Cahit Arf

(1)

1

Başlangıçta

^Çıkarken

iki aylık aralı

^...

klarla yayımla

mayı planladığımız bültende; ULAKBIM

1

çalışmaları, ULAKNET'teki gelişmeler, bilgi teknolojileri ve enformasyon hizmetleri

konuları işlenecek. Her sayımızda bir konuğumuz ve bir tartışma yazımız olacak,

kullanıcılarımızın eleştiri ve önerilerine yer verileceği gibi çalışanlarımızın da

Bülten'de yazıları yer alacaktır.

ULAKBIM'in yeniden yapılanma çalışmalarında, bir bülten aracılığı ile, siz

kullanıcılarımızla yakın iletişim sağlaya

bilme ve alınan kararları sizlerle ÖZEL ULAK'ta paylaşmanın daha yararlı olacağı

inancındayız. Saygılarımızla.

Kubilay Gönen

İçindekiler

Avrupa Akademi ve Araştırma Ağları ... 2 Elektronik Bilgi Erişim ve

Belge Sağlama Sistemleri .. ... 3 lnternet'de Olmayan

ULAKBIM'te Var mı? . . . . .. .4 Ulusal Bilgi Merkezi

Neden Ulusal, Hangi Bilgi?

ULAKBİM'de Depo Hizmetleri

Nasıl Yürütülmektedir?

ULAKBIM Veri Tabanları ....

Toplu Katalog Çalışmaları ve

... 5

... 6 .7

TÜBITAK-ULAKBIM ... . .7

Birinci Katmandan

Üçüncü Katmana ULAKNET . . . . .. 8 Ağ işletim Toplantıları ... 8

Cahit Arf

ULU)AL AKADEMİKAG VE BiLGİ MERKEZi BÜLTENİ CiLT 1 )AYI 1 )UMT 1998

l))N no ^{ı -8019}

Bilgi Merkezi Açılıyor

rr(!RKİYE BİLiMSEL 11F

.1

TEKNİK ARAŞ1'JR.MA KURU- MU (TÜBİTAK) btinyesiııde faaliyet gos- term Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merke- zi'ııiıı (ULAKBİM) Ulusal Bilgi Merkezi birimine 11 Şubat J 998 giiııii Başbakan

Mesut Yılmaz'ın katılımı ile geçenlerde yi-

tirdiğimiz değerli matematikçimiz Cahit Arf ııı adı veriliyor.

ULAKBİM'iıı bilgi hizmetleri koııu

suııda çalışına/ar yiiriiteıı birimi (Ulusal

~~~H

· ·~i!~

UlAKBİM

Bilgi Merkezi), geride kalan 1,5 yıl içerisinde Yiikseköğretiııı K11m/u ve T[İBİ

TAK'taıı devralınan bilgi ve belge erişim hizıııetleri11i geleuekse/ yöntemlerle

suııınayı stirdünnıiştıir. Yeni adı ile Cahit Aıf Bilgi Merkezi, semai hitıiphane oluşturmak ve ULAKLVET iizeriııdeıı bilgi ve belge erişim hizmetleri sımmak amacıyla şekilleııdirileıı proje kapsamında ymide11 yapılo11mo sıiredııe başla

maktadır. Bu siireç soımç!aııdığıııda Cahit Aıf Bilgi Merkezi gelişen bilgi tek- noloji/erini kullanarak ulusal AR-GE biriın!eriııiıı çeşit/men bilgi ve belge eri-

şim gereksiııiın!eriııi karşılayabilecek duruma gelecektir. Calıit Aıf Bi~f!;i Merke- zi projesinin ilk fazı on ay sürerek 1998 sonunda tamaınlaııocal.'t!r.

Ulusal Bilgi Merkezi'ııe adı veri!eıı Ordiııaıyüs Prof Dr. Cahit Aıf, o·zel- lik!e "Hasse-Aıf teoremi"ııiıı ıniman. olarak taıı/Jlıyordıı. Proj Dr. Aıf, ayn- ca 1963 yılmda 'J'(fBİTAK'ın kurulmasına öncii/iikyopmış ve TÜBİTAK Bi- lim Kurulu 'ıııtıı ilk başkam olarak görev almıştır. Aıf, 1948 yılında İ11o·ııii Madalyası ve 1976 yılmda '.f'ÜBİTAK Bilim Ödiilii olmak iizere çeşitli odtil- ler kazammştır. Aynca 1ii.rkiye Bi!iııı!er Akade111isi'ııi11 de ilk ıivesidir.

Seııtetik geometri problemlerini cetvel ve pergelle çöziilebilir olup o!ıııadık

!anııa go·re smıflaııdmııayı tasarlayaıı Aıf, yalwzctı ihııci dereleden cebine/

denklemlere iııdirgeııebi!eıı probleııı!eriıı cetvel ve pergelyC1rrl11ıııyla fb"ziilebile-

ceğiııi buldu. Karakteristiği 2 olan cisiıııleriıı kuvadratikformlarl1lı smıfla11-

dmp, değişıııezleriııi saptadı. Bu çalışmada ortaya ekan "Aıf değişmezi" te- rimi oııım ıııateıııatik diinyasmdaki üııiimi aıtıtdı. Aynct7, "Aıf lıa!!talCI n" ve

"Aıf kapaııışlar!'' kavraınlanyla tamndı. Aıj; son yıllt7rcltı c!C1 matematij!,i11 biyoloji bilimi içindeki olası uygulama/an üzerinde çal!şmolar yapıyordu.

191 O yılmda Selaııik'te doğan Calıit Aıf, lise ve üniversite eğitimini

Paris'te siirdiirdii, 1943'te profesör ve !955'te ordiııaıyıis profesör olc/11.

Akademik ça!ışınalarmı Fransa, Alıııaııya ve ABD 'de siirrlıireıı A ıf, 1967 yılında Türkiye)ıe do·nerek İstanbul (İııivmitesi, OD1Ü ve TÜBİTAK Mar- mara Araştırıııa A1erkezi'nde çalıştı, 1980 yı!mda hndi isteğiyle emekli oldu.

Arf, 26 Aralık 1997 giiıııi İstaııbul'da vefat etti.

(2)

Elektronik Bilgi Erişim ve Belge Sağlama Sistemleri

Yaşar Tonta ULAKBİM Başlıanı

B

^ll^YAZIDA^Temm^uz1997'de Almanya'da ineelemc olanağı bulduğumuz Ovid Tcchnologics, ine. (http://www.ovid.com) şirketinin Ovid İstemci/Sunucu sistemi ile Bielefeld Üniversi- tesi tarafından geliştirilen elektronik belge sağlama sistemi JASON

(Jourııal Articles Sent On Demand) (lmp://www.oni-biclefcld.cle/ne- tahtml/jasol.html) hakkıııda kısa bilgiler verilecektir.

Bilindiği gibi, elektronik ortamda bulunan bibliyografik bilgilere ve tam metin veri tabanlarıııa bilgisayar ağhırı aracılığıyla uzaktan eriş

mek mlimklindlir. Nitekim merkezimizin temel amaçlarından birisi de belli başlı veri tabanlarını Ulusal Akademik Ağ (lJLAKNET) ara-

cılığıyla liniversitc ve araştırma-geliştirme kurumlarında çalışan kulla-

nıcıların hizmetine açmaktır.

Ovid

İstemci/Sunucu

Sistemi

Merkezi Münilı'te olan Max Planek Araştırma Kurumu (Max- Planck-Gcsellsehaft zur Förderung der Wissensclıaftcn)(lıttp:

//www.mpg.de) Almanya'nııı en önemli araştırına-geliştirıne kuruluş

larıııdan birisidir. Almanya'nın değişik kentlerinde kuruma bağlı 75

araştırma enstitüsü vardır.

Kurumda 2,725'i araştırmacı olmak lizere toplam 10,735 eleman

çalışmaktadır. 1997 yılı bütçesi 2 milyar Alınan ]\farkıdır (yaklaşık 200 trilyon lira). Kurumda çalışan araştırmacıların bilgi ihtiyaçlarını karşıla

mak üzere bazı veri tabanlarının merkezi olarak satın alınmasına ve ağ aracılığıyla (Dcııtsclıc Forschuııgsnet) kuruma bağlı blitlin enstitülerin

kullanıınına açılınasma karar verilmiştir. ABl/Jnfornı, Biological Abst- racts, Chemical Abstracts Search, Current Contents Search, MEDLI- NE, Psyclnfo ve Wilson dizinleri bunlardan sadece birkaçıdır.

Veri tabanlarını ağ aracılığıyla kullanıma sunmak amacıyla Ovid 'T'eehnologies firmasıııııı Ovid İstemci/Sunucu sistemi seçilmiştir.

Ovid sistemi farklı firmalar tarafından üretilen ve Z39.50 bilgi erişim standardı ile uyumlu çeşitli veri tabanlarına erişim olanağı sağlamak

tadır. Ovid'i Max Planck Araştırma Kurumuna bağlı Max Planck Bi- lim Tarihi Enstitüsünde (Bcrlin) inceledik. Birimde çalışan araştırma

cılar Ovid kullanıcı arabirimi aracılığıyla kendi odalarından ya da ens- titü kütüphanesinden Münih'teki merkezi veri tabanlarına hızla erişc

biliyorlardı. Bunun yanı sıra birim tarafından geliştirilen katalog ve veri tabanları da aynı sistem aracılığıyla Enstitünün diğer birimlerinin

kull.ınımına açılmıştı. Merkezdeki veri tabanlarına erişebilmek için Enstitü bütçesinden az miktarda bir pay ayrılmaktadır.

JASON

JASON (Jourııal Articles Sent On Demand) dlinyadaki en başarı lı elektronik belge sağlama projelerinden birisidir. JASON Bielcfcld Üniversitesinde geliştirilmiştir. Kullanıcılar gerek başka kaynaklar- dan, gerekse üniversitenin çevrim içi kataloğundan, Alman ulusal kay-

nakçasını (Deutsche Nationalbibliographic) ya da süreli yayınlar veri

tabanlarını (JADE: Journal Articles Database) tarayarak belirledikleri kitap ya da makalelerin kopyalarını JASON sistemi aracılığıyla İsteye

bilmektedirler. BRS veri tabanı yönetim sistemi kullanılarak geliştiri

len sistem Web aracılığıyla (JASON-vVWW) da kııllanıına açıktır.

Kullanıcılar belge İsteklerini mektup, faks ya da e-postayla iletebil- mektedirlcr. Veri tabanlarında yapılan taramalar, belirlenen kitap, der-

gi ya da makale künyeleri otomatik olarak JASON'a aktarılabilmcktc

ve istek yapılabilmektedir. İstenen kaynağın hangi kuruluşta olduğu JASON süreli yayınlar kataloğundan kontrol edilerek bclirlcnıncktcdir.

JASON aracılığıyla 75,000 dergiden makale ısmarlamak ınlimkündiir.

Belgelerin sağlanmasıııda Biclcfcld, Küln ve Essen iiniversitelcri i.ıbir

liğine gitmişlerdir. Kaynaklar, varsa ünccliklc bu liniversitelcrin derme- lerinden sağlanmakta, değilse diğer kurumlara başvurulmaktadır. İstek lerin çoğıı 24 saat içinde elektronik olarak sağlanabilmektedir.

Hangi kütüphanede olduğu belirlenen makaleler (ya da kitaplar- dan bölümler) tarayıcı aracılığıyla elektronik ortama aktarılmaktadır.

Belgeleri elektronik ortama aktarmak için Group lV tarayıcıları kulla-

nılmaktadır. Kullanıcı mektup ya da faksla istek yaptıysa ve e-posta

aracılığıyla belgeyi kendisine göndermek ınliınkün değilse, elektronik ortama aktarılan belgenin yazıcıdan çıktısı alınmakta ve mektup ya da faksla kullanıcınııı adresine gönderilmektedir. (lvlektupla giin- derilcn durumlarda belge sağlama süresi birkaç güne çıkmaktadır.)

İsteklerin kullanıcılara ulaştırılması için daha yaygın olarak kıı\laııı

\an yöntem ise c-posradır. Kullanıcının kampus bilgisayarları üzerinde bir hesabı varsa belgenin elektronik kopyası bıı hesaba gönderilmekte- dir. Kullanıcı kampus dışından biriyse belgenin elektronik kopyası e- posta ile kendisine giinderilıııcktedir. İsteklerin yarısı e-posta aracılığıy

la isteyenlere gönderilmekte, diğer yarısı ise Bilcfeld, Küln ve Essen Üniversite Klitüphanclcrindc bulunan yazıcılardan bastırılarak kampııs

taki kullanıcılara iletilmektedir. Elektronik ortama aktarılan belgckrc kampus içinde erişim sağlanması ve Web ortamında okunması için l'e- gasus e-posrn yazılıını tavsiye edilmektedir. Yakın gelecekte ftp (file transfer protocol) ve Web ile de belgelerin iletilmesi planlanmaktadır.

JASON elektronik belge sağlama hizmetinden yararlanmanın be- deli makale başına üniversite mensupları için üç mark, [iniversite dışı kulhııııcılar için ise altı marktır (300 bin-600 bin lira). Ticari amaçlı

belge sağlama İstekleri de JASON aracılığıyla kürşılanabilıııektcdir.

Hatta işbirliği çerçevesinde Slovakyalı kııllanıeılar da JASON hizmetinden yararlanabilmektedirler.

Daha iince süreli yayınlar veri tabanlarınd•ı yapılan aramalar sonu- cu bulunan makalelerin de JASON aracılığıyla ısmarlanabildiğini siiy- lcıniştik. Bu veri tabanlarından en üncınlisi İngiliz lllıısal Kütliplıane

si'nin inside lnfo adlı makale veri tabanıdır. Bu veri tabanı İngiliz lllu- sal Klitüphanesi Belge Sağlama Merkezi ([lritislı Lihrary Docıııııent Sııpply Centre) dcrnıcsinde yer alan ve en fazla istek yapılan 24,000 dergide yayımlanan makaleleri dizinlcnıektedir. Veri tabanında yakla-

şık 5 milyon kayıt vardır. inside Info (ticari amaçla kullanılıııaıııak ko-

şuluyhı) Kuzey Ren Vestfalya Eyaletindeki bütün kullanıcılara açıkrır.

Lisans ücreti eyaletin Bilim ve Teknoloji Bakanlığı tarafından iiden- ıııektedir. Bielefcld Üniversitesi inside lnfo'dan yararlanarak İçinde

kiler Sayfası hizmeti geliştirmiştir. SilverPlatter'dan sağlanan MEDLl- NE, UMI'den sağlanan ABl/lnforın, Avrupa Matematik Derneği veri

tabanları da söz konusu içindekiler sayfası hizmetine dahildir. İçinlk

kiler sayfası hizmetiyle JASON arasında bağlantı vardır.

Eyalette bulunan dokuz kütüphane Elscvicr dergilerinin elektronik kopyalarını satııı almak için bir konsorsiyum kurmuşlardır. Yakla-

şık 200 Elsevier dergisinin tam metinleri toplam 70 CD-ROfvl tlll- maktadır. CO-ROM'lar ve ERL veri tabanları Bielefeld Üniversite- sindeki bir UltraSparc 170 sunucusuna yüklenmiştir. Diğer klitlipha- neler Bie\cfcld sunucusuna erişerek Elsevier dergilerinin taııı metin- lerinden yararlanmaktadırlar.

Alınanya'da ulusal belge sağlama hizmetleri vermeyi amaçlayan ve federal hliküınct tarafından desteklenen Subito adlı bir proje daha

yürütlilınektedir. JASON'ın Subito ile de bağlantısı bulunmakta, belge sağlama istekleri genellikle 48-72 saatte karşılanabilmektedir.

3 ..... , ... .

Cahit Arf

1

Çıkarken

...

İçindekiler

Cahit Arf

ULU)AL AKADEMİKAG VE BiLGİ MERKEZi BÜLTENİ CiLT 1 )AYI 1 )UMT 1998

l))N no ı -8019

Bilgi Merkezi Açılıyor

.1

~~~H

· ·~i!~

UlAKBİM

Elektronik Bilgi Erişim ve Belge Sağlama Sistemleri

B

Ovid

Sistemi

JASON

^Çıkarken

^...

l))N no ^{ı -8019}