i
Çayır Otu Silajlarına Farklı Katkı Maddesi İlavesinin Silaj Fermantasyonu ve Aerobik Stabilite Üzerine Etkileri
Yard.Doç.Dr.Sevilay GÜL -Yard.Doç.Dr:Levent OŞKUNTUNA ÖZET
Bu çalışma, çayır otu silajına, silaj katkı maddesi olarak inokulant, enzim ve melas ilavesinin, fermantasyon özellikleri ve aerobik stabilite üzerindeki etkilerinin saptanması amacı ile yapılmıştır. Çalışma, kontrol grubu (katkısız), katkı maddesi olarak melas, mikrobiyal inokulant (ve mikrobiyal inokulant + enzim (MICROBIOS (Lactobacillus plantarum, Lactobacillus brevis, Propionibacterium shermanii, Enterococcus faecium, Bacillus subsitus, Pediococcus acidilactici and alpha–Amylase (A.oryzae), cellulase and hemicellulase (A. Niger) . Materyal, cam tipi silo kaplarına silolanmıştır. Her uygulama 3’er paralelden oluşmuştur. Fermantasyonun 2., 7., 21. ve 60. günlerinde açılan örnekler üzerinden pH, kuru madde, ham protein, HS, NH3-N, ADF, NDF,ADL suda çözünebilir karbonhidratlar, laktik asit analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizlerde; kontrol, melas, enzim+inokulant ve inokulant gruplarında sırasıyla KM 26,59±0,26, 26,47±0,19, 27,00±0,15, 26,65±0,27 pH:
4,75±0,00, 4,38±0,01, 4,29±0,01, 4,04±0,02 NH3-N 76,20±0,35, 78,37±0,52, 76,50±0,48, 78,83±0,38 bulunmuştur. Araştırmada, çayır otu silajlarına katkı maddesi olarak mikrobiyal inokulant, melas, enzim ve enzim + inokulant katılmasının silaj fermantasyonuna ve aerobik stabiliteye olumlu etkileri tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Çayır otu, silaj, enzim, inokulant
ii ABSTRACT
Effects of Different Additives on the Fermantation and Aerobic Stability of the Grass Silage
This study was carried out to determine the effects of lactic acid bacteria and lactic acid bacteria+enzyme mixture , molasses and inoculants as silage additives, on the fermentation and aerobic stability of grass silage. Study, a control group (neat), molasses as additives, microbial inoculants and microbial inoculants + enzyme (MICROBIOS (Lactobacillus plantarum, Lactobacillus brevis, Propionibacterium shermanii, Enterococcus faecium, Bacillus subsitus, Pediococcus acidilactici and alpha-amylase (A.oryza A) , cellulase and Hemicellulase (A. Niger). The material was ensiled in silos type of glass containers. Each application consists of 3 parallel. Fermentation 2, 7, 21, 60 and the pH drop over 60 days and samples of dry matter, crude protein, crude fiber, ADF, NDF, ADL, NH3-N, soluble carbohydrates, lactic acid analyzes were performed.
According to the analysis; control, molasses, enzyme + inoculant and inoculant groups of KM 26,59 ± 0.26, 26.47 ± 0.19, 7.00 ± 0,15, 26,65 ± 0.27 pH 4,75±0,00, 4,38±0,01, 4,29±0,01, 4,04±0,02 NH3-N: 76.20 ± 0.35, 78.37 ± 0.52, 76.50 ± 0.48, 78.83 ± 0.38 found. Grass silage, mixtured with microbial inoculant, molasses, microbial inoculant + molasses were determined the best silage with respect to fermentation and aerobic stability.
Key words: Grass, silage, enzyme, inoculant
iii
İÇİNDEKİLER DİZİNİ
ÖZET iii
ABSTRACT iv
İÇİNDEKİLER DİZİNİ v
KISALTMALAR DİZİNİ vii
ÇİZELGE LİSTESİ viii
GRAFİK LİSTESİ ix
1. GİRİŞ 1
2. KAYNAK ÖZETLERİ 2
3. MATERYAL VE YÖNTEM 5
3.1. Materyal 5
3.1.1. Silaj Materyali 5
3.1.2. Silajların Hazırlanması 5
3.2. Metot
3.2.1. Kimyasal Analizler 3.2.2. Mikrobiyolojik Analizler
3.2.3. Aerobik bozulmaya dirence ilişkin analizler 3.2.4. İstatiksel Analizler
4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA
5 6 6 6 7 8
5. SONUÇ ve ÖNERİLER 15
6. KAYNAKLAR 16
iv KISALTMALAR DİZİNİ
HK : Ham kül HP : Ham protein HS : Ham Selüloz KM : Kuru madde
LAB : Laktik asit bakterileri
NDF : Nötral çözücülerde çözünmeyen karbonhidratlar ADF : Asit çözücülerde çözünmeyen karbonhidratlar ADL : Asit çözücülerde çözünmeyen lignin
SÇK : Suda çözünebilir karbonhidratlar NH3-N: Amonyağa bağlı nitrojen LA: Laktik asit
v
ÇİZELGELER LİSTESİ Sayfa No
Çizelge 4.1.Çayır Otunun silolanmadan önceki besin maddeleri ve
özelliklerine ilişkin değerler 8 Çizelge 4.2.Çayır Otunun silolanmadan önceki özelliklerine ilişkin değerler 8 Çizelge 4.3.Çayır otu silajına ait besin maddeleri ve özelliklerine ilişkin değerler 9 Çizelge 4.4. Çayır otu silajına ait besin maddeleri ve özelliklerine ilişkin değerler 12
vi
GRAFİK LİSTESİ Sayfa No Grafik 1. Çayır otu silajı uygulama gruplarının 5 günlük fermantasyon 12 sürecindeki ve ortamdaki sıcaklık değişimleri
1 1.GİRİŞ
Ülkemizde 31.761.561 küçükbaş, 11.121.458 büyükbaş hayvan varlığı mevcuttur (Anonim 2008). Mevcut hayvan (büyükbaş ve küçükbaş) varlığına göre, ülkemizin yıllık kaliteli kaba yem ihtiyacı 40 milyon ton ∕ kuru maddedir (KM). Türkiye’ de üretilen kaba yem miktarı ise 49.4 milyon ton/ KM olmasına rağmen % 83.6’lık gibi büyük kısmını düşük kaliteli kaba yem oluşturmaktadır (Filya 2002 a, b). Bu bağlamda kaba yemlerimizin kalitesini arttırmak ve hayvanların bunlardan maksimum düzeyde yararlanmasını sağlamak gerekmektedir. Kaba yemler; üretiminden tüketimine kadar mükemmel, risksiz uğraş alanı, hayvanların açlık hissinin giderilmesi, tokluk hissinin yaratılması, tarım toprağının koruyucusu ve geviş getirenlerde besleme fizyolojisi açısından oldukça önemlidir (Kılıç 2006).
Kaba yem kaynaklarından olan çayırlarımız diğer kaba yem kaynaklarına nazaran daha az emek ve masraf gerektirmesi itibarıyla ekonomik yem kaynağı olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak çayır otunun kurutulması sırasında meydana gelen besin madde kayıplarının fazla olması ve uğraşı istemesi kurutma sırasındaki olumsuzlukların başlıcalarıdır. Bu kapsamda, çayır otunun silajının yapılmasıyla birlikte hem besin madde kaybının önüne geçilecek hem de işgücünden tasarruf sağlanacaktır. Günümüzde modern teknolojinin gelişimi ile birlikte silaj yapımında kullanılabilecek katkı maddelerinin sayısı da artmıştır. Silaj katkı maddeleri ile ilgili her ne kadar çok çeşitli sınıflandırmalar bulunmakla beraber, ticari olarak üretilen katkı maddelerinden başlıca sıralayacak olursak bakteriyel inokulantlar, enzimler, protein olmayan nitrojenli bileşikler (NPN), şeker kaynakları, asitler ve asit tuzları olarak gruplandırılabilir (Filya, 2000; Muck 1993).
Bakteriyal inokulantlar, silo yemleri üretiminin büyük bir teknoloji haline geldiği Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa’da en çok kullanılan silaj katkı maddeleridirler.
Bu ürünler, silolanan materyalde doğal olarak bulunan laktik asit bakterileri (LAB) ile birlikte çalışarak, silo içerisinde çok hızlı ve etkili bir fermantasyon işlemini gerçekleştirirler. Bakteriyal inokulantlar, genel olarak Lactobacillus plantarum, diğer Lactobacillus türleri, Streptococcus (Enterococcus) faecium ve çeşitli Pediococcus türlerini tek başlarına veya çeşitli karışımlar halinde birarada bulunduran ticari ürünlerdir.
Silolanan materyal laktik asit tarafından korunduğu için, LAB silaj fermantasyonundaki en önemli mikroorganizma populasyonudurlar. LAB silajlık bitkilerden ya da silajlardan
2
izole edilirler ve çok geniş sıcaklık ve nem koşullarında hızlı bir şekilde çoğalabilirler (Filya, 2000; McDonald ve ark., 1991).
Çayır otunun silolanarak yapılan konservasyon metodu, kurutma ile muhafaza edilmesiyle kıyaslandığında daha faydalı olduğu kesindir. Bu sebepten dolayıdır ki, silaj olarak kullanılması ruminant besleme açısından çok önemlidir (Akyıldız, 1986; Kaya ve ark.2009). Süt sığırlarının beslenmesinde önemli bir yer tutan silajların kalitesini arttırmak, bozulmadan kaynaklanabilecek kayıpları en aza indirmek ve silaj fermantasyonunu garanti altına almak amacıyla son yıllarda çeşitli katkı maddeleri kullanılmaktadır.
Bu çalışma üretici koşullarında normal hasat döneminde hasat edilen çayır otu silajına, silaj katkı maddesi olarak kullanılan laktik asit bakteri inokulantlarının ve hücre duvarını parçalayan enzim ve laktik asit bakterilerinin aktivitesine katkı sağlamak amaçlı melas ilavesinin fermantasyon özellikleri, aerobik stabilite üzerindeki etkilerinin saptanması amacı ile yapılmıştır.
2.KAYNAK ÖZETLERİ
Çayır otunun silolanarak yapılan konservasyon metodu, kurutma ile muhafaza edilmesiyle kıyaslandığında daha faydalı olduğu kesindir. Bu sebepten dolayıdır ki, silaj olarak kullanılması ruminant besleme açısından çok önemlidir (Akyıldız, 1986; Kaya ve ark.2009). Süt sığırlarının beslenmesinde önemli bir yer tutan silajların kalitesini arttırmak, bozulmadan kaynaklanabilecek kayıpları en aza indirmek ve silaj fermantasyonunu garanti altına almak amacıyla son yıllarda çeşitli katkı maddeleri kullanılmaktadır. Etki mekanizmaları, yapıları ve kullanım amaçlarına göre farklı gruplar altında incelenebilecek olan katkı maddelerini silolanan kitlede arzu edilmeyen mikroorganizma aktivitesini baskı altına alan katkı maddeleri (çeşitli asit ve bunların karışımları, tuz vb.) ve laktik asit aktivitesini destekleyen katkı maddeleri (şeker ve nişasta içeren besin maddeleri, enzimler, mikrobiyal kültürler vb.) olmak üzere iki ana grupta değerlendirmek de olasıdır (Mc Donald ve ark. 1991).
Bu katkı maddeleri arasında laktik asit bakterilerini içeren inokulantları, üretimlerinin endüstriyel anlamda gerçekleşmesini sağlayan tekniklerin (Liyofilizasyon/freze drying) gelişmesi ticari anlamda hem üretimlerini hem de kullanımlarını arttırmıştır (Robinson ve Mcevoy 1993). Silaj fermantasyonunda katkı
3
maddesi olarak laktik asit bakteri inokulantlarının kullanıldığı çoğu çalışmada, inokulantların silajların pH, asetik asit, bütrik asit, amonyak azotu düzeylerini düşürüp, laktik asit bakteri içeriğini, laktik asit ve laktik/asetik asit oranını arttırarak silaj fermantasyonunu geliştirdiği saptanmıştır (Weinberg ve ark. 1993; Stokes ve Chen 1994, Sheperd ve ark. 1995, Moran ve ark. 1996, Meeske ve ark. 1999, Filya ve ark. 2000, Filya 2002a, Filya 2002b).
LAB inokulantlarının silaj fermantasyonunu geliştirmenin yanında ruminantların süt verimini, canlı ağırlık artışını ve yemin değerlendirilme etkenliğinde de gelişme sağladıkları bildirilmektedir (Moran ve ark. 1996, Kleinmans ve Hooper 1999, Murck 1993, Kung ve ark. 2003). Bunun yanı sıra laktik asit bakteri inokulantlarının silajların aerobik dayanıklılığı (silo ömrü) üzerindeki etkilerinin incelendiği araştırma sonuçlarında, bazı araştırıcılar laktik asit bakteri inokulantlarının silajların aerobik dayanıklılıklarını arttırdığını bildirirken (Weinberg ve ark. 1993, Meeske ve Basson 1999), bazı araştırıcılar ise etkilemediğini (Moran ve ark. 1996) veya aerobik dayanıklılığı düşürerek, silajlarda gözle görülür bir küflenme ve yoğun karbondioksit gazı üretimine neden olduklarını bildirmişlerdir (Stokes ve Chen 1994, Meeske ve Basson 1998, Filya 2002b, Polat ve ark. 2005). Laktik asit bakteri inokulantlarının kullanıldığı birçok çalışmada, söz konusu katkı maddelerinin silajların pH değerini hızla düşürdüğü, laktik asit içeriğini arttırdığı, asetik asit, bütrik asit, amonyak azotu ve etanol düzeylerini azalttığı saptanmıştır (Weinberg ve ark., 1993; Stokes ve Chen, 1994). Bolsen ve Heidker (1985) laktik asit bakteri inokulantlarının özellikle enzimler ile birlikte bir karışım halinde silaj katkı maddesi olarak kullanabileceğini bildirmektedirler. Laktik asit bakterileri ile birlikte kullanılan selülaz, hemiselülaz ve pektinaz gibi hücre duvarını parçalayan enzimler ile amilaz gibi nişastayı parçalayan enzimlerin silajlarda katkı maddesi olarak kullanıldığında laktik asit bakteri faaliyeti için ilave substrat açığa çıkararak silaj fermantasyonunu geliştirmekte, silajlarda nötral çözücülerde çözünmeyen karbonhidratlar (NDF), asit çözücülerde çözünmeyen karbonhidratlar (ADF), asit çözücülerde çözünmeyen lignin (ADL), hemiselüloz ve selüloz içeriklerini düşürmektedir (Filya 2002a; Polat ve ark, 2005).
Bir ürünün iyi bir şekilde silolanabilmesi için başta heksozlar olmak üzere kuru madde de en az %3-5 düzeyinde fermente olabilir karbonhidrat içermesi gerekir (Filya, 2007). Bitkilerde bulunan karbonhidratların büyük bir bölümü laktik asit bakterileri tarafından fermente edilemeyen lifsel yapıdaki polimerler oluştururlar. Bu nedenle
4
özellikle baklagil yem bitkileri gibi suda çözünebilir karbonhidrat içerikleri yetersiz olan ürünlerin silolanması sırasında yeterli düzeyde fermente olabilir karbonhidrat sağlanabilmesi için hücre duvarını parçalayıcı enzimlerin kullanılması önerilmektedir. Bu enzimler selülaz, hemiselülaz ve pektinazlardır (Stokes ve Chen 1994; Muck, 1993).
Hücre duvarını parçalayıcı enzimler bitkilerde bulunan yapısal karbonhidratları hidrolize ederek özellikle fermente olabilir karbonhidrat içeriği düşük olan bitkiler için ilave substrat çıkartırken, bu tür bitkilerin kuru madde ve organik maddelerinin hayvanlar tarafından sindirilme derecelerini arttırırlar (McDonald ve ark. 1991; Filya 2000).
5 3.MATERYAL VE YÖNTEM
3.1.Materyal
3.1.1. Silaj Materyali
Araştırmanın bitkisel materyalini Tekirdağ ili Malkara ilçesinden alınan çayır otu oluşturmuştur.
3.1.2 Silajların Hazırlanması
Silolanacak materyalin temin edilmesinden itibaren, yaklaşık 3 kg’lık örnek taze materyalde gerçekleştirilmesi planlanan analizler için ayrılmıştır. Materyal, cam tipi silo kaplarına silolanmıştır. Çalışmada, kontrol grubu (katkısız), katkı maddesi olarak melas, mikrobiyal inokulant (PIONEER®-1088) ve mikrobiyal inokulant + enzim (MICROBIOS (Lactobacillus plantarum, Lactobacillus brevis, Propionibacterium shermanii, Enterococcus faecium, Bacillus subsitus, Pediococcus acidilactici and alpha–
Amylase (A.oryzae), cellulase and hemicellulase (A. Niger) . Her uygulama 3’er paralelden oluşturulmuş ve silajlar 5 farklı dönemde (2., 7., 21., 60. gün ) açılmıştır.
Silajlarda, 60 günlük fermantasyon süresini takiben elde edilen son ürünlerde aerobik bozulmaya karşı olan dirence katkı maddesi ilavesinin etkilerinin saptanmasını hedefleyen bu aşama 5 günlük bir süreci içermiştir.
3.2.Metot
3.2.1.Kimyasal Analizler
Araştırmada, taze materyalde gerçekleştirilen kimyasal analizler; pH, Bc (buffer kapasitesi), silaj örneklerinde gerçekleştirilecek kimyasal analizler; pH, kuru madde (KM), ham protein (HP), ham selüloz (HS), Nötral çözücüde çözünmeyen karbonhidratlar (NDF), Asit çözücüde çözünmeyen karbonhidratlar (ADF), Asit çözücüde çözünmeyen lignin (ADL), suda çözünebilir karbonhidratlar (SÇK), organik asitler (asetik, laktik), NH3-N (amonyağa bağlı nitrojen) olarak sıralamak mümkündür.
Örneklerde pH tayini Anonim (1986) tarafından bildirilen yöntem doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Buffer kapasitesi Playne ve McDonald (1966)'ın bildirilişleri doğrultusunda tespit edilen araştırmada, tüm örneklerdeki ham besin madde analizleri (KM, HP, HS) Weende Analiz tekniği esasına göre yürütülmüştür (Akyıldız 1984).
6
Örneklerde NDF, ADF, ADL içerikleri Close ve Menke (1986), NH3-N ve SÇK analizleri Anonim (1986) tarafından bildirilen metotlar doğrultusunda saptanmıştır.
Silolama sonrası elde edilen örneklerde organik asit (laktik ve asetik asit) spektrofotometrik metot (Anonim 1986) kullanılmıştır.
3.2.2. Mikrobiyolojik Analizler
Çalışmada değerlendirmeye tabi tutulacak mikroorganizma grupları için ekim ve inkübasyonda uygulanacak işlemlere ilişkin bilgiler aşağıda özetlenmiştir.
-Laktik asit bakterileri Ekim ortamı: MRS Agar İnkübasyon sıcaklığı: 30oC İnkübasyon süresi: 3 gün -Enterobakteriler
Ekim ortamı: Violet red Bile glikoz Agar İnkübasyon sıcaklığı: 37oC
İnkübasyon süresi: 18-20 saat -Maya ve Küfler
Ekim ortamı: Malt Ekstrakt Agar İnkübasyon sıcaklığı: 30oC İnkübasyon süresi: 5 gün (Seale ve ark., 1990).
3.2.3. Aerobik bozulmaya dirence ilişkin analizler
Silajların aerobik stabilite testlerinde Ashbell ve ark. (1991) tarafından geliştirilen yöntem kullanılacaktır, silajların görsel küflenmenin saptanmasında Filya ve ark., (2000) tarafından geliştirilen değerlendirme yöntemi kullanılmıştır.
7 3.2.4. İstatistiksel Analizler
Araştırmadan elde edilen verilerin istatistiki olarak değerlendirilmesinde varyans analizi, ortalamalar arasındaki farklılıkların önem seviyesinin kontrolünde ise Duncan çoklu karşılaştırma testinden yararlanılacaktır. (Soysal 1998)
8 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA
Bu bölümde araştırmadan elde edilen bulgular ayrı ayrı ele alınarak üzerine çalışılan parametrelerin fermantasyon dönemi sonrasında uygulamalardan hangi ölçülerde etkilendiği konuya ilişkin diğer araştırma sonuçları ile birlikte tartışmaya çalışılmıştır.
Uygun saklama koşullarının gerçekleşmesi sonrasında elde edilecek silo yeminde kalite ve bağlamında da besleme değerliliği üzerinde etkili olabilecek temel faktörler silaj yapılacak taze materyalin kimi özelliklerce sahip olduğu değerlerle ilişkilidir. Bitkisel materyalin sahip olduğu ham besin maddeleri ve özelliklerine ilişkin değerler Çizelge 4.1 ve 4.2'de verilmiştir.
Çizelge 4.1.Çayır Otunun silolanmadan önceki besin maddeleri ve özelliklerine ilişkin değerler % KM
KM HP HS ADF NDF ADL
Çayır otu 30,52 6,14 31,17 41,93 64,96 9,2
Çizelge 4.2.Çayır Otunun silolanmadan önceki özelliklerine ilişkin değerler.
pH Buffer LA g/kg KM SÇK g/kg KM
Çayır otu 6,03 4,5 3,28 32
Çayır otuna, katkı maddesi olarak kullanılan mikrobiyal inokulant, melas, enzim ve enzim+ inokulant ilavelerinin silaj fermantasyon dönemleri (2.,7.,21.,60. günler)
sonrasında üzerine çalışılan parametrelere olan etkileri Çizelge 4.3 ve çizelge 4.4' de verilmiştir.
9
Çizelge 4.3.Çayır otu silajına ait besin maddeleri ve özelliklerine ilişkin değerler
Gün Uygulama KM Ağırlık Kaybı pH HP HS
K 28,76± 021 b 0,54±0,02 b 5,39±0,00 a 7,46± 0,14 31,50 ±0,48 b 2 M 28,43± 0,12 b 0,65±0,02 b 5,02± 0,01 b 7,27± 0,11 28,58± 0,46 ab
E+İ 28,60± 0,28 b 0,86±0,02 a 4,40± 0,01 d 7,12± 0,10 32,81± 0,27 c İ 29,92± 0,28 a 0,54±0,04 b 4,47± 0,01 c 7,33± 0,08 33,42± 0,41 a K 0,66± 0,04 ab 28,45±0,30 5,17±0,01 a 7,50 0,15 a 34,05 ±0,29 a 7 M 0,59± 0,03 b 28,81± 0,15 4,89±0,01 b 7,63 0,11 a 30,51±0,46 c
E+İ 0,75 ±0,01 a 28,52±0,22 4,06± 0,05 d 6,78 0,14 b 31,8±20,20 b İ 0,58 ±0,03 b 28,59± 030 4,53 ±0,05 c 6,85 011 b 32,90±0,16 ab K 26,03±0,18 a 0,51±0,02 b 4,65±0,01 a 7,66±0,11 a 32,97±0,58 a 21 M 24,54±0,29 b 0,56±0,02 ab 4,57± 0,00 b 7,71±0,10 a 31,150±,26 b E+İ 25,50±0,34 ab 0,60±0,02 ab 4,20 ±0,01 d 7,07±0,15 ab 32,36±0,51 ab İ 25,48±0,22 ab 0,64±0,02 a 4,50±0,01 c 6,61±0,27 b 32,78±0,23 ab K 26,59±0,26 0,55±0,01 ab 4,75±0,00 a 6,99±0,14 33,43±0,46 60 M 26,47±±0,19 0,59±0,02 ab 4,38±0,01 b 7,14±0,13 32,19±0,34 E+İ 27,00±0,15 0,51±0,01 b 4,29±0,01 c 6,77±0,11 33,3±2±0,43 İ 26,65±0,27 0,63±0,02 a 4,04±0,02 d 6,90±0,15 33,16±0,42
*p<0.05 Aynı sütunda farklı harflerle gösterilen ortalamalar arasında farklılıklar önemlidir.
Çizelge 4.4. Çayır otun Silajına besin maddeleri ve özelliklerine ilişkin değerler
Gün Uygulama NDF ADF ADL NH3-N LA SÇK
K 83,54±2,00 3,29±0,03 28,0±03
2 M 77,44±2,29 3,310±,02 27,00±1,00
E+İ 80,67±0,55 3,33±0,03 28,50±3,50
İ 79,18±0,96 3,38±0,03 25,00±1,00
K 75,68±1,46 3,37±0,02 19,50±1,50
7 M 78,39±0,83 3,40±0,03 18,00±2,00
E+İ 77,55±1,00 3,32±0,02 20,50±2,50
İ 79,68±0,46 3,35±0,02 18,50±2,50
K 79,13±0,38 a 3,40±0,01 13,00±2,00
21 M 77,43±0,41 bc 3,40±0,03 11,50±1,50
E+İ 78,84±0,30 ab 3,42±0,03 9,50±1,50
İ 76,64±0,50 c 3,43±0,04 10,50±1,50
K 60,20±0,66 44,82±0,30 9,83±0,29 76,20±0,35 b 3,54±0,03 7,50±1,50 60 M 58,72±0,50 45,35±0,43 9,23±0,34 78,37±0,52 a 3,52±0,01 5,50±1,50 E+İ 59,90±0,98 44,55±0,43 10,0±50,31 76,50±0,48 b 3,51±0,03 6,50±1,50 İ 60,22±0,37 45,60±0,51 10,16±0,62 78,83±0,38 a 3,51±0,03 6,50±1,50
*p<0.05 Aynı sütunda farklı harflerle gösterilen ortalamalar arasında farklılıklar önemlidir.
Çizelge 4.3 incelendiğinde fermantasyonun 2. gününde silajda meydana gelen ağırlık kaybı bakımından kontrol, melas ve inokulant uygulama grupları arasında farklılık önemsiz bulunurken, enzim + inokulant uygulamasının etkisi istatistik olarak önemli bulunmuştur (P<0,05).
Araştırmada silajın pH'sı üzerine tüm katkı maddesi uygulama gruplarının (kontrol, inokulant, melas ve enzim + inokulant) etkisi istatistik olarak önemli bulunmuştur (P<0,05).
10
Fermantasyonun 2. gününde araştırmaya konusu çayır otu silajının protein içeriğine katkı maddesi uygulama gruplarının (kontrol, inokulant, melas, enzim + inokulant ) etkilerinin istatistik olarak önemsiz olduğu belirlenmiştir.
Uygulama gruplarının ( kontrol, inokulant, melas, ve enzim + inokulant ) HS içeriğine etkisine baktığımızda tüm uygulamaların istatitik olarak önemli etkide bulundukları ortaya çıkmaktadır (P<0,05).
Araştırmanın KM, NH3-N, LA ve SÇK parametrelerine bakıldığında kontrol, inokulant, melas, ve enzim+ inokulant uygulamalarına ait etkinin istatistik olarak önemsiz olduğu saptanmıştır.
Silaj fermantasyonunun 7. gününde çayır otu silajının ağırlık kaybı bakımından uygulama grupları arasındaki etki istatistik olarak önemli bulunmuştur (P<0,05).
pH parametresini inselediğimizde uygulama gruplarının (kontrol, inokulant, melas, ve enzim+ inokulant ) etkisinin (P<0,01) önemli, olduğu saptanmıştır.
Katkı maddelerinin ( kontrol, inokulant, melas, ve enzim+ inokulant), silajın KM 'ne etkisinin 7. gün fermaantasyonunda istatitik olarak etkisiz olduğu saptanmıştır.
7. gün fermantasyonuna ait HP değerlerinde katkı maddesi uygulamalarına ait etki istatitik olarak önemli bulunmuştur (P<0,05).
7. gün yapılan analizlerde kontrol, inokulant, melas, ve enzim+ inokulant uygulamalarının silajın HS içeriğine olan etkisi melas uygulamasında istatistik olarak önemli bulunmuştur (P<0,05).
NH3-N, LA ve SÇK parametrelerinin 7. gün analizlerinde bütün uygulama gruplarının etkisinin istatistik olarak önemsiz olduğu belirlenmiştir.
Çizelge 4.4'den anlaşılacağı üzere katkı maddeleri uygulamalarının ağırlık kaybı üzerinde etkisi kontrol ve inokulant uygulamalarında istatistik olarak önemli bulunurken (P<0,05), pH'ya olan kontrol, inokulant, melas, ve enzim+ inokulant uygulamalarının etkisinin önemli olduğu saptanmıştır (P <0,01).
11
Silajın pH içeriğine kontrol, melas ve inokulant uygulamalarının etkisi istatistik olarak önemli (P<0,05) saptanırken enzim+inokulant uygulamasının etkisi önemsi bulunmuştur.
Araştırmada uygulanan katkı maddesi ilavelerinin ( kontrol, inokulant, melas, ve enzim+ inokulant ) NH3-N parametresi üzerine etkisi incelendiğinde; kontrol ve inokulant uygulamalarının etkisinin istatistik olarak önemli olduğu saptanmıştır (P
<0,05).
21. gün yapılan analizlerde incelenen LA, SÇK parametrelerine tüm uygulama gruplarının ( kontrol, inokulant, melas ve enzim + inokulant) etkisi istatistik olarak önemsiz çıkmıştır.
Fermantasyonun 60. gününde parametelere ait yapılan analizlerde ağırlık kaybı enzim+inokulant ve inokulant uygulama grupları arasındaki fark (P <0,05)’e göre önemli, pH parametresinde ise bütün uygulama grupları arasındaki fark istatistiki olarak (P
<0,01)’e önemli bulunmuştur.
Analizleri yapılan KM, HP, HS, NDF, ADF, ADL, LA ve SÇK parametrelerine uygulama gruplarının (kontrol, inokulant, melas ve enzim + inokulant) etkisi istatistik olarak önemsiz olduğu belirlenmiştir (p>0.05).
NH3-N parametresine ait yapılan analizde uygulama gruplarına ait (kontrol, inokulant, melas ve enzim + inokulant) etkinin istatistik olarak önemli olduğu saptanmıştır (P <0,05).
Çayır otu silajlarına farklı katkı maddesi ilavesinin silaj fermantasyonu ve aerobik stabilite üzerine etkilerini araştırmak üzere yaptığımız çalışmada; kontrol, inokulant, melas ve enzim+inokulant uygulama gruplarının hiçbirinde mantar, küf ve maya olgularına rastlanmamıştır.
Çayır otu silajlarına farklı katkı maddesi ilavesinin silaj fermantasyonu ve aerobik stabilite üzerine etkilerini araştırmak üzere yaptığımız çalışmada, silajda ilk beş günlük fermantasyon sürecinde katkı maddesi uygulamalarındaki ve ortamdaki sıcaklık değerleri ölçülmüştür. Sıcaklık değişimleri grafik 1'de gösterilmiştir. Katkı maddesi uygulamalarında ölçümlenen sıcaklık dereceleri, ölçülen ortam sıcaklıklarından yüksek
12
bulunmamıştır. Uygulamalara ait sıcaklık değişiminin ortam sıcaklığından düşük olması silajda bozulmaların olmamasını sağlamıştır.
Grafik 1. Çayır otu silajı uygulama gruplarının 5 günlük fermantasyon sürecindeki ve ortamdaki sıcaklık değişimleri
Çayır otu silajlarına farklı katkı maddesi ilavesinin silaj fermantasyonu ve aerobik stabilite üzerine etkilerini araştırmak üzere yaptığımız çalışmada, 60. günde saptanan pH değerleri 4,04-4,74 arasında bulunmuştur. pH değerlerinde en yüksek değer melas en küçük değerde inokulant uygulamasında saptanmıştır. Lorenzo ver ark (2008)' de yaptıkları çalışmada pH değerini 3,90-4,25 olarak bulmuşladır. Gül ve ark. (2008) mikrobial inokulant, melas ve kombinasyonlarının ilavesinin fermantasyon üzerine etkilerini araştırdıkları çalışmalarında pH 'yı 3,89-4.00 aralığında saptamışlardır. Kaya ve ark. (2009) farklı katkı maddeleri kullanarak silaj kalitesini belirlemek üzere yaptıkları çalışmada pH değerini 3,97-4.00 olarak bulmuşlardır. Araştırmamızda saptanan pH değerleri Gül ve ark. (2008) ile Kaya ve ark. (2009)'nın bulgularından yüksek, . Lorenzo ver ark (2008)'nın bulgularına yakındır.
Silaj fermantasyonu sırasında oluşan pH, NH3-N ve laktik asit miktarı fermantasyonun kalitesini belirlemektedir. Özellikle pH ve NH3-N miktarları düşük,
13
laktik asit/asetik asit oranları yüksek silajlar iyi fermente olmuş silajlar olarak kabul edilebilirler (Filya 2007).
Çalışmayı KM bakımından irdelediğimizde % 26,47-27 değerleri saptanmıştır. En düşük KM içeriği % 26,47 melas uygulamasında, en yüksek içerik ise % 27 ile enzim+inokulant uygulamasında saptanmıştır. Araştırmada saptanan değerler, Kaya ve ark. (2009) 'na ait bulgular % 29,16-31,45, Gül ve ark. (2008) na ait % 34,7-37,9, Vendramini ve ark (2016)'na ait % 48,4-55,5, Nowak ve ark (2004) 'na ait % 38,7 değerlerden düşük, Lorenzo ver ark (2008)'nın saptadığı 14,6-23,2 ve Bilal (2009)'in saptadığı % 17,29 değerlerinden yüksek bulunmuştur.
Araştırmanın en yüksek HP değeri melas uygulamasında % 6,90-7,14, en düşük değer ise % 6,77 ile enzim + inokulant uygulamasında saptanmıştır. Elde edilen HP değeri Lorenzo ver ark (2008)'nın %18,2-18,8, Kaya ve ark. (2009)'nın % 10,45-10,86 , Gül ve ark. (2008)'nın % 10,2-10,7 saptadıkları değerlerden düşük, Shao ve ark (2016)'na ait % 7,4-7,13 değerden yüksektir.
Araştırmaya ait HS içeriği % 33,16-33,43 saptanmıştır. En yüksek HS içeriği % 33,43 kontrol grubunda, en düşük içerik ise % 32,19 ile melas uygulamasında saptanmıştır. Saptanan değer, Kaya ve ark. (2009)' nın % 36,45 saptadığı değerden düşük bulunmuştur.
Araştırma NDF değerleri % 58,72-60,22 olarak saptanmıştır. En yüksek değer % 60,20 kontrol grubunda, en düşük değer % 58,72 inokulant uygulamasında saptanmıştır.
Elde edilen bulgular, Vendramini ve ark (2016)'na ait % 65,3-65,9 değerden düşük, Nowak ve ark (2004)'nın % 48,6 saptadığı değerden yüksektir.
ADF değerleri % 44,82-45,60 melas ve enzim+inokulant uygulamalarında saptanmıştır. Vendramini ve ark (2016)'na ait % 31,6-32,9 ile Nowak ve ark (2004)'nın % 30,9 değerlerinden yüksek bulunmuştur.
Araştırmanın ADL bulgularına bakıldığında en düşük değer % 9,23 melas uygulamasının en yüksek değerinde inokulant uygulamasında saptandığı görülmektedir.
Araştırmadan elde edilen NH3-N 'e ait bulgular 76,20-78,83 g/kg. En yüksek değer 78,83 g/kg melas uygulamasında 76,20 g/kg kontrol grubunda saptanmıştır. Liu ve ark (2016). na ait26-42,8 g/kg, Kaya ve ark. (2009)' nın saptadığı 38,13-38,60 g/kg ve
14
Lorenzo ver ark (2008)'na ait 55-72 g/kg değerden yüksek bulunmuştur. bildirmektedirler Petterson (1988) kaliteli bir silajda NH3-N içeriğinin 80.00 g/kg TN den yüksek olmaması gerektiğini bildirmektedir.
Araştırmanın laktik asit içeriği 3,51-3,54 g/kg bulunmuştur. Bulgular Randby ve ark (2015)'ın 7,2g/kg ve Bureenok ve ark (2012)'ın 7,9 g/kg bulgularından düşük, Gül ve ark. (2008)' na ait bulgulara yakın bulunmuştur. Alçiçek ve Özkan (1997) kaliteli silo yemlerinde laktik asit içeriğinin % 2.0'nin üzerinde olması gerektiğini, asetik asit içeriğinin ise % '0.8'in üzerine çıkmasının arzu edilmediğini bildirmektedirler.
Araştırmada saptanan SÇK değerleri 5,50-7,5 bulunmuştur. Randby ve ark (2015)'ın 21 g/kg ve Driehuis ve ark. (2001) 'nın 15-25 g/kg saptadığı değerlerden düşük bulunmuştur. En yüksek SÇK değeri kontrol grubunda 7,5 g/k, en düşük değer ise 5,50 g/kg melas uygulamasında saptanmıştır.
15 5. SONUÇ ve ÖNERİLER
Bu çalışma, çayır otu silajlarına farklı katkı maddesi ilavesinin silaj fermantasyonu ve aerobik stabilite üzerine etkilerini belirlemek amacıyla planlanmıştır. Araştırmada kullanılan mikrobiyal inokulant, melas ve enzim + inokulant katkı maddeleri silaj fermantasyonunu geliştirerek, silajların kimyasal ve mikrobiyolojik özelliklerini olumlu yönde etkilemiştir. Ayrıca çayır otunun kurutulmasındaki besin madde kayıpları da göz önüne alındığında silajının daha uygun olacağı düşüncesiyle; bunun tam olarak ortaya konması için saha şartlarında daha büyük alanlarda uygulanıp sonuçlarının ortaya konmasına ihtiyaç duyulmaktadır.
16 6. KAYNAKLAR
Alçiçek A, Ozkan K, (1997). Silo yemlerinde fiziksel ve kimyasal yöntemlerle silaj kalitesinin saptanması. Türkiye I. Silaj Kong. Bildirileri. 16-19 Eylül, Bursa, 241- 246.
Anonim (1986). The Analysis of Agricultural Material, Reference Book: 427, Pp. 428, London
Anonim (2008). Hayvansal Üretim İstatistikleri-2008. T.C. Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumu.
Akyıldız AR, (1986). Yemler Bilgisi ve Teknolojisi. A.Ü. Ziraat Fakültesi Yayınları: 974, Ders Kitab ı : 286. Ankara. 411 s.
Ashbell GZ, G Weinberg, A Azrieli, Y Hen and B Horev, (1991). A simple system to study the aerobic deterioration of silages. Canadian Agric. Eng., 33:391-393 Bilal MQ (2009). Effect of Molasses and Corn As Silage Additives on the characteristics
of mott Dwarf Elephant Grass Silage at different Fermentation. Pakistan Vet.Jour.
29 (1): 19-23.
Bolsen KK, Heidker JK, (1985). Silage Additives USA. Chalcombe Pull. Church Lane, Kingston, Canterbury, Kent, UK.
Bureenok S, Yuanklang C, Vasupen K, Schonewille TJ, Kawamoto Y, (2012). The Effects of Additives in napier Grass Silages on Chemical Composition, Feed Intake, nutrient Digestibility and Rumen Fermantation. Asian-Australasian Journal Animal Science. Vol.No.9: 1248-1254.
Close WH, K.H. Menke, 1986. Selected Topics in Animal Nutrition. 2nd Edition. 163 . Driehuis F, Elferink Oude SJWH, Wikselaar PG, (2001). Fermantation Characteristics
and aerobic Stability of Grass Silage İnoculated with Lactobacillus buchneri, with or Without homofermentative Lactic Acid Bacteria.Grass and Forage Science. 56, 330-343.
Filya İ, Ashbell G, Hen Y, Weinberg ZG, (2000). The Effect of Bacterial Inoculants on the Fermantation and Aerobic Stability of Whole Crop Wheat Silage. Anim. Feed Sci. Technol. 2000; 88: 39-46.
Filya İ (2002a). Laktik Asit Bakteri ve Laktik Asit Bakteri+Enzim Karısımı Silaj İnokulantlarının Mısır Silajı Üzerine Etkileri. Turk J Vet Animal Sci, 26:679-687.
Filya İ (2002b). Laktik Asit Bakteri inokulantlarının Mısır ve Sorgum Silajlarının Fermantasyon, Aerobik Stabilite ve in situ Rumen ParçalanabilirlikÖzellikleri Üzerine Etkileri. Turk J Vet Animal Sci, 26:815-823.
Filya İ (2007). Ülkemizde Silaj Yapımı ve Silaj Kalitesinin Artırılma Yolları. Yem Magazin Dergisi. 15 (47): 37-45.
17
Gül M, Yörük MA, Karaoğlu M, Macit M, (2008). Influence of Microbial Inoculation and Molasses and Their Combination on Fermantation Characteristic and Ruminal degradability of Grass Silages. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 39 (2), 201-207.
Kaya İ, Ünal Y, Elmalı DA, (2009). Effects of Different Additives on the Quality of Grass Silage and Rumen Degradability and Rumen Parameters of the grass Silage in Rams. Kafkas Üniversitesi Vet. Fak. Derg. 15 (1): 19-24.
Kılıç A, (2006). Hayvan Beslemede Kullanılan Tampon Maddeler. Hasad hayvancılık.
21/251, S. 50-51.
Kleinmans J, Hooper P, (1999). The effect of a commercial silage inoculant (Pioneer®
brand 1188) on animal performance. In: Proc. 12thInternational Silage Conference. Uppsala, Sweden, 319-320.
Kung LJR, Chen JH, Kreck EM and Knutsen K (1993). Effect of Microbial Inoculants on the Nutritive Value of Corn Silage for Lactating Dairy Cows. J. Dairy Sci.
76:3763-3770.
Liu QH, Shao YF Bai, (2016) The Effect of Fibrolytic Enzyme; Lactobacillus plantarum and Two Antioxidants on The Fermantation Quality; Alpha-Tocopherol and beta- Carotene of High Moisture Naiper Grass Silage Ensiled at Different Temperatures. http//dx.doi.org/doi:10.1016/j.ani.feedsci.2016.8.020.
Lorenzo BF, Kiely PO, (2008). Alternatives to Formic Acid as a Grass Silage Additive Under Two Conttrasting Ensilability Conditions. Irish Journal of Agricultural and Food Research 47: 135-149.
McDonald P, Henderson AR, Heron SJE (1991). The Biochemistry of Silage. Second Edition. 340 p., Chalcombe Publication, Marlow, England.
Meeske R, Basson HM (1998). The effects of a lactic acid bacteria inoculant on maize Silage. Anim. Feed Sci. Technol. 70: 239–247.
Moran J, Weınberg ZG, Ashbell G, Hen Y, Owen TR (1996). The Effects of Bacterial noculant on the Fermantation and Aerobic Stability of Whole Crop Wheat Silage.
In: Proc. 11th International Silage Conference. 164-165 p, Aberystwyth, Wales.
Muck RE (1993). The Role of Silage Additives in Making High Quality Silage. Pages 106-116 in Silage Production from Seed to Animal. NRAES-67. Northeast Reg.
Agric. Eng. Serv.,Syracuse, NY.
Nowak W, Potranski A, Wylegala S, (2004). The effect of additives on Quality and Nutrient Degradability and Digestibility of Round Bale Silage. South African Journal of Animal Science. 34 (2). 123-129.
Petterson K (1988). Ensiling of Forages: Factors Affecting Silage Fermantation and Quality, Sveriges Lantbruksuniversitet, 46 p, Uppsala,54
18
Polat C, Koç F, Özdüven M.L, ( 2005). Mısır silajlarnda laktik asit bakterileri ve laktik asit bakteri+enzim karışım inokulantların fermantasyon ve toklularda ham besin maddelerinin sindirilme dereceleri üzerine etkileri. J Tekirdag Agricultural Faculty, 2, 13-22.
Dandby AT, Gismervik K, Anersen A, Skaar I, (2015). Effect of Invasive Slug populations ( Arion vulgaris ) on Grass Silage 1.Fermentation Quality, in silo Losses and Aerobic Stability.
Sheperd A. C, Maslanka M, Quınn D, Kung L, (1995). Additives containing bacteria and enzymes for alfalfa silage. Journal of Dairy Science, 78:565-572.
Soysal Mİ (1998). Biyometrinin Prensipleri (_statistik I ve II Ders Notları), Yayın No:
95, Ders Kitabı No: 64, T.Ü. Tekirdag Ziraat Fakültesi, 331 s, Tekirdağ.
Stokes M, Chen J (1994). Effects of an Enzyme-Inoculant Mixture on the Course of Fermentation of Corn Silage. J. Dairy Sci., 77: 3401-3409.
Vendramini JMB, Aguiar AD, Adesogan AT, Sollenberg LE, Alves E, Galzerano L, Salvo P, Arriola KG, Ma ZX, Oliveria FCL, (2016). Effects of Genotype, wilting and Additives on the Nutritive Value and Fermaentation of Bermudagrass Silage.
Journal animal Science. 94:3061-3071.
Weinberg ZG, Ashbell G, Azrieli A and Brukental I (1993). Ensiling Peas, Ryegrass and Wheat with Additives of Lactic Acid Bacteria (LAB) and Cell Wall Degrading Enzymes. Grass Forage Sci. 48:70-78.
