Tam metin

(1)

FİİLİ HİZMET SÜRESİ ZAMMINDAN YARARLANMA ŞARTLARI VE ZAM TUTARININ GELİR VERGİSİNE KONU OLMASI

Mustafa ŞEN19*

ÖZ

Fiili hizmet süresi zammı, ağır ve yıpratıcı işlerde çalışan sigortalılara yöne- lik bir düzenlemedir. Fiili hizmet süresi zammı uygulamasından, bazı işyerleri ve işlerde hizmet akdi ile çalışan sigortalılar ile kamu görevlileri yararlanabil- mektedir. Fiili hizmet süresi zammı, yararlanmaya hak kazanan sigortalılar için 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden sonra Kanunda belirtilen işyeri ve/

veya işlerde geçen çalışma sürelerinin her 360 günü için ayrı ayrı hesaplanmak- tadır. Yazımızın konusu, fiili hizmet zammından yararlanma şartları ve özellikle bu zam tutarının gelir vergisine konu edilmesi hususlarıdır.

Anahtar Sözcükler: Fiili Hizmet Süresi Zammı, İşyeri, Malullük, Prim.

1. GİRİŞ

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 40’ıncı maddesinde belirtilen işyerlerinde çalışan sigortalıların prim ödeme gün sayılarına, bu işyerlerinde ve işlerde geçen çalışma sürelerinin her 360 günü için yine aynı Kanun maddesinde ve ilgili Yönetmelikte gösterilen gün sayılarının, fiilî hizmet süresi zammı olarak eklenmesi halinde “Fiili Hizmet Zammı” gerçekleşmiş olur. “Fiili hizmet süresi zammı” başlıklı madde, 5510 sayılı Kanun’un 17.04.2008 tarih ve 5754 sayılı Kanun’la değişik 40. madde- sinde düzenlenmiştir. Ayrıca ikincil düzenleme olarak, 5510 sayılı Kanun’da öngörülen fiili hizmet süresi zammı uygulamasına ilişkin usul ve esasları dü- zenlemek üzere 27.09.2008 tarih ve 27010 sayılı Resmi Gazete’de “Fiili Hiz- met Süresi Zammı Uygulamasının Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik”

yayımlanmıştır.

Bu çalışmada, fiili hizmet süresi zammından yararlanma şartları, söz ko- nusu zam kapsamındaki işyerleri ile zam tutarının gelir vergisi matrahından indirim konusu yapıp yapamayacağı konusu üzerinde durulacaktır.

19 * Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Mali Hizmetler Uzmanı

*

*

(2)

2. FİİLİ HİZMET SÜRESİ ZAMMINDAN YARARLANMA ŞARTLARI Fiili hizmet süresi zammı, ağır ve tehlikeli işler yönünden yasal olarak tanınmış bir haktır. Fiili hizmet süresi zammı uygulamasından yararlanabil- mek için 5510 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında çalışılması gerekmektedir. Söz konusu sigortalılar;

• Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar ve

• Kamu idarelerinde;

1) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendine tabi olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar,

2) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine tabi olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanu- nunun 86’ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlardır.

Bununla birlikte, ikinci bir şart olarak fiili hizmet süresi zammı uygula- masından 5510 sayılı Kanunun 40’ıncı maddesinin ikinci fıkrasında yer alan işler/işyerlerinde çalışan ve yine söz konusu fıkrada belirtilen işleri yaparak bu işlerin risklerine maruz kalan sigortalılar yararlandırılır.

Sigortalıların fiili hizmet süresi zammından yararlanabilmeleri için, 40’ıncı maddede belirtilen işyeri ve işlerde fiilen çalışarak söz konusu işlerin risklerine maruz kalmaları ile birlikte bu sürelere ait çalışılan prim ödeme gün sayıları ile 5510 sayılı Kanun’un 81’inci maddesinde belirtilen prim tutarlarının 28.08.2008 tarihli ve 26981 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yö- netmeliği ekinde yer alan prim belgesi ile Kuruma bildirilmesi gerekir.

Fiili hizmet süresi zammı kapsamına tabi işyerlerinde ve işlerde malul- lük, yaşlılık ve ölüm sigorta kollarına tabi çalışanlar fiili hizmet süresi zammı uygulamasından yararlandırılır. Bunların dışında kısa vadeli sigorta kollarına tabi çalışanlarla sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlar fiili hizmet sü- resi zammı uygulamasından yararlandırılmaz.

Kontrol, denetim ve idareciliğin gerektirdiği gözlem ve benzeri amaçlar- la kısa süreli çalışmalar, bu işlerin fiilen yapılmayıp işin yönetim görevinin yapılması tablodaki işleri yapmakla birlikte işin otomasyonla yapılması, ileri teknolojilerin kullanılması gibi sebeplerle riskin ve zararlı faktörlerin etkileri-

(3)

Ayrıca, fiili hizmet süresi zammı kapsamına tabi işyerlerinde ve işlerde çalış- madığı halde, söz konusu işyerleri ve işler kapsamında gösterilmek suretiyle fiili hizmet süresi zammından yararlandığı tespit edilenlerin bu süreleri iptal edilir.

3. FİİLİ HİZMET SÜRESİ ZAMMI KAPSAMINDAKİ İŞYERİ VE İŞLERİN TESPİTİ

Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, işyerlerinin 5510 sayılı Kanun’un 40’ıncı maddesinde öngörülen fiili hizmet süresi zammı kapsamında olup olmadı- ğının tespiti amacı ile işverenlerden uygun görülen bilgi ve belgeleri ister.

Sigortalılarla işyerlerinin fiili hizmet süresi zammı kapsamında olup olmadık- ları hususunda ortaya çıkan uyuşmazlıklar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişleri veya İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünce görevlendirilen kişilerce ilgili işyerinde yapılan inceleme sonucunda düzenlenen rapor esas alına- rak çözümlenir. Sosyal Güvenlik Kurumunca Bakanlığa yapılan yazılı inceleme taleplerinde, konu ile ilgili Sosyal Güvenlik Kurumu görüşü de belirtilir. Bakan- lıkça yapılan inceleme, işyerinin ve işin, yukarıdaki tabloda nitelikleri belirtilen kapsamda olup olmadığı ile sigortalının bu işyeri ve işte fiilen çalışıp çalışmadığı hususlarını kapsar. Söz konusu inceleme, işyerinin ve işin niteliği dikkate alına- rak, Sosyal Güvenlik Kurumu, Bakanlığın ilgili birimleri veya ilgili kamu idarele- rinde konusunda uzman personelin katılımı ile müşterek yapılabilir.

Kurşun ve arsenik işleri, cam fabrika ve atölyeleri, cıva üretimi işleri sanayii, çimento fabrikaları, kok fabrikalarıyla termik santraller, alüminyum fabrikaları, demir ve çelik fabrikaları, döküm fabrikaları ve asit üretimi yapan fabrika ve atölyelerin 5510 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebilmesinde; bu işyer- lerinde seri ve sürekli üretim yapılması ve bir grup işçinin çalışması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

4. FİİLİ HİZMET SÜRESİ ZAMMI KAPSAMINDAKİ İŞYERİ VE İŞLERDE VEYA UNVANLARDA ÇALIŞAN SİGORTALILARIN PRİM- LERİ

Fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki işlerde çalışan sigortalılardan tahsil edilecek malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi;

a) 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi olanlardan;

(4)

• 60 gün ekleneceklere % 9 sigortalı, % 12 işveren hissesi olmak üzere % 21,

• 90 gün ekleneceklere % 9 sigortalı,% 12,5 işveren hissesi olmak üzere

%21,5,

• 180 gün ekleneceklere % 9 sigortalı, % 14 işveren hissesi olmak üzere

% 23,

b) Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olanlardan;

• 60 gün ekleneceklere % 9 sigortalı, % 14,33 işveren hissesi olmak üze- re % 23,33

• 90 gün ekleneceklere % 9 sigortalı, % 16 işveren hissesi olmak üzere

% 25,

• 180 gün ekleneceklere % 9 sigortalı, % 21 işveren hissesi olmak üzere

% 30,

Oranında tahsil edilir.

Ayrıca 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi- ne tabi çalışanların ay içerisinde geçen çalışmalarının gün sayısı dikkate alın- mak suretiyle, günlük prime esas kazanç ile bu kapsamda çalışılan gün sayısı çarpımı üzerinden malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim tutarı karşılığı hesaplanır. Bununla birlikte, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi çalışanların prime esas kazancına; 60 fiili hizmet gün sayısı eklenecek işlerde %3,33, 90 fiili hizmet gün sayısı eklenecek işler- de %5, 180 fiili hizmet gün sayısı eklenecek işlerde %10 oranı uygulanarak fiili hizmet süresi zammı prim tutarı hesaplanır. Ay içerisinde tam çalışmayan- ların ise süreleri orantı kurularak hesaplanır.

5. FİİLİ HİZMET SÜRESİ ZAMMI TUTARININ GELİR VERGİSİ- NE KONU OLMASI

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde ücretin tarifi yapıl- mış olup, 63 üncü maddesinde de;

“Ücretin gerçek safi değeri işveren tarafından verilen para ve ayınlarla sağlanan menfaatler toplamından aşağıdaki indirimler yapıldıktan sonra kalan miktardır...

2 - Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Ka- nununun geçici 20’nci maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat ve prim- ler;...”

(5)

Konuya ilişkin olarak yayımlanan 111 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Teb- liğinde, Emekli Sandığı ve Sosyal Sigorta Kurumu üyelerine, çeşitli yasalar- la, daha önceki dönemlerde ödenmemiş bulunan aidat veya primleri borçlan- ma suretiyle ödeme ve dolayısıyla emekliliğe esas alınacak hizmet sürelerini uzatabilmek hakkı tanındığı belirtilerek, yasalarla belli edilen koşullar altında borçlanılan aidat ve primlerin üyelerce ödenmesinin zorunlu olduğu, ayrıca bu ödemelerin de Gelir Vergisi Kanununun 63 üncü maddesinin 2 numaralı ben- dinde sayılan aidat ve primler niteliğinde olup, ücretin gerçek safi tutarının he- saplanması sırasında gider olarak indirilmesinin mümkün olduğu açıklanmıştır.

Öte yandan, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Ka- nununun “506,1479, 5434, 2925 ve 2926 sayılı Kanunlara ilişkin ortak geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 7 nci maddesinde, Kanunun yürürlük tarihine ka- dar 08.06.1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanuna göre sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiili hizmet süresi zammı, itibari hizmet süre- leri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık sürelerinin tabi olduğu Kanun hükümlerine göre değerlendirileceği, 5434 sayılı Kanunun mülga 32 nci maddesinde ise, iştirakçilerin bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra maddede yazılı vazifelerde geçen fiili hizmet müddetlerinin her yılı için hiza- larında gösterilen müddetlerin ekleneceği hüküm altına alınmıştır.

Diğer taraftan, 5510 sayılı Kanunun “Primlerin Ödenmesi” başlıklı 88 inci maddesinde, Kuruma fiilen ödenmeyen prim tutarlarının gelir vergisi ve ku- rumlar vergisi uygulamasında gider yazılamayacağı belirtilmiştir.

6. SONUÇ

Fiili hizmet süresi zammı, ağır ve tehlikeli işler yönünden yasal olarak ta- nınmış bir haktır. Fiili hizmet süresi zammı uygulamasından yararlanabilmek için 5510 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bent- leri kapsamında çalışılması gerekmektedir. İşyerlerinin 5510 sayılı Kanun’un 40’ıncı maddesinde öngörülen fiili hizmet süresi zammı kapsamında olup ol- madığının tespiti amacı ile Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, işverenler- den uygun görülen bilgi ve belgeleri istemektedir. Fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki işlerde çalışan sigortalılardan tahsil edilecek malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri ise yukarıda ayrıntılarıyla belirtilmiştir.

Çalışmamızın konusu kapsamında, borçlandırılan fiili hizmet süresi zam- mı priminin miktar ve nispetine bakılmaksızın ilgili kuruma ödenilen tarihten

(6)

sonraki dönemlerde elde edilecek ücretlere ait gelir vergisi matrahının tespi- tinde gider olarak indirilmesi mümkün bulunmaktadır.

KAYNAKÇA

SGK (12.05.2010). Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği. Ankara : Res- mi Gazete (27579 sayılı)

T.C. Yasalar (06.01.1961). 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu. Ankara : Resmi Gazete (10700 sayılı)

T.C. Yasalar (16.06.2006). 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu. Ankara : Resmi Gazete (26200 sayılı)

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :