Kadınlarda gebelik birçok faktörün düzenli şekilde yan yana gelmesine bağlıdır.

Tam metin

(1)

KADINLARDA KISIRLIK

İnfertilite, Kadın İnfertilitesi.

Kısırlık ne demektir?

Kısırlık bir yıl denemeyi takiben gebe kalmamaktır. Bu bir yıl boyunca korunmasız ve düzenli cinsel teması takiben hamile kalamamak anlamına gelmektedir. Kısırlığın nedenlerinden üçte biri erkek, üçte biri kadın üçte biri ise hem erkek hem kadını ilgilendiren sebeplerden kaynaklanır.

Kadınlarda Kısırlık sebepleri:

Kadınlarda gebelik birçok faktörün düzenli şekilde yan yana gelmesine bağlıdır.

Ovülasyon olmalı: kadın overlerinden yumurtanın çıkması,

Yumurta fallop tüplerine geçebilmeli: döllenme fallop tüpleri içinde olur,

Yumurta sperm tarafından döllenmeli ve buradan uterus içine gidebilmelidir,

Uterus duvarına tutunabilmelidir, burada 40 haftada olgunlaşarak doğum gerçekleşir.

Kadınlarda kısırlık araştırmaları en sık sebebin ovülasyon yada fallop tüplerinden kaynaklandığını göstermiştir.

kadınlarda kısırlık sebeplerinden bir çoğu tedavi ile düzeltilebilmektedir.

Ovülasyon problemlerine bağlı kısırlık:

Overlerden yumurta salınamaması en sık görülen kısırlık sebebidir. Kadın kısırlıklarının %40 sebebi overlerden yumurtanın salınamamasıdır. Overlerden yumurta çıkmaması:

Hormonsal bozukluklara,

(2)

Polikistik over sendromuna, Ovülasyon hastalıklarına,

Over kistlerine bağlı olabilir.

Fallop tüplerinden kaynaklanan kısırlık:

Fallop tüpleri zedelenmiş veya tıkalı ise yumurta döllenmek için buraya giremez yada döllense de uterusa gidemez ve gebelik oluşamaz. Fallop tüplerini bozan ve tıkayan en sık sebepler şunlardır:

Pelvik inflamatuar hastalıklar ( PİD), Endometriozis,

Fallop tüplerinin yapısını bozan ameliyat ve operasyonlar,

Dış gebelik

Doğum defektleri nedeniyle fallop tüpleri bozulur ve gebelik oluşamaz.

Kadın kısırlığını arttıran sebepler nelerdir?

Aşağıdaki faktörler kadınlarda kısırlık şansını arttıran faktörlerdir;

Yaşın 35 üstünde olması: 35 yaş üstü gebe kalma şansı düşmeye başlar,

Obezite,

Aşırı düşük kilo, Aşırı egzersiz, Kronik hastalıklar:

Diyabet,

Lupus eritematozus, Artitis,

Hipertansiyon, Astım,

Sigara,

Aşırı kafein tüketimi, Alkol,

İş yerinde

(3)

Aşırı sıcak ortamda çalışmak,

Toksik gaz ve maddelerle karşılaşmak, Kimyasal maddeler,

Pestisit gibi böcek – haşere ilaçlarına maruz kalmak,

Radyasyon, Aşırı stres, Hastalıklar:

Pelvik İnflamatuar hastalık, Endometriozis,

Poikistik over, Dış gebelik,

Böbrek yetmezliği, Siroz,

Hipofiz tümörü, Anoreksiya nevroza, Hipotiroidi,

Hipertiroidi,

Diyabet ( kontrolsüz diyabet ),

Uterusta bozukluklara neden olan hastalıklar ve cerrahiler,

Pelvis ve uterus cerrahi girişimleri, Ülseratif kolit,

Kron hastalığı, Epilepsi,

Cushing hastalığı, Ağır anemi,

Kan hastalıkları, HİV enfeksiyonu, Böbrek hastalıkları, İlaçlar:

Asetaminfen, parasetamol, İbuprofen,

Ağrı kesiciler, Antibiyotikler, Depresyon ilaçları, Kemoterapi ilaçları,

(4)

Gebe kalmak amacı ile bir yıl korunmasız düzenli cinsel teması takiben başarı sağlanmaz ise mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Kadın kısırlığında teşhis:

Kadın kısırlığı araştırılırken doktor muayenesi ve şikayetler çok önemlidir, hastanın tüm bilgileri detayı ile anlatması teşhise yardımcı olur. Kesin teşhis laboratuar testleri ve radyolojik laparoskopik incelemeler ile konur. Hastadan şu testler istenmelidir:

İdrar ve kan testleri: hormon düzeyleri için, Luteinizan hormon (LH)

Follikül –stimülan hormon (FSH) Prolaktin (PRL)

Estradiol Progesterone Estrojen DHEA-S

T3, T4, TSH

Bazal vücut ısı takibi: bazal ısı ovülasyon sırasında artar ve adetin ikinci yarısında yüksek kalır, gebelik oluşursa tüm gebelik süresince yüksek kalır. Hastadan her gün ateşini ölçmesi istenir.

Cinsel yolla bulaşan hastalık taraması,

E n d o m e t r i a l b i y o p s i : o v ü l a s y o n u t e r u s i ç i n i değiştirmelidir.

Histerosalpengografi ( HSG): uterus ve fallop tüplerini gösteren filmdir,

Trans vajinal ultrason: pelvik organların durumunu gösteren ultrasondur,

Laparoskopi: fallop tüpleri, overler ve uterusa bakmak için karın içine kamera sokulmasıdır.

Kadın kısırlığında tedavi:

Kısırlık tedavisi sebebe yönelik olarak yapılır. Tedavi genellikle uzun ve zahmetlidir.

(5)

Tedavide ilk basamak hayat tarzı değişiklikleridir:

Cinsel aktivite zamanlaması yapılmalı, bazal ısı ölçülmeli ve ısının arttığı dönem seçilmelidir,

Kilo kontrolü sağlanmalı,

Sigara ve alkol tüketiminden kaçınılmalı, Aşırı egzersiz yapılmamalı,

Stres azaltılmalı ve depresyon tedavi edilmelidir.

İlaç tedavisi:

Hormon tedavisi,

Altta yatan hastalıkların tedavisi amacıyla ilaç tedavisi,

Ovülasyon sağlayıcı ilaçlar çoğul gebeliklere neden olabilir.

Cerrahi tedavi:

Tıkalı fallop tüplerini açmak amacıyla, Uterus anormalliklerini düzetmek,

Over kistlerini almak,

Fibroid ve yapışıklıkların düzeltilmesi amacıyla cerrahi girişim yapılabilir.

Yardımcı üreme yöntemleri:

Yardımcı üreme yöntemleri yumurta ile spermin yan yana gelmesini ve embriyo oluşmasını kolaylaştıran teknik yöntemlerdir. Yukarıdaki önlemler gebelik sağlamak için yetersiz kaldığında yardımcı üreme yöntemlerine baş vurulur.

a. Artifisyel inseminasyon (yapay döllenme): erkekten alınan sperm özel bir işlemden geçirilerek direk olarak kadının serviks yada uterusunun içine verilir, b. İn vitro fertilizasyon ( IVF= Tüp Bebek ):

kadından alınan yumurta laboratuarda erkek spermi ile

döllenir. 2- 3 gün laboratuarda yumurtanın embriyo

(6)

hale gelmesi beklenir. Daha sonra embriyo ana rahmine yerleştirilir.

c. Gamet yada Zigot transferi ( Gamete or Zygote intrafallopian transfer ) = GIFT yada ZİFT denir:

anneden alınan yumurta ve sperm laboratuarda döllenir. 2-3 gün beklenir oluşan embriyo annenin fallop tüplerine yerleştirilir, kendisi oradan rahme iner.

d . B l a s t o k i s t t ü p t r a n s f e r i ( b l a s t o c y s t intrafallopian transfer): anneden alınan yumurta ve sperm laboratuar ortamında blastokist oluşana dek büyütülür. Daha sonra ana rahmine aktarılır.

e. İntrastoplazmik sperm enjeksiyonu: tek bir yumurta içine bir spermin enjeksiyon ile sokulmasıdır. Oluşan embriyo daha sonra ana rahmine aktarılır.

Kadınlarda kısırlıktan korunma :

Kadınlarda kısırlıktan korunmak amacıyla aşağıdaki önlemler alınabilir:

Sigara içmemek,

Aşırı alkol kullanmamak,

Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunmak, Uygun vücut kilosunu sağlamak,

Stresten uzak durmak, her tür jinekolojik şikayette derhal doktora gitmek kısırlıktan korunmak için gereklidir.

Referanslar:

1. The American College of Obstetricians and Gynecologists http://www.acog.org/

2. American Society for Reproductive Medicine http://www.asrm.org

3. The Hormone Foundation http://www.hormone.org/

(7)

4. RESOLVE: The National Infertility Association http://www.resolve.org/

5. SexualityandU.ca

http://www.sexualityandu.ca/home_e.aspx/

6. Womens Health Matters

http://www.womenshealthmatters.ca/index.cfm

7. American Medical Association website. Available at:

http://www.ama-assn.org/ .

8. Cronin M, Schellschmidt I, Dinger J. Rate of pregnancy after using drospirenone and other progestin-containing oral contraceptives. Obstet Gynecol . 2009;114:616-622.

9. Female Infertility Best Practice Policy Committee of the American Urological Association; Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. A practice committee report: optimal evaluation of the infertile female.

American Society for Reproductive Medicine . 2000;86:S264- S267.

10. Infertility. American College of Obstetricians and G y n e c o l o g i s t s w e b s i t e . A v a i l a b l e a t : http://www.acog.org/publications/patient_education/bp137.cfm . Published 2007. Accessed July 8, 2008.

11. Infertility. International Council on Infertility I n f o r m a t i o n D i s s e m i n a t i o n w e b s i t e . A v a i l a b l e a t : http://www.inciid.org . Accessed July 8, 2008.

12. RESOLVE website. Available at: http://www.resolve.org . Accessed July 8, 2008.

13. 6/5/2009 DynaMeds Systematic Literature Surveillance http://www.ebscohost.com/dynamed/what.php : Luttjeboer FY, Verhoeve HR, van Dessel HJ, et al. The value of medical history taking as risk indicator for tuboperitoneal pathology:

a systematic review. BJOG. 2009;116:612-625

(8)

AMENORE

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması;

Genç kızlarda menstruasyon 9 ila 18 yaş arasında başlar. 12 yaş averaj yaşıdır ve birçoğu bu yaşta başlar. Adetin olmamasına amenore denir.

Menstruasyon ( adet ) nedir?

Yani adet dönemi her ay uterusun içinin gebelik için hazırlanıp yenilendiği dönemdir. Bu dönemde uterus içi vajinadan dışarı atılır, 2- 5 günlük bu dönemden sonra uterus tekrar gebelik için iç yüzeyini hazırlar. Bir ay içinde gebe kalmaz ise iç yüzeyi eskir ve uterus tekrar menstruasyon dönemine girerek iç yüzeyini atar ve yenisini hazırlar.

Doğurganlık çağı boyunca bu işlem devam eder ve menopoz dönemine kadar sürer. Menopoz ile birlikte uterus artık gebelik için hazırlanmayı bırakır ve adet dönemleri kesilir.

Amenore ne demek?:

Menstrual adetlerin kesilmesi demektir.

Primer amenore:

Yeterli olgunluğa erişemediği için adetlerin başlamamasıdır.

Normalde genç kızlarda adet 16 yaş civarında başlamaz ise buna primer amenore denir. Bu durumda muayene ve gerekirse tedavi yapılmalıdır. Bazı doğumsal anormallikler, kromozom anormallikleri, hormonal bozukluklar, uterus, vajina yokluğu ve üreme organlarının gelişemediği durumlarda adet görülmez.

Buna Primer amenore denir. Önemli ve incelenmesi gereken bir durumdur.

(9)

Sekonder amenore:

Normal giden adetlerin kesilmesi demektir. En az 3 ve daha fazla adet döneminin atlanması anlamına gelir. Kadınların % 2 ila 5 inde yaşamları boyunca amenore şikayeti görülür.

Sekonder amenore yani düzenli adetlerin kesilmesinin en sık sebebi gebeliktir. Gebelik dönemi boyunca adetler kesilir. Bu normal bir durumdur. Ancak gebe olmayan kadınlarda adetlerin kesilmesi birçok sebebe bağlı olabilir. En sık görülen sebepler:

Tiroid hastalıkları, Hipofiz bezi tümörleri, Prolaktinoma,

Ani kilo değişiklikleri, Obezite,

Aşırı zayıflık;

Özellikle çok sıkı diyetler, Yeme bozuklukları,

Kusma alışkanlığı ( Blumia ), Anoreksiya,

Aşırı egzersiz programları, ( olimpiyat sporcuları, atletler, maraton koşucuları, jimlastikciler vb: ),

Kötü ve dengesiz beslenme, Bazı hastalıklar;

Cushing hastalığı, Kistik fibroz,

Polikistik Over Sendromu,

Psikolojik stres ( hormonal dengesizliğe ve amenoreye neden olur),

İlaçlar:

Depresyon ilaçları, Kemoterapi ilaçları, Kortizon ve

Bazı kontraseptif ( gebelik önleyici ) ilaçlar, Uterus hasarı yapan sebepler adetlerin kesilmesine neden olur.

(10)

Gebelik dışında üreme döneminde adet kesilmesi mutlaka araştırılmalıdır.

Amenore için risk faktörleri ve riskli davranışlar nelerdir:

Tedavi edilmeyen tiroid hastalıkları, Tedavi edilmeyen prolaktinoma hastalığı, Yeterli kalori alınmadan yapılan diyetler, Aşırı egzersiz,

Aşırı stres ve depresyon kadınlarda amenoreye neden olmaktadır.

Amenore şikayetleri nelerdir:

Primer amenore 16 yaş üstü genç kızlarda adet görülmemesi durumudur.

Sekonder amenore ise normal bir kadında en az 3 adet atlanması durumudur. Sekonder amenorenin en büyük sebebi gebeliktir.

Gebelik dışındaki sebeplerin araştırılması gerekir.

Amenore teşhisi:

Hastanın şikayetleri ve muayene bulguları teşhise yardımcı olur. Amenore şikayeti ile gelen hastalara aşağıdaki incelemelerin yapılması gerekebilir:

Gebelik testi,

Kan hormon düzeyleri;

LH ( Luteinizan Hormon),

FSH ( Follikül Stimülan Hormon), E2 (Estradiol),

Prolaktin, Ultrason

Kromozom testleri ( anormallik varsa ), İdrar testi,

Progestin testi: 7 – 10 gün verilen progesteron adeti

(11)

başlatırsa amenore estrojen eksikliğindendir.

Beyin tomografisi: hipofiz tümörü araştırması için,

Amenore tedavisi:

Amenore tedavisi sebebe yönelik yapılır.

Doğumsal anormalliklere bağlı primer amenore vakalarının bir kısmı ameliyat ile düzeltilebilir.

Hipofiz tümörlerine bağlı amenoreler, ilaç, operasyon ve radyo terapi ile tedavi edilebilirler,

Hormon düzensizliklerine bağlı amenore ler hormon replasmanı ve doğum kontrol hapları ile düzelebilir,

Kilo problemlerine bağlı amenore düzenli beslenme ve kilo kontrolu ile düzelebilir,

Aşırı 3 egzersize bağlı adet kesilmeleri genellikle aşırı egzersiz bırakılınca normale girer,

İlaçlara bağlı adet kesilmelerinin bir kısmı ilaçlar bırakılınca düzelir,

Stres ve depresyon kaynaklı amenoreler tedavi ile düzelirler,

Tiroid hastalıkları, Cushing ve prolaktinoma ya bağlı amenoreler hastalık tedavi edilince düzelir.

Amenore önemli bir metabolik sinyaldir. 16 yaşında adet görmemek ve normal bir kadında hamilelik dışında 3 ay adet görmemek önemli ve araştırılması gereken bir durumdur.

Referanslar:

1. The American Congress of Obstetricians and Gynecologists http://www.acog.org/publications/patient_education/

2. National Womens Health Information Center http://www.womenshealth.gov/

3. United States National Library of Medicine http://www.nlm.nih.gov/

4. Health Canada

http://www.hc-sc.gc.ca/index-eng.php/

5. The Society of Obstetricians and Gynaecologists of Canada

(12)

(SOGC)

http://www.sogc.org/index_e.asp/

6. Amenorrhea. Epigee Womens Health website.

A v a i l a b l e a t :

http://www.epigee.org/menstruation/amenorrhea.html. Accessed September 14, 2006.

7. Amenorrhea: What you should know. American Academy of F a m i l y P h y s i c i a n s w e b s i t e . A v a i l a b l e a t : http://familydoctor.org/885.xml. Accessed September 14, 2006.

8. Laufer, MR, Floor, AE, Parsons, KE, et al. Hormone testing in women with adult-onset amenorrhea. Gynecol Obstet Invest . 1995; 40:200.

9. Perkins, RB, Hall, JE, Martin, KA. Neuroendocrine abnormalities in hypothalamic amenorrhea: spectrum, stability, and response to neurotransmitter modulation. J Clin Endocrinol Metab . 1999; 84:1905.

10. Reindollar, RH, Novak, M, Tho, SP, McDonough, PG. Adult- onset amenorrhea: a study of 262 patients. Am J Obstet Gynecol . 1986; 155:53

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :