Havaalanları Tehlikeli Kimyasal ve Müdahale Yöntemleri. Dr. Tamer SARAÇYAKUPOĞLU. 2 ve 3 Hafta

(1)

Havaalanları Tehlikeli Kimyasal ve Müdahale Yöntemleri

Dr. Tamer SARAÇYAKUPOĞLU 2 ve 3 Hafta

(2)

Havayolu Taşımacılığı Nedir?

Dr. Tamer SARAÇYAKUPOĞLU

Hava yolu taşımacılığında kullanılan araçların oldukça hızlı olması dolayısıyla kargo taşımacılığının da en kısa sürede yapılması sağlanmaktadır.

Bununla birlikte hava yolu taşımacılığı, birim ağırlık başına taşımacılığın en yüksek maliyetle yapıldığı türdür.

Fakat günümüzde yaşanan uluslararası rekabet bu

türün gelişmesini hızlandırmakta; modern

havaalanları, son teknoloji ürünü araçlar, geliştirilmiş

kapasiteler, ileri depolama sistemlerinin varlığı hava

yolu kargo taşımacılığının yaygın bir biçimde

yapılmasına imkân tanımaktadır.

(3)

Uçak Kapasiteleri

Antonov AN-225

Maksimum Kargo Taşıma Kapasitesi : 250 Ton

(4)

Havayolu Taşımacılığı Nedir?

Hava yolu kargo taşımacılığında birçok gönderici,

süreçlerin karmaşıklığı ve bürokratik işlemlerin

fazlalığı nedeniyle hava taşıyıcıları ile doğrudan

bağlantı kurma yerine, alanında uzman bir işletme ile

iletişime geçmeyi tercih etmektedir.

(5)

Havayolu Taşımacılığı Nedir?

Müşterilerin hava yolu kargo taşımacılığında kapıdan

kapıya kargo teslimi ile ilgili lojistik hizmet talebi,

lojistik firmaların faaliyet alanlarının daha da

gelişmesini sağlamaktadır.

(6)

Havayolu Taşımacılığı Nedir?

Lojistik firmalar, farklı göndericilerden teslim aldıkları

kargoları bir araya getirerek konsolide kargo şeklinde,

hacim ve ağırlık bakımından en hesaplı ambalajlamayı

yapabilmektedir. Lojistik firmalar, uluslararası standart

ve kalitedeki hizmetleri ile müşteri açısından

maliyetleri düşürebilmektedir.

(7)

Antonov AN-225

(8)

Antonov AN-225

(9)

Antonov AN-225

(10)

EĞİTİMİN AMACI

Eğitimin temel amacı, tehlikeli maddelerin taşınmasının bütün süreçlerinde yer alan personelin görevi ve sorumluluğu ölçüsünde tehlikeli madde güvenliği konusunda bilgilendirilmesidir.

Tehlikeli maddeler eğitimi ulusal ve uluslararası havacılık kurallarına uygun olarak, güncel emniyet konularını ve gelişmeleri içerecek şekilde yirmi dört ayda bir olmak üzere tekrarlanır ve tehlikeli maddelerin taşınmasında görev alan personelin tehlikeli madde kuralları konusunda bilgili ve bilinçli olması sağlanır.

(11)

Tarihçe

İlk tehlikeli maddeler listesi 1952 yılında IATA tarafından yayınlandı.

Bunun hemen ardından, 1953 yılında IATA’nın alt çalışma gruplarından biri olan IATA Dangerous Goods Board

tarafından IATA DGR’ın ilk baskısı yayımlandı.

1962 yılında yine IATA tarafından yük ve kargo uçakları için farklı kurallar uygulanmaya başlandı.

Tehlikeli maddelerin taşınması sırasında paketlemelerden kaynaklanan olay ve kazaların artmasının ardından 1982 yılında ICAO tarafından yapılan ve laboratuvar testlerini de içeren uzun çalışmalar sonucunda tehlikeli maddelerin havayolu ile daha emniyetli taşınmasını amaçlayan yeni kuralları içeren Technical Instructions for the The Safe Transport of Dangerous Goods by Air yayımlandı.

ICAO tarafından yayımlanan ve bu kuralları içeren Teknik Talimatlar olarak anılan Technical Instructions

for the The Safe Transport of Dangerous Goods by Air isimli doküman IATA DGR ile birlikte tehlikeli madde taşımacılığının en temel iki dokümanından biri halinde

gelmiştir.

(12)

Tanım ve Gelişim

TEHLİKELİ MADDELER

İnsan sağlığına, emniyete, çevreye ve diğer varlıklara zarar verme riski taşıyan,

“IATA Dangerous Goods” adlı kitapta

tanımlanmış ve sınıflandırılarak listelenmiş madde ve nesnelerdir.

(13)

IATA ve ICAO Dokümanları

Radyoaktif maddeler dışındaki bütün tehlikeli maddelerin taşınması hakkında tavsiye edilen prosedürler Recommendations on the

Transport of Dangerous Goods - Model

Regulations (17th revised edition) adlı kitapta yer alır.

Radyoaktif maddelerin emniyetli taşınması ile ilgili tavsiye edilen prosedürler ise

International Atomic Energy Agency (Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu) tarafından geliştirilir. Bu prosedürler Regulations for the Safe Transport of Radioactive Material (IAEA TS-R-1) adlı kitapta yayınlanmıştır.

(14)

IATA ve ICAO Dokümanları

• Tehlikeli maddelerin taşıması hakkındaki kurallar ICAO tarafından Annex 18’te toplanmış ve “Technical Instructions for The Safe Transport of Dangerous Goods by Air (Doc 9284) (Technical

Instructions)”adıyla yayınlamıştır. Bu kitap Teknik Talimatlarkitabı olarak anılır.

• IATA Dangerous Goods Regulations (DGR)kitabı Technical Instructions’da yer alan kuralları içermekle birlikte daha

kısıtlayıcıdır ve endüstriyel standart uygulamaları ve operasyonel faktörleri ifade eder. Bu kurallar IATA kitabında “ ” sembölü ile gösterilmiştir.

(15)

Tehlikeli Maddelerin Tanımlanması

Tehlikeli maddeler, risk sınıflarına ve içeriklerine uygun olarak Proper Shipping Name (uygun gönderi adı) ve UN numarası ile tanımlanır.

Her madde ya da nesne için Proper Shipping Name (uygun gönderi adı) Tehlikeli Maddeler Listesi’nde kalın harflerle gösterilmiştir.

IATA DGR kitabında yer alan Tehlikeli Maddeler

Listesi’nde (List of Dangerous Goods) yaklaşık 3000 madde yer almaktadır.

(16)

Tehlikeli Maddelerin Tanımlanması

Tehlikeli Maddeler Listesi bütün maddeleri kapsamamakta, bu nedenle genel özellikleri olan veya n.o.s (not otherwise specificied) olarak ifade edilen ve hava yolu ile taşınabilen bir dizi isim ya da girdi içermektedir.

Tehlikeli Maddeler Listesi’nde 4 tip girdi bulunmaktadır:

1. İyi tanımlanmış madde ya da nesneler için tek

girdiler: Kerosene UN 1223

2. Grubu iyi tanımlanmış madde ya da nesneler için genel girdiler:

Adhesives UN 1133

3. Kimyasal ya da teknik yapısına göre bir grup maddeyi kapsayan özel n.o.s girdileri: Refrigerant gas, n.o.s. UN 1078

4.Bir ya da daha fazla sayıda class veya division kriterlerini karşılayan bir grup maddeyi kapsayan genel n.o.s.

girdileri:

Corrosive solid, n.o.s. UN 1759

(17)

Tehlikeli Maddelerin Tanımlanması

Tehlikeli Maddeler Listesi B sütununda ★ ile

işaretlenmiş maddelerin gönderimi için özel ya da genel n.o.s. uygun gönderi adının yanına parantez içerisinde maddenin teknik adı ve kimyasal grup adı belirtilmelidir.

Tehlikeli maddeyi tanımlamak için yapılan isim

aramasında maddenin ticari ismi değil bilinen kimyasal adı kullanılır.

Örneğin, zirai ilaç olarak kullanılan katı pestisit, karbofüran (carbofuran) içermektedir. Bu madde Carbamate pesticide, solid, toxic (Carbofuran), UN 2757 olarak belirtilmelidir.

(18)

Tehlikeli Maddeler Listesi’nde bulunan önemli sembol ve kısaltmalar

UN / ID no Birleşmiş Milletler sınıflandırma sistemine göre her madde ya da nesne için belirlenen seri numarası.

Proper Shipping Name (PSN) Uygun Gönderi Adı. DGR Tehlikeli Maddeler Listesi B sütununda kalın harflerle belirtilmiştir.

n.o.s Not othterwise specified. Başka türlü tanımlanmadıkça.

PG Packing Group (Paket Grubu). Risk seviyesine göre I, II ve III ile gösterilmiştir. Packing Group I yüksek tehlikeyi belirtir.

EQ Excepted Quantity. E0, E1, E2, E3, E4 ve E5 ile gösterilir.

Ltd Qty Limited Quantity. Sınırlandırılmış miktarda taşınabilecek madde miktarını gösterir.

Pkg Inst Packing Instructions (Paketleme Talimatları) Max Net Qty/Pkg Her bir pakette taşınabilecek net miktarı gösterir.

S.P. see 4.4 Special Provision. Madde ile özel koşulların IATA DGR 4.4’de bulunduğunu gösterir.

ERG Code Emergency Response Guidebook (ICAO Doc.9841 AN/928) kodu (Drill Code)

∆ İlave edilen yeni maddeleri gösterir.

□ Bu maddede değişiklik yapıldığını gösterir.

ꝉ Bu madde hakkında DGR Appendix A’da kısa bir açıklama bulunduğunu gösterir.

Daha önce bu alanda bulunan öğenin iptal edildiğini gösterir.

★ Uygun gönderi adından sonra parantez içerisinde maddenin teknik adının ya da kimyasal grup adının belirtilmesi gerektiğini gösterir.

ICAO’dan daha kısıtlayıcı gerekliliklerin bulunduğunu gösterir.

Maddenin tamamen radyoaktif gönderilerle ilgili olduğunu gösterir.

(19)

IATA Tehlikeli Maddeler Listesi'nden bir bölüm

(20)

Tehlikeli maddelerle ilgili kuralların uygulanmadığı bazı özel durumlar aşağıdaki gibidir:

 Uçuş boyunca hastaya tıbbi yardım sağlayan tehlikeli maddeler.

 Uçuş boyunca hayvanlara tıbbi yardım sağlanması ve

hayvanın öldürülebilmesi için kullanılan tehlikeli maddeler.

 Ziraat, bahçecilik, ormancılık, cığ kontrolü, kirlilik kontrolü amacıyla uçuş sırasında havadan püskürtülen ya da bırakılan tehlikeli maddeler

 Arama ve kurtarma faaliyetleriyle bağlantılı yardım sağlanması

Bununla birlikte bir uçağın uçabilmesi ya da operasyonunu tamamlayabilmesi için uçak yakıtı, pil, yangın söndürücüler,

cankurtaran salları vb. tehlikeli maddelere ihtiyaç duyulmaktadır.

(21)

Kargo olarak gönderilen fazla bagajlarla ilgili aşağıdaki koşullar sağlanmalıdır:

• Yolcu tarafından ya da yolcu adına gönderiliyor olmalıdır.

• Kayıtlı bagajda sadece DGR Tablo 2.3.A’da belirtilen tehlikeli maddeler bulunmalıdır.

• Fazla bagaj “Excess baggage consigned as cargo” olarak işaretlenmelidir.

Yukarıda belirtilen tehlikeli maddelerin iniş, kalkış ve kaptan tarafından gerekli görülen zamanlarda; istiflenmesi ve emniyete alınması için gerekli önlemler alınmalıdır.

Tehlikeli maddelerin uçakta kullanımı eğitimli personelin kontrolü altında olmalıdır.

(22)

Tehlikeli madde kurallarının uygulanmadığı belirtilen özel durumlarda aynı uçakta uçuştan önce ve sonra aşağıdaki koşulların sağlandığı durumda bu tehlikeli maddeler taşınabilir:

• Tehlikeli maddeler hava taşımacılığının olağan koşullarına dayanabilecek kapasitede olmalıdır.

• Tehlikeli maddeler uygun şekilde tanımlanmış olmalıdır. (Etiket, işaret vb.)

• Tehlikeli maddeler yalnızca taşıyıcının onayı ile taşınabilir.

• Yüklemeden önce hasar ve akmaya karşı kontrol edilmiş olmalıdır.

• Yükleme taşıyıcının denetiminde yapılmalıdır.

• Hareket etmesi engellenecek şekilde yüklenmeli ve emniyete alınmalıdır.

• Yüklenen tehlikeli madde ve konumu hakkında kaptan pilota bilgi verilmeli, ekip değişikliği durumunda yeni ekip bilgilendirilmelidir.

• Tüm personel sorumluluklarına uygun biçimde eğitilmiş olmalıdır.

• Taşıyıcı, tehlikeli maddelerin taşınması süreçlerinde yer alan personeli için sorumluluklarına uygun olarak manueller sağlamalıdır.

(23)

TEHLİKELİ

MADDELERİN

SINIFLANDIRILMASI

(24)

Class 1 – Patlayıcılar (Explosives)

Havai fişek, işaret fişeği, ateşleme fitili, RDX, TNT, PETN (pentaeritrol tetranitrat), hava yastığı şişiricileri vb.

Division 1.1 –Kütle halinde patlama özelliğine sahip maddelerdir.

Cargo IMP Code: REX, RCX, RGX

Division 1.2 –Parça tesir tehlikesi bulunan fakat kütle halinde patlama özelliğine sahip olmayan maddelerdir.

Division 1.3 –Yangın çıkarma ve küçük çapta parça tesiri tehlikesi bulunduran fakat kütle halinde patlama özelliğine sahip olmayan maddelerdir.

Bu bölümdeki patlayıcılardan sadece C ve G grup kodlu olanlar kargo uçakları ile taşınabilir.

(25)

Class 1 – Patlayıcılar (Explosives)

Division 1.4 –Önemli bir tehlike içermeyen maddelerdir.

Bu bölümdeki patlayıcılardan sadece B, C, D, E, G ve S grup kodluların kargo uçaklar ı ile taşınmasına izin verilir.

Bu bölümdeki patlayıcılardan sadece S grup kodluların yolcu uçaklar ında taşınmasına

izin verilir.

Cargo IMP Code: RXB, RXC, RXD, RXE, RXG, RXS

Division 1.5 –Kütle halinde patlama özelliğine sahip çok duyarsız maddelerdir.

Cargo IMP Code: REX

Division 1.6 – Kütle halinde patlama özelliği olmayan çok duyarsız maddelerdir.

(26)

Class 1 – Patlayıcılar (Explosives)

Division 1.4 –Önemli bir tehlike içermeyen maddelerdir.

Bu bölümdeki patlayıcılardan sadece B, C, D, E, G ve S grup kodluların kargo uçaklar ı ile taşınmasına izin verilir.

Bu bölümdeki patlayıcılardan sadece S grup kodluların yolcu uçaklar ında taşınmasına

izin verilir.

Cargo IMP Code: RXB, RXC, RXD, RXE, RXG, RXS

Division 1.5 –Kütle halinde patlama özelliğine sahip çok duyarsız maddelerdir.

Division 1.6 – Kütle halinde patlama özelliği olmayan çok duyarsız maddelerdir.

(27)

Class 2 – Gazlar (Gases)

Division 2.1 – Yanıcı gazlar

Hacimsel olarak %13 ya da daha az oranda hava ile karışım meydana getirdiklerinde yanıcı hale gelirler.

Cargo IMP Code: RFG

Division 2.2 – Yanıcı ve zehirli olmayan gazlar

Division 2.3 – Zehirli gazlar

İnsan sağlığı için tehlike oluşturan zehirli ve aşındırıcı gazlardır.

Cargo IMP Code: RPG

(28)

Class 3 – Yanıcı Sıvılar (Flammable Liquids)

Parlama noktası 60 ˚C ve altında olan sıvı, sıvı karışımları ya da solüsyon veya süspansiyon halde katı içeren sıvı maddelerdir.

Diğer bölümlerde belirtilen tehlikeli maddeleri içermedikleri sürece boyalar, vernikle ve cilalar bu bölümde değerlendirilir.

Aseton/aseton yağları, tutkallar, boylar/vernikler/lakeler, alkoller, gazolin, parfümler, dizel yakıt, gaz yağı, sıvı biyoyakıt, kömür katranı, reçine, katran (zift), esterler, eterler, etanol, benzen, metil alkol, oktan vb.

Cargo IMP Code: RFL

(29)

Class 4 – Yanıcı Katılar (Flammable Solid)

Kolayca tutuşabilen ya da sürtünme sonucu yangın tehlikesi yaratabilen maddelerdir.

Division 4.1 –Yanıcı katılar, kendiliğinden tepki veren maddeler ve duyarsızlaştırılmış katı patlayıcılar.

Cargo IMP Code: RFS

Division 4.2 –Kendiliğinden tutuşma eğilimine sahip maddelerdir.

Cargo IMP Code: RSC

Division 4.3 –Su ile tepkimeye girdiklerinde yanıcı gaz yayan maddelerdir.

Cargo IMP Code: RFW

Su ve normal yangın söndürme tüpleri ile söndürmek zor olduğu ve tehlikeyi artırdığı için metal tozları özellikle tehlikelidir.

(30)

Class 5 – Oksitleyici Maddeler ve Organik Perokistler

Division 5.1 – Oksitleyiciler

Kendilerinin yanıcı olması gerekmeksizin içerdikleri oksijen sebebiyle yangına neden olan ya da yangını artıran katı veya sıvı maddelerdir.

Cargo IMP Code: ROX

Division 5.2 – Organik peroksitler

Organik peroksitler; ısı, sürtünme, darbe ve çeşitli maddelerle (asit, ağır metal bileşikleri vb.) temas sonucunda ısı yaymaya eğilimli maddelerdir.

Bu maddeler taşınmaları esnasında sıcaklık kontrol altına alınmalı, güneş ışığından ve diğer ısı kaynaklarından korunmalı ve yeterince havalandırılan bölgelerde tutulmalıdır.

Cargo IMP Code: ROP

(31)

Class 6 – Zehirli ve Bulaşıcı Maddeler (Infectious Substances)

Division 6.1 – Zehirli maddeler

Yutulmaları, solunmaları ya da cilt ile temasları insan sağlığına zarar veren ya da ölüme neden olan maddelerdir.

Cargo IMP Code: RPB

Division 6.2 – Bulaşıcı maddeler

Patojen içeren maddelerdir. Patojenler insan ve hayvanlarda hastalığa

neden olan bakteri, virüs, riketsita, parazit, mantar vb. mikroorganizmalar içeren maddelerdir.

Cargo IMP Code: RIS

(32)

Class 7 – Radyoaktif Maddeler (Radioactive Material)

7.1 – Category I – White (Kategori I – Beyaz)

Paket yüzeyindeki radyasyon seviyesi sıfır kabul edilecek kadar azdır.

Taşıma indisi sıfırdır (TI = 0).

Cargo IMP Kodu: RRW

7.2 – Category II – Yellow (Kategori II – Sarı)

Paket yüzeyindeki orta şiddette radyasyon yayılır.

TI = 0 - 1,0 değerleri arasındadır.

Cargo IMP Kodu: RRY

(33)

Class 7 – Radyoaktif Maddeler (Radioactive Material)

7.3 – Category III –Yellow (Kategori III – Sarı)

Paket yüzeyindeki radyasyon seviyesi ortanın üzerindedir. TI = 1,1 - 10,0 arasındadır.

Cargo IMP Kodu: RRY

7.4 – Fissile / Fisil

Bölünebilir radyoaktif maddelerdir.

(Uranyum – 233, Uranyum – 235, Plutonyum – 239, Plutonyum – 241)

(34)

Class 8 – Aşındırıcılar (Corrosives)

Kimyasal etki ile, canlı dokuya temas ettiklerinde ya da sızıntı durumunda maddi zarar veren veya diğer maddeleri ya da ulaşım araçlarını tahrip eden maddelerdir.

Asitler/asit solüsyonları, aküler, akü sıvıları, yakıt hücre kartuşları, boyalar, yangın söndürme tüpleri, aminler,

poliaminler, sülfürler/polisülfürler, kloridler, bromür, karbolik asit, hidroflorik asit, hidroklorik asit (tuz ruhu), sülfürik asit, nitrik asit, asit çamuru, iyot, morfolin vb.

IMP Kodu: RCM

(35)

Class 9 – Çeşitli Tehlikeli Maddeler

Taşıma esnasında tehlike barındıran ve diğer bölümlerin (class) kapsamına girmeyen madde ve cisimlerdir.

IMP kodu: RMD ya da ICE, RLI, RLM, RSB

 Manyetik malzemeler

 Yüksek sıcaklıklı maddeler

 Çevreye zararlı maddeler

 Genetiği değiştirilmiş

mikroorganizmalar (GMMOs) ya da genetiği değiştirilmiş organizmalar (GMOs)

 Lityum piller/bataryalar

 Asbest

 Katı karbondioksit (Kuru buz)

 Kimyasal ve ilk yardım kitleri

 Can kurtarma araçları

 İçten yanmalı motorlar

 Yanıcı gaz ya da yanıcı sıvı ile çalışan taşıtlar

 Polimerik parçalar (polimerik küreler)

 Batarya ile çalışan ekipmanlar ya da taşıtlar

 Çinko ditiyonit

Ref. Ali Haydar Güneş

(36)

Aksi belirtilmediği takdirde:

• Hiç kimse uygun şekilde tanımı yapılmamış, dokümantasyonu doğru olmayan, paketlenmemiş, sınıflandırılmamış, etiketlenmemiş, işaretlenmemiş ve taşıma kurallarına uygun olmayan tehlikeli maddelerin hava yolu ile taşınmasını teklif ve kabul edemez.

• Taşıyıcı ya da gönderici adına hava yolu ile tehlikeli madde taşıması yapacak kişiler, kuralların gerekliliklerini yerine getirmelidir.

• Tehlikeli maddeler bu kurallara uygun olarak kabul edilmiş ve taşınmış değilse hiç kimse tarafından hava yolu ile taşınamaz.

• Kurallara uygun olmayan biçimde üretilmiş, işaretlenmiş, bakım görmüş, yenilenmiş ya da tamir edilmiş paketler hiç kimse tarafından etiketlenip, işaretlenip ve sertifikalandırıp taşınmaya sunulamaz.

• DGR Tablo 2.3’te belirtilenler dışındaki hiçbir tehlikeli madde yolcunun el/kabin bagajında, kayıtlı bagajında veya yolcunun üzerinde uçağa getirilemez.

STANDARTLARIN UYGULANMASI

Standartların uygulanmasının gerekli olduğu yerde standartlar ile IATA DGR arasında çelişki var ise IATA DGR kuralları geçerlidir.

(37)

SINIRLAMALAR ve

TAHDİTLER

(38)

SINIRLAMA

• Bazı tehlikeli maddelerin hava aracı ile taşınması çok tehlikelidir.

• Bazı tehlikeli maddeler sadece kargo

uçakları ile taşınabilirken bazıları ise hem kargo hem de yolcu uçakları ile taşınabilir.

• Hava yolu ile taşınmasına izin verilen tehlikeli maddelerle ilgili bir dizi

sınırlamaya yer verilmiştir. Bu sınırlamalar IATA DGR kitabında yer alır.

• Bununla birlikte ülkeler ve işleticiler daha kısıtlayıcı kurallar uygulayabilir.

(39)

SINIRLAMA

HAVA YOLU İLE TAŞINMASI YASAK OLAN MADDELER Hava taşımacılığının olağan şartları altında;

• Patlamaya eğilimli,

• Tehlikeli bir şekilde reaksiyona girebilecek,

• Alev üreten ya da tehlikeli biçimde ısı üreten ya da tehlikeli biçimde zehirli gaz yayan,

• Zehirli ya da aşındırıcı gaz ya da duman yayan maddelerin hava yolu ile taşınmasına izin verilmez.

Yukarıda nitelikleri belirtilen ve her koşul altında taşınması

kesinlikle yasal olan bu maddeler IATA DGR kitabında ilgili bölümde UN numarasız olarak G/H, I/J ve K/L sütunlarında “FORBIDDEN”

olarak listelenmiştir.

(40)

SINIRLAMA

HAVA YOLU İLE TAŞINMASI YASAK OLAN MADDELER İÇİN MUAFİYETLER

Hava yolu ile taşınması yasak olan maddeler ile ilgili istisnai durumlar söz konusu olabilir.

İlgili ülkenin onayı altında ve konu olan şartların eksiksiz yerine getirilmesiyle bu tür maddelerin hava yolu ile taşınması mümkün olabilir.

Buna ek olarak ayrıca taşıyıcının da onayının alınması gerekmektedir.

(41)

SINIRLAMA

GİZLİ TEHLİKELİ MADDELER

Kargo kabul, yolcu check-in, kargo/yolcu rezervasyon ve satış personeli aşağıdaki konular hakkında bilgilendirilmeli ve bu personelin bu bilgilere kolay ulaşabilmesi

sağlanmalıdır.

• Kargo veya yolcu bagajında sıklıkla kullanılan ve

tehlikeli madde içerebilecek nesnelerin genel tanımı,

• Tehlikeli maddelerin mevcut olabileceğine dair diğer göstergeler (etiket, işaret vb.),

• Yolcuların ve ekibin yanında bulundurabileceği IATA DGR 2.3’de belirtilen tehlikeli maddeler.

(42)

GİZLİ TEHLİKELİ MADDE ÖRNEKLERİ

 Araçlar, araç parçaları

 Aşılar

 Cihazlar

 Comat (company materıal)

 Dalış ekipmanları

 Deney numuneleri

 Dişçilik malzemeleri

 Dondurulmuş embriyo

 Dondurulmuş meyve, sebze vb.

 Elektrikli aletlerin ya da  cihazların açma kapama  düğmesi

 Elektrikli ekipmanlar

 Elektrik ile çalışan aletler

 Ev eşyaları

 Film ve medya malzemeleri

 Fotoğrafçılık malzemeleri

 Gemi yedek parçaları

 Gösteri, sinema, sahne ve özel efekt

ekipmanları

 Isı tabancaları

 Kamp ekipmanları Kimyasallar

Kriyojenik (sıvı)

 Keşif ekipmanları

 Laboratuvar/test ekipmanları

 Makine parçaları

 Mıknatıs ve benzeri malzemeler

 Metal yapı malzemeleri,  metal çitler, metal

borular

 Onarım kitleri

 Promosyon malzemesi

 Refakatsiz yolcu bagajı

 Sıcak hava balonları

 Silindir tüpler

 Solunum cihazı

 Soğutucular

 Sondaj ve madencilik ekipmanları

 Spermler

 Takım çantaları

 Teşhis numuneleri

 Tıbbi malzemeler Tıbbi ürünler

 Uçak yedek parçaları/uçak

ekipmanları yakıtlar

 Yakıt kontrol üniteleri

 Yarış otomobili ya da yarış motorsikleti takım ekipmanları yolcu bagajı

 Yüzme havuzu kimyasalları

(43)

SINIRLAMA

Bu kurallar çerçevesinde tehlikeli madde olarak değerlendirilmeyen fakat sızıntı sonucunda ciddi temizlik sorunu yaratabilecek ya da alüminyum

üzerinde uzun dönemde aşındırıcı etkiye sahip maddeler bulunmaktadır.

Bu maddelerin taşınma esnasında oluşabilecek sızıntıyı önlemeye uygun

ve yeterli şekilde paketlendiği kontrol edilmelidir.

Bunlar tuzlu su, toz ya da sıvı boya, salamura gıda maddeleri içerebilir.

(44)

SINIRLAMA

YOLCU VE EKİP BERABERİNDEKİ TEHLİKELİ MADDELER

Yolcular ve ekip tarafından tehlikeli maddelerin:

•Kayıtlı bagaj olarak ya da bu bagajın içinde;

• El bagajı olarak ya da bu bagajın içinde; veya

•Kişilerin üzerlerinde taşınması yasaktır.

IATA DGR 2.3.A tablosunda belirtilen düzenlemeler bu yasağın dışında tutulmuştur.

(45)

SINIRLAMA

YASAK MADDELER

• Ataşe çantaları, nakit para kutuları/çantaları gibi güvenlik tip ekipmanlar lityum pil ve/veya piroteknik vb. tehlikeli maddeler içerebilecek ekipmanlar, IATA DGR 2.3.2.6’da belirtilenler dışında kesinlikle yasaktır.

• Biber gazı, sersemletici sprey vb. tahriş eden veya kişiyi etkisiz hale getiren maddeler içeren araçların kişinin üzerinde, el bagajında ya da kontrol edilmiş bagajında taşınması kesinlikle yasaktır.

• Kişisel kullanım için üretilmiş, sıvı oksijen üreten oksijen ünitelerinin kişinin üzerinde, el bagajında ya da kontrol edilmiş bagajında taşınması kesinlikle yasaktır.

• Patlayıcı, sıkıştırılmış gaz, lityum batarya vb. içeren elektroşok cihazlarının kişinin üzerinde, el bagajında ya da kontrol edilmiş bagajında taşınması kesinlikle yasaktır.

(46)

SINIRLAMA

OPERATÖR ONAYI İLE YALNIZCA KONTROL EDİLMİŞ BAGAJ OLARAK TAŞINABİLECEK MADDELER

• Mühimmat

o UN 0012 ya da sadece UN 0014 belirtilen mühimmatlar (mermi ve hafif silahlar)

o Emniyetli paketlenmiş olarak kişisel kullanım amacıyla, her bir kişi için 5 kilogramı aşmamak şartı ile taşınabilir.

• Akma yapmayan sıvı akülü ya da special provision a123 veya a199 ile uyumlu batarya içeren tekerlekli sandalye/diğer yardımcı araçlar

• Akma yapan akülü tekerlekli sandalye/diğer yardımcı araçlar

• Lityum akülü tekerlekli sandalye/diğer yardımcı araçlar

• Kamp ocakları ve yanıcı sıvı yakıt içeren yakıt tankları

• Güvenlik tip ekipmanlar

(47)

Akma Yapan Akülü Tekerlekli Sandalye/Diğer Yardımcı Araçlar

Bu paketler mutlaka “BATTERY, WET, WITH WHEELCHAIR” veya “BATTERY, WET, WITH MOBILITY AID” olarak işaretlenmeli ve “Corrosive” ve “Package Orientation” olarak etiketlenmelidir.

(48)

SINIRLAMA

OPERATÖR ONAYI İLE YALNIZCA EL BAGAJI OLARAK TAŞINABİLECEK MADDELER

Aşağıdaki tehlikeli maddeler sadece kabin bagajı olarak operatör onayı ile taşınabilir.

• Cıvalı barometre ya da termometre

• Lityum iyon bataryalar

(49)

SINIRLAMA

OPERATÖR ONAYI İLE TAŞINABİLECEK MADDELER

Aşağıdaki tehlikeli maddeler operatör onayı ile kabin bagajı ya da kontrol edilmiş bagaj olarak taşınabilir:

 Tıbbi oksijen tüpleri

 Cihazlarda bulunan yanıcı olmayan gaz içeren küçük kartuşlar

 Çığ kurtarma sırt çantası

 Kimyasal madde görüntüleme cihazları

 Katı karbondioksit (kuru buz)

 Isı üreten cihazlar

 Taşınabilir tıbbi elektronik cihazlar

(50)

Kuru buz içeren her bir bagaj “Carbon dioxide, solid” veya “Dry ice” olarak ve kuru buzun net ağırlığının 2,5 kilogram ve altında olduğunu gösterecek şekilde işaretlenmelidir.

(51)

(52)

SINIRLAMALAR

OPERATÖR ONAYI OLMADAN BAGAJ OLARAK TAŞINABİLEN MADDELER

 Tıbbi ilaçlar ve kozmetik malzemeler

 Division 2.2’de belirtilen aerosoller

 Mekanik uzuv tüpleri

 Radyofarmasötik kalp pili

 Tıbbi / klinik termometre

 Emniyetli kibrit (safety matches) ya da çakmak

 Alkollü içecekler

 Saç kıvrıklaştırıcılar

 Batarya içeren taşınabilir elektronik cihazlar

 Yakıt hücre sistemi içeren taşınabilir elektronik cihazlar

 Enerji tasarruflu elektrik ampulleri

 Soğutularak sıvılaştırılmış nitrojen içeren yalıtılmış paketler

 Akma yapmayan akü içeren taşınabilir elektronik ekipmanlar

 Az miktardaki yanıcı sıvı ile paketlenmiş bulaşıcı olmayan numuneler

 İçten yanmalı ya da yakıt hücre motorları

 Kalibrasyon cihazları (permeation devices)

(53)

IATA DGR TABLO 2.3.A

(YOLCULAR VE EKİP İÇİN TEHLİKELİ MADDELER LİSTESİ)

(54)

IATA DGR Tablo 2.3.A Yolcular ve Ekip İçin Tehlikeli Maddeler Listesi’nden bir bölüm

Sorumlu kaptan pilot yeri hakkında bilgilendirilmelidir Kabin bagajı olarak ya da kabin bagajı içinde H Kontrol edilmiş bagaj olarak ya da kontrol edilmiş bagaj içinde H

Taşıyıcı onayı gereklidir E Aerosoller: Division 2.2'de belirtilen, spor ya da evde kullanım amaçlı olan ve başka bir yan risk

içermeyenler.

Her yolcu ve ekip üyesi için toplam taşınabilir toplam net madde miktarının 2 kg ya da 2 lt ve her bir maddenin net miktarının 0,5 kg ya da 0,5 lt’nin üzerinde olmaması gerekir. Aerosol üzerinde bulunan tahliye vanasının, içeriğin kazara boşalmasını engellemek için kapak veya buna benzer uygun bir yöntemle korunması gerekir.

H

Alkollü İçecekler: Hacimsel olarak %24'ten fazla fakat %74'ü aşmayan oranda alkol içeren alkollü içecekler perakende paketinde ve bir kişi için toplanda 5 litreyi geçmemek şartı ile kabin bagajında ya da kontrol edilmiş bagajda taşınabilir.

H E E H

Ampuller (Enerji Tasarruflu Elektrik Ampulleri): Kişisel ya da ev kullanımı için tasarlanan ampuller orijinal paketinde taşınabilir.

H E E H

Edilginleştirici Cihazlar: Biber gazı, sersemletici sprey gibi tahriş edici veya edilginleştirici madde içeren araçların kişinin üzerinde, el bagajında ya da kontrol edilmiş bagajında taşınması kesinlikle yasaktır.

YASAK (FORBIDDEN)

(55)

IATA DGR Tablo 2.3.A Yolcular ve Ekip İçin Tehlikeli Maddeler Listesi’nden bir bölüm

Sorumlu kaptan pilot yeri hakkında bilgilendirilmelidir Kabin bagajı olarak ya da kabin bagajı içinde H Kontrol edilmiş bagaj olarak ya da kontrol edilmiş bagaj içinde H

Taşıyıcı onayı gereklidir E Aerosoller: Division 2.2'de belirtilen, spor ya da evde kullanım amaçlı olan ve başka bir yan risk

içermeyenler.

Her yolcu ve ekip üyesi için toplam taşınabilir toplam net madde miktarının 2 kg ya da 2 lt ve her bir maddenin net miktarının 0,5 kg ya da 0,5 lt’nin üzerinde olmaması gerekir. Aerosol üzerinde bulunan tahliye vanasının, içeriğin kazara boşalmasını engellemek için kapak veya buna benzer uygun bir yöntemle korunması gerekir.

H

Alkollü İçecekler: Hacimsel olarak %24'ten fazla fakat %74'ü aşmayan oranda alkol içeren alkollü içecekler perakende paketinde ve bir kişi için toplanda 5 litreyi geçmemek şartı ile kabin bagajında ya da kontrol edilmiş bagajda taşınabilir.

H E E H

Ampuller (Enerji Tasarruflu Elektrik Ampulleri): Kişisel ya da ev kullanımı için tasarlanan ampuller orijinal paketinde taşınabilir.

H E E H

Edilginleştirici Cihazlar: Biber gazı, sersemletici sprey gibi tahriş edici veya edilginleştirici madde içeren araçların kişinin üzerinde, el bagajında ya da kontrol edilmiş bagajında taşınması kesinlikle yasaktır.

YASAK (FORBIDDEN)

(56)

ÜLKE VE TAŞIYICI

VARYASYONLARI

(57)

ÜLKE VE TAŞIYICI VARYASYONLARI

• Bazı ülke veya taşıyıcılar tehlikeli maddelerin hava yolu ile taşınması ile ilgili olarak IATA DGR’a göre daha

kısıtlayıcı koşullar uygulayabilirler.

• Bazı ülkeler kendi topraklarına belirli maddelerin giriş çıkışını ya da bu maddelerin transit geçişini kendi

iznine tabi tutmuş ya da yasaklamıştır.

• IATA DGR’da 2.8.2 List of State Variation bölümünde ülkelerin ve taşıyıcıların belirlediği ilave koşullar ülke isimlerinin kısaltmalarına göre belirtilmiştir.

• Türkiye Cumhuriyeti bu listede TRG kodu ile yer alır ve ilave şartlar TRG-01 ve TRG-02 ile gösterilir.

(58)

TEHLİKELİ

MADDELERİN POSTA

İLE TAŞINMASI

(59)

TEHLİKELİ MADDELERİN POSTA İLE TAŞINMASI

Tehlikeli maddelerin posta ile taşınması Dünya Posta Birliği (The Universal Postal Union Convention, UPU) tarafından yasaklanmıştır.

IATA DGR kitabına göre yalnızca aşağıda belirtilen tehlikeli maddeler belirli koşulların sağlanması durumunda posta olarak kabul edilerek taşınabilir:

• Bulaşıcı Maddeler: Biyolojik Maddeler, Kategori B (UN 3373)

• Teşhis Numuneleri: IATA DGR 3.6.2.1.4’te tanımlanan teşhis numuneleri.

• Radyoaktif Materyaller

• Lityum İyon Batarya İçeren Ekipmanlar (UN 3841)

• Lityum Metal Batarya İçeren Ekipmanlar (UN 3091)

(60)

TAŞIYICI

SORUMLULUĞUNDAKİ

TEHLİKELİ MADDELER

(61)

TAŞIYICI SORUMLULUĞUNDAKİ TEHLİKELİ MADDELER

Tehlikeli madde kuralları aşağıdaki madde ve nesneler için uygulanmaz:

Uçak Ekipmanları: Yangın söndürücüler, işaret fişekleri, oksijen tüpleri vb. madde ve nesneler belirli periyotlarla kontrolleri yapılmak şartı ile uçakta bulundurulabilir.

Tüketim Maddeleri: Aerosoller, alkollü içecekler,

parfümler, kolonyalar, sıvılaştırılmış gaz içeren çakmaklar, IATA DGR 2.3.5.9’da belirtilen lityum iyon ya da lityum metal pil veya akü içeren taşınabilir elektronik cihazlar uçuş sırasında taşıyıcı tarafından kullanım ya da satış amacı ile uçakta bulundurulabilir.

(62)

TAŞIYICI SORUMLULUĞUNDAKİ TEHLİKELİ MADDELER

Tehlikeli madde kuralları aşağıdaki madde ve nesneler için uygulanmaz:

Katı Karbondioksit (Kuru Buz): Katı karbondioksit (kuru buz) uçakta yiyecek ve içecek servisi için kullanılabilir.

Bataryalı / Pilli Elektronik Cihazlar: IATA DGR 2.3.5.9.1’de belirtilen şartları sağlayan lityum iyon ya da lityum metal pil veya batarya içeren cihazlar uçuş boyunca taşıyıcının kullanımı için uçakta bulundurulabilir.

Uçak Yedek Parçaları: IATA DGR 2.5.1.1’de belirtilen cisim ya da maddeler değişim amacıyla, IATA DGR kurallarına tabi olarak taşınmalıdır.

(63)

GÖNDERİCİ

SORUMLULUĞU

(64)

SORUMLULUKLAR

GÖNDERİCİNİN SORUMLULUĞU

Gönderici, taşıyıcıya tehlikeli madde gönderisi teslim ederken DGR kurallarını yerine getirmelidir.

Gönderici buna ek olarak çıkış, transit ve varış ülkelerinin yürürlükte bulunan tüm kurallarını yerine getirmekle de yükümlüdür.

Göndericinin tehlikeli maddelerin tanımlanması,

sınıflandırılması, paketlenmesi, işaretlenmesi, etiketlenmesi ve dokümantasyonu kurallara uygun hazırlandığından emin olması gerekmektedir.

Tehlikeli maddelerin hava taşımacılığı gerekliliklerine uygun olarak paketlediğinden emin olması gerekmektedir.

(65)

Shipper's Declaration For Dangerous Goods

(66)

SORUMLULUKLAR

TAŞIYICININ SORUMLULUĞU Kabul

Depolama Yükleme Kontrol

Acil durumda yerine getirilmesi gereken prosedürler de dahil olmak üzere bilgilendirme Raporlama

Kayıtların tutulması Eğitim

(67)

SORUMLULUKLAR

TAŞIYICININ SORUMLULUĞU - EĞİTİM GEREKLİLİKLERİ

Tehlikeli maddelerin taşınmasında görev alan kişilerin eğitim almaları ve eğitiminin anlaşıldığının onaylanması amacıyla eğitimin ardından bir sınavın yapılması gerekmektedir.

Bu eğitimin ardından 24 ay içerisinde bu kişilerin tazeleme

eğitimine katılması sağlanmalı ve tazeleme eğitiminin ardından sınav yapılması gerekmektedir.

Eğitimler, IATA tarafından, eğitimi alması gerekli kişinin görevine göre belirlenmiş olup eğitim konuları DGR kitabında 1.5.A

numaralı tabloda belirtilmiştir.

(68)

Sample

Eğitimler, IATA tarafından, eğitimi alması gerekli kişinin görevine göre belirlenmiştir.

(69)

TAŞIYICININ SORUMLULUĞU - EĞİTİM GEREKLİLİKLERİ

Tablo 1.5.A tablosunda yer alan eğitimin kapsamı aşağıdaki gibidir:

Genel felsefe Sınırlamalar

Taşıyıcılar için genel gereklilikler Tehlikeli maddelerin listesi

Genel paketleme gereklilikleri Paketleme talimatları

Etiketleme ve işaretleme Kabul Prosedürleri

Yükleyici beyannamesi (DGD, Shipper’s Declaration for Dangerous Goods)

Beyan edilmemiş tehlikeli maddelerin belirlenmesi Depolama ve yükleme işlemleri

Kaptan pilotun bilgilendirilmesi

Yolcuların ve uçuş ekibinin bilgilendirilmesi Acil durum prosedürleri

(70)

SORUMLULUKLAR

TAŞIYICININ SORUMLULUĞU - TEHLİKELİ MADDE GÜVENLİĞİ

Tehlikeli maddelerin taşınmasında görev alan tüm personel sorumluluğu ile orantılı olarak tehlikeli madde güvenliği hususunda gereklilikleri yerine getirmek zorundadır.

Tehlikeli maddeler güvenlik bilinci eğitimi aşağıdaki konuları içermelidir:

Güvenlik risklerinin doğası Güvenlik risklerini tanımlama Riskleri belirleme ve azaltma

Güvenlik ihlali durumunda yapılması gerekenler Güvenlik planı konusunda farkındalık

(71)

SORUMLULUKLAR

TAŞIYICININ SORUMLULUĞU - YOLCULARIN BİLGİLENDİRİLMESİ

Her taşıyıcı, yolcuları kontrol edilmiş bagajlarında ya da el bagajlarında bulundurabilecekleri tehlikeli maddeler konusunda bilgilendirmelidir.

Bu bilgilendirmeyi havalimanında göze çarpacak şekilde ve yeterli sayıda:

Bilet satış noktasında, Check-in bölgesinde, Boarding alanında,

Yolcuların check-in yaptığı diğer herhangi bir alanda, Bagaj teslim alanlarında yapmalıdır.

Bu bilgilendirmeler mutlaka görsel örnekler barındırmalıdır.

(72)

SORUMLULUKLAR

TAŞIYICININ SORUMLULUĞU- YOLCU CHECK-IN PROSEDÜRLERİ

• Check-in personelinin; yolculardan, beraberlerinde taşınmasına izin verilmeyen tehlikeli madde olmadığına dair teyit alması gerekmektedir.

• İşleticinin check-in görevi yapan bütün personeli, yolcular tarafından taşınan tehlikeli maddelerin belirlenmesi ve tespit edilmesi konusunda yeterli eğitime sahip olmalıdır.

TAŞIYICININ SORUMLULUĞU - KARGO KABUL ALANLARINDAKİ BİLGİLENDİRME

• Taşıyıcı ya da taşıyıcının handling acentesi, kargo kabul noktasının görülebilir noktalarında göze çarpacak şekilde tehlikeli maddelerin taşınması ile ilgili bilgileri sağlamalıdır.

(73)

SORUMLULUK

TAŞIYICININ SORUMLULUĞU

SORUMLU KAPTAN PİLOT BİLGİLENDİRME FORMU (NOTOC)

• Uçakta taşınacak olan tehlikeli maddeler ve özel yükler hakkında sorumlu kaptana bilgi verilmesi taşıyıcının sorumluluğundadır.

• Bu bilgilendirme için kullanılan forma NOTOC (Special Load Notification to Captain) denir.

• NOTOC’un uçağın hareketinden önce sorumlu kaptan pilota verilmesi gerekir.

• Bu bildirim uçuş boyunca kaptanın erişiminde bulunmalıdır.

NOTOC

(Special Load Notification to Captain)

(74)

Sample

Tablodaki maddelerin NOTOC'ta gösterilmesine gerek yoktur.

UN Number Madde Referans

n/a İstisnai miktardaki tehlikeli maddeler 2.6.1

UN 2807 Manyetik malzemeler Paketleme Talimatı 953

UN 2908 Radyoaktif maddeler, istisnai miktardaki paketler- boş paketler 10.5.8.2.2 UN 2909 Radyoaktif maddeler, istisnai miktardaki paketler-

seyreltilmiş uranyum, doğal toryum ya da doğal uranyumdan üretilmiş maddeler

10.5.8.2.2 UN 2910 Radyoaktif maddeler, istisnai miktardaki paketler- sınırlı miktardaki maddeler 10.5.8.2.2 UN 2911 Radyoaktif maddeler, istisnai miktardaki paketler- araçlar ya da nesneler 10.5.8.2.2 UN 3090 Lityum metal bataryalar (lityum alaşımı içeren bataryalar)

Paketleme Talimatı 968 Bölüm II gerekliliklerine uygun olarak paketlendiklerinde

Paketleme Talimatı 968 Bölüm II

UN 3091 Lityum metal batarya içeren ekipmanlar (lityum alaşımı içeren bataryalar)

Paketleme Talimatı 969- 970 Bölüm II

UN 3245 Genetiği değiştirilmiş mikroorganizmalar ya da genetiği değiştirilmiş organizmalar Paketleme Talimatı 959

UN 3373 Biyolojik maddeler, Category B Paketleme Talimatı 650

UN 3480 Lityum İyon Bataryalar (lityum iyon polimer içeren bataryalar)

Paketleme Talimatı 965 Bölüm II UN 3481 Lityum İyon Batarya içeren ekipmanlar (lityum iyon polimer içeren bataryalar)

Paketleme Talimatı 966-967 Bölüm II gerekliliklerine uygun olarak paketlendiklerinde

Paketleme Talimatı 966-967 Bölüm II

(75)

• Konşimento numarası

• Uygun gönderi adı, uygunsa bunun teknik ya da kimyasal grup adı ile desteklemesi, UN/ID numarası,

• Sınıf ve bölümü, varsa yan risk sınıfı ve Class 1 için uyumluluk grupları,

• Shippper’s Declaration formunda gösterilen Paket Grubu,

• Radyoaktif olmayan maddelerde paket sayısı, net madde miktarı, kurallar çerçevesinde gerekli ise brüt ağırlığı ve yüklendiği kargo bölümü,

• Radyoaktif maddeler için paket, overpack ya da konteyner sayısı, kategorisi, mümkünse taşıma indeksi ve yüklenme yerleri,

• Paketin yalnızca kargo uçaklarında taşınması gerekip gerekmediği,

• Paketin indirileceği istasyon bilgisi,

• Taşınan tehlikeli madde ile ilgili varsa ülke muafiyetleri.

NOTOC (Special Load Notification to Captain) aşağıdaki bilgileri içermelidir:

(76)

NOTOC (Special Load Notification to Captain)

(77)

Uluslararası Hava Yolu Kargo Taşımacılığının Yasal Çerçevesi

Hava yolu kargo taşıması; gönderici (lojistik firma) ile hava yolu kargo taşıması yapan hava yolu şirketi arasında imzalanan belge ‘Hava Yolu Kargo Taşıma Senedi’ veya diğer adıyla ‘Hava Yolu Konşimentosu’

(A Waybill – AWB) çerçevesinde yerine getirilmektedir.

Hava yolu taşıma senedi (AWB) bir noktadan diğerine

bireysel veya kombine taşımalarda da

kullanılabilmektedir.

(78)

Uluslararası Hava Yolu Kargo Taşımacılığının Yasal Çerçevesi

Bu sözleşmede adı geçen “söz verilen işin yapılması”

cümlesi; gönderici, taşıyıcı ve alıcının haklarını da kapsamaktadır.

Alıcı sözleşme ortağı olmadığı hâlde, taşıyıcıya karşı sorumluluklarını yerine getirdiği takdirde, kargo ve hava yolu konşimentosunun kendisine verilmesi hakkına sahiptir.

Hava yolu taşıma sözleşmesi gönderici (lojistik firma)

ve taşıyıcı arasında imzalandığından, alıcı bu türden

bir sözleşmede doğrudan yer almamaktadır. Ancak bu

taşıma sözleşmesinin yapılmasının amacı taşımanın,

teslim alacak kişinin lehine başarılı bir şekilde

gerçekleştirilmesidir.

(79)

Uluslararası Hava Yolu Kargo Taşımacılığının Yasal Çerçevesi

Diğer yandan sözleşmenin tarafları (alıcı, taşıyıcı ve

gönderici) birbirlerini sözleşmede belirtilen

sorumlulukların dışındaki herhangi bir işle

görevlendiremez.

(80)

Uluslararası Hava Yolu Kargo Taşımacılığının Yasal Çerçevesi

Örneğin alıcının, taşıma sözleşmesine göre taşıma bedelinin ödemesini yapması beklenemez. Alıcının taşıma bedelini ödemesi ancak alıcı ile gönderici arasında imzalanacak ticari sözleşmeye bağlıdır. Alıcı, gönderinin teslim alınması ile birlikte hava yolu konşimentosu kapsamındaki gönderi masraflarını üstlenir.

Taşıma sözleşmesini reddetme hakkı ise sadece

taşıyıcıya aittir.

(81)

Uluslararası Hava Yolu Kargo Taşımacılığının Yasal Çerçevesi

Hava yolu kargo taşımacılığının rahat anlaşılması

açısından ulusal ve uluslararası hukuki düzenlemelerin

irdelenmesi büyük önem taşımaktadır. Uluslararası

hava yolu taşımacılığında geçerli olan yasal altyapı

oluşumunu Varşova Konvansiyonu, Lahey Protokolü,

Uluslararası Hava Yolu Taşımacılığı Birliği (IATA)

düzenlemeleri ve Birleşmiş Milletler’ in ilgili

konvansiyonları oluşturmaktadır.

(82)

Gönderici Hak ve Sorumlulukları

Uluslararası Hava Yolu Taşıyıcıları Birliği (IATA) Taşıma Şartnamesine göre gönderici ve taşıyıcının hak ve sorumlulukları şunlardır:

* Gönderici, taşıma şartlarıyla ilgili kural ve yasalara uygun olarak ödenmesi gereken tüm taşıma ücret ve giderlerini taşıyıcıya ödemek zorundadır.

* Gönderici; yükün paketlenmesi, taşınması ve dağıtılmasıyla ilgili tüm

kurallar dâhil olmak üzere kargonun çıktığı, transit geçtiği veya varış

ülkelerinde yürürlükte bulunan yasalara ve hükümet uygulamalarına

riayet etmek, gerekli tüm bilgileri sağlamak, belirtilen yasa ve kararların

gerektirdiği tüm bilgileri hava yolu konşimentosuna (Airway Bill) eklemek

zorundadır. Aksi hâlde gönderici bu hükme uyulmaması nedeniyle

meydana gelebilecek zarar ve kayıplardan sorumludur.

(83)

Gönderici Hak ve Sorumlulukları

Gönderici; kargonun kaybolması, hasar görmesi, gecikmesi veya teslim edilmemesi hâlinde taşıyıcıya aşağıdaki süreler içinde yazılı olarak başvurmalıdır:

* Kargonun görülebilir şekilde hasara uğraması hâlinde,

durumun gönderici tarafından anlaşılmasından itibaren 14 gün,

* Gecikmede kargonun, teslim almaya yetkili kişinin emrinde hazır duruma gelmesinden itibaren 21 gün,

* Kargonun teslim edilmemesi hâlinde, konşimentonun tanzim edildiği tarihten itibaren 120 gün,

* Kargonun varış yerine ulaştığı, uçağın varmış olması

gerektiği veya taşımanın durmuş olduğu tarihten itibaren iki

yıl içinde dava açılması gereklidir.

(84)

C-17 Globemaster

(85)

C-17 Globemaster

C-17 Globamaster’a Tank Yükleniyor

(86)