OR1ENTERINGSPERSPEKTIV.
f
ura
L
d C I Byggnadsefapper för âr 1946. Building periods: year 1946.w
w
âron 1 9 4 7 - 4 8 . years 1 9 4 7 - 4 8 .
ar 1949. y e a r 1 9 4 9
SAHLGRENSKA SJUKHUSETI GÖTEBORG
G. B I R C H • l I N D G R E N S A R K I T E K T K O N T O R STOCKHOLM İ S V E Ç H A S T A N E S İ : : (2)
Y. Mimar: Fethi BERKER
İlk yazımda hastanenin, Dahiliye ve Hariciye ol- miz çamaşır odası, muayene ve hemşire odaları, yatak sun, her branşın 30 veya 36 yataklık, çay mutfağı, te- ve çarşafları havalandırma balkonu, tecrit odaları, 2, 4
9 . Dosya odası 167 . Karanlık oda
11 . Giyinme odası 173 . Giyinme, soyunma odası 15 . Banyo 173a. Operatör soyunma odası 25 . Tedavi 175 . Ameliyathane
42 . Oda 177 . Hasta
63 . Büro 189 . Giyinme odası 75 . Film banyo odası 193 . Muayene 77 . İhzar odası 196 . Röntgen
84 . Depo 198 . Sigara içilebilen, istirahat odası 104 . Tecrithane 202 . Konferans odası
108 . Gardrop 221 . Sluise
135 . Laboratuar 228 . Stink laboratory 148 . Mide temizleme odası 229 . Sterilizasyon
235 . Temizleyici odası 242 . Çay mutfağı 243 . Telefon 256 . Çamaşırhane 258 . Operatör asistan 263 . İmtihan 265 . Hamal 268 . İstiharat od:1/:: 269 . Balance laboratory 273 . Bekleme odası 279 . Baş Operatör 284 . Venuspuncture
veya 6 kişilik hasta odaları olarak tam müstakil hasta kısımları halinde tertiplendiğini söylemiş ve bütün ser-visler tabiî olarak şimale konduğu gibi hasta odalarına servisin kolay olması için de, koridorun 30 veya 36
ki-şilik kısmın ortasına yerleştirildiğini yazmıştım. Bu ter-tip bütün İskandinav memleketlerinde aşağı yukarı, az bir farkla aynıdır. Bir çok tecrübelerden, terakkilerden sonra bu tertip şekli her hastane mimarının riayet et.
f b r pah'entor och besölconde For polienls a n d visilor»
Kirurgisk poliklinik, kvinnosida Surgical policlinic for women.
manssic x me,n.
För personal. For (he staff.
Fysikalisk terapi, manssida. Physical therapy for men. Fysikalisk terapi, kvinnosida.
Physical therapy for women.
Irapphus under byggnadstiden.
Sloircase during buildingperiod.l 242 B O T T E N V A N I N G G R O U N D F L O O R
f " F ö r elever. For probationers.
in 0 10 au 30 40 JOM
9 . Dosya 135 . Laboratuar
11 . Giyinme odası 144 . Elektrik tedavi odas^ 12 . Otoklav 154 . Masaj
15 . Banyo 154a. Masaj banyosu 25 . Tedavi 157 . Tıbbi banyo 41 . Sistoskopi Odası 163 . Konsültasyon
42 . Oda 167 . Karanlık oda
45 . Diatermi 173 . Giyinme, soyunm." 63 . Büro 173a. Doktorlar giyinme 76 . Sargı hazırlama ve sarma 173b. Hastabakıcı giyinme 76a. Sargının sarıldığı oda 174 . Sargı odası 77 . Hazırlama 175 . Ameliyat 84 . Depo 176 . Paket teslim 87 . Jimnastik sal. 177 . Hasta
89 . Alçı Odası 185 . Posta teslim odası 98 . Çamur banyosu 193 . Muayene
104 . İzole 196 . Röntgen
108 . Gardrop 198 . Sigara ve istirahat odası 109 . İdroterapi 203a. Daimî hasta odası
114 . Veznedar büro. 203b. Muayyen müddetlik vaka odası
SAHLGRENSKA SJUKHUSETI GÖTEBORG
C- B I R C H - I I N D G R E N S . A B K I T E K T K O N T O R . ST.OCKH.OLM
221 . Sluise 222 . İçtimaî yardım 229 . Sterilisation 235 . Temizleyiciler odası 240 . Yatacak hasta bekleme odası 242 . Çay mutfağı 244 . Gazete 250 . Kurutma odası 256 . Çamaşırhane 258 . Asistan Operatör 261 . Malûmat bürosu 263 . Muayene odası 268 . İstirahat odası 265 . Hamal 273 . Bekleme odası
273 i. Kan verenler bekleme odası 273 f. Akrabalar için bekleme odası 279 . Baş Operatör
282 . Hol 283 . Hamal 286 . Isı tedavisi
V A N I N G II TR 3- R D F L O O R
Rönlgangransk'.ıng. X- rays examination.
V A N I N G I I I TR 4 - T H F L O O R
SÂHLGRENSKA SJUKHUSETI GÖTEBORG
G. B I R C H • L I N E G R E N S A R K I T E K T K O N T O R S T O C K H O L M
8 . Çalışma etüd odası 104 . izole 9 . Dosya 135 . Laboratuar
27 . Kütüphane 139a. Yemekhane istirahat odası 28 . Asistan Doktor 142 . Ciğerlerin teşhisi 31 . 42 . 63 . Reçete dosyaları Oda Büro 152 . Kontrol odası 31 . 42 . 63 . Reçete dosyaları Oda
Büro 153 . Makine odası 68 . Fexing 177 . Hasta 75 . Film banyo 191 . Spinal cord. 84 . Depo 193 . Muayene
198 • Sigara içme odası 258 . Operatör Asistan
271a. Röntgen camlarının tetkik edil-diği oda
271b. Yaş röntgen camlarının tetkik odası
273 . Bekleme odası 279 . Baş Operatör 285 . Ventricle
mesi icabeden bir prensip haline gelmiştir. Esasen mi-marların, riayet etmeleri icabeden, hastane ölçü, çalış-ma ve şekilleri, ayrıca İsveç Sıhhat Bakanlığının hasta-ne prensipleri kitabında tesbit edilmiş ve mimarların
(Fransada görmüş olduğum gibi) istedikleri şekilde hastane çizerek, çok karışık ve geniş olan hastane tek-niğini ve fonksiyonunu biraz bozmak, karıştırmak değil
bilâkis sistemleştirmek, vuzuhlu ve her M2 si iyi
hesap-lanmış, her dolap ve masanın, âletin yeri inceden ince-ye etüd edilerek gaince-yet iyi tetkik edilmiş plânlar yapma-ları temin edilmiştir. Fakat mimar, her odanın işleme ve çalışmasında tayin edilmiş prensiplere sadık
kalır-ken, bu odaların, hollerin, merdivenlerin, asansörlerin heyeti mecmuasını teşkil eden umumî plân tanziminde de estetik mülâhazalarında serbest kalarak kendi mi-marî zevkini, düşündüklerini istediği gibi tatbik etmek-tedir. Böylece, mimarların aynı prensiplere sadık ola-rak tertip ettikleri plânlarda mimarî çalışışlarmın hu-susiyetlerini görmek kabildir.
Meselâ, Oslo'da kısım kısım inşa edilerek, yarısın-dan çoğu ikmal edilmiş 11 katlı ve 1000 yataklı (Riks-hospital) devlet hastanesinde, çay mutfağı İsveçinkin-den daha geniş tutulmakta ve hemşire odasına bir kapı ile bağlanmaktadır. Buna mukabil İsveç mimarları bu
t
•
•
•
i*. o" °0o-İ
•
(fi O' <4,6lT-n
•ır- ı-. J b «ı c --i <n n ı H-JD-•
"I 2,Z~1•
fi
-J•
•K. O"- J
o-•
1 7
- r
• ı
•
ı
o" 1 eû cO . 0 '1
s
[
JjZZl
L . ) sr~ i -o-İsveç Hastaneleri için kabul edilmiş olan oda tipleri. En altta tecrit odası, diğer
leri 1, 2, 3 v e 6 yataklı odalar
- 5 İ
" f
D
•
D
X Jh- JLİ--r
• a l ı 2,8«o
w
p
ı OJ.% o,6 7n
' 7^ — *
a
L
I D
«w* Crjm
-Tfi
ıi
m 10 o ı(Utility room) İş odası İş odasının muhtelif görünüşleri
tifi- '
İ
1 i
J
•yjmm «Km.
Karolinska Hastanesinde 30 kişilik hasta bölümü 11
L
aJ^"
1 1
50
rL j
Lı
Li LLİîJ
. « u j r s f s : n . A M S l i ft J ! • I • İ! HT & İİM
» 1 . ü L vs&t : " «*», ' f**'. 1
kapıyı fuzulî bulmaktadırlar. Evvelâ, bu kapı yüzünden bir dolap, masa veya bir âlet yerinin ziyan edilmesini istememekte, sonra da başka başka hava ve karakter-deki bu iki odaya kapı açarak bilhassa mutfaktaki ye-mek kokusu vesairenin hemşire odasına gelmesine mâni olmağı düşünmektedirler. İsveç ve Norveç hastaneleri arasında böyle her odaya ait değişiklik ve farklar görü-nürken, esas planın, estetik ve fonksiyonel simasında da farklar görülmektedir.
Planlarda fonksiyonla, güzellik İsveç hastanelerin-de çok daha iyidir. Bunun sebebini İsveçin her iki Ci-han harbine girmiyerek, ekonomisini sağlam tutmuş ol-ması ve diğer milletler, canlarını, paralarını fuzulî ola-rak harp ile kaybederken, İsveçin yeni şehirler, mey-danlar, mektepler, hastaneler, konser salonları v.s. ile modern mimarisini daimî tekâmül ettirmiş olmasmda aramalıdır. Bunun için Norveç, lisan, âdet, renk, v.s. ile de kendisine benzediği İsveç, kendi mimarları mev-cutken, (Oslo) daki Mr. Hakon Ahkbergin ve (Bergen) deki Mr. Birch-Lindgren'in çocuk hastaneleri projeleri-ni yaptırmıştır. Her yabancıya radyo, belediye sarayı ve Viking oteli gibi kendi mimarlarının eserleri yanın-da, bu hastaneleri de gezmeği ve görmeyi tavsiye et-mektedir. Öyle ki, İngilterede iki sene çocuk hastalık-ları üzerine ihtisas yaptıktan sonra, İsveçte Göteborg çocuk hastanesinde ihtisasına devam eden Dr. Arif Güntekinin naklettiğine göre, Londrada doktorlar, ço-cuk hastanesine dair bir misal vermek istedikleri vakit, modern hastane mimarî tekniğinin en son icapları ile yapılmış bir bina olşrak, İsveçli Mr. Birch-Lindgrenin Bergen'deki çocuk hastanesini göstermektedirler.
İsveç hastanesinde 30-36 kişlik hasta, kısımlarının ortasına ve şimale konulan havalandırma balkonu, u-zunca hasta koridorunun tam orta yerine geldiğinden hem koridor dışarıya doğru açarak hava ve ışık gelme-sini temin etmekte hem de, bir takım rafları, konsolları, askıları ile çarşafların, yatakların, yastık ve yorganla-rın havalandırılmasına yaramaktadır. Bu havalandırma balkonun iki tarafından itibaren, evvelce bildirdiğim gibi, idrar v-s. kapları muhafaza ve .temizlik odası, çay mutfağı, temiz çamaşır odası, tedavi ve muayene oadsı, W.C. ler dizilmekte ve bu merkezî servis odalarının uç-larında kalan kısma da, tecrit veya 1-2 kişlik hasta oda-ları konmaktadır. Tabiî 2, 4, 6 kişilik hasta odaoda-ları da, servis odalarının karşısına gelen, binanın cenup ciheti-ne yerleştirilmektedir. Merdiven ve asansörlerin bulun-duğu kısım da, telefon kabinesi, gündüz odası ve iste-nirse bir teras-balkon konmaktadır. Bu sıralanış eski mevcut hastane pavyonlarına yenileri de ilâve edilerek 2000 yatağa çıkarılacak olan, Oslodaki Ullevol ve dev-let hastanelerinde de görülebilir. Yalnız servis odaları-nın cinsi, ebadı gibi 30-36 kişilik hasta kısmıodaları-nın roma-tizma, şirürji, medecine v.s. gibi hangi branş ise, mahi-yet ve adı da değişmekte bazan, muayene ve tedavi
o-dasmın küçücük bir sterilisation odası konmakta veya bir tenkiye odası da, kaplar için olan -servis odasının ya-nına ilâve edilmektedir. Bu 30-36 kişilik hasta kısmının iki uçlarındaki asansörler, hastalar ve ziyaretçiler için kullanıldığı gibi, büyük hastane heyetinin merkezî bir yerine yerleştirilmiş olan büyük mutfaktan tevzi olan yemek -taşıma vagonlarının da hasta katlarına çıkması-na yaramaktadır. Çorba, tatlı ve her -çeşit yemek için hususî termos tertibatlı kapları olan küçük vagonlar arka arkaya, bir küçük lokomotife takılmakta ve bir köstebek yuvasını andıran hastanenin altındaki geçit-lerde bu lokomotif peşinde 10 vagonu ile düdüğünü -öt-türerek her hasta kısmı asansörlerinin bodrumdaki merkezlerine uğramakta ve orada vagonlarını birer bi-rer asansörlere bırakmaktadır. Bu şekilde her hasta kısmı mutfağına ayrıca birer yemek montşarjı yapılma-sı önlenerek hem bu mutfakların metre karesinden ta-sarruf edilmekte, hem de, birçok montşarjın inşaat mas-rafından tasarruf edilmektedir. Hastane umumî heyeti ne kadar büyük olursa olsun, göz, kulak, doğum, çocuk, psikiatri, iç ve dış hastalıkları kısımlarına yer altından yemek servisi ile beraber ayrıca, temiz ça-maşır ve diğer eşya tevzii de kolaylıkla yapılmaktadır.
İnşaatını yakından takip ettiğim 1200 yataklı (Shalgrenska) hastanesinde de bu sistem tatbik edil-mekte, bütün pavyonlara ve kısımlara servis (mutfak kısmı, bu yazın çalışmağa başlamış olduğundan) ıbay-ramlardaki küçük çocuk trenleri gibi bu lokomotif ve vagonlarla yapılmaktadır. Ayrıca, bu tünellerin köşe ve müsait yerlerinde inşa edilmekte olan büyük hasta-nenin, asansör, banyo odası v.s. gibi kısımlarının aynı büyüklükte, tam ölçülü modelleri tahtadan, mukavva-dan yapılmakta yeni sedye, banyo âlet tiplerinin bu kı-sımlarda kolayca işleyip işlemedği veya ekonomi için en küçük ebadın temin edilmesine bakılmaktadır. İn-şaatın temel beton kazıkları zemin yoklanarak tama-men çakılmış olduğundan şimdi depo ve sığınakların bulunduğu ikinci bodrum katının kısım kısım toprak-ları kazılıp betontoprak-ları dökülmekte ve Norveçte -gezdiğim hastanelerde müşahede ettiğim doktorların bir hastane odası ve dolap vesaireye dair şikâyetlerine meydan ve-rilmemek için büroda yine doktorlarla daimî konferans-lar yapılmaktadır. Bir kısım inşa edilmedikçe o kısmın daha mükemmel olabilmesi için, Cezanne'in bir türlü bitiremediği tabloları gibi mimarlar, mühendisler dai-mî çalışmaları ile değişiklikler yapmaktadırlar.
Yeni mezun olduğum sene, doğuda, doğu memur evleri inşaatlarının başlangıcında yapılan temel atma merasimlerinde bulunmuş, kesilen kurbanların temel taşlarına dökülen kanı, şişeye konan paranın bu taşla-rın arasına yerleştirilmesi gibi bizim memleketimize ait adetleri görmüş, verilen nutukları dinlemiş ve hat-tâ bir iki merasimde ben de o anda bir kaç sahifalık
İş odası
söz söylemiştim. Böyle adetler İsveçte biraz başka tür-lüdür. Geçende, yine Mr. Bireıh-Lindgren'in Uddevalla-da inşa edilmekte olan 600 yataklı hastanesinin inşaat merasiminde bulundum. Yalnız İsveçte merasim koyun kesmek, şişeye para koymak yerine, dinamitle kayaları atmakla başlıyor ve bu esnada bütün merasimde bulu-nanlar dinamit tesir sahasından topluca uzaklaşıyorlar ve patlayan dinamitten sonra inşaat yerinde bir nutuk söyleniyor, sonra mükellef bir ziyafet ve yine nutuklar devam ediyor. Bu ziyafet bizdeki gibi müteahhitler ta-rafından değil, hastane idaresi tata-rafından veriliyor. E-sasen 1200 yataklı büyük Shlgrenka inşaatında da ko-daman müteahhitler yok. Hastane projelerini hazırla-yan mimarî bürodan, elektrik, betonarme, tesisat v.s. hazırlayan teknik bürolardan başka bir de hastane ida-resinin kendi mühendislerinin kontrol bürosu var. İn-şaatın muhtelif kısımlarını, cins cins, nevi nevi
ayıra-4 kişilik hasta odası
rak bu büro müteahhitlere veriyor ve amele kulübele-ri, oturma yerleri gibi ihtiyaçları prefabrike, hep bu büro bir günde getirip taktırıyor. 3-4 sene sürecek in-şaat seyri için her şeyini bu büro hazırlıyor ve müteah-hitleri kontrol ediyor. Ve sırası geldikçe de yine parça parça inşaatın muhtelif kısımlarını küçük mütevazi müteahhitlere ihale ediyor. Bu şekilde inşaatın mukad-deratı bir tek kodaman müteahhidin elinde olup, bizde sık sık görüldüğü gibi, aksaklıklar, muhakemeler, bir türlü inşaatı bitirmemeler yerine, inşaat normal seyrini hâdisesiz takip ederek, selâmete eriyor.
Ne müteahhit, ne idare, ne mimarlar, bu güzel iş seyrinden şikâyetçi olmıyarak rahat ve üzüntüsüz çalı-şıyorlar.
Y. Mimar Fethi Berker
