmesi için risk bilgilerinin derlenmesi ve dağıtılmasına yönelik sistemlerin kurulduğu görülmektedir. Kredi bürosu tarafından toplanan bilgilerle birçok türde kredi raporu oluşturulmakta ve söz konusu bilgiler müşterinin tanınmasında kullanılmaktadır.

Bu çalışmanın amacı; bankalarca konut kredisi verilmesinde müşterinin kredi değerliliğini belirleme amaçları ve bankalarca kredi değerliliğinin analiz edilme nedenlerinin incelenmesidir.

İlke olarak kredi değerliliği; bankayı olumlu veya olumsuz yönlerde etkilemektedir. Kredi kayıt bürosu kurulmadan önce bankalarca klasik değerlendirme yöntemlerinin nasıl yapıldığı ve yapılan değerlendirmenin maliyet ve işlem süresi yönlerinden etkileri incelenmiştir. Değişen ekonomik koşullara bağlı olarak bankalara daha pratik bir değerlendirme yöntemi sunan kredi kayıt bürosunun çalışma ilkeleri ve işleyişinin ana hatları ortaya konulmuş ve ayrıca Muğla ili Milas ilçesi örneği çerçevesinde konut kredisi veren bankaların uzman ve yöneticileri ile yapılan yüzyüze görüşme ve anket sonuçlarına göre kredi kayıt bürosu verilerinden kredilendirme sürecinde yararlanma olanakları ve etkileri değerlendirilmiştir. Zaman içinde kredi kayıt bürosunun önemi ve bankalara sağladığı kolaylıkların artış eğiliminde olduğu ve vatandaşların bütün bilgilerinin kayıt altına alınmasının sağlanması yoluyla gelecek yıllarda kredileme işlem maliyetlerinde azalış olmasının beklendiği dikkati çekmektedir. Gerek kredi kayıt bürosu, gerekse bankaların konut kredisi bölümlerinde gayrimenkul geliştirme ve yönetimi uzmanlarının istihdam edilmelerinin sağlanması yoluyla gayrimenkul yatırımlarının finansmanına yönelik veri altyapısının güçlendirilmesi ve başta konut olmak üzere gayrimenkul yatırımlarının kredilendirme yoluyla finansmanının etkin biçimde yürütülmesine imkan verebileceği vurgulanmalıdır.

Ocak 2018, 96 sayfa

Anahtar Kelimeler: Kredi değerliliği, kredi kayıt bürosu, kredi referans sistemi, bireysel kredi notu ve konut finansmanı sistemi.

(3)

ABSTRACT

Term Project

AN ANALYSIS OF THE EFFICIENCY OF CREDIT RECORDS BUREAU IN DETERMINATION OF HOUSING LOAN CUSTOMERS: AN EXAMPLE OF

MİLAS DISTRICT IN MUĞLA PROVINCE Şafak ESENKAYA

Ankara University

Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Real Estate Development and Management

Supervisor: Prof. Dr. Kürşat YALÇINER

For the banking sector, “information” is an input that has a critical importance. For this reason, as required by their activities, banks are in need of observing and tracking their clients to prevent wrong selection and moral hazards. Systems are being established for the collection and dissemination of risk information in many countries for the purposes indicated to determine the risks that the lenders are undertaking, to realize supervision and auditing, and to contribute to the healthier operation of the credit system. Many kinds of credit reports are created with the information collected by the credit bureau and the information is used to identify the customer.

The purpose of this study is to examine the aims of the banks in determining the credit worthiness of housing loan customers and analysis of credit worthiness. In principle, credit worthiness affects the bank positively or negatively. How the classical evaluation methods were used by the banks before the credit bureau was established and the impacts of these evaluations in terms of costs and transaction times were examined. An outline of the working principles and procedures of the credit records bureau, which is offering banks a more practical method of evaluation depending on the changing economic conditions, has been provided, and, in addition, according to the results of face-to-face interviews and questionnaires made with the experts and managers of the banks providing housing loans within the frame of Muğla province in Milas district example, the possibilities and effects of benefiting from the credit records bureau data in the lending process were evaluated. Over time, the convenience of the credit register bureau and the advantages it provides to banks tend to increase and by ensuring that all information of citizens is recorded, it is noteworthy that there will be a decrease in the cost of lending in the coming years. It should be emphasized that through strengthening the data infrastructure for the financing of real estate investments by employment of real estate development and management specialists both in the credit records bureau and in banks’ mortgage loan departments, effective implementation of the financing of real estate investments, particularly housing, will be made possible.

January 2018, 96 pages

Keywords: Credit worthiness, credit records bureau, credit reference system, individual credit rating and home financing system.

(4)

TEŞEKKÜR

Gayrimenkul geliştirme ve yönetimi alanında lisansüstü eğitim programına başlamam için beni teşvik eden Milas Belediyesi Destek Hizmetleri Müdürü Sn. Halil EROL’a, her türlü zorluğa ve evliliğimizin ilk yıllarında yalnız kalmaya rağmen beni destekleyen eşim Nurten ESENKAYA’ya, Celal Bayar Üniversitesi Tarım Ekonomisi Bölümü Öğretim Üyesi Sn. Prof. Dr. Osman Murat KOÇTÜRK’e, İngilizce çevirilerimi yapan Merve BİLLUR’a, yüksek lisans eğitim boyunca rapor konusunda yardımcı olan Milas Belediyesi Sağlık İşleri Müdürü Sn. Dr. Cemal ÇELİKDEMİR’e, anket araştırmasında yardımını esirgemeyen Vakıflar Bankası Milas Şubesi personeli Sn. Ali Rıza ÖNEY’e ve yüksek lisansa başlamamda önümü açan, desteğiyle tüm personelinin kalbinde taht kuran Milas Belediye Başkanı Sn. Muhammet TOKAT’a yüksek lisans eğitimi süresi içerinde verdikleri destekten ve yaptıkları katkılarından dolayı Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Anabilim Dalı Başkanı Sn.

Prof. Dr. Harun TANRIVERMİŞ’e ve emeği geçen bütün hocalarıma teşekkürü bir borç bilirim. Bu dönem projesinde danışmanlığımı yürüten, kendisinden “Konut Finansmanı” dersini dinlemekten sonsuz haz duyduğum, ne zaman ihtiyaç duysam mütevazı kişiliği ve güler yüzü ile desteğini esirgemeyen, bilgisi ve yardımlarıyla dönem projesinin hazırlanmasında beni yönlendiren ve projenin tamamlanmasında çok önemli katkıları bulunan saygıdeğer hocam Sn. Prof. Dr. Kürşat YALÇINER’e teşekkür etmeyi zevkli bir ödev sayıyorum. Bu çalışmamı eğitimim süresince birçok fedakarlıklar göstererek, maddi ve manevi destekleriyle beni motive eden ve hiçbir zaman yalnız bırakmayan eşim ve aileme ithaf ediyorum.

Şafak ESENKAYA Ankara, Ocak 2018

(5)

İÇİNDEKİLER

ÖZET ... i

ABSTRACT ... ii

TEŞEKKÜR ... iii

İÇİNDEKİLER ... iv

KISALTMALAR DİZİNİ ... viii

ŞEKİLLER DİZİNİ ... ix

ÇİZELGELER DİZİNİ ... x

1. GİRİŞ ... 1

1.1 Araştırmanın Önemi ve Amaçları ... 1

2. KREDİ KAVRAMINA GENEL BİR BAKIŞ ... 4

2.1 Kredinin İşlevleri ... 5

2.1.1 Kredinin Kaldıraç İşlevi ... 5

2.1.2 Kredinin Tüketim İşlevi ... 5

2.1.3 Kredinin Ekonomik İşlevi ... 6

2.2 Kredi Kaynakları ... 6

2.3 Kredilerin Sınıflandırılması ... 7

2.3.1 Nitelikleri Açısından Kredilerin Türleri ... 8

2.3.2 Vadeleri Açısından Kredilerin Türleri ... 8

2.3.3 Teminat Açısından Kredilerin Türleri ... 9

2.3.4 Kullanımları Açısından Kredi Türleri ... 9

2.3.5 Kullanılan Sektör Açısından Kredi Türleri ... 9

2.3.6 Kaynağına Göre Kredi Türleri ... 10

2.3.7 Kredi Alıcısının Niteliğine Göre Kredi Türleri ... 10

2.3.8 Yetki Açısından Kredi Türleri ... 11

2.4 Kredinin Temel Unsurları ... 11

2.4.1. Zaman ... 11

2.4.2 Güven ... 11

2.4.3 Risk ... 12

2.4.4 Verim ... 12

2.5 Kredi Kullandırımanın Amaçları ... 13

2.5.1 Akılcılık ... 13

2.5.2 Verimlilik ... 13

2.5.3 Kredi Geri Ödemesi ... 13

2.6 Kredi Riski ... 14

2.7 Kredi Riskinin Bileşenleri ... 16

2.8 Kredi Riskinden Korunma Yolları ... 16

(6)

2.8.1 Murabaha Tavanı ... 17

2.8.2 Farklılaştırma ... 17

2.8.3 İşbirliği ... 17

2.9 Kredi Risk Modelleri ... 17

2.9.1 Credit Metrics Modeli ... 19

2.9.2 Credit Portfolio View modeli ... 19

2.9.3 Credit Risk Modeli ... 20

2.10 Bankaların Kredi Yönetimine İlişkin Rehber İlkelerin Tanımı ve Amaçları ... 20

2.10.1 Kredi Stratejilerinin Oluşturulması ... 22

2.10.2 Kredi Politikalarının Oluşturulması ... 23

2.10.3 Kredi Prosedürlerinin Oluşturulması ... 24

2.10.4 Yetki ve Organizasyon Yapısı ... 25

2.10.5 Dokümantasyon ve Bilgi Sistemleri ... 26

2.10.6 İç Sistemler Kapsamındaki Faaliyetler ... 27

2.10.7 Kredi Pazarlama Süreçlerinin Yönetimi ... 28

2.10.8 Müşteri Seçimi ... 28

2.10.9 Diğer Pazarlama İlkeleri ... 29

2.10.10 Kredi Tahsis Süreçlerinin Yönetimi ... 29

2.10.11 Limitlerin Belirlenmesi ve Limitlere Uyum ... 32

2.10.12 Yeniden Yapılandırma ... 32

2.10.13 Derecelendirme ... 33

2.10.14 Teminat ve Garantilerin Yönetimi ... 34

2.10.15 İzleme Sürecinin Kurulması ... 35

2.10.15.1. Stres Testleri ve Senaryo Analizleri ... 36

2.10.15.2 Kredi Takip Süreçlerinin Yönetimi ... 37

2.11 Kredi Kayıt Bürosu ve Tarihçesi ... 38

2.12 Vizyon, Misyon ve Stratejiler ... 40

2.12.1 Misyon ... 40

2.12.2 Stratejiler ... 40

2.12.2.1 Kısa Vadeli ... 40

2.12.2.2 Uzun Vadeli ... 41

2.12.3 Kilometre Taşları ... 41

2.13 KKB’nin Üyeleri ... 43

2.14 Kredi Referans Sistemi (KRS) ... 48

2.14.1 Sistemin sağladığı faydalar ... 49

2.14.2 Kurumsal Büro Sistemi (KRM) ... 50

2.14.3 Limit Kontrol Sistemi (LKS)... 51

(7)

2.14.4 Bireysel Kredi Notu (BKN) ... 52

2.14.5 Ticari Kredi Notu (TKN) ... 52

2.14.6 Bireysel Borçluluk Göstergesi (BBE) ... 53

2.14.7 Risk Raporu ... 54

2.14.8 Çek Raporu ... 55

2.14.9 Çek Göstergesi ... 56

2.14.10 Rapor Doğrulama Sistemi ... 57

2.14.11 Çek Durum Sorgulama ... 57

2.14.12 Teminat mektubu durum sorgulaması (TMDS) ... 57

2.14.13 Merkezi Karar Destek Sistemleri ... 58

2.14.14 Tarım Kredileri Değerlendirme Sistemi (TARDES) ... 59

2.14.15 GeoMIS Harita Bazlı Raporlama Sistemi... 60

2.14.15.1 GeoMIS Bireysel... 61

2.14.15.2 GeoMIS Kurumsal & Çek ... 61

2.14.15.3 GeoMIS Memzuç ... 62

2.14.16 Adres İşleme Hizmeti ... 62

2.14.17 Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) ... 63

2.14.18 Krediler Analiz Portalı (KAP) ... 63

2.14.19 Ticari Sicil Paylaşım Sistemi (TSP) ... 64

2.14.20 İhale Yasaklıları ... 65

2.14.21 Karşılıksız Çek Uyarı Sistemi ... 65

2.14.22 Müşteri İtirazları Değerlendirme Sistemi (MİDES) ... 65

2.14.23 Zaman Aşımına Uğrayan Hesaplar ... 66

2.14.24 Tahsilat Skorları ... 67

2.14.25 Eğilim Skorları ... 67

2.14.26 IBAN Doğrulama Hizmeti ... 67

2.14.27 Sahtecilik Girişim Tespit ve Önleme Hizmeti ... 68

2.14.28 Protestolu Senet Paylaşım Hizmeti ... 68

2.14.29 Karşılıksız Çek Sorgu ve Paylaşım Hizmetleri ... 68

2.14.30 Çek Münferit Sorgulama ... 69

2.14.31 Çek Raporu Ham Veri Sunum Hizmeti ... 69

2.14.32 Çek Analiz Portalı ... 69

2.14.33 KKB Bilinmeyen Numaralar Hizmeti ... 70

2.14.34 Kredi Limit – Kredi Risk Sorgu ve Paylaşım Hizmetleri ... 70

2.14.35 Risk Raporu Ham Veri Sunum Hizmeti ... 70

2.14.36 Çapraz İlişkileri Sorgulama Hizmeti ... 71

2.14.37 Türev İşlemler Paylaşım Hizmeti ... 71

(8)

2.14.38 Ödenen Senet Sorgulama Hizmeti ... 71

2.14.39 İhtiyati Tedbir Kararlı Çek Paylaşım Hizmeti ... 71

2.14.40 Çek Yasaklısı Paylaşım Hizmeti ... 72

2.14.41 Kredi Sigortaları Bildirim ve Paylaşımları... 72

2.14.42 Kredi Başvuru Talepleri Kabul/Ret Bildirimleri ... 72

2.14.43 KDK ve Derecelendirme Notları Paylaşım Hizmeti ... 72

2.14.44 İçsel Derecelendirme Notları Paylaşım Hizmeti... 73

2.14.45 Bilgi Güncelleme Uygulamaları Hizmeti ... 73

2.14.46 Veri Validasyon ve Yaptırım Uygulamaları Hizmeti ... 73

2.14.47 Risk Merkezi Bülten ve İstatistikler Yayınları Hizmetleri ... 74

2.14.48 Müşteri Gibi Künye Sorgulama Hizmeti ... 74

2.15 Sahte Bilgi/Belge/Beyan/Başvuru Alarm Sistemi (SABAS) ... 74

2.15.1 İnternet Sahtekârlıkları Alarm Sistemi (IFAS) ... 75

2.15.2 Bilgi Doğrulama Sistemi (BDS)... 76

3. Findeks ... 76

3.1 Findeks Kredi Notu ... 77

3.2 Not Danışmanlığı ... 78

3.3 Takipçi ... 78

3.4 Uyarı Sistemi ... 79

3.5 2015 yılı gerçekleşen faaliyetler ... 79

3.5.1 Bireysel Büro Günlük Veri Bildirimi ... 79

3.5.2 Kare Kodlu Çek Sistemi ... 80

3.5.3 Tahsilat Skorları ... 80

3.5.4 Sahtecilik Girişim Tespit ve Önleme Hizmeti ... 81

3.5.5 Elektronik Teminat Mektubu Sistemi ... 81

3.5.6 Eğilim Skorları ... 82

3.5.7 Sadakat Skoru ... 82

3.5.8 Merkezi Tahsilat Takip Sistemi ... 82

3.5.9 Yeni Versiyon Bireysel Kredi Notu Uygulaması ... 83

3.5.10 Merkezi Fatura Kayıt Sistemi (MFKS)... 83

4. BULGULAR VE TARTIŞMA ... 84

4.1 Materyal ve Yöntem ... 84

5. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME ... 93

KAYNAKLAR ... 95

ÖZGEÇMİŞ ... 96

(9)

KISALTMALAR DİZİNİ

BBE Bireysel Borçluluk Endeksi

BDDK Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu

BKN Bireysel Kredi Notu

FED Federal Rezerve Bank (Amerikan Merkez Bankası)

GEOMIS Harita Bazlı Raporlama Sistemi

IFAS İnternet Sahtekârlıkları Alarm Sistemi

KAP Krediler Analiz Portalı

KKB Kredi Kayıt Bürosu

KRM Kurumsal Büro Sistemi

KRS Kredi Referans Sistemi

LKS Limit Kontrol Sistemi

MFKS Merkezi Fatura Kayıt Sistemi

MİDES Müşteri İtirazları Değerlendirme Sistemi

MKDS Merkezi Karar Destek Sistemleri

MTTS Merkezi Tahsilat Takip Sistemi

SABAS Sahte Bilgi/Beyan/Başvuru Alarm Sistemi

TARDES Tarım Kredi Değerlendirme Sistemi

TBB Türkiye Bankalar Birliği

TCMB Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası

TKN Ticari Kredi Notu

TMDS Teminat Mektubu Durum Sorgulama

TSP Ticari Sicil Paylaşım Sistemi

(10)

ŞEKİLLER DİZİNİ

Şekil 2.1. Risk yönetimi şeması ... 15 Şekil 2.2. Kurucu üye banka sermaye pay oranları ... 39

(11)

ÇİZELGELER DİZİNİ

Çizelge 2.1 KKB’ye üye olan bankalara ait bilgiler ... 43

Çizelge 2.2 KKB’ye üye olan Tüketici finansman şirketlerine ait bilgiler ... 44

Çizelge 2.3 KKB’ye üye olan Faktoring şirketlerine ait bilgiler ... 44

Çizelge 2.4 KKB’ye üye olan sigorta şirketlerine ait bilgiler ... 45

Çizelge 2.5 KKB’ye üye olan diğer kurumlara ait bilgiler . ... 45

Çizelge 2.6 KKB’ye üye olan Varlık Yönetim Şirketlerine ait bilgiler ... 46

Çizelge 2.7 KKB’ye üye olan finansal kiralama şirketlerine ait bilgiler ... 46

Çizelge 2.8 Kredi kayıt bürosu hizmetlerinin gelişimine ait bilgiler ... 47

Çizelge 2.9 Kredi kayıt bürosunun finansal ve operasyonel veriler ... 48

Çizelge 4.1 Ankete katılan bireylerin yaşlarının dağılımı ... 85

Çizelge 4.2 Ankete katılan bireylerin cinsiyetlerinin dağılımı ... 86

Çizelge 4.3 Ankete katılan bireylerin hangi bankaya mensup olduklarının dağılımı ... 86

Çizelge 4.4 Görüşülen bireylerin 2015 yılında kredi kullanma durumlarının dağılımı ... 86

Çizelge 4.5 Ankete katılan bireylerin konut kredisi kullanma durumunun dağılımı ... 87

Çizelge 4.6 Ankete katılan bireylerinin kaçının kredi başvurusunun olumlu dağılımı ... 87

Çizelge 4.7 Konut kredilerinde müşterinin istediği konutun % kaçına kredi verme uygulamasına ilişkin görüşlerin dağılımı ... 88

Çizelge 3.8 Bankalar müşterilerden talep ettiği bu bilgi ve belgelerin hepsini dikkate alınıp alınmadığının dağılımı ... 88

Çizelge 4.9 Konut kredisi kullanmak isteyen müşterilerin kredi değerliliği yaparken kredi kayıt bürosundan yararlanma sıklığının dağılımı ... 88

Çizelge 4.10 Müşteriden talep edilen bilgiler ile KKB’dan yapılan araştırmalarla edinilen bilgilere ilişkin bankacıların görüşlerinin dağılımı ... 89

Çizelge 4.11 KKB’den alınan bilgilerin müşterinin kredibilitesinin analizine yeterliliği hakkındaki görüşlerin dağılımı ... 90

Çizelge 4.12 Kredi kayıt bürosunu müşterilerin kredi değerliliği dışında kullanıyor musunuz? sorusuna verilen cevapların dağılımı ... 90

Çizelge 4.13 Kayıt bürosu verilerini kullanmadan önce ve kullandıktan sonra vatandaşa ne kadar süre verildiği sorusuna verilen cevapların dağılımı ... 91

Çizelge 4.14 KKB’den alınan bilgilerin konut kedisi dışındaki krediler için kullanılma durumu hakkında verilen cevapların dağılımı ... 91

Çizelge 4.15 KKB bilgilerinin kesin bilgi olarak değerlendirilmesine ilişkin görüşler ... 91

Çizelge 4.16 KKB’nün bankalara sağladığı bilgi sağlama kolaylığını kullanım sıklığı hakkında görüşülen kişilerin cevaplarının dağılımı ... 92

Çizelge 4.17 Vatandaş için kredi kayıt bürosundan elde edilen bilgileri vatandaşın kredi değerliliğinin tespitine etki derecesine ilişkin görüşlerin dağılımı ... 92

(12)

1. GİRİŞ

1.1 Araştırmanın Önemi ve Amaçları

Dünyada 2007 yılından başlayan ve 2008 yılında etkili olan büyük finansal krizin üzerinden uzun bir süre geçmesine rağmen, henüz yaraların tam anlamıyla sarılamadığının gözlemlendiği aşikardır. Diğer yandan, 2015 yılının nispeten daha hızlı büyüme oranlarına sahne olacağı tahmin edilmektedir. Amerika için önceki yıllara göre daha yüksek bir büyüme oranı beklenirken, Avrupa ve Japonya için aynısı söylenememektedir. Her iki bölgede de büyüme oranı oldukça düşük kaldığı gibi resesyon korkusu da yaşanacağı kuvvetle muhtemeldir.

Küresel ekonomide 2014 yılında parasal genişlemenin sona erdiği değerlendirmesi yapılmaktadır. Küresel krizin ardından ABD Merkez Bankası’nın (FED) başlattığı parasal genişleme sürecinin sona ermesiyle gelişen ülkelerde ciddi dalgalanmalar yaşanmaktadır. Türkiye’de küresel dalgalanmadan nasibini alarak finansal piyasalarda zaman zaman düşüşler yaşamıştır. Buna karşın yılın ikinci yarısından itibaren gerilemeye başlayan petrol fiyatları karamsar havayı bir nebze de olsa değiştirmiştir.

Petrol üreticisi ülkelerin gelirleri azalırken Türkiye gibi büyük oranda ithalatçı olan ülkeler de bu düşüşten fayda sağlamaktadır (Anonim 2018).

Türkiye’nin önde gelen yatırımcıları, bu yıl için yatırım konusunda cömert olacakları yönünde sinyal vermektedir. 2014 yılı verilerine bakıldığında enflasyon ve cari açıkta en kötünün geride kaldığını düşünmek mümkün olmakla birlikte, büyüme rakamlarının beklentilerin altında gerçekleşmesinin bu yıl içinde aynı kaygıyı yarattığını söylemek mümkün ve jeopolitik konumu ile şekillendiren ekonomik ortam gereği, özellikle 2014 yılı sonuna doğru T.C. Cumhurbaşkanlığı ve yerel yönetimlerin seçimi, barış süreci görüşmeleri, komşu ülkelerle yaşanan siyasi gelişmelerin de etkisiyle yoğun gündemli bir yıl geçirmiş olup, geçirmeye de devam etmektedir. Ekonomide yaşanan genel belirsizliklere rağmen büyümeyi hedefleyen ve bu yönde çalışan Türkiye’nin 2015 yılındaki genel eksende ekonomi ve piyasalardaki gelişmeler doğrultusunda daha ılımlı bir hava içinde olacağı tahmin edilmektedir (Anonim 2018).

(13)

Kredi Kayıt Bürosu (KKB), Bankacılık kanununda yer alan faaliyetleri yürüten kuruluşların her türlü bilgi ve belge alışverişini sağlamak üzere önde gelen dokuz bankanın ortaklığında Türkiye’nin ilk ve tek kredi bürosu olarak 11 Nisan 1995 tarihinde kurulan köklü bir kurumdur (Anonim 2018). Son yıllarda yeni ürün ve hizmetleriyle ciddi bir büyüme kaydeden KKB; “finansal sektörün sizi nasıl gördüğünün bir aynası’’ sloganı ile hizmete sunmuş olduğu Findeks markası ile büyük bir başarıya imza atmıştır. Bireysel ve reel sektörün doğru yerde doğru adım atmasını fırsat veren bu platform ile bankacılık verileri kanunların izin verdiği ölçüde reel sektöre de açılmaktadır.

KKB yakalamış olduğu bu hızını korumaya ve ilerletmeye devam ettiği müddetçe önümüzdeki dönem için gerek reel sektör gerekse finans sektörüne yönelik ürün ve hizmet çalışmaları her alanda tüm üyelerine fayda sağlayacak yenilikçi çözümleri sunmaya devam edecektir. İşte tam da bu yüzden kredi kayıt bürosunda büyüme ve gelişim beraberinde başarıyı da getirmektedir. Geçtiğimiz yıllarda başlayan KKB içi organizasyon değişikliklerini hızla tamamlayarak çok daha etkin, yaratıcı bir ekip yaratılarak çalışan sayısı hızla artmaktadır. 2014 sonunda; profesyonel düşünebilen, tüm paydaşlarına değer yaratmaya çalışan, kendi sistemleriyle büyüyebileceği bir aşamaya getirildiği görülmektedir (Anonim 2018).

Ebegil (2007) tarafından yayımlanan “Kredibilite Teorisi” adlı çalışmada; geçmişe ait veriler ile son döneme ilişkin veriler arasında dengeli bir paylaştırma yaparak hayat dışı sigorta branşlarında prim değerini belirlemek için kullanılan ağırlıklı tahmini hesaplama yöntemi olarak tanımlamıştır. Yiğit (2009) tarafından yapılan başka bir çalışmada ise, konut finansmanı açısında önemli bir yere sahip olan ipotekli konut finansmanının Dünyadaki ve Türkiye’deki gelişimi incelenerek uygulama ve hukuki altyapı açısından farklılıklar ortaya konulmuştur.

Bu çalışmada; konut kredisi müşterilerinin kredibilitesinin tespitinde kredi kayıt bürosunun etkinliğinin analizi hem genel, hem de Muğla ili Milas ilçesi örneği çerçevesinde irdelenmiştir. Araştırma sonuçları dört bölüm halinde sunulmuştur.

Çalışmanın birinci bölümünde konu hakkında genel bilgi verilmekte ve çalışmanın

(14)

kapsamı tanımlanmaktadır. İkinci bölümde; bankalar açısından konut kredisi müşterisinin kredi değerliliğini belirleme sebepleri incelenmiştir. Bankalar neden kredi değerliliği yapması gerektiği, yapılan kredi değerliliğinin bankayı nasıl etkilediği, klasik değerlendirme yöntemlerinin geçmişte nasıl olduğu, böyle bir değerlendirme sürecinin gerek maliyet gerekse de süre açısından banka için dezavantajları neler olduğu ve bankaların neden daha pratik bir değerlendirme yöntemi tercih ettiği, gibi konular üzerinde durulmuştur. Kredi kayıt bürosu tüm detayları anlatılarak Muğla ili Milas ilçesinde bulunan bankaların konut kredisi müşterilerine kredi kullandırırken KKB’den nasıl faydalandıkları anlatılmıştır. Üçüncü bölümde araştırmanın materyal, yöntem, bulgular ve tartışma konularına yer verilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise araştırma sonuçları ve başlıca uygulama sorunlarına yönelik çözüm yaklaşımları ortaya konulmuştur.

(15)

2. KREDİ KAVRAMINA GENEL BİR BAKIŞ

Kredi, Latince ‘creditum, credere’ kelimelerinden türetilmiştir ve saygınlık, güven anlamına gelmektedir” (Kocaimamoğlu 1980). En genel anlamıyla, mevcudun muayyen bir süreyle ve geri almak kaydıyla verilmesi ya da verilmiş bir varlığın ödenmesine kefil olunmasıdır.

Tokel’in (2004) aktardığına göre Prather (1948) Ekonomi terimi olarak krediyi, eşya, mal, menkul kıymet ya da hizmetin bugünkü değerini gelecekte bir bedel ödemeyi garanti ederek ya da söz vererek ödünç almak şeklinde tanımlamıştır. Söz konusu bedel, ödünç alınan değerle aynı olabileceği gibi genellikle bu değerin üzerindedir. Parasız’e (2000) göre bankacılık açısından, bir bankanın yapacağı araştırma sonucunda gerçek ya da tüzel kişilere, yasaları, iç kurallarını ve kendi kaynaklarını da göz önüne alarak, teminat karşılığında ya da teminatsız olarak para, teminat ya da kefalet vermek şeklinde tanıdığı olanaklar kredi olarak tanımlanmıştır.

Kredi kavramı, Sümerlere kadar dayanmaktadır. Sümerler’in M.Ö. 3500’lü yıllarda kurdukları maket, bilinen ilk banka kuruluşudur. Maketlerin, harman zamanı ödenmek üzere tohum ve benzeri hammadde ve donanım alımı için çiftçilere ilk zamanlarda ayni, daha sonraları ise parasal kredi açma faaliyetinde bulundukları kazılar sonucu erişilen belgelerle ortaya çıkarılmıştır (Tokel 2004).

Kredi takas temeline dayanmaktadır. Herhangi bir kişinin ya da şirketin kendilerinin olmayan bir hakkı ya da olanağı, karşılığını temin etmek şartıyla, belli bir süre için kendisininmiş gibi kullanabilmesini sağlamaktadır. Taraflardan kredi alan, sahip olduğu olanak veya fon için önceden tespit edilmiş bedeli ile birlikte geri ödeme vaadinde bulunurken, diğer tarafı temsil eden finansal kuruluş ise bahsedilen olanağı ya da fonu, kararlaştırılan süre dâhilinde kullanmayı kabul etmektedir. Tüm bu sebeplerden dolayıdır ki kredi fon arz eden ve talep eden taraflar arasında güvenceye dayanan ekonomik bir alışveriştir (Aras 1996).

(16)

2.1 Kredinin İşlevleri

Kredilerin kaldıraç, tüketim ve ekonomik olmak üzere üç temel işlevi bulunmaktadır.

Bunlar kısaca aşağıda açıklanmıştır:

2.1.1 Kredinin Kaldıraç İşlevi

Firmaların büyük çoğunluğu devamlı büyüme ve kârlılığını artırma gayreti içerisindedir.

Yeterli anapara birikimleri olmayan firmalar büyüme ve kârlılığını artırmayı sağlamak için finansal sistemde en çok fon ihtiyacı duyan kesim olmaktadır. Ticari faaliyetlerini genişletmek isteyen firmalar gerek işletme anaparası finansmanı gerekse de sabit varlık yatırımları için banka kredisi kullanmakta ve finansal kaldıraçtan faydalanarak avantajlar sağlamaktadır. Finansal kaldıraç bir firmanın sağlamış olduğu fonların oranını belirtmek için kullanılan bir terimdir. Finansal yapı bir firmanın varlıklarını ne ile finanse ettiğini göstermektedir ve bilançonun pasif tarafını kapsamaktadır.

Finansal kaldıracın tesiri, borç oranı büyüdükçe büyür. Firma için işler yolunda gitmese dahi alınan borçlara ait ürem ödenmek zorundadır. Firmaların borç kullanma sebepleri büyümek ve öz sermaye kârlılığını artırmak gayreti olduğunu düşünürsek bu vaziyette borç alınan fonların fiyatından daha randımanlı çalıştırılması gerekmektedir. Kredi veren kuruluşlar yapmış oldukları mali tablo tahlilleriyle öz sermaye kârlılığı ile finansal riziko arasındaki oranı belirlemekte; diğer kredilendirme kriterleri de dikkate alınarak firma için en uygun vade, sınır ve fiyatlaması yapılmış krediyi vermektedir. Öz sermaye kârlılığını arttırmak yerine finansal rizikonun aşırı derecede artması, firmanın yönetemeyeceği borca girmesi doğru olmayıp, kredi veren kuruluş tarafından fazla borç rizikosu yüklenmiş firmanın kredi sınırları sınırlandırılmaktadır (Anonim 2018).

2.1.2 Kredinin Tüketim İşlevi

Ekonomik durgunluk dönemlerinde bir hayli işletme, bankalar tarafından tüketicilere aktarılan mal ve hizmet alımına katkı sağlayan krediler neticesinde mali vaziyetinin

(17)

bozulmasını önlemekte; bankalarda toplamış oldukları kaynakları kredilere entegre ederek durgunluğun yaratabileceği negatif tesirlerden savunabilmektedirler. Tüketici kredileri, gerçek kişilerin ticari emel dışında mal ve hizmet alımlarının finansmanına yönelik olarak, çoğunlukla bir defada kullandırılan ve başlangıçta belirlenen ürem oranlarına göre ödenen kredilerdir (Anonim 2018).

Bankalar tarafından kullandırılan tüketici kredileri işletmelere kullandırılan ticari kredilere göre daha düşük sınırlıdır ve toplumun daha geniş kesimi tarafından kullanılabilmektedir. Çoğunlukla aylık eşit taksitli olarak kullandırılan tüketici kredilerinin bir ay sonra başlayan geri ödemeleri bankalar için yeni kredi kullandırmaya kaynak yaratmaktadır.

2.1.3 Kredinin Ekonomik İşlevi

Temel ekonomik işlevi mali aracılık olan bankaların sağlamış olduğu fonları kredi olarak ihtiyaç duyanlara aktarması ile ülkenin mali piyasası gelişmekte ve buna bağlı olarak ulusal gelir ve istihdam artmaktadır. Bilhassa mali piyasaların yeterince genişleme ve derinleşme göstermediği Türkiye’nin de içinde bulunduğu gelişmekte olan ülkelerde, bankalar finansal sistemin asalını oluşturmaktadır.

Krediler sayesinde anapara ihtiyacı içinde olan firmalar uzun müddet beklemeden yatırım yapma olanağına kavuşur. Buda ülkede yatırım ve imalatın hızlanarak artmasını sağlar. Kredi ayrı olarak atıl veya az getiren tasarrufları değerlendirerek ona bir gelir getirdiğinden tasarrufların artışını hızlandırır (Anonim 2018).

2.2 Kredi Kaynakları

“Finansal sistem içindeki en önemli kredi ayağı bankalardır. Bankalar, kredi işlemlerini yürütebilmek için bazı fon kaynaklarına ihtiyaç duymaktadır. Bu kaynaklar, vadeli ve vadesiz mevduat hesapları, merkez bankası avansları ile ortaklardan elde edilen sermaye benzeri birikmiş karlardan; fon kullanımları ise nakit, mevduat karşılıkları, hisse senedi ve tahvil yatırımlarından oluşur” (Gökçe 1996).

(18)

Bankalardaki kredi işlemleri öz kaynaklar, yabancı kaynaklar ve teknik kredi kaynağı olmak üzere üç kalemle finanse edilmektedir.

Öz kaynaklar, ödenmiş sermaye, ayrılmış sermaye ve yedek akçelerden oluşmaktadır.

Bankalar öz kaynakları ile sabit değerlere ya da iştiraklere yatırım yaptıklarından, açtıkları kredilerdeki öz kaynak oranı düşüktür. Yabancı kaynaklar bankaların belirli bir maliyete katlanarak elde ettiği kredilerden ve topladıkları mevduatlardan oluşmaktadır.

Teknik kredi kaynağı ise, bankada hesabı olmayan şahıslar adına doğan alacaklarla, bankaya gelen paraların kaydına mahsus, muhtelif alacaklar hesabının devamlı şekilde alacak bakiyesi göstermesi halinde kullanılan kısımdır.

Bankalar, bankalar arası para piyasasından, Merkez Bankası’ndan ya da yurtdışı kaynaklardan kredi tedarik edebilmekte ve bunları kredi müşterilerine fon olarak sunmaktadır. Yine mevduat sahiplerinin bankalara yatırdıkları paralardan ayrılması gereken karşılıklar çıktıktan sonra kalan kısım bankaların açtığı kredilere kaynaklık etmektedir. Bu durumda, bankaların daha karlı krediler verebilmek için vadeli mevduattan ziyade vadesiz mevduat toplama eğilimi sergilemeleri, genel bir kredi politikası olarak karşımıza çıkmaktadır. Bahsi geçen kredi kaynakları, banka bilançosunun pasifler kısmını oluştururken, kullandırılan krediler aktifler arasında yer almaktadır.

2.3 Kredilerin Sınıflandırılması

Krediler bir ticaret bankasının aktif toplamı içinde en büyük oranına sahip olan ve bankanın varoluş nedenini oluşturan ehemmiyetli bir yatırım kalemidir. Kredileri, ilişkili olduğu özelliklerine göre sınıflandırmak, benzer özellikler gösteren kredileri aynı grupta toplamak kredi portföyünün çözümlemesi ve idare edilmesi için ihtiyaç duyulan olup, geleceğe yönelik kararlar alınmasına olanak sağlamaktadır. Bu kredi türleri ise:

Niteliklerine göre, nakit krediler ve gayri nakdi krediler olarak, teminatlarına göre, teminatlı krediler ve teminatsız kediler olarak sınıflandırılabilir.

(19)

Vadelerine göre, kısa, orta ve uzun vadeli krediler olarak sınıflandırılırken, kullanım amaçlarına göre ise yatırım kredileri, donatım, yatırım kredileri, işletme kredileri, tüketim kredileri olarak sınıflandırılmaktadır. Kullanıldıkları alanlara göre ise, tarım, ticari, endüstriyel, yapı, dış satım ve alım kredileri olarak sınıflandırılmaktadır.

Kaynaklarına göre, banka kaynaklı krediler, reeskont kredileri ve dış kaynaklı krediler olarak sınıflandırılmaktadır. Yetki açısından şube yetkili ve otorize yetkili krediler, kullanıcısının niteliğine göre ise bireysel ve kurumsal krediler olarak sınıflandırılmaktadır.

2.3.1 Nitelikleri Açısından Kredilerin Türleri

Nitelikleri açısından kredi türleri nakit ve gayri nakit krediler olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Belli bir vadeye kadar ödünç verilmesi tarzında nakit olarak kullandırılan krediler nakit kredi olup, bunların getiri veya ürem ve komisyon geliri vardır.

Müşterinin ihtiyacı olan nakit ihtiyacı bu şekilde karşılanmaktadır. Gayri nakit krediler ise; bir işin yapılması, bir malın teslimi veya bir borcun ödenmesini taahhüt eden kimselerin, bu taahhütlerini kararlaştıran şartlara uygun olarak yerine getireceklerini veya borçlandıkları paraları vadelerinde tedarik etmek emeli ile bankaca karşı tarafa hitaben taahhütte bulunulması, garanti verilmesi tarzında kullandırılan kredilerdir.

2.3.2 Vadeleri Açısından Kredilerin Türleri

Vade açısından krediler ise kısa vadeli, orta vadeli ve uzun vadeli krediler olmak üzere sınıflara ayrılmaktadır. Kısa vadeli krediler; 18 aya kadar vadesi olan krediler olarak tanımlanmaktadır. Orta vadeli krediler; 18 ay ile 5 sene arası vadeli kredilerdir. Faaliyet döngüsü 18 aydan uzun olan sektörlerin kullanmış olduğu işletme kredisi, kapasite artırım için gereksinimi hissedilen makine, alet gibi demirbaş alımı emelli kredilerdir.

Beş seneden daha uzun kredilerdir uzun vadeli krediler olarak adlandırılmaktadır.

Fabrika, yol, baraj gibi yapımı ve faaliyete geçip nakit akım yaratması uzun süren duran varlıkların finansmanı için kullanılmaktadır.

(20)

2.3.3 Teminat Açısından Kredilerin Türleri

Güvence açısından krediler teminatlı ve teminatsız olarak ikiye ayrılmaktadır.

Güvencesiz krediler, kredi kullanıcısının imzasına güvenilerek başka bir güvence alınmadan kullandırılan krediler olup, Güvenceli krediler kişisel güvenceli krediler ve parasal güvenceli krediler olarak iki alt sınıflandırmaya tabidir.

Şahsi güvenceli krediler, kredi müşterisinin yanı sıra yapılan istihbarat ve analizlerle kredibilitesi olan gerçek ve tüzel kişilerin imzalarına da dayanılarak tahsis edilen kredilerdir. Parasal güvenceli krediler ise, bankaca parasal değeri kabul edilen bir varlığın bankaya rehnedilmesi karşılığı kullandırılan kredilerdir.

2.3.4 Kullanımları Açısından Kredi Türleri

Kullanım emeline göre krediler; işletme, donatım, tüketim ve yatırım kredileri olmak üzere dört gruba ayrılmaktadır. İşletme kredisi; işletmenin faaliyet süreci içinde gerek duyacağı ham madde ve malzeme sağlanması, işçilik fiyatlarının ödenmesi, ambalajlama, nakliye, pazarlama gibi malın ilk halinden son haline kadar olan müddette finansman ihtiyacının karşılanması emeliyle kullandırılan kredilerdir. Donatım kredisi;

işletmelerin devam eden faaliyetleri sürdürmek için donatım alımı, yenileme, kapasite artırımı gibi gereksinim duyacağı donanımlara ihtiyaç duyulan fonu sağlayan kredilerdir. Tüketici kredileri; gerçek kişilerin ticari emel dışında mal ve hizmet alımları için gereksinim duyulan fonun sağlanmasına yönelik çoklukla bir defada kullandırılan ve başlangıçta belirlenen getiri oranlarına göre ödenen kredilerdir. İmalat yapacak olan işletmelerin kuruluşunda sabit değerlerin alımı ve yapımı için açılan krediler ile fabrika, yapımevi, yol, köprü gibi tesisler için alınan kredilerdir.

2.3.5 Kullanılan Sektör Açısından Kredi Türleri

Krediler kullanıldıkları sektöre göre tarım kredisi, ticari kredi, endüstriyel kredi, dış satım ve alım kredileri ve yapı kredileri olarak sınıflandırılmaktadır. Tarım kredisi, rençperler ve zirai işletmelere tarımsal faaliyetleri için gerek duyulan finansmanı

(21)

sağlayan kredilerdir. Ticari kredi, işletmelerin mal ve hizmet alımı gibi işletme faaliyetleri ve ekipman, demirbaş alımı gibi yatırımların desteklenmesi için kullandırılan kredilerdir. Endüstriyel kredi, işgücü, hammadde, malzeme ve teknoloji gibi imalat etkenleri ile bina, makine, tezgah gibi sabit değerlerin finansmanı emeliyle kullandırılan kredilerdir.

Yapı kredileri, toplu konut ve işyeri inşaat projelerinin finansmanını sağlayan kredilerdir. Dış satım ve alım kredileri, ithalat ve ihracat kredileri olmak üzere iki alt gruba ayrılmaktadır. İthalat kredileri, yurtdışından ithal alınacak mal ve hizmetlerin bedellerini karşılamak üzere kullanılan kredilerdir. İhracat Kredileri ise, ihracata yönelik mal ve hizmet üretimi ile ticaretini yapan işletmelerin bu faaliyetlerin finansmanını sağlamak üzere kullandırılan kredilerdir.

2.3.6 Kaynağına Göre Kredi Türleri

Kaynağına göre krediler, banka kaynaklı krediler, reeskont kredileri ve dış kaynaklı krediler olmak üzere sınıflandırılmaktadır. Banka kaynaklı krediler, bankaların öz kaynakları kullanılarak açılan kredilerdir. Reeskanot kaynaklı krediler, bankanın müşteri firmadan aldığı ticari senetleri merkez bankasına vererek sağladığı kaynakları kullanarak açmış olduğu kredilerdir. Dış kaynaklı krediler ise, mevduat, tahvil ihracı, yurtiçinden sağlana krediler, repo, yurtdışından sağlana krediler, varlığa dayalı menkul değer ve ödeme buyrukları gibi kaynaklardan kullandırılan kredilerdir.

2.3.7 Kredi Alıcısının Niteliğine Göre Kredi Türleri

Alıcısının niteliğine göre krediler, gerdi ve kurumsal krediler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Bireysel krediler, ticari emel dışında kalan, ferdin şahsi ihtiyaçlarının karşılanması, her türlü bireysel mal ve hizmet alımlarını finansmanını sağlayan kredilerdir. Kurumsal krediler ise, ticari bir emele yönelik olarak işletmelere ticari faaliyetlerinin finansmanı emeliyle kullandırılan kredilerdir.

(22)

2.3.8 Yetki Açısından Kredi Türleri

Krediler tahsis edildiği banka uzvuna göre şube yetkisinde ve otorize kredilerdir. Yetki devri neticesinde kredi tahsisi şube tarafından gerçekleştirilen krediler, şube yetkisinde kredi, şube dışında kalan; bölge koordinatörlüğü, genel müdürlük birimleri, genel müdürlük, idari heyeti kredi komitesi ve idari heyeti tarafından tahsis edilen kredi kararları ise otorize kredilerdir.

2.4 Kredinin Temel Unsurları

Kocaimamoğlu’na (1980) göre kredilerin zaman, güven, risk ve verim olmak üzere dört temel unsuru bulunmaktadır. Bunlar kısaca aşağıda açıklanmıştır.

2.4.1. Zaman

Bankalar nakdi veyahut gayri nakdi kredileri belirli bir müddet için kullandırırlar. Başka bir deyişle her kredinin bir vadesi vardır. Vakit bankacılıktaki ismiyle vade, bir kredinin en ehemmiyetli öğelerinden biridir. Vade uzadıkça riziko artmaktadır. Bunda geleceğin belirsizliği ve finansal piyasalar ile ekonomik konjonktürün hızlı değişimine temel etkendir. Kredide zaman öğesinin gözetilmesi, verilen kredilerin ikincil kredi piyasasında değerlendirilerek fonlama maliyetlerinin düşürülmesi, kredi portföyünün bölgesel ya da sektörel bazdaki olumsuz değişimlerden az etkilenmesini sağlamaya yöneliktir.

2.4.2 Güven

Nakit, mal, teminat ve kefalet mahiyetinde ya da herhangi bir şekilde verilen kredi, belirli bir süre sonra geri alınmak zorunluluğu taşıdığından dolayı arada mutlaka bir güvenin olması, kredi verilecek kişinin ya da kurumun banka nezdinde bir önemi, saygınlığı ve güvenilirliği olması gerekmektedir. Güven öğesinin kredi ilişkisine girildikten sonra ortadan kalkması durumunda kredinin tasfiye edilmesi gerekmektedir.

Kredi veren ile kredi alan arasında kurulan ilişki, bir güven ilişkisidir. Şayet bu ilişki,

(23)

kredi kullandırılmadan önce tam olarak kurulamamış veyahut kuşkulu vaziyetler içeriyorsa kredi kullandırmak olası olmayacaktır.

2.4.3 Risk

Kredide risk, ödünç verilen değerin tahsiline ve verilen garantiye konu olan taahhüdün yerine getirilmesine kadar meydana gelmesi muhtemel tehlikelerinin toplamını ifade etmektedir. Bu tehlikeler kredinin zamanında geri ödenmemesi, iş ya da hizmet taahhüdünün yerine getirilmemesi ve kredi sözleşmesinde belirtilen koşullara uyulmaması biçiminde riskten soruna dönüşebilmektedir. Kredi işlemlerinin başarılı yürütülmesi için belirli bir düzeyin üzerinde riskli görülen firmalarla ilişkiye girilmemesi; kredi kullandırılırken sağlam teminatlar istenmesi ve kredi portföyündeki firmaların yakından izlenmesi gerekmektedir.”

Sevilengül’e (1993) göre “kredilendirmede risk öğeleri” aşağıdaki gibi sıralanmaktadır:

• Geri ödememe riski

• Firmadan kaynaklanan belirsizlikler,

• Sektörden kaynaklanan belirsizlikler,

• Ekonomiden kaynaklanan belirsizlikler,

• Sosyal ve doğal afetler.

2.4.4 Verim

Bankalar öz kaynaklarını ve çeşitli şekillerde elde ettikleri yabancı kaynakları kullanarak gelir sağlamak durumundadır. Aksi durumda varlıkları sürdürüp geliştirebilmek, mevduat sahiplerine karşı sorumlulukları yerine getirebilmek ya da ortaklara kar dağıtabilmek olası olmayacaktır.

Krediler bankaların en önemli gelir kalemidir ve kredi geliri, faiz ve komisyondan oluşmaktadır. Faiz, en basit anlamıyla, nakit kedinin ücreti; parasının alternatif

(24)

gelirinden yararlanamayan alacaklının bunun karşılığında önceden belirlemiş olduğu tutardır. Bu tutar, süreye bağlı olarak borçlanılan paranın yüzdesi şeklinde ifade edilen bir çeşit teminat niteliğindedir. Yüksel’e (1989) göre “Komisyon, kredi verenin kredi açılışı dolayısıyla giriştiği bazı teşebbüslerin neden olduğu masrafların, üstlendiği zarar ya da riskin karşılığıdır.” Komisyonun kredi kullanımı ile doğrudan bir ilgisi bulunmamaktadır. Nakit kredilerinde faize ek olarak alınan komisyon, gayri nakdi kredilerde kredinin asli gelirini oluşturmaktadır.

2.5 Kredi Kullandırımanın Amaçları

Kullanılan kredi ile ne yapılacağı son derece ehemmiyetlidir. Sözgelimi, kısa vadeli kredi ile uzun vadeli yatırıma gidilirse veyahut kullandırılan tarımsal kredi ile konut yapılırsa kredinin vadesinde ödenmesinde zorluklar ile karşılaşılmaktadır.

2.5.1 Akılcılık

Kullandırılan kredinin getiri ve anapara gibi geri ödemeleri kesinlikle vaktinde yapılmalı, firmanın kredi sınırları uzun müddet dolu ve hareketsiz kalmamalıdır. Ters vaziyetler, kredinin geri ödenmesinde zorlanıldığını göstermektedir.

2.5.2 Verimlilik

Bankalar kullandırdığı krediler karşılığında ele geçireceği getiri ve komisyon gelirlerini kar yaratacak şekilde hesaplamalı, müşteri bazında verimlilik sağlanmalıdır. Müşteri, sektör ve vade itibariyle en yüksek geliri ele geçirebilecek alternatif yatırım alanları bulunarak kredi kullandırılmalıdır.

2.5.3 Kredi Geri Ödemesi

Kredi, kullandırılan kredili müşterinin ekonomik faaliyetleri sonucunda yarattığı artı değerle geri ödenmelidir. Ekonomik faaliyetleri neticesi, nakit yaratma performansı

(25)

düşük olan bir kredinin geri ödenmesinde mesele yaşanabilir. Bu vaziyette, güvenceler nakde çevrilerek kredi kapatılarak tasfiye edilmektedir.

2.6 Kredi Riski

En genel anlamıyla risk, nitel ya da nicel olarak beklenenin gerçekleşmeme olasılığıdır.

Risk kavramın karakterini şöyle özetleyebiliriz:

• Önceden tam olarak bilinemez,

• Zamanla değişir,

• Çoğu kez sonuç üzerinde olumsuz etkilere sahiptir,

• Yönetilebilir.

Tokel’in (2004) aktardığına göre Fıkırkoca (2003) Riskin temel bileşenleri, oluşma olasılığı ve oluşma durumunun sonuca etkisidir ve riski olasılığa, zamana ve etkiye bağlı bir fonksiyon olarak modellenebilir olarak tanımlamıştır.

Risk = f(P, t, I)

Burada; P: olasılık (probability), t: zaman (time) ve I: etki (impact)’yi ifade etmektedir.

Risk birbiriyle etkileşim içinde olan üç temel alanda ele alınmaktadır. Bunlar aşağıdaki gibi sıralanabilir:

1. Performans 2. Maliyet 3. Çizelge

Performans, tahmin edilen ile planlanan değere ulaşmanın bir ölçüsüdür. Maliyet riski, tahmin edilen ve planlanan maliyet değerinin aşılması durumuna karşılık gelmektedir.

Ekonomik koşullardaki belirsizlikler önemli maliyet riski kaynaklarından biridir.

Çizelge riski, bir işin tahmin edilen ve planlanan sürede gerçekleştirilememesinin bir ölçüsü olarak değerlendirilmektedir. Performans, çizelge ve maliyet tahminlerin gerçeğe

(26)

en yakın bir şekilde yapılması, hedeflenen sonuca en az riskle ulaşılmasını sağlamaktadır.

Risk, belirtildiği gibi yönetilebilir bir olgudur. Riskin yönetilebilmesi için plan dâhilinde olması, belirlenip analiz edilmesi, değerlendirme sonucunda kontrol altına alınıp azaltılması ve süreklilikten ödün verilmeden izlenmesi gerekmektedir (Şekil 2.1).

Şekil 2.1. Risk yönetimi şeması (Tokel 2004)

Risk yönetilebilmesine karşın hiçbir zaman sıfıra indirilemeyeceğinden, kredi verme etkinliği risk üstlenmeyi de beraberinde getirmektedir. Basel Komitesi kredideki risk faktörünü, bankadan ödünç alanların üzerinde anlaşma yapılmış koşullara uygun olarak yükümlülüklerini karşılamada başarısız olması olarak tanımlanmaktadır.

Karacan’a (1996) göre “Temel olarak borçluların almış oldukları borçların anaparasını ve faizini vadesi geldiğinde ödememeleri, bankalar için bir risk oluşturmaktadır.

Gecikme ya da temerrüt riski olarak anılan bu durum, muhatabın yükümlülüklerini yerine getirmesinin taşıdığı belirsizliktir” (Tokel 2004). Gelecekte sağlanacak gelirlerdeki sapmalar, aktiflerin ya da hisse senetlerinin alacağı değerlerde değişikliğe neden olabilmektedir. Babuşçu’ya (1997) göre “Kredi riski ayrıca nakit akımında sıkıntı doğurmakta ve banka nezdinde belirsizlik yaratabilmektedir. Kredi riski, sorunlu kredilerin varlığı ile yakından ilişkilidir. Bu şekilde kısa vadeli alacaklar uzun vadeli hale dönüşebilmekte olup, nakit akımında öngörülmeyen böylesine bir gelişmenin, bankanın likiditesini de olumsuz etkileyeceği açıktır. Sorunlu krediler, bankanın itibarı

RİSK YÖNETİMİ

Risk Planlama Risk Değerlendirme Risk Azaltma Risk İzleme

Risk Belirleme Risk Analizi

(27)

ve imajı açısından da sıkıntı yaratmaktadır. Böyle bir durumun varlığı ise bankanın fon sağlama serbestisinde ve maliyetlerinde olumsuz bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır”

2.7 Kredi Riskinin Bileşenleri

Banka aktiflerinin çoğu pasiflerin aksine likit değildir ve değerleri belirsizdir. Genel olarak banka aktiflerini kısa dönemde nakde dönüştürülmesi söz konusu olmayan krediler oluşturmaktadır. Bununla birlikte talep edildiği takdirde toplanan mevduatların nakde dönüştürülmesi taahhüdü bulunmaktadır. Burada pahalı maliyetlere yol açabilecek bir likidite riski gündeme gelmektedir. Kredilerin anapara ya da faiz olarak geri ödenmemesinin yanı sıra sözü edilen likidite sorunu da kredi riskini oluşturan parçalardan biri olarak görünmektedir. Kredi riski sadece aşağıya doğruyken, faiz riski hem aşağı, hem de yukarıya doğru gerçekleşebilmektedir. Banka aktiflerinin değeri piyasa faiz oranlarındaki ve döviz kurlarındaki değişmelerinden etkilenmektedir. Sözü edilen parametrelerdeki olumsuz dalgalanmalar, bir sermaye kaybına sebep olabilmektedir. Bu olasılığa ise piyasa riski ya da sistem riski denmektedir.

Tokel’in (2004) aktardığına göre Wyman (1991) “bu bileşenler ışığında, kredi riski” iki başlık altında incelenebilir:

1- Beklenen Risk: Bir kredi döngüsü boyunca belirli bir kredi sınıfındaki ortalama kaybı belirtmektedir. Öngörülebilir, maliyeti tahmin edilebilir, zaman içerisinde ortalama bir değeri hesaplanabilir, sektörlere göre değişebilir gibi özelliklere sahiptir.

2- Beklenmeyen Risk: Herhangi bir yıldaki olası kayıpların geçiciliğinin ortalama beklenen kayba oranını belirtmektedir. Yıldan yıla değişkenlik arz eder, dinamiktir, önceden bilinemez gibi özelliklere sahiptir.

2.8 Kredi Riskinden Korunma Yolları

Bankanın kendisini riske karşı korumasının en basit yolu, kredi verirken ihtiyatlı bir tutum izlemektedir. Bunun dışında, Murabaha tavanı, Farklılaştırma ve İşbirliği gibi üç temel yöntemin varlığından söz edilebilmektedir.

(28)

2.8.1 Murabaha Tavanı

Tokel’in (2004) aktardığına göre Parasız (2000) tarafından ödünç verilmek istenen miktar kuşkusuz ödünç alanın geri ödeme kabiliyetine bağlıdır. Bir ölçüde bankanın verdiği ödünçler üzerine koyduğu faiz oranı, borcun ödenme olasılığıyla ters orantılıdır.

Zaman zaman bu orantı faiz oranına biçilen üst limitler ölçüsünde sınırlandırılmakta ve faiz oranlarına uygulanan sınırlandırmaya murabaha tavanı denir. Piyasa oranlarının hızla yükseldiği dönemlerde tavan oranları bankaların belirli bir risk düzeyi üzerindeki müşterilerine ödünç vermelerini kısıtlar şeklinde ifade etmektedir.

2.8.2 Farklılaştırma

Kredilendirme sürecindeki olası yanlışlara karşı alınabilecek en etkili önlem farklılaştırmadır. Farklılaştırma, basit şekilde bütün yumurtaların aynı sepete koyulmaması şeklinde tarif edilmektedir. Kredi verilirken talep edilen miktarın talep edenin ya da kredi verenin sermayesinin belirli bir oranını geçmesine izin vermemek;

kredileri kurumsal kredi kültürü doğrultusunda belirli sektörlere, belirli oranlarda paylaştırmaya çalışmak farklılaştırmaya örnek olarak verilebilmektedir.

2.8.3 İşbirliği

Bir bankanın yeterli kredi fırsatı bulunurken, diğer bir bankanın yeterli fonu bulunabilmektedir. Bu tür durumlarda büyük bir kredi tutarına diğer bankaları da ortak etme ya da fon ödünç verme yoluna gidilebilmektedir. Aynı şekilde, kredi değerlendirmesi aşamasında talep sahipleri hakkındaki olası bilgi kayıtlarının paylaşılması gündeme gelmektedir.

2.9 Kredi Risk Modelleri

Kredi riski kavramının ele alınışında ve kredi risk yönetimi sürecinde çeşitli modeller kullanılmaktadır. Bir kredi risk modeli, öncelikle ödememe olasılığını etkileyen değişkenler arasında bir ilişkinin varlığını varsaymaktadır. Modelin altyapısı, bu ilişkiyi ortaya koyan verilerden oluşur ve model, test edilmeye uygun olması gerekmektedir.

(29)

Tokel’in (2004) aktardığına göre Narayanan (1998) “Oyun teorisinden olasılık teorisine, matematiksel programlamadan yapay sinir ağlarına, simülasyondan istatistik tekniklerine kadar pek çok yöntem, kredi riski ölçümlerine adapte edilebilmektedir.

Böylece geniş yelpazeye karşın kredi riskini ölçen modeller, üç grupta sınıflandırılabilir:

1- Kullanılan Tekniklere Göre:

- Ekonometrik teknikler: Ödememe riski değişimini, finansal oranlar ya da ekonomik göstergeler gibi bağımsız değişkenler kümesiyle açıklanan bağımlı bir değişken olarak ele almaktadırlar.

- Yapay sinir ağları: İnsanın düşünsel işlevlerini, sinir hücrelerinin oluşturduğu bir ağ modeliyle taklit etmeye çalışmakta ve karar süreçlerinde, çeşitli deneme yanılma yöntemleri baskındır.

- Optimizasyon modelleri: En az riske karşın en karlı krediyi matematiksel programlama yardımıyla bulmaya çalışmaktadırlar.

- Uzman sistemler: Başarılı bir kredi analistinin kredi değerlendirme sürecini taklit etmektedirler.

- Kurala dayalı sistemler: Kredi riskini, finansal oranlar gibi bir bilgi tabanlı veriler ve ilişkisel kararlar bütününe göre modellemektedirler.

- Melez sistemler: Doğrudan tahmin, hesaplama ve simülasyon yaparlar; neden-sonuç ilişkilerini temel almaktadırlar.

- Uygulama kapsamına göre: Modeller kredi toplama stratejisi belirleme, kredi onaylama, kredi derecelendirme, kredi fiyatlama ve erken uyarı sistemleri oluşturma gibi farklı kapsamlarda uygulanabilmektedir.

- Uygulamaya konu olan finansal ürünlere göre: Modeller ticari emlak kredilerinden ev kredilerine ve bireysel kredilere, kredi türevlerinden yatırım finansmanına uzanan geniş bir yelpazeye uygulanabilmektedir.”

Kredi risk modelleri, 1990’lı yılların ortasından başlayarak bankacılık ve portföy yöneticiliği gündeminde yer almaya başlamaktadır. “Riske Maruz Değer” gibi piyasa riski yönetimi tekniklerinin gelişmesi, kredi risk modellerinin ele alınışını daha da hızlandırmış; kredi risk yönetimi modellerine gereksinimin yaygınlaşması, Basel

(30)

Komitesi’nin riske maruz değere dayalı portföyler için sermaye ayırma gerekliliğini şart koşmasına yol açmaktadır.” Riske maruz değer, bir organizasyonun portföyünün gelecekteki pazar değişkenliklerden kaynaklanan zarar olasılığının ölçümüdür.

Model kavramının gündeme geldiği tarihten günümüze, kredi riskini modellemenin piyasa riskini modellemeye göre daha zor olduğunu vurgulayan bazı gerçeklerle karşılaşılmaktadır; belirli bir borçlu için kredi riskini fiyatlandırmayı güçleştiren likit bir piyasanın eksikliği, gerçek ödememe olasılıklarının teorik olarak hesaplanamaması, ödememe korelasyonunu gözlemlemenin ve ölçmenin zorluğu, riski karşılayabilecek teminatın ya da ek sermayenin hesaplamalarındaki güçlükler, bu güçlüklere karşın kredi risk modelleri, belirli bir zaman aralığındaki kayıpları ve kredi portföyündeki riske açık kredi miktarlarını %99’un üzerinde bir güvenlik aralığını gözeterek tahmin etmeye çalışmaktadır. Temel hedef, borcun ekonomik ödenmemesinden ya da değerindeki değişimden doğabilecek kayıpları öngörmektedir.

2.9.1 Credit Metrics Modeli

Bu model borçlunun derece dağılımını tesadüfi olarak, her bir derece için ihtimal şeklinde belirlemektedir. Model kredinin değerini, verilen derecelerin forward primlerini ve bu primlerin toplanarak bulunduğu portföy değerini kullanarak yine hesaplamaktadır. Firma, varlıklarının değeri yükümlülüklerini değerinden düşükse ödememe riskine düşmektedir. Başka bir deyişle, borç alanın ödememe olasılığı, varlıklarının yükümlülüklerini aşan kısmına ve varlıklarının dalgalanmasına bağlıdır.

Varlıkların değerindeki değişmeler normal dağılıma uyuyorsa, ödememe olasılığı bazı eşik değerlerin altına düşen ve standart normal dağılım gösteren bir değişkenle belirtilebilmektedir. Bu nedenle modeldeki ilk adım, her borç alanın kredi dereceleme değerinden elde edilen ödememe olasılığıyla ilişkili eşik değeri hesaplamaktadır.

2.9.2 Credit Portfolio View modeli

Model oldukça eski verilerden hesaplanan ortalama ödememe oranlarını kullanmanın ötesinde, ekonominin mevcut durumuna bağlı olan olasılıkları kullanılmaktadır. Mesela

(31)

ortalama bir notla derecelendirilen bir kredi taliplisi, ekonomik durgunluk zamanlarında, ekonomik gelişme zamanına göre daha yüksek bir ödememe olasılığına sahip olmakla birlikte bu modelde, her borç alanın ödememe derecesi deneysel olarak borçlu için normal dağılıma sahip makroekonomik göstergeye göre türetilmektedir.

Makroekonomik gösterge ise, ağırlıklı makroekonomik değişkenlerin toplamı olarak ifade edilmektedir.

2.9.3 Credit Risk Modeli

Bu model sektörel konumlandırmalar üzerine kurulmuş olup, borç alanlar, ortalama ödememe oranı ve ödememe oranı dalgalanmasına göre sektörlere yerleştirilmektedir.

Ödememe oranı değişkenliği, sektördeki borç alanların sınırlı olarak çeşitlendirilen homojen portföylerinden gözlemlenen standart sapmadır. Kredi rizikosu, müşteri firmaların temerrüt ihtimaline bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Kredi rizikosunun meydana gelmesinde, alacak meblağının büyüklüğü, borçlunun yükümlülüğünü yerine getirememe ihtimali ve borçlunun yoğunlaşma rizikosu olmak üzere üç tesirli öğesi bulunmaktadır.

2.10 Bankaların Kredi Yönetimine İlişkin Rehber İlkelerin Tanımı ve Amaçları

Birçok bankanın kredi yönetimine ilişkin ilkeleri aşağıda belirtildiği gibidir. Bankalar kredi faaliyetlerine ilişkin hedeflerini belirleyip bu stratejilere uygun politika ve uygulama usulleri geliştirmektedir. Bankalar bu faaliyetlerin karmaşıklığı ve kredi hacmine göre pazarlama, tahsis, izleme ve takip politikaları oluşturmaktadır. Banka strateji ve politikaları ile uygun olarak detaylı kredi prosedürleri oluşturmaktadır. Kredi faaliyetlerine ilişkin organizasyon yapısı işlevsel görev dağılımını sağlayacak ve yetki çatışmasına meydan açmayacak şekilde oluşturulmaktadır.

Bankalar kredi süreçlerinde yer alan birimlerin ve personelin performanslarını açık ve önceden belirlenmiş prosedüre göre değerlendirmekte olup, kredilere ilişkin bilgi ve belgeler müşteri bazında rahatlıkla erişilebilir durumdadır. Kredi yönetiminin sağlıklı olması bilgi sistemlerinin etkinliği ile doğrudan ilişkilidir. Bilgi sistemlerinden elde

(32)

edilen veriler kredi faaliyetlerini yürüten birimlerin ve üst yönetimin sorumluluklarını sağlıklı bir şekilde yerine getirmelerine katkı sağlamaktadır. Kredi izleme faaliyetleri çerçevesinde faaliyetlerin büyüklüğü ve karmaşıklığına uygun bilgi sistemleri tesis edilmektedir. Kredi yönetim faaliyetleri iç sistemler kapsamındaki birimler tarafından devamlı olarak belirli periyodlarla incelenmektedir.

Kredinin pazarlanması sırasında kullandırılacak ürünlerin tüm hatları ile ele alınarak müşterilerin doğru ve güvenilir bilgilendirilmesi sağlanmalıdır. Kredi müşterilerinin seçimi; bankanın kredi stratejileri ve politikalarına uygun olarak yapılmaktadır.

Kredinin kullandırma amacı, müşteri tarafından sunulacağı gibi, müşterinin tercihlerine göre banka tarafından da belirlenebilmektedir. Bankalar kredilerin etkin ve verimli yönetimi için önceden belirlenen değerlendirme ve olur verme işlevlerini oluşturmaktadır. Kredi olurları bankanın yazılı prosedürlerine uygun hale getirilmelidir.

Kredi kullanıcısının veya karşı tarafın risk profilinin doğru değerlendirilebilmesi için bankaların yeterli belge ve bilgiye sahip olması gerekmektedir. Kredi tahsis sürecinde ölçülülük esastır. Ekonomik büyüme dönemlerinde bu esasa zarar verebilecek uygulamalardan kaçınılmalıdır. Kredi ve müşteri değerlendirmesi yapan kişiler doğru ve güvenilir verilere ulaşmalıdır. Bankalar kredi sürecinde kredilerin mali tahlil ve istihbarat çalışmalarını gerçekleştirmek amacıyla ölçeği ile uygun şekilde mali tahlil konusunda uzman personel istihdam etmektedirler.

Müşteri limitleri belirlenirken müşteri borçluluğu ve müşterinin geri ödeme performansı değerlendirilmektedir. Müşteri riskliliğine ilişkin analizler yapılmaktadır. Yapılan bu analizlerle kredi gereksiniminin sebepleri ve kredi kullanım amacı hakkında bilgi sahibi olunmaktadır. Proje kredileri uzmanlaşmış kişilerden oluşan farklı ekipler tarafından değerlendirilmektedir. Kredi teklifleri yazılı ve en ince detayına kadar açıklayıcı olarak hazırlanmaktadır. Kredi yönetiminin en önemli unsurlarından birisi kişi/firma düzeyinde ve grup düzeyinde kredi limitlerinin oluşturulmasıdır. Limitlere uygunluk kontrolleri, kredi değerlendirme sürecinde başlayarak, mevzuata ve banka içi düzenlemelere uygun kontrol süreci de dahil kredilendirme süreçlerinin tamamı dahil edilmektedir. Kredinin uzatılması sürecinde müşterinin o günkü durumu ve kredibilitesi baz alınmaktadır.

Bankalar kredi riskini yönetmek için içsel derecelendirme sistemi kurmaktadır.

(33)

Derecelendirme sistemi banka ölçeği ile uyumlu olarak kurulmaktadır. Bankalar maruz kaldıkları riskleri en aza indirgemek için teminat ve garantilerden yararlanabilmekte ancak işlemler en önce borçlunun geri ödeme kapasitesi değerlendirilerek yapılmaktadır.

Alınan teminatlar, müşterinin etkin ve verimli biçimde değerlendirilmesinde zafiyete neden olmamaktadır (Tokel 2004).

Bankalar kredi portföyünden kaynaklanan risklerin yönetimi kapsamında etkili bir kredi izleme süreci kurmaktadır. Kredi portföyünden dolayı meydana gelen risklerin ölçümü ve izlenmesinde geliştirilen modellerin yanı sıra stres testleri ve senaryo analizlerinden faydalanılmaktadır. Bankaların donuk alacaklarının yönetimine yönelik yazılı politikaları bulunmaktadır. Kredi takip ve tasfiye süreçleri tahsilat etkinliğini sağlayacak şekilde oluşturulmaktadır (Tokel 2004).

Kredi yönetimi, bankaların temel faaliyet alanlarından biri olan kredilere ilişkin stratejiler ve politikalar ile prosedürlerin belirlenmesi, kredilerin pazarlanması, tahsisi, krediler nedeniyle üstlenilen ve üstlenilecek olan risklerin ölçülmesi, izlenmesi, kontrolünün sağlanması, raporlanması ile bu riskleri karşılayacak oranda yeterli sermayenin ayrılması konusundaki faaliyetleri kapsamaktadır. Aşağıda yer alan ilkeler bankaların kredi riski yaratan tüm portföylerinin yönetiminde bankanın ölçeği, portföy ve ürünlerin yapısına uygun düştüğü ölçüde uygulanmaktadır (Tokel 2004).

2.10.1 Kredi Stratejilerinin Oluşturulması

Kredi stratejileri piyasa şartları, bankanın finansal durumu, risk iştahı, beklenen kârlılık seviyesi ile öz kaynak düzeyi dikkate alınarak yönetim kurulu tarafından yazılı olarak belirlenerek onaylanır. Bu stratejiler yılda bir defadan az olmamak üzere güncellenmektedir. Yönetim Kurulu bankaca kredi stratejisi oluşturulurken kullanılan finansal ve ekonomik göstergeleri düzenli olarak inceleyip bu inceleme sonuçlarına göre stratejisinde ve uygulamalarında gerekli değişiklikleri yapmaktadır. Stratejiler belirlenirken riskin maliyeti ve risk getiri dengesi dikkate alınmaktadır. Belirlenen stratejilerin, kâr istikrarını ve kalitesini bozmaması sağlanmaktadır.

(34)

Kredi stratejisi kısa, orta ve uzun vadeli planları içermektedir. Stratejiler belirlenirken beklenen risk seviyesine bağlı olarak sermaye gereksinimine karar verilmektedir.

Bankanın kredi riski sebebiyle mevcut durumda ve gelecek dönemlerde ihtiyaç duyabileceği sermayeye ilişkin analizler yapmaktadır. Farklı ekonomik şartlarda gereksinim duyulabilecek sermaye seviyesi de bu analizler kapsamında dikkate alınmaktadır. Kredi stratejileri banka organizasyon yapısı, kredi işlemlerinden sorumlu yönetimin ve personelin teknik bilgisi ve kapasitesi dikkate alınarak belirlenir. Kredi stratejisi hakkında ilgili banka personeli bilgilendirilerek bu stratejinin anlaşılması sağlanmaktadır.

Kredi stratejileri kabul edilebilir ekonomik gösterge tahminleri çerçevesinde oluşturulur.

Söz konusu tahminler stratejilerin yer aldığı dokümanda yazılı olarak belirtilmektedir.

Bir banka kredi stratejisinde, ekonomideki döngüler ve bunların kredi portföyünün niteliği ve kompozisyonu üzerindeki etkilerini dikkate almaktadır. Ayrıca düzenleyici ve denetleyici otoritelerin ileriye dönük taahhüt, hedef ve politikalarının banka üzerindeki olası etkilerini de göz önünde bulundurulmaktadır. Yönetim Kurulu, bankanın personel ücret ve terfi politikalarının kredi stratejisi ile çelişmemesini sağlamaktadır.

2.10.2 Kredi Politikalarının Oluşturulması

Kredi politikası, belirlenen kredi stratejileri ile uyumlu şekilde, ihtiyatlılık, sürekli uygulanabilirlik, müşterinin kredi değerliliği değerlerine dayalı olarak dizayn edilip, politikalar yönetim kurulunca onaylanmaktadır. Kredi politikaları, bankanın kredi kullandırma faaliyetlerine ilişkin çerçeveyi oluşturup kredi politikaları ile hedef pazarlar, portföy yapısı, fiyat ve fiyat dışındaki faktörler, kredi limit uygulamaları, onay makamları, genel kredi politikalarına ilişkin istisnai uygulamalar ile bunların raporlanmasına ilişkin usulleri belirlemektedir. Kredi politikaları banka içinde duyurulur, uygun prosedürler çerçevesinde uygulanıp etkinliği en az yılda bir kez gözden geçirilir. Kredi politikaları gözden geçirilirken ekonomik konjonktür, bankanın sermaye yeterliliği oranının seyri ve ilgili mevzuatta gerçekleşen değişiklikler dikkate alınarak kurumsal ve ticari kredilere ilişkin stratejiler kredinin türü, müşterilerin niteliği, sektör, ülke ve bölge gibi konular esas alınarak hazırlanmaktadır. Bireysel kredilere

Şekil

Updating...

Referanslar

Benzer konular :