tepav tepav
türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı
Sürdürülebilir kalkınmanın l ği
geleceği
Türkiye üzerine gözlemler Türkiye üzerine gözlemler
Ozan Acar
Ankara
19 Mart 2008
Çerçeve
Büyüme muhasebesinin bileşenleri
ÎTürkiye ile AB-15 arasındaki gelir farkının kaynağıy g y ğ
Türkiye’nin yakınsama performansı
Üretim deseni ve eğitimin kalitesi arasındaki ilişki
Üretim deseni ve eğitimin kalitesi arasındaki ilişki üzerine bazı tespitler
ÎPISA sınavı sonuçlarının değerlendirilmesi
ÎPISA sınavı sonuçlarının değerlendirilmesi
Türkiye’nin rekabetçilik sıralamalarındaki konumu
Zor durumdaki iki sektör: Tekstil ve TV
Ne yapmalı? y p
k ’ d l k
Türkiye’nin uzun dönemli yakınsama performansı
performansı
Seçilmiş ülkelerde kişi başına düşen milli gelirin ABD’de kişi başına düşen milli gelire oranı (PPP, 1975-2005)
50%
60%
40%
Türkiye / ABD 20%
30%
Türkiye / ABD
10%
20%
Kaynak: Dünya Kalkınma Göstergeleri 0%
1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010
k l k k d d ğ l Aynı kalmak kader değil, yakınsayabilenler var
yakınsayabilenler var
Seçilmiş ülkelerde kişi başına düşen milli gelirin ABD’de kişi başına düşen milli gelire oranı (PPP, 1975-2005)
Kore / ABD 50%
60%
40%
Türkiye / ABD 20%
30%
Türkiye / ABD Çin / ABD 10%
20%
Kaynak: Dünya Kalkınma Göstergeleri 0%
1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010
İİlk fırsatı kaçırdık, ikinciyi kaçırmamalıyız
kaçırmamalıyız
Türkiye’de Kişi Başına GSYİH, 1800-2005 Batı Avrupa ve ABD’nin Yüzdesi Olarak
Birinci Dalga İkinci
Birinci Dalga D lDalga
Kaynak: Şevket Pamuk (2007)
Büyüme muhasebesinin bileşenleri
Kişi başına düşen milli gelirin artış hızı
Kişi başına düşen milli gelirin artış hızı önemlidir
Bunun üç bileşeni vardır
Î
İşgücü verimliliği
Î
İşgücü verimliliği
Î
İşgücüne katılım oranı
Î
Nüf
Î
Nüfusun yaş yapısı
Gelişmiş ülkelerle aramızdaki gelir farkına ş ş g bakarken bu üç unsurun hesaba katılması gereklidir
gereklidir
AB-15 ile Türkiye arasındaki refah seviyesi AB 15 ile Türkiye arasındaki refah seviyesi farkının kaynağında büyük ölçüde işgücü
i liliği t kt d verimliliği yatmaktadır
100%
Türkiye ile AB-15 arasındaki kişi başına düşen milli gelir farkının kompozisyonu (1980-2005)
İşgücü verimliliği
80%
100%
İşgücü verimliliği
60%
İşgücüne katılım
20%
40%
Nüfusun yaş yapısı
0%
20%
Kaynak: Dünya Kalkınma Göstergeleri, TEPAV hesaplamaları -20%
k d ğ ll l Yakınsayamadığımız yılları nasıl geçirdik?
geçirdik?
1980’ler: Küresel ekonomiye entegrasyonun ilk adımları
adımları
1990’lar: Makroekonomik ve siyasi istikrarsızlık
1996: Gümrük Birliği Anlaşması
Siyasi/ekonomik istikrarsızlığın hakim olduğu bir açık ekonomi olmanın sonucu:
açık ekonomi olmanın sonucu:
Î 2001 krizi
2001 sonrası performans umut verici
Kriz ertesinde başarıyla uygulanan ekonomik program
Göreli makroekonomik istikrarın tesisi Göreli makroekonomik istikrarın tesisi
Î Tarihsel ortalamaların üzerinde bir hızla sürdürülen ekonomi büyüme
Gümrük Birliği’nin işlemeye başlaması
ÎArtan doğrudan yatırımlar: 2002-2006 döneminde 35,5 milyar dolar
ÎArtan ticari entegrasyon: 100 milyar dolarlık ihracat hedefinin aşılması
hedefinin aşılması
Türkiye’nin ihracatının yapısı değişiyor…
50%
UNCTAD’ın tanımladığı ürün gruplarının toplam ihracat içerisindeki payı, Türkiye (1989-2005)
35%
40%
45%
Orta beceri Emek ve doğal kaynak
yoğun 25%
30%
Orta beceri
Düşük beceri Tarım
15%
20%
Yüksek beceri Elektronik Tarım
0%
5%
10%
1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005
Kaynak: UNCTAD sınıflandırması, TEPAV’ın hesaplamaları, COMTRADE veritabanı
k k l t ğ ülk l l
…ancak yakınsamaya çalıştığımız ülkelerle aramızda halen ciddi farklılıklar bulunuyor a a da a e c dd a a bu u uyo
OECD ülkelerinde kişi başına düşen milli gelir ve orta ve yüksek seviyede beceri gerektiren ihracatın toplam ihracat içindeki payı, 2005
80%
Almanya
İsviçre 60%
70%
80%
acatın toplam
Avusturya Belçika Çek Cum.
Fransa Almanya
Macaristan
İrlanda
İtalya Japonya
MeksikaSlovakya
İspanya İsveç
ABD İngiltere
50%
60%
gerektiren ihra ayı, 2005 (%)
Kanada Danimarka Finlandiya Yunanistan
Macaristan
Lüksemburg Meksika
Hollanda Polonya
Portekiz
İsveç
Türkiye 30%
40%
zeyde beceri g içerisindeki pa
Avustralya Yeni Zelanda
Norveç 10%
20%
eri ve orta düz i
Kaynak: UNCTAD sınıflaması, COMTRADE veritabanı, TEPAV hesaplamaları, 0%
0 10.000 20.000 30.000 40.000 50.000 60.000
İl
Kişi başına düşen milli gelir , 2005( SAP, ABD doları)
l b lk l k h
PISA sınavları, bir ülkenin gelecekte sahip olacağı işgücünün niteliğine ışık tutuyor
ı 20
Her bin çalışan başına düşen araştırmacı sayısı (2005) ve PISA fen bilimleri sınavında 5. ve 6. seviyede başarı gösteren öğrencilerin yüzdesi (2006)
ğ şg ğ ş y
Finlandiya
14 16 18
n araştırmac
Danimarka
Japonya Yeni Zelanda Norveç
İsveç
10 ABD
12 14
başına düşen yısı, 2005
Avustralya Avusturya
Belçika Kanada
Fransa
Almanya
Yunanistan Macaristan
İrlanda Lüksemburg
Hollanda Polonya
Portekiz İspanyaSlovakya İsviçre
İngiltere
4 6 8
000 çalışan b say
Çek Cum.
Yunanistan İtalya MeksikaTürkiye
0 2
0% 5% 10% 15% 20% 25%
Her 10
0% 5% 10% 15% 20% 25%
PISA fen bilimleri sınavında 5. ve 6. seviyede başarı gösteren öğrencilerin yüzdesi , 2006
Kaynak: UNCTAD sınıflaması, COMTRADE veritabanı, TEPAV hesaplamaları,
İh t d t ğ l ğ İhracatın yapısının da araştırmacı yoğunluğu ile doğrudan bir alakası bulunuyor
80%
tın
OECD ülkelerinde; her bin çalışan başına düşen araştırmacı sayısı (2005) ve ileri ve orta düzeyde beceri gerektiren ihracatın toplam ihracat içerisindeki payı (2005, %)
Almanya
İrlanda Japonya
İsviçre 60%
70%
tiren ihracat 2005
Avusturya Belçika
Kanada Çek Cum.
D i k
Fransa
Macaristan
İrlanda
İtalya Meksika
Polonya Slovakya
İspanya
İsveç ABD
İngiltere 40%
50%
beceri gerek sindeki payı,
Danimarka
Finlandiya Yunanistan
Lüksemburg Hollanda
Portekiz Türkiye
20%
30%
ta düzeyde b oplam içeris
Avustralya Yeni Zelanda Norveç
0%
10%
İleri ve ort to
0%
0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20
Her 1000 çalışan başına düşen araştırmacı sayısı, 2005
Kaynak: UNCTAD sınıflaması, COMTRADE veritabanı, TEPAV hesaplamaları,
Eğitim sisteminin reformu, üretim desenini dönüştürmenin önemli adımlarındandır…
dönüştürmenin önemli adımlarındandır…
Üretim deseni dönüşümünü gerçekleştirmek için eğitim sisteminin kapsamlı bir biçimde yeniden ele alınması gereklidir
ÎMüfredatın yenilemesi
Ok ll l ük l il i
ÎOkullaşma oranlarının yükseltilmesi ÎErişimdeki eşitsizliklerin giderilmesi ÎEğitime ayrılan kaynağın yükseltilmesi ÎEğitime ayrılan kaynağın yükseltilmesi
• özellikle kaliteyi arttırmaya yönelik olarak
ÎMesleki eğitimin cazip hale getirilmesi…
Sadece iş yaşantısına henüz adım atmamış gençlerin değil mevcut işgücünün de beceri seviyesinin arttırılması
gereklidir gereklidir
ÎAktif işgücü politikaları
…ancak tek başına yeterli değildir
Sürdürülebilir kalkınmanın gerçekleştirilmesi için rekabet gücünün iyileştirilmesi gerekmektedir
Îİ ü ü i l +i bi i l i+k hi tl i+ lt d
Îİşgücü piyasaları+iş yapma biçimleri+kamu hizmetleri+altyapı vd…
2001 krizinden sonraki toparlanma sürecine rağmen
Türkiye rekabet gücü sıralamalarında alt basamaklardadır Türkiye, rekabet gücü sıralamalarında alt basamaklardadır
2007 Rekabetçilik puanı
Sıralamadaki yeri
ABD 100 000 1
Ülke sayısı
Türkiye'nin yeri
2003 51 48
ABD 100,000 1
Çin 79,484 15
İsrail 74,321 21
Malezya 74 091 23
2003 51 48
2004 51 46
2005 51 39
2006 53 43
Malezya 74,091 23
Hindistan 63,380 27
Yunanistan 57,431 36
Bulgaristan 48,737 41
2006 53 43
2007 55 48
g
Rusya 47,315 43
Türkiye 45,221 48
Brezilya 44,706 49 Kaynak: IMD, World Competitiveness Yearbook
engeller biliniyor… g y
Şirketlerin ölçek büyütmesi
Î Finansmana erişim problemleri
T i t l k di bil i i t i k l ö ti i
• Teminat sorunları, kredi bilgi sistemi; kurumsal yönetişim
İdari engeller
Î yargı ve vergi sistemi; ruhsatlar ve izinler; firmaların giriş ve Î yargı ve vergi sistemi; ruhsatlar ve izinler; firmaların giriş ve
çıkışları
İşgücü piyasasındaki aksaklıklar
Î K l ükl i f l l ğ it likli l k ikliği Î Kamusal yüklerin fazlalığı; nitelikli eleman eksikliği
Teknolojik ilerleme ve yenilik
Î Ulusal yenilik sistemindeki aksaklıklar kalite ve standartlar; bilişim Î Ulusal yenilik sistemindeki aksaklıklar, kalite ve standartlar; bilişim
teknolojileri
Altyapıya erişim
Î Elektrik; taşımacılık sektöründeki aksaklıklar
Kaynak: TEPAV-Dünya Bankası, Yatırım Ortamı Değerlendirme Çalışması (2007)
ancak sorunları tespit etmek rekabet
…ancak sorunları tespit etmek rekabet gücünü iyileştirmek için yeterli değildir
g y ş ç y ğ
Sorunların bir öncelikler sıralaması yapılarak ortadan kaldırılması gerekmektedir
ÎBüyümenin ve verimlilik artışlarının önündeki en ciddi kısıtların tespiti
ÎReformların ikincil etkilerinin hesaplanması için kapasite inşası
Ö
Önemli olan bir defaya özgü politikalar tasarlayıp güncel problemleri çözmek değil; değişen günün koşullarına uygun politikaların tasarlanacağı
süreçler geliştirmektir
ÎBugün elektronik ve tekstil sektörleri
ÎSırada hangileri var?
TV sektöründen bir örnek
Televizyon üretimi – elektronik sektörü
Î İhracatın en hızlı arttığı sektörlerden Tü lü TV’l d AB’d %50’d f l
Î Tüplü TV’lerde AB’de %50’den fazla pazar payı
Î Belirleyici unsur: AB’nin Doğu Asya ülkelerine uyguladığı anti- damping vergisi
AB, 2007’de anti-damping vergilerini müzakereye açtı (2002’de biliniyordu) ve vergiler sıfırlandı
Tü ki ’d LCD Pl ü ti i il di
Türkiye’de LCD-Plazma üretimine geçilmedi
Î Dünyada “Panel” üretebilen sınırlı sayıda oyuncu var.
Doğu Asyalılar artık LCD’yi tüplüden daha ucuza imal
Doğu Asyalılar artık LCD yi tüplüden daha ucuza imal edebiliyorlar
Î Profilo-Telra’nın iflası. Vestel ve BEKO zarar açıklıyor.
Î Samsung’da 4000 AR-GE personeli, Türkiye’de 400.
El kt ik ktö ü ü AB 25’d ki
Elektronik sektörünün AB-25’deki pazar payı
pay
25%Çin ve Türkiye’nin elektronik sektöründe AB-25’deki payı (1988-2006)
20%
Çin
15% Türkiye
10%
0%
5%
0%
1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006
Kaynak: BM COMTRDE, TEPAv Hesaplamaları
Tekstil sektöründen bir örnek
5084 sayılı teşvik kanunu
Î Amaçlar net mi? Fiyat rekabetine ve ucuz işgücüne ç y şg dayalı bir strateji ne kadar makul?
DTM’nin dahilde işleme rejimi düzenlemesi
Eskiler için 2008’de teşvik kalkıyor; sadece yeniler faydalanacak
Kahramanmaraş’taki iplik üreticileri
Î Kaybedenler: Daha önce kurulmuş olanlar;
Kahramanmaraş dışındakiler
Î Yeni kurulanlar da kurdan dolayı kaybediyorlar
Î U d d k ?
Î Uzun vadede kazanan?
Emek yoğun sektörlerin durumu Emek yoğun sektörlerin durumu endişe verici
endişe verici…
16%
Çin ve Türkiye’nin emek yoğun sektörlerde AB-25’deki payı (1988-2006)
12%
14%
8%
10% Çin Türkiye
4%
6%
0%
2%
8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6
1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006
Kaynak: BM COMTRDE, TEPAv Hesaplamaları
Y i dü d bi i ü ttiği i d
Yeni dünyada, bizim ürettiğimizden daha ucuza üretebilenler var
daha ucuza üretebilenler var
Seçilmiş ülkelerde çalışılan saat başına işgücü maliyetleri (ABD doları)
3 0 2.5 3.0
1.5 2.0
1.0
0.0 0.5
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006
Çin Hindistan Malezya Filipinler Türkiye
Kaynak: Economist Intelligence Unit
Ne yapmalı?
Çarşaf listeden önceliklere
Kamu-özel diyalog mekanizmalarını işletmek
Kamu-özel diyalog mekanizmalarını işletmek
Î
DÖİK
Î
YOİKK
Î
YOİKK
Kamu-kamu uygulama koordinasyon mekanizması tasarımı
Î
Yıllık plan koordinasyonu yeterli mi? p y y
Î
Süreç tasarımı: geri besleme
Veri ve analiz ihtiyacı
Veri ve analiz ihtiyacı
Türkiye ekonomisi küresel entegrasyondan kaynaklanan bir dönüşüm sürecinin içinde
Dönüşüm kelimesi içerisinde kriz olgusunu zaten barındırıyor
Î2001 krizine benzer bir kriz değil ekonominin belli sektörlerinde karşılaşılan sıkıntılar
E ji i i i li i i d ğ d ğ l di
Enerjimizi ve potansiyelimizi doğru değerlendir,
önceliklerimizi doğru belirlersek en az hasarla yeni bir aşamaya geçeriz
bir aşamaya geçeriz
