EKONOMiK VE MALi GELiŞMELER raporu

Tam metin

(1)

SERBEST BÖLGELERE SAGLANAN VERGİSEL TEŞVİK

\'e

AVANTAJLAR

• Ke\!ser ALTAY EBİRİ •

Vergi Denetmeni

1 -GIRIŞ

Genel bir ifade ile; serbest bölgeler, ülkele- rin siyasal sınırları içinde olmakla birlikte; dış tica- ret, vergi ve gümrük mevzuatı açısından gümrük

hattı dışında sayılan bölgeler olarak tanımlan­

maktadır.

Serbest bölgelerde, ülkelerin ekonomi po-

litikalarına bağlı olarak, sınai ve ticari faaliyetler için daha geniş istisna ve teşvikler tanınmaktadır.

Bu bölgeler, yabancı sermaye yatırımlarını ve dış

ticareti artırmak, yerli üreticilerin dünya piyasala-

rındaki fiyattan girdi temin etmelerini sağlaya­

rak, uluslararası rekabet güçlerine katkıda bu- lunmak, ihracata dönük sanayilerin gelişmesini teşvik ederek ihracatı artırmak, döviz girişini artır­

mak, yeni imkanları yaratarak istihdam sorunu- nun çözümüne yardımcı olmak, gelişmiş üretim ve yönetim tekniklerinin yurtdışından ülkeye geti- rilmesi ile ekonomik standartları yükseltmek

amacıyla kurulur.

Serbest bölgeler, teşvik ve avantajlarla sı­

nai ve ticari faaliyetlerde maliyeti düşürmekte,

bürokratik işlemlerin en alt düzeyde olması ne- deniyle verimliliği artırmakta ve değişen şartlara

uyum olanağı sağlamaktadır.

5084 sayılı Kanunla 3218 sayılın Serbest Böl- geler Kanunu'nda yapılan düzenleme ile, ser- best bölgelerde faaliyet gösteren işletmelerin bu bölgelerde elde edilen kazançlma uygulanan vergisel teşvik ve avantajiara (ayrıcalık) ilişkin

06.02.2004 tarihinden itibaren bazı değişiklikler yapılmı~tır.

Bu çalışmamızda, öncelikli olarak serbest bölgelerin kurulma amacı ve bu bölgelerde fa- aliyet gösteren firmalara tanınan teşvik ve avan- tajlar bir "Maliyet Tablosu" üzerinde karşılaştırma­

olarak irdelenmiş, daha sonra serbest bölgele- rin ülke ekonomisi üzerindeki etkileri ve AB ile iliş­

kiler üzerinde durulmuştur.

ll-SERBEST BÖLGELERIN KURULMA AMACI Serbest bölgeler, özellikle ihracata dayalı kalkınma stratejisini tercih eden ülkeler tarafın­

dan ihracatı artırmanın araçlarından birisi olarak

görülmüştür. Serbest bölge uygulaması ile amaçlananlar; kalkınmaya uygun ortamı yarat- mak, geleceğin sektörlerini seçip, teşvikleri bu sektörlere uygulamak, yatırımları gerçekleştire­

cek yabancı sermaye ile teknolojiyi ülkeye çe- kip, ülkenin dünya ekonomisinde söz sahibi ol-

masını sağlamaktır. Serbest bölge uygulamasın­

da amaçlanan;

• ihracat amacıyla, yatırım ve üretimi artır- mak,

Yabancı sermaye yatırımlarını ülkeye çe- kerek sermaye girişini hızlandırmak ve dış pazar- lario bağlantıları genişletmek,

• ithalatı ucuzlatmak,

• istihdamı artırmak,

• Teknoloji transferi yapmak,

• Döviz gelirlerini artırmak,

Bankacılık faaliyetlerinde dış pazarlara

açılabilmek,

• Gelir ve nüfus dağılımını dengelemek olarak belirtilmektedir.

(2)

sayı:78 ekim-kasım 2005

EKONOMiK VE MALi GELiŞMELER raporu

lll-SERBEST BÖLGELERDE AVANTAJI OLAN FIRMALAR

Serbest bölge teşvik ve avantajları özellikle

aşağıda belirtilen firmalara cazip fırsatlar sun-

maktadır.

• Ülke içinde vergiye dayalı mali yükler- den ve bürokrasiden kurtulmak isteyen.

• ithal girdi kullanarak ürettiği ürünleri dış pazarlara satan,

• Emek yoğun sektörlerde faaliyet göste- ren.

• Re-Export ve takas ticareti ile uğraşan.

• Dövizle işlem yapmak isteyen üretim ve

alım-satım yapan,

Altyapısı hazır, modern bir iş ortamı ara- yan tüm firmalar.

IV-SERBEST BÖLGELERE SAGLANAN TEŞVIK VE AVANTAJLAR

Maliye Bakanlığı'nın hazırladığı ve Türkiye Serbest Bölgelerinde uygulanan teşvikiere ilişkin

değişiklikler getiren 5084 Sayılı "Yatırımların ve is- tihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Ya-

pılması Hakkında Kanun" 06.02.2002 tarihinde

yürürlüğe girmiştir. Vergisel teşvikiere yeni düzen- lemeler getiren yeni kanun çerçevesinde 3218

Sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nun 6. maddesi

değiştiriimiş ve serbest bölge kullanıcıları geçici 3. madde ile belirtilen koşullarda vergi mükellefi

yapılmıştır. Geçici 3. maddeye göre;

*06.02.2004 tarihinden önce (5084 Sayılı

Kanunun yürürlüğe girdiği tarih) faaliyet ruhsatı almış olan gerçek ya da tüzel kişiler, faaliyet ruh-

satı süreleri ile sınırlı olmak üzere gelir veya ku- rumlar vergisi istisna ve muafiyetlerden yararlan- maya devam edecekler. çalıştırdıkları işçilerin

ücretleri üzerinden 31.12.2008 yılına kadar gelir vergisi ödemeyeceklerdir. Bu kişiler bölgelerde

gerçekleştirdikleri faaliyetleri ile ilgili olarak yap-

tıkları işlemler nedeniyle doğan her türlü vergi, resim ve harçtan 31. 12.2008 yılına kadar muaf

tutulacaklardır.

*06.02.2004 tarihinde ve bu tarihten sonra serbest bölge kullanıcısı olan gerçek ya da tüzel

kişilerden sadece üretim ruhsatı ile faaliyet gös- terenierin imal ettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançları, Avrupa Birliği üyeliğinin ger-

çekleşeceği yılın vergileme dönemi sonuna ka- dar gelir veya kurumlar vergisinden muaf ola-

caktır.

Buna Göre;

• Üretim ruhsatı ile faaliyet gösteren ser- best bölge kullanıcılarının imal ettikleri ürünlerin

satışından elde ettikleri kazançlar. Avrupa Birliği üyeliğinin gerçekleşeceği yılın vergileme döne- mi sonuna kadar gelir veya kurumlar vergisinden

istisnadır.

Hazır işyeri kiralamak suretiyle faaliyet gösterecek kiracı-kullanıcı firmalar için 10 yıl,

kendi işyerini inşa etmek suretiyle faaliyet göste- recek yatırımcı-kullanıcı firmalar için ise 20 yıldır.

Ancak. bu süre üretim konusunda faaliyet göste- ren kullanıcılardan. kiracı kullanıcılar için 15 yıl, yatırımcı kullanıcılar için ise 30 yıldır. Daha uzun süreli faaliyet ruhsatı taleplerinin proje bazında

özel olarak değerlendirilmesi ve uygun görülme- si halinde 49 yıl için 100.000. $. 99 yıl için 250.000.

S ücret alınmaktadır.

• Serbest bölgedeki faaliyetlerle ilgili her türlü ödemeler dövizle yapılır.

• Mallar serbest bölgede süre sınırlaması olmaksızın kalabilir.

• Serbest bölgeler, AB ve Ortadoğu pazar-

larının yanında Ege, Akdeniz ve Karadeniz'deki büyük limanlara. uluslar arası havaalanlarına,

karayolu ağlarına. kültür ve eğlence merkezleri- ne yakın yerlerde kurulmuştur.

• Serbest bölgede sağlanan teşvik ve avantajlardan yerli ve yabancı bütün firmalar

eşit olarak yararlanır.

• Serbest bölge faaliyetlerinden elde edi- len kazanç ve gelirler kambiyo rejimine ve hiçbir

izne tabi olmaksızın yurt dışına veya Türkiye'ye

(3)

raporu EKONOMiK VE MALi GELiŞMELER

sayı:78 ekim-kasım 2005

transfer edilebilir.

• Fiyat, kalite ve standartlarla ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşlarına verilen yetkiler ser- best bölgelerde uygulanmaz.

• Serbest bölgelerden Türkiye'ye yönelik mal satışına kısıtlama getirilmemiştir. (Tüketim ve riskli mallar hariç)

• Serbest bölgeler Gümrük Bölgesi dışında sayıldığından, Türkiye'den se~best bölgeye satı­

lan mallar ihracat rejimine, serbest bölgeden Türkiye'ye satılan mallar ise ithalat rejimine tabi olup, serbest bölge kullanıcıları Türkiye' den ihraç

fiyatına (KDV' siz) hizmet satın alabilirler. Diğer ta- raftan, serbest bölge ile diğer ülkeler ve diğer

serbest bölgeler arasında dış ticaret hükümleri uygulanmaz.

• Serbest bölgelerin alt yapısı gelişmiş ülke- lerdeki benzerleri ile aynı standarttadır. Açık ve

kapalı alan kiraları diğerlerine göre düşüktür. Ser- best bölgeye getirilen Türkiye veya AB menşeli

ya da serbest dolaşımda bulunan gümrük birliği kapsamındaki malların, serbest dolaşımda bu- lunma statüsü değişmediğinden, Türkiye'ye ve- ya AB üyesi ülkelere girişinde gümrük vergisi ödenmez. Ayrıca, üçüncü ülke menşeli malların

serbest bölgeye girişinde ve bu malların Türkiye ve AB üyesi ülkeler dışındaki üçüncü ülkelere gönderilmesi halinde de gümrük vergisi öden- mez. Ancak, serbest bölgeden Türkiye'ye veya AB üyesi ülkelere gönderilen serbest dolaşım du-

belirtilen oran üzerinden serbest bölge gümrük

müdürlüğüne gümrük vergisi ödenerek serbest

dolaşıma geçirildikten sonra A.TR Belgesi düzen- lenerek AB'ye gönderilebilir.

Serbest bölgelerde faaliyette bulunan fir- malar, yatım ve üretim aşamalarında Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen yatırım teşviklerin­

den yararlanabilirler. Firmalar, Serbest Bölgeden yurt dışına sevk ettikleri mallar için ihracat teşvik­

lerinden yararlanamaz. Ancak Türkiye'den Ser- best Bölgeye ihracat yapan firmalar ihracat teş­

viklerinden yararlanabilir. Bölgede faaliyet gös- teren firmalar teşvik belgesi almak kaydıyla yatı­

rım teşviklerinden yararlanabilirler. -

Serbest bölgelerde vergi mevzuatının ta-

mamından muafiyet söz konusudur. Bu nedenle, serbest bölge şirketinin bir yandan vergi ödeme- si gerekmezken bir yandan da sürekli değişen

vergi mevzuatını takip etmesi gerekmez. Serbest bölgede yatırım yapmanın asıl amacı, istikrarlı

ve daha az bürokratik ortamda çalışma isteğidir.

Serbest bölgelerin getirdiği diğer bir teşvik

ise; muhasebe sistemidir. Bu sistem, döviz cinsin- den tutulduğu için firmaları yüksek enflasyondan ve devalüasyon oranlarının yarattığı karlardan

korumaktadır.

Serbest Bölgelerde faaliyet gösteren fir- malar, mevzuatın sağladığı teşviklerden fayda- lanar-ak, vergi avantajlarının tümünü (Gelir Ver- gisi, Kurumlar Vergisi, KDV, KKDF ve Stopaj) kulla- rumunda olmayan üçüncü ülke menşeli mallar nırlar.

için Ortak Gümrük Tarifesi ile uyumlaştırılmış Türk Aşağıdaki Maliyet Tablosunda ele alınan Gümrük Tarife Cetveli'nde belirtilen oran üzerin-

den gümrük vergisi ödenir.

• Serbest bölgeler "Türkiye-AB Gümrük Böl- gesi"nin parçası sayıldığından, serbest bölgeler- den Türkiye veya AB menşeli ürünler ile Türki- ye'de serbest dolaşım durumunda bulunan gümrük birliği kapsamındaki ürünler A.TR Belgesi düzenlenerek AB'ye gönderilebilir. Üçüncü ülke

menşeli ürünler ise Ortak Gümrük Tarifesi ile

uyumlaştırılmış Türk Gümrük Tarife Cetvelinde

örnekle açıklanan bu avantajlar, Türkiye içinde

yapılan bir yatırırnda yıllık ortalama ı 00 Milyon

Dolarlık bir cirodan, 9,502 Dolar kar elde eder- ken, aynı faaliyeti Serbest Bölgede yaparken Kar: 25.297 olarak gerçekleşmektedir.

(4)

sayı:78 ekim-kasım 2005

EKONOMiK VE MALi GELiŞMELER

Serbest Bölge Avantaj Tablosu

1

raporu

(Yıllık

Cirosu 100 Milyon$ Olan Bir

Firmanın

Serbest Böle:ede ve Haricinde)

Türkiye Serbest

Maliyet Tablosu (Normal Bölge

Yatırım) Yatırımı

Bin$ Bin$

Ithal Malzeme Maliyeti

1. ithal malzeme maliyeti Cironun% 22 sinin ithal 22,000 22,000 :malzeme

olduğu

kabul edildi.

l.l.İthal

malzeme Akreditif

masrafı ~2

milyon

$'lık

malzemenin 330

330

Yo 1

,5

'i kadar akreditif

~omisyonu

~2 X

0.0}5

1.2. Akreditiften Alınan

Vergiler !Akreditif

masrafı , BSMV ve

!Damga Vergisi

330

Yo6 K.K.D.F. Serbest Bölgede

1.3. K.K.D.F (%6)

~denmez 1,320

~2 X

0.06

!malzemenin 2

aylık

% l'den 1.4. KDV

Finansmanı

!KDV

finansmanı

79.2

~x0.18x0.01 x2

~.0792

1.5.

SAİR,

ithalatta ilgili sair masraflar

Yerli malzeme maliyeti 756 756

~ironun

%24'ü kadar yerli

12. Yerli malzeme maliyeti !malzeme

kullanıldığı

kabul 24,000 24,000

~dildi.

12.1. KDV

Finansmanı

lY erli malzemenin 2

aylık

Yo 1'den KDV

finansmanı

~4 X

0.17

X

0.01

X

2 86.4 0.0864

2.2.

SAİR

lY erli malzeme temini ile ilgili

496 496

~air

masraf

3.

İŞÇiLİK:

Yo65 net

işçilik

ödemesi

Cironun %8' i olarak kabul

edilmiştir.

8

X

0.65 5,200 5,200 8 milyon$

Serbest Bölgede

işçilik

için ödenen % 3 5 Gelir V ergisi

'tşçiliğin

%35' i Gelir Vergisidir.

Stopajı

yok 2,800

8

X

0.35

ı

1

(5)

vergi

raporu EKONOMiK VE MALi GELiŞMELER

Genel imal

masrafı

4.1

. Enerji SBAŞ' ta

vergisiz enerji

'mkanı

~.2.

Endirektt malzeme k:ironun %2'si olarak kabul

~dilmiştir.

/Endirekt malzemenin 2

aylık

14.3. Endirekt malzeme KDV

finansmanı

Yol'den KDV

fınansman

~ X

Ü,

ı8 X

Ü,Ü

ı X

2

~.0072

4.4. Endirektt Hizmet 4.4. Endirekt Hizmet

Endirekt hizmet bedeli için

ı aylık %ı

KDV

finansmanı

ı X

0.18

X Ü.Qı X ı

0.0018

~.

5. Endirekt Hizmet KDV

Finansmanı

Yo68 net En direkt

işçilik

ödemesi 4

X

0.68

4.6. Endirekt

Işçilik

cironun % 4'ü % 32 Endirekt

işçilik

için

!olarak kabul

edilmiştir. ~denen

muhtasar Serbest

!Bölgede ödenmez.

14

X

0.32 IEndirekt

işçiliğin

%32'si Gelir

IV ergisi Stopaj

ıdır.

15. Amortisman Genel Giderler

6.

ı.

Enerji gider

~erbest

Bölgede vergisiz

!enerji

imkanı

6.2

. Endirekt malzeme

Jcironun %

ı•

i olarak kabul

~dilmiştir.

tEndirekt malzeme için

~denen

KDV'nin

ı aylık

~.3.

Endirekt malzeme KDV

ifınansmanı

!Finansmanı ı X

0.18

X Ü.Oı X ı

0.0018

6.4. Endirekt Hizmet k:ironun %2' si olarak kabul

!edilmiştir.

sayı:78 ekim-kasım 2005

ı.ooc

600

2,000 2,00U

7.2

1,00C 1,000

1.8

2,720 2,720

1,28C

4,00C 4,000

700 soo

ı,ooo

1,000

----- -

1.8

-

2,000 2,000

(6)

sayı:78 ekim-kasım 2005

EKONOMiK VE MALi GELiŞMELER

IEndirekt hizmet için ödenen .5. Endirekt Hizmet KDV

Finansmanı

tKDV'nin 2

aylık finansmanı

l2x0,18x0.01 x 1

~.0036

Yo 60, net personel ödemesi j6.6. Personel

masrafı

: f4

X

0,60

Cironun %4'

ü

olarak kabul

edilmiştir.

!Personel için ödenen %40

~ranında

muhtasar Serbest iücretler

işçiye

nazaran yüksek !Bölgede yoktur.

plduğundan

bunun %40'

ı

Gelir Vergisi

~X

0,40 Stopaj

ıdır.

Finansman

7. Finansman !Net 5 milyon-$ Finansman

Cironun %5' i kabul

edilmiştir.

5

X

0,95 5 milyon-$

!Finansman giderinin %5

!banka muamele vergisi

;Bunun %5' i Banka Sigorta muamele

~erbest

Bölgede yoktur.

IV ergisidir (BSMV). %5 x0.05

Yıl

içinde toplam 5.68 milyon-$ gelir 5.68-$ x ortalama

kl ay x% 12 =341.000-$

vergisi ödemesi

getirdiği fınansman avantajı,

maliyetten

çıkarın.

SAİR

TOPLAM

MALİYET

8. TOPLAM MALIYET

Kurumlar Vergisi

9. Kurumlar Vergisi: Brüt kar %15 %15 Brüt

karın

% 40'•

~abul edilmiştir. %40'ı

Kurumlar, Fon Ilmrumlar vergisi, Fon ve tve Gelir vergisi

Stopajı

kabul

edilmiştir. ~topaj

15 milyon-$ x 0,40 Serbest Bölge Fonu Binde 5

3.t

2,400

1,600

4,750

250

3,125

84,238

6,260

raporu .

2,400

4,750

-

341

74,093

-

(7)

vergi

raporu EKONOMiK VE MALi GELiŞMELER

sayı;78 ekim-kasım 2005

10. Serbest Bölge Fonu Binde 5 : Serbest Bölgeye Türkiye'den mal

giriş'

!hariç, diğer

bütün

giriş

ve

~ıkışlarda

"Binde 5" serbest bölge fonu

K?.denir.

r22

+ 100 x 0,005

=

0,61

61(]

üroeğimizde 22

milyon-$

yurt dışı

ithalat,

ı

00 milyon-$

satış

olmak üzere oplam 122 milyon-$ üzerinden Binde 5 serbest bölge fon

tutarı

610.000-$ du ll. Net Kar: Brüt kar% 15 kabul

~dilmiştir.

%

40'ı

vergi ise net kar

ı5

m$ Brüt kar

x

%60 9,502 25,291

ı5 X

%60 Toplam

V-SERBEST BÖLGELERIN ÜLKE EKONOMISINE ETKILERI

*Serbest bölgeler, sağladıkları avantajlarla ülke ihracatını ve döviz girdisini artırır.

•ithal girdi kullanarak üretim yapan yerli fir- malara gümrük vergisiz ve KDV'siz mal girişi sağ­

layarak, yurt dışındaki rakipleri ile aynı şartlarda

üretim yapma olanağı yaratır.

*Büyük partiler halinde serbest bölgeye getirilen malların gerektiğinde küçük partiler ha- linde ülkeye ithal edilmesini sağlayarak üretim maliyetlerini düşürür.

*Serbest bölgedeki üretim faaliyetlerinde

kullanılmak üzere, iç pazardan ihraç edilen hammadde. yarı işlenmiş ve mamul mollario ül- ke üretiminin artmasına katkıda bulunur.

*Yabancı sermayeli firmaların, risk faktörü- nün düşük, karlılığın yüksek olduğu Serbest Böl- gelere yatırım yapmalarını teşvik eder. Böylece ülkeye yeni teknolojilerin girmesini hızlandırır.

* Ülkede kullanılması düşünülen yeni ticari ve ekonomik politikaların denenmesini sağlar.

Türkiye' deki serbest bölgelerde amaç;

bölge firmalarına uluslar arası ticarette rekabet

avantajının sağlanmasıdır. Buna yönelik üretim yapan firmalar, dahili vergilerden,iç mevzuattan ve bürokrasiden arındırılmış olan serbest bölge- lerde sunulan avantajlada daha ucuz maliyet-

ı

00,000

100,000

lerle üretim yapma imkanı bulunmakta ve nihai ürünlerinin dünya pazarlarında rekabet edebilir halde satılması mümkün olmaktadır.

Bu özelliklerinden dolayı ülkemizdeki ser- best bölgeler ekonomik krizierin yarattığı istikrar-

sızlık ortamında önemli işlev görmüştür. Bu dö- nemde sanayiciler için ucuz ve düzenli ham- madde ve ara malı ithalatı olanağı ihracat ürün- lerinde rekabet avantajı yaratmıştır.

Serbest bölgelerin üstlendiği bir diğer işlev­

de, yabancı sermayeli yatırımlar için elverişli or- tam oluşturmasıdır. Serbest bölgelerde bulunan firmalar, üretimin düşük maliyetlerle gerçekleşti~

rilmesinin yanı sıra mal, hizmet ve bilgi olanakla-

rından azami oranda yararlanabilecekleri, ve- rimli işgücüne ulaşabilecekleri yerler temin et- mektedirler. Serbest bölgeler, sağladıkları teşvik

ve avantajların yanında birbirini tamamlayan iş

kollarının bir araya gelerek zemin oluşturmaları

ve uluslar arası ticarete açık ortamları ile firmala- ra önemli bir seçenek sunmaktadır.

VI-TÜRK SERBEST BÖLGELERININ STRATEJISI Türkiye Serbest Bölgeeilik stratejisinin ana

hatları şu şekilde açıklanabilir:

*Serbest bölgelerin özellikle lojistik fonksi-

yonları ve yüksek hizmet kalitesi ile öne çıktığı ve

uluslararası ekonomik entegrasyondaki rol ve öneminin giderek arttığı gözlenmektedir.

(8)

sayı:78 ekim-kasım 2005

EKONOMiK VE MAL i GEL iŞMELER raporu

*Serbest bölge idaresinin etkinliğini ve böl- gelerin verimliliğini artırmak üzere, zaman ve enerjinin büyük bölümü, firmaların serbest bölge potansiyelinden maksimum ölçüde yararlanma-

sını sağlayacak çalışmalara yöneltilecek ve fir- malara lojistik destek sağlanacaktır.

*Serbest bölgelerde yaşanacak sektörel

kümeleşmenin, bugünün ve geleceğin öncü sektörü olan ileri teknoloji ve Ar-Ge alanında ol-

ması için alınması gerekli önlemler, yeni hizmet ve teşvikler ile yapılacak tanıtım faaliyetleri araş­

tırılacak ve serbest bölgelerden en etkin şekilde yararlanılması sağlanacaktır.

VII-TÜRKIYE'DEKI SERBEST BÖLGELER ve AB ILE ILIŞKILER

Türkiye ile AB arasında O ı .O ı. ı996 tarihinde

gerçekleştirilen gümrük birliği çerçevesinde ser- best bölgelerin avantajlı durumları devam et- mektedir. Serbest bölgelere getirilen serbest do-

laşımdaki malların Türkiye'ye veya AB üyesi ülke

girişinde gümrük vergisi ödenmemektedir. Ayrı­

ca,üçüncü ülke menşeli malların serbest bölge- ye girişinde de gümrük vergisi ödenmesi müm- kün değildir. Serbest bölgelerden Türkiye'ye yö- nelik mal ticaretinde malın bünyesinde üçüncü ülke menşeli ve kotaya tabi mal bulunması halin- de, öncelikle ticaret politikası önlemleri uygulan- makta ve malın OGT üzerinden gümrük vergisi tahsil edilmektedir. Türkiye serbest bölgelerinden AB'ye yönelik mal ticaretinde ise; Türkiye veya AB menşeli ürünler ile Türkiye'de serbest dolaşım

durumunda bulunan ürünler ATR belgesi düzen- lenerek AB'ne gönderilmektedir.Üçüncü ülke

menşeli ürünler ise ortak gümrük tarifesinde belir- tilen oran üzerinden serbest bölge gümrük mü-

dürlüğü'ne gümrük vergisi ödenerek serbest do-

laşıma geçirildikten sonra ATR belgesi düzenle- nerek AB'ye gönderilmektedir.

VIIl-SONUÇ ve DEGERLENDIRME

Ülke ekonomisine olan fayda ve sakınca­ ları tartışıla dursun, Serbest Bölgeler Türkiye Eko- nomisinin bir gerçeğidir. işletici ve kullanıcı firma-

lara önemli avantajlar sağlayan bu gerçeklik

doğrultusunda, Vergi istisna ve muafiyetlerinin

daraltılması yönünde yapılan çalışmalardan biri- de, serbest bölgelerde uygulanmakta olan ver- gileme rejiminde 5084 Sayılı Kanun ile yapılan

düzenlemeler olmuştur.

Mezkur Kanun ile yapılan değişiklikler sonu- cunda; imalat işi ile uğraşmak suretiyle istihdam ve ihracata katkı sağlayan firmaların vergisel

avantajları korunmuştur. Buna göre; önceden faaliyet gösterenler ile birlikte, imalat işi ile uğraş­

mak üzere yeni kurulan işletmelerde dahil olmak üzere; Türkiye'nin Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği yıllık vergilendirme döneminin so- nuna kadar elde edecekleri kazançları gelir ve kurumlar vergisinden müstesna tutulmak suretiy- le önceki vergisel avantajları aynen korunmuş­

tur.

Yasada yapılan bu düzenleme sonucun- da, Serbest Bölgeler faaliyet gösteren firmaların alım-satım, kiralama ve hizmet sektöründen üre- tim yönüne doğru kayacağı tahmin edilmekte- dir.

KAYNAKÇA

Alacaklıoğlu, A Süha.: Türkiye'de Ser- best Bölgelerin Performansı ve Güncel Yaklaşım­

lar, istanbul Ticaret Odası, Yayın No: ı998/70

Alacaklıoğlu, A Süha., Sorularla Serbest Bölgeler, işlemler ve Mevzuat istanbul Ticaret

Odası, Yayın No: ı998/69

• Akyürek T.E.,"Serbest Bölge: Tanımı, Dün- yada ve Türkiye'de", iTO Yayınları, istanbul-ı983

• Güner, Sedat. "Serbest Bölgelerde Vergi

Kanunlarının Yeri" Gümrük Kontrolörleri Derneği Yayını, Ankara-Eylül ı999, Sayı:22

• incekara, Ahmet: "Dünya'da ve Türki- ye'de Serbest Bölgeler Uygulaması, Mevzuatı"

Yayiacıiık Matbaası-ı986

Şeker, Sakıp : "Türkiye'de Serbest Bölge

Uygulamaları" Vergi Sorunları Dergisi Yayınları,

Ankara-200 ı

(9)

raporu EKONOMiK VE MALi GELiŞMELER

sayı:78 ekim-kasım 2005

Uyanık, Atilla : "Serbest Bölgeler ve BSMV

Uygulamaları" Birlikten Dergisi, Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketler Birliği Yayını, Sayı: ı, Ocak- Mart-2005.

• Ürel, Gürol: "Serbest Bölgelerde Yeni Ver- gilendirme Rejimi" Lebib Yolkın Mevzuat Dergisi,

Mayıs-2005, Sayı: ı O

• Yavuz, Ekrem: "Serbest Bölgelerin Başarılı

Olma Açısından Yasal Altyapıları" Vergi Dünyası

Dergisi, Sayı:l985/48

• 3218 Sayılı Serbest Bölgeler Kanunu ( 15.06. 1985)

• Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği

(10.03.1993)

• Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliğ

nin Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına

Dair Yönetmelik (17.08.2002)

• Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeli-

ğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (03.05.2005).

NOTLAR

Atilla BAGRIAÇIK. 'Türkiye'deki Serbest Bölgeler Üzerine Bir Değerlendirme' Yaklaşım Dergisi. Ekim 2005,s. 18.

(10)

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :