S O S YO E K O N O M İ K G Ö S T E R G E L E R İ
___
2 0 0 4 - 2 0 1 9
© 2020, İZKA Tüm hakları saklıdır. Bu eserin tamamı ya da bir bölümü, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca kullanılmadan önce hak sahibinden 52. Maddeye uygun yazılı izin alınmadıkça, hiçbir şekilde ve yöntemle işlenmek, çoğaltılmak, çoğaltılmış nüshaları yayılmak, satılmak, kiralanmak, ödünç verilmek, temsil edilmek, sunulmak, telli/telsiz ya da başka teknik, sayısal ve/veya elektronik yöntemlerle iletilmek suretiyle kullanılamaz.
Ö N S Ö Z
Ajansımız, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığımızın koordinasyonu, ulusal ve bölgesel paydaşların katkıları ve iş birliği ile 2006 yılından bu yana İzmir’in iktisadi, sosyal ve kültürel gelişimi için çalışmalarını sürdürmektedir. Bu dönem boyunca elde edilen birikim, değişen ve gelişen sürdü- rülebilir kalkınma kavramı ile harmanlanmış ve Ajansımızın 2020 yılı itibariyle çalışmaları çevresel sürdürülebilirlik odağında şekillendirilmiştir.
2020-2023 Çalışma Programımız çerçevesinde, İzmir için yeşil ve mavi büyüme temaları ile bu temaları destekleyen yenilikçilik ve girişimcilik çalışmalarına odaklanıyoruz. Yerel paydaşları- mızın katılımıyla hazırlanan 2021-2025 Stratejik Planımız ile “İzmir için yeşil ve mavi büyüme yaklaşımları temelinde bilgi üreten, öncü, özgün ve örnek projeler geliştiren kurum” misyonunu benimsiyor, İzmir’in kalkınmasında dinamik bir rol üstlenmeye devam ediyoruz.
Ajansımızın kurulduğu günden bu yana İzmir’in değişimini veri odağında izlemek, geliştirdiğimiz bölgesel kalkınma yaklaşımının bir yansıma- sı olarak çalışmalarımıza eşlik etmektedir. Bu kapsamda, İzmir’in temel istatistiki verilerinin Türkiye geneli ve diğer şehirlerle mukayeseli olarak analiz edildiği bu çalışma, veriye dayalı çalışma yaklaşımımızın bir ürünü olarak kamuoyu ile paylaşılmaktadır.
Resmi istatistiklerden zaman serisi halinde elde edilen veriler, İzmir’in ekonomik büyümesini 2004 yılından bu yana artırdığını ve dış ticaret hacmini yükselttiğini göstermektedir. Ancak karşılaştır- malı bir değerlendirme sektörel odaklanmayı yakalamış illerin çeşitli konularda İzmir’in hızını yakaladığına ya da geçtiğine işaret etmektedir.
Akdeniz Havzasının kadim liman şehirlerinden İzmir’in üretim potansiyeli ve güçlü olduğu sektör- ler birlikte incelendiğinde, katma değeri yüksek alanlara odaklanmaya ihtiyaç duyulduğunu gözlemliyoruz. Ulusal ve küresel ölçekte gelişmeler çerçevesinde sürdürülebilirliği hedefleyen derin teknolojilerin geliştirileceği ve üretim süreçlerine dâhil edileceği akıllı uzmanlaşma yolu ile bu sektörlerdeki yoğunlaşmanın İzmir’in büyüme ivmesini artıracağını değerlendiriyoruz.
İzmir için bilgi üreten kurum olma göreviyle, bu çalışmanın ileri bir aşaması olarak, veri ça- lışmalarımızı interaktif bir platform üzerinden genişletecek ve kamuoyunun erişimine açacağız.
Bu çalışmamızın, kent üzerine çalışan araştırma- cıların yanı sıra İzmir’in güncel durumunu merak eden herkese rehber teşkil etmesini, İzmir’in sosyal ve ekonomik kalkınmasına yönelik yapılan çalışmalara katkı sunmasını diliyorum.
Dr. Mehmet YAVUZ Genel Sekreter
İ Ç İ N D E K İ L E R
1 . ÜRE T İM . . . 8 2 . İŞ GÜCÜ . . . 1 6 3 . D IŞ T İC A RE T . . . 2 2 4 . ENFL A S YON . . . 3 0 5 . TA RIM . . . 3 2 6 . ŞİRK E T . . . 3 6 7. NÜFUS . . . 4 0 8 . GÖ Ç . . . 4 4 9. EĞİ T İM . . . 4 6 1 0. S AĞL IK . . . 4 8 11 . A R - GE . . . 5 1 12 . KONU T . . . 5 4 13 . ENER Jİ . . . 5 6 V ERİ K AY N A K L A RI . . . 5 8
G R A F İ K L İ S T E S İ
Grafik 1. İzmir ve Türkiye’de GSYH ($) 9
Grafik 2. İzmir’in Toplam Gayri Safi Katma Değeri İçerisinde Sektörlerin Payları (%) 9
Grafik 3. Gayri Safi Katma Değer İçerisinde Tarımın Payı (%) 10
Grafik 4. Gayri Safi Katma Değer İçerisinde Hizmetler Sektörünün Payı (%) 10
Grafik 5. Gayri Safi Katma Değer İçerisinde Sanayinin Payı (%) 11
Grafik 6. Türkiye’nin Sektörel Gayri Safi Katma Değeri (GSKD) içinde Bölgelerin Payının Değişimi (2004-2018) (Tarım) 11 Grafik 7. Türkiye’nin Sektörel Gayri Safi Katma Değeri (GSKD) içinde Bölgelerin Payının Değişimi (2004-2018) (Sanayi) 12 Grafik 8. Türkiye’nin Sektörel Gayri Safi Katma Değeri (GSKD) içinde Bölgelerin Payının Değişimi (2004-2018) (Hizmetler) 12
Grafik 9. Bölgesel GSKD içinde Sektör Paylarının Değişimi (2004-2018) 13
Grafik 10. Gelir Dağılımı: Gini Katsayısı 14
Grafik 11. İzmir’de İmalat Sanayi Endüstrilerinde Yoğunlaşma: Uzmanlaşma Katsayısı 15
Grafik 12. İşsizlik Oranı (%) 17
Grafik 13. Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 17
Grafik 14. Genç İşsizlik Oranı (%) (15-24 Yaş Arası) 18
Grafik 15. Yükseköğretim Mezunlarının Toplam İstihdam İçindeki Payı (%) 18
Grafik 16. İzmir’de Yüksek-Teknoloji-İmalat Sanayinde İstihdam 19
Grafik 17. İzmir’de Bilgi Yoğun Hizmet Endüstrilerinde Çalışan Sayısı 19
Grafik 18. Türkiye’nin Bilgi Yoğun Hizmetlerinin Toplam İstihdamının İçerisinde İzmir’in Payı (%) 20 Grafik 19. İzmir’de Sanayi Endüstrilerinde Çalışan Mühendis Sayısı (Sanayi Kapasite Raporuna Göre) 20
Grafik 20. İzmir’in İhracatı (Özel Ticaret Sistemine Göre) 23
Grafik 21. İzmir’in İthalatı (Özel Ticaret Sistemine Göre) 24
Grafik 22. İzmir’in İhracatı (Genel Ticaret Sistemine Göre) 24
Grafik 23. İzmir’in İthalatı (Genel Ticaret Sistemine Göre) 25
Grafik 24. İller Bazında İhracat Tutarının Türkiye İhracatına Oranı (%) 25
Grafik 25. İzmir’in Dış Ticaret Dengesi (Milyon $) (Özel Ticaret Sistemine Göre) 26
Grafik 26. İzmir’in Dış Ticaret Dengesi (Milyon $) (Genel Ticaret Sistemine Göre) 26
Grafik 27. İzmir’in İmalat Sanayi Ürünlerinin Dış Ticareti (Özel Ticaret Sistemine Göre) 27 Grafik 28. İmalat Sanayi Ürünlerinde İzmir’in Dış Ticaret Dengesi (Milyon $) (Özel Ticaret Sistemine Göre) 27 Grafik 29. İzmir’in Tarım ve Ormancılık Ürünlerinin Dış Ticareti (Özel Ticaret Sistemine Göre) 28 Grafik 30. Tarım ve Ormancılık Ürünlerinde İzmir’in Dış Ticaret Dengesi (Milyon $) (Özel Ticaret Sistemine Göre) 28 Grafik 31. İzmir’in Sektörler Bazında 2019 Yılı Dış Ticaret Dengesi (Bin TL - ISIC Rev4) 29
Grafik 32. Enflasyon Oranı (TÜFE) (%) 31
Grafik 33. İzmir’de Ana Gruplar Bazında TÜFE (%) (2019) 31
Grafik 34. İzmir’de Tarımsal Üretim: Sebze ve Meyve Üretimi 33
Grafik 35. İzmir’de Tarımsal Üretim: Tahıllar ve Diğer Bitkisel Ürünler 33
Grafik 36. İzmir’de Tarımsal Üretim: Hayvansal Üretim 34
Grafik 37. İzmir’de Tarımsal Üretim: Bitkisel Üretim 35
Grafik 38. İzmir’in Tarım Alanı 35
Grafik 39. İzmir’deki Toplam Girişim Sayısı içinde Sektörlerin Payları (%) 37
Grafik 40. İzmir’deki Sektörlerde Yer Alan Girişim Sayısının Türkiye’nin İlgili Sektörleri İçindeki Payı (%) 37
Grafik 41. İzmir’de Açılan/Kapanan Şirket Sayıları 38
Grafik 42. İzmir’de Açılan/Kapanan Gerçek Kişi Ticari İşletme Sayısı 38
Grafik 43. İzmir’in Nüfusu (Milyon) 41
Grafik 44. Ortalama Hanehalkı Büyüklüğü 41
Grafik 45. Nüfus Yoğunluğu (km ’ye düşen kişi sayısı) 42
Grafik 46. Genç Nüfusun (15-24 yaş grubu) Toplam Nüfus İçindeki Payı (%) 42
Grafik 47. Çocuk Nüfusun Toplam Nüfus İçindeki Payı (%) 43
Grafik 48. İzmir’in Nüfus Projeksiyonu (Milyon Kişi) 43
Grafik 49. Nüfus Artış Hızı (Binde) 43
Grafik 50. İzmir’de Göç İstatistikleri 45
Grafik 51. İzmir’in İstanbul’dan Aldığı Göç 45
Grafik 52. Lise Mezunlarının 15 Yaş ve Üstü Nüfus İçerisindeki Payı (%) 47
Grafik 53. Yüksekokul veya Fakülte Mezunlarının 15 Yaş ve Üstü Nüfus İçerisindeki Payı (%) 47
Grafik 54. İzmir’in Hastane Yatak Sayısı 49
Grafik 55. Yüz Bin Kişi Başına Toplam Hastane Yatak Sayısı 49
Grafik 56. İzmir’deki Hekim Sayısı 50
Grafik 57. On Bin Kişi Başına Hekim Sayısı 50
Grafik 58. İzmir’in Tescil Edilmiş Patent Sayısı 52
Grafik 59. İzmir’in Tescil Edilmiş Tasarım Sayısı 52
Grafik 60. İzmir’in Tescil Edilmiş Marka Sayısı 53
Grafik 61. İzmir’in Tescil Edilmiş Faydalı Model Sayısı 53
Grafik 62. İzmir’de Toplam Konut Satışları 55
Grafik 63. İzmir’de Yapı Kullanım İzin Belgesi Sayısı 55
Grafik 64. Konut Fiyat Endeksi 55
Grafik 65. Kişi Başına Sanayi Elektrik Tüketimi (KWh) 57
Grafik 66. Kişi Başına Mesken Elektrik Tüketimi (KWh) 57
Grafik 67. Kişi Başına Toplam Elektrik Tüketimi (KWh) 57
İzmir’de 2018 Yılında Kişi Başına Gelir
11.505
$%57,1 HİZMETLER %38,4 SANAYİ
%4,5 TARIM
İzmir’in 2018 Yılı GSYH’sı
49
2018 Yılında İzmir’de Ekonomide Sektörlerin Payları
MİLYAR DOLAR
1 . Ü R E T İ M 2004 yılında 26 milyar dolar (38 Milyar TL) olan İzmir’in GSYİH’sı 2018 yılı itibariyle 49 milyar dolara (234 milyar TL) ulaşmıştır. 2013 yılında İzmir ekonomisinin üretiminin 59 milyar dolara kadar çıktığı görülmüştür. Türkiye ekonomisi içerisinde İzmir’in payı %6 civarındadır. Bu payda son 15 yılda önemli bir değişiklik meydana gelmemiştir.
2018 yılı itibariyle İzmir’de kişi başına gelir 11.505 dolardır. Bu rakamın 2013 yılında Gayri Safi Yurtiçi Hasıla ile benzer eğilimle 14.695 dolara kadar yükseldiği görülmüştür. Son 10 yılda İzmir’de kişi başı gelir Türkiye ortalamasının ortalama 1835 dolar üzerinde gerçekleşmektedir.
Grafik 1. İzmir ve Türkiye’de GSYH ($)
Kaynak: TÜİK
2004 yılında İzmir’in toplam katma değerinin yaklaşık %59’u hizmetler, %34,8’i sanayi ve %6,2’si tarım sektörü tarafından yaratılırken, bu oranlar 2018 yılında sırasıyla %57,2, %38,4 ve %4,5 olarak gerçekleşmiştir. Bu dönemde tarım ve hizmetler sektörlerinde azalış görülürken, sanayi sektöründe
%4’e yakın bir artış gözlemlenmektedir.
Grafik 2. İzmir’in Toplam Gayri Safi Katma Değeri İçerisinde Sektörlerin Payları (%)
Hizmetler
Sanayi
Tarım
Kaynak: TÜİK Kaynak: TÜİK
15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65
2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005
2004 3.000
4.200 5.400 6.600 7.800 9.000 10.200 11.400 12.600 13.800 15.000
2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 7.359
8.912 9.770
11.641 12.954
10.403 12.190
13.098 13.654 14.695
14.257
12.626 12.508 12.362 11.505
5.961
7.304 7.906 9.656
10.931 10.560 11.205 11.588
12.480 12.112
11.019 10.883 10.616 9.693 8.980
4,5
57,1 38,4
26 32 36 43 49 40 48 52 54 59 58 52 52 53 49
(Yüzde) (Türk Lirası)
% %
%
54 56 58 60 62 64 66
2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004
Türkiye
60,5 60,4 60,8 61,7 62,1 63,9 61,8 60,0 60,9 60,7 60,7 60,5 61,0 60,2 60,6
59,0 59,5 59,3 60,8 61,9 64,6 61,8 59,4 59,0 58,0 57,6 58,0 58,4 57,4 57,1
(Yüzde)
Toplam katma değer içerisinde tarımın payı İzmir’de yıllar itibariyle her zaman Türkiye ortalamasının altında bir seyir izlemiştir.
Grafik 3. Gayri Safi Katma Değer İçerisinde Tarımın Payı (%)
Kaynak: TÜİK
İzmir’de toplam katma değer içerisinde hizmetler sektörünün payı sadece 2009 yılında (%64,5) Türkiye ortalamasının (%63,9) üzerine çıkabilmiş onun dışındaki yıllarda ise ortalamanın altında kalmıştır.
Grafik 4. Gayri Safi Katma Değer İçerisinde Hizmetler Sektörünün Payı (%)
0 2 4 6 8 10 12
2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004
Türkiye
10,8 10,6 9,3 8,5 8,4 9,1 10,3 9,4 8,8 7,7 7,5 7,8 7,0 6,9
6,2 5,5 5,5 4,7 4,9 5,3 6,5 5,8 5,6 4,8 5,4 5,3 5,2 4,9 4,56,5
(Yüzde)
2004-2018 döneminde İzmir’in tarımsal GSKD içindeki payında 0,54 puanlık bir artış meydana gelirken; sanayi ve hizmetlerdeki payında sırasıyla 0,59 ve 0,48 puanlık bir azalma meydana gelmiştir.
Aynı dönemde tarım sektöründe Konya, Karaman bölgesinin 1,72’lik artışı, sanayi sektöründe Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’nın 2,19’luk artışı ve hizmetler sektöründe İstanbul’un 1,99’luk artışı dikkat çekmektedir.
Konya, Karaman Gaziantep, Adıyaman, Kilis Manisa, Afyonkarahisar, … Van, Muş, Bitlis, Hakkari İzmir Mardin, Batman, Şırnak, Siirt Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan Şanlıurfa, Diyarbakır Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, … Kırıkkale, Aksaray, Niğde, … Erzurum, Erzincan, Bayburt
Adana, Mersin Kayseri, Sivas, Yozgat Zonguldak, Karabük, Bartın Ankara
Aydın, Denizli, Muğla İstanbul
Bursa, Eskişehir, Bilecik Balıkesir, Çanakkale
Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, … Kastamonu, Çankırı, Sinop Antalya, Isparta, Burdur Tekirdağ, Edirne, Kırklareli Samsun, Tokat, Çorum, Amasya Hatay, Kahramanmaraş, …
1,72 1,20
0,96 0,95 0,54
0,09 0,53 0,48 0,43 0,31 0,21 0,16 -0,18
-0,30 -0,30 -0,30 -0,31 -0,36 -0,38 -0,41 -0,52 -0,58 -0,63 -0,99
-1,06 -1,24
Grafik 6. Türkiye’nin Sektörel Gayri Safi Katma Değeri (GSKD) içinde Bölgelerin Payının Değişimi (2004-2018) (Tarım)
Grafik 5. Gayri Safi Katma Değer İçerisinde Sanayinin Payı (%)
Toplam katma değer içerisinde sanayinin payı İzmir’de Türkiye ortalamasının yaklaşık 4 ile 5 puan üzerinde seyretmektedir.
0 5 10 15 20 25 30 35 40
2018 2017
2016
36,4 37,6 38,4
33 32,9 32
(Yüzde)
Türkiye Kaynak: TÜİK
Kaynak: TÜİK Kaynak: TÜİK
Grafik 7. Türkiye’nin Sektörel Gayri Safi Katma Değeri (GSKD) içinde Bölgelerin Payının Değişimi (2004-2018) (Sanayi)
Grafik 9. Bölgesel GSKD içinde Sektör Paylarının Değişimi (2004-2018)
İstanbul
Mardin, Batman, Şırnak, Siirt Antalya, Isparta, Burdur Aydın, Denizli, Muğla Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan Van, Muş, Bitlis, Hakkari Kayseri, Sivas, Yozgat Gaziantep, Adıyaman, Kilis İzmir
Türkiye Ankara
Şanlıurfa, Diyarbakır Bursa, Eskişehir, Bilecik Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli Adana, Mersin
Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova Samsun, Tokat, Çorum, Amasya Konya, Karaman
Tekirdağ, Edirne, Kırklareli
Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir Manisa, Afyonkarahisar, Kütahya, Uşak
Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane Erzurum, Erzincan, Bayburt
Kastamonu, Çankırı, Sinop Balıkesir, Çanakkale
Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye Zonguldak, Karabük, Bartın Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova
Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, … Konya, Karaman Adana, Mersin Gaziantep, Adıyaman, Kilis Manisa, Afyonkarahisar, Kütahya, … Tekirdağ, Edirne, Kırklareli Balıkesir, Çanakkale Zonguldak, Karabük, Bartın Bursa, Eskişehir, Bilecik Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, … Erzurum, Erzincan, Bayburt Şanlıurfa, Diyarbakır Samsun, Tokat, Çorum, Amasya Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli Kastamonu, Çankırı, Sinop Van, Muş, Bitlis, Hakkari
Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan Mardin, Batman, Şırnak, Siirt Kayseri, Sivas, Yozgat Ankara
Antalya, Isparta, Burdur Aydın, Denizli, Muğla İzmir
İstanbul -0,01
-0,01 -0,37 -0,41 -0,43 -0,50 -0,59 -4,55
2,19 0,87
0,40 0,37 0,37 0,35 0,32 0,29 0,28 0,28 0,26 0,22 0,19 0,16 0,13 0,08 0,07 0,03
Grafik 8. Türkiye’nin Sektörel Gayri Safi Katma Değeri (GSKD) içinde Bölgelerin Payının Değişimi (2004-2018) (Hizmetler)
İstanbul Kocaeli, Sakarya, Düzce, … Mardin, Batman, Şırnak, … Gaziantep, Adıyaman, Kilis Hatay, Kahramanmaraş, … Tekirdağ, Edirne, Kırklareli Şanlıurfa, Diyarbakır Bursa, Eskişehir, Bilecik Van, Muş, Bitlis, Hakkari Aydın, Denizli, Muğla
Kırıkkale, Aksaray, Niğde, … Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan Konya, Karaman Adana, Mersin
Erzurum, Erzincan, Bayburt Kayseri, Sivas, Yozgat Antalya, Isparta, Burdur Malatya, Elazığ, Bingöl, … Kastamonu, Çankırı, Sinop Zonguldak, Karabük, Bartın Manisa, Afyonkarahisar, … Trabzon, Ordu, Giresun, … Balıkesir, Çanakkale Samsun, Tokat, Çorum, … İzmir
Ankara -0,02
-0,02 -0,06 -0,07 -0,08 -0,08 -0,10 -0,12 -0,13 -0,13 -0,25 -0,26 -0,29 -0,32 -0,48 -1,43
1,99 0,78
0,35 0,22 0,17 0,12 0,09 0,04 0,03 0,02
2004-2018 döneminde İzmir’in toplam GSKD içerisinde hizmetler sektörünün payında 1,9 puanlık, tarım sektörünün payında ise 1,7 puanlık azalma söz konusu olmuştur. Bu azalma sanayinin payındaki 3,6 puanlık artış ile dengelenmiştir. Bu dönemde Zonguldak, Karabük, Bartın ve Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye bölgelerinin sanayi paylarındaki %14,14 ve %12,48’lik artış dikkat çekicidir.
0,74 2,15 2,26 2,26 3,00 3,64 3,53 4,16 4,62 5,66 5,71 6,03 7,00 7,11 7,40 8,03 8,62 9,23 9,38 9,63 9,94 9,97 11,25 12,48 14,14 -6,26 -6,41 -7,75 -6,69 -2,71 -6,82 -1,51 -1,74 -4,28 -1,28 -9,91 -4,39 -3,94 -7,34 -4,23 -10,41 -5,95 -10,43 -11,04 -6,78 -5,6 -8,71 -13,23 -8,97 -12,36 -6,17
-0,22 -1,52 -0,71
1,74
6,97 5,67
5,6 4,43 0,45
3,82 -2,02
-1,9
0,13 -3,34
4,25 -1,32
-2,08
-2,07
-2,6 -4,02 -1,23
-2,29 -0,12
-7,97
3,26 1,82 1,81 3,01 0,34 -2,08
Tarımın Payındaki Değişme Sanayinin Payındaki Değişme Hizmetlerin Payındaki Değişme
-15 -10 -5 0 5 10 15
Kaynak: TÜİK
Kaynak: TÜİK Kaynak: TÜİK
İzmir’de özellikle tütün ürünleri imalatında yüksek düzeyde bir uzmanlaşmanın söz konusu olduğu görülmektedir.
Grafik 11. İzmir’de İmalat Sanayi Endüstrilerinde Yoğunlaşma: Uzmanlaşma Katsayısı
Kaynak: T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Uzmanlaşma katsayısı aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır:
Yukarıdaki formülle elde edilen katsayının değerinin 1’den büyük olması durumunda analize konu olan endüstrinin ilgili bölgede yoğunlaştığı yorumu yapılabilmektedir. Diğer bir ifadeyle, bu sonuç bize analiz edilen endüstrinin ilgili bölgenin toplam istihdamı içindeki payının aynı endüstrinin Türkiye’nin toplam istihdamı içindeki payından daha yüksek olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla bu katsayı bize söz konusu bölgenin ilgili ekonomik faaliyette uzmanlaştığını ima etmektedir.
0,2 0,4 0,4 0,5 0,5 0,5 0,7 0,7 0,8
0,9 1,0 1,0 1,1 1,1 1,1 1,3
1,4 1,4 1,4 1,7
2,1 2,9
11,1
KOK KÖMÜRÜ VE RAF NE ED LM PETROL…
TEKST L ÜRÜNLER N N MALATI B LG SAYARLARIN, ELEKTRON K VE OPT K…
MOTORLU KARA TA ITI, TREYLER (RÖMORK) VE YARI…
ELEKTR KL TEÇH ZAT MALATI ANA METAL SANAY D ER ULA IM ARAÇLARININ MALATI A AÇ, A AÇ ÜRÜNLER VE MANTAR ÜRÜNLER … MAK NE VE EK PMANLARIN KURULUMU VE ONARIMI
D ER MALATLAR D ER METAL K OLMAYAN M NERAL ÜRÜNLER N…
MOB LYA MALATI FABR KASYON METAL ÜRÜNLER MALATI (MAK NE…
GIDA ÜRÜNLER N N MALATI KAUÇUK VE PLAST K ÜRÜNLER N MALATI KAYITLI MEDYANIN BASILMASI VE ÇO ALTILMASI G Y M E YALARININ MALATI BA KA YERDE SINIFLANDIRILMAMI MAK NE VE…
DER VE LG L ÜRÜNLER N MALATI ÇECEKLER N MALATI KA IT VE KA IT ÜRÜNLER N N MALATI K MYASALLARIN VE K MYASAL ÜRÜNLER N MALATI TÜTÜN ÜRÜNLER MALATI
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
(Bölgenin i faaliyet alanındaki istihdamın o bölgenin toplam istihdamı içerisindeki payı) (Türkiye’nin i faaliyet alanımdaki istihdamının Türkiye’nin toplam istihdamı içerisindeki payı) Uzmanlaşma Katsayısı=
Kaynak: TÜİK
*Gini katsayısı gelir dağılımı eşitsizliğini gösteren bir katsayıdır. Bu katsayının değerinin 1’e yaklaşması gelir dağılımında eşitsizliğin arttığı, sıfıra doğru yaklaşması ise bu eşitsizliğin ortadan kalktığı anlamına gelmektedir.
0,35 0,36 0,37 0,38 0,39 0,40 0,41
Türkiye
2018 2017
2016 2015
2014 0,412
0,382
0,385
0,384
0,387
0,363 0,391
0,397
0,404 0,405
0,408
Türkiye’nin geneline kıyasla İzmir’de gelir dağılımında daha yüksek oranda bir eşitlik söz konusudur.
2014-2018 arasında Türkiye genelinde gelir dağılımında küçükte olsa bozulmalar söz konusuyken İzmir’de özellikle 2017 sonrasında gelir dağılımında iyileşme görülmektedir.
Grafik 10. Gelir Dağılımı: Gini Katsayısı
2 . İ Ş G Ü C Ü
2019’da İzmir İstihdamında Yükseköğretim
Mezunlarının Oranı
HİZMETLER
441.200
SANAYİ TARIM
%59,7
%31
%9,3
2019’da İzmir’de İşsizlik Oranı
%16
2018 Yılında Bilgi Yoğun Hizmet Endüstrilerinde Çalışan Sayısı
2019’da İzmir’in Toplam İstihdamı İçerisinde Sektörlerin Payı
%29,2
2004 yılından bugüne dalgalı bir seyir izleyen İzmir’in işsizlik oranı Türkiye ortalamasının üzerinde seyretmektedir. 2019 yılı itibariyle işsizlik oranı Türkiye’de 13,7 iken İzmir’de %16 olarak gerçekleşmiştir.
Grafik 12. İşsizlik Oranı (%)
Kaynak: TÜİK
İzmir’de 2009 yılında %17,2 olan tarım dışı işsizlik oranı bu yıldan sonra düşme eğilimine girmiş ve 2018 yılında %14,6’ya kadar gerilemiştir. Ancak 2019 yılında tekrar 2009 yılı seviyesine yükselmiştir.
2009 yılından bu yana tarım dışı işsizlik oranları Türkiye ortalamasının üzerinde seyretmektedir.
Grafik 13. Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%)
Kaynak: TÜİK 0
2 4 6 8 10 12 14 16 18
2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004
Türkiye
15,7 13,9 12,0 10,5 11,8 16,2 15,1 14,7 14,8 15,4 13,9 15,0 14,0 14,0 13,8 16,0
10,8 10,6 10,2 10,3 11,0 14,0 11,9 9,8 9,2 9,7 9,9 10,3 10,9 10,9 11,0 13,7
0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20
2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004
Türkiye
14,2 13,5 12,7 12,6 13,6 17,3 14,8 12,4 11,5 12,0 12,0 12,4 13,0 13,0 12,9 13,7
17,0 15,0 13,0 11,3 12,4 17,2 16,4 16,2 15,8 17,0 15,0 16,1 15,2 15,1 14,6 17,1
(Yüzde)(Yüzde)
2019 yılında 15-24 yaş aralığındakilerin işsizliğini gösteren genç işsizlik oranı İzmir’de %27,7 olarak gerçekleşmiştir. İzmir’de genç işsizliği genel işsizlik oranına paralel bir şekilde Türkiye ortalamasının üzerinde seyretmektedir.
Grafik 14. Genç İşsizlik Oranı (%) (15-24 Yaş Arası)
Kaynak: TÜİK
İzmir’de istihdam edilenlerin %29,2’si yüksek öğretim mezunudur ve bu rakam Türkiye ortalamasının 4 puan üzerindedir. Bunun yanı sıra İzmir’de istihdam edilenlerin yaklaşık %22’si ise, lise ve dengi okul mezunudur ve bu rakam Türkiye ortalamasına (%21,5) yakın bir seviyededir.
Grafik 15. Yükseköğretim Mezunlarının Toplam İstihdam İçindeki Payı (%)
Kaynak: TÜİK Türkiye 0
5 10 15 20 25 30
2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004
0,0 3,5 7,0 10,5 14,0 17,5 21,0 24,5 28,0 31,5
2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004
Türkiye
27,1 23,5 20,2 19,2 22,2 31,6 28,3 26,6 25,8 26,9 22,4 25,0 25,9 26,5 23,1 27,7
11,5 12,3 13,1 13,8 14,7 15,3 15,8 16,7 18,3 19,1 19,8 21,2 22,6 23,2 23,8 25,3
12,0 12,8 15,3 19,6 23,4 25,1 23,4 22,4 23,3 22,3 23,5 24,9 25,8 28,2 29,8 29,2
20,6 19,9 19,1 20,0 20,5 25,3 21,7 18,4 17,5 18,7 17,9 18,5 19,6 20,8 20,3 25,4
(Yüzde)(Yüzde)
2018 yılı itibariyle Türkiye’de yüksek teknoloji imalat sanayinde çalışanların %4,2’si İzmir’de istihdam edilmektedir. 2017 yılında bu oranın %8,6 olduğu düşünüldüğünde İzmir’in bu konuda bir gerileme yaşadığı görülmektedir.
Grafik 16. İzmir’de Yüksek-Teknoloji-İmalat Sanayinde İstihdam
Kaynak: OECD
İzmir’de bilgi yoğun hizmetlerde çalışan sayısı düzenli olarak artmaktadır. 2018 yılı itibariyle Türkiye’nin bilgi yoğun hizmet sektörlerinde çalışanların %6,4’ü İzmir’de istihdam edilmektedir.
2018 2017
2016 2015
2014 2013
2012 2011
2010
2009 2
4 6 8
2018 2017
2016 2015
2014 2013
2012 2011
2010 2009
7,5 7,2
4,7
6,2
3,7
6,2 6,7 6,5
8,6
4,2
Grafik 17. İzmir’de Bilgi Yoğun Hizmet Endüstrilerinde Çalışan Sayısı
Kaynak: OECD Kaynak: OECD
4.300 4.700 3.300 4.600 2.700 4.900 5.500 5.000 6.500 3.800
0
2018 2017
2016 2015
2014 2013
2012 2011
2010 2009
298.100 306.000 297.800 315.400 301.900 318.200 326.600 343.400 376.600 441.200
9
7
5
3
500.000
400.000
300.000
200.000
100.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0
(Yüzde)
İzmir’de sanayi endüstrilerinde çalışan mühendis sayısı sürekli artış gösterse de Türkiye içindeki payında 2015 yılına kadar sürekli bir düşüş gözlenmektedir. Bu yıldan sonra bu payda artış gerçek- leşmeye başlamış ve 2019 yılında %7,8’e ulaşmıştır.
0
2019 2018
2017 2016
2015 2014
2013 2012
2011 6,6
6,8 7,0 7,2 7,4 7,6 7,8 8,0 8,2 8,4 8,6
2019 2018
2017 2016
2015 2014
2013 2012
2011
8,5 8,4
7,9
7,6
7,3
7,6
7,7 7,8 7,8
7.256 7.996 7.952 8.151 8.402 8.940 9.479 11.077 11.812
Grafik 18. Türkiye’nin Bilgi Yoğun Hizmetlerinin Toplam İstihdamının İçerisinde İzmir’in Payı (%)
0 1 2 3 4 5 6 7 8
2018 2017
2016 2015
2014 2013
2012 2011
2010 2009
7,6 7,4 6,7 6,5 5,9 5,9 5,6 5,6 5,9 6,4
Kaynak: OECD
14.000 12.600 11.200 9.800 8.400 7.000 5.600 4.200 2.800 1.400
(Yüzde) (Yüzde)
Grafik 19. İzmir’de Sanayi Endüstrilerinde Çalışan Mühendis Sayısı (Sanayi Kapasite Raporuna Göre)
Kaynak: TOBB
İzmir’de İhracat
12,3
İzmir’in Türkiye’nin İhracatındaki Payı
%6,8
İzmir’de İthalat
8,7
İzmir’in Dış Ticaret Fazlası
MİLYAR DOLAR
MİLYAR DOLAR
MİLYAR DOLAR
Türkiye’nin tarım ve ormancılık ürünlerinin ihracatının
%15
’iTürkiye’nin imalat sanayi ürünlerinin ihracatının
%5,5
’i3 . D I Ş T İ C A R E T
3,5
2019 Yılında
2019 Yılında
2019 Yılında
2019 Yılında
3.1 İthalat ve İhracat
2002 yılında yaklaşık 2,8 milyar dolar olan İzmir’in ihracatı (serbest bölge ve gümrük antrepolardaki mallar hariç) 2019 yılında 10 milyar doları aşmıştır. İzmir, 2002-2019 döneminin bazı yıllarında ihracatta düşüş yaşasa da genel olarak istikrarlı bir artış sergilemiştir. İzmir Türkiye’nin toplam ihracatının yaklaşık %6’lık kısmını gerçekleştirmektedir.
Grafik 20. İzmir’in İhracatı (Özel Ticaret Sistemine Göre)
Kaynak: TÜİK 0
2 4 6 8 10 12
2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003
2002 0
2 4 6 8 10 12
2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002
TÜİK, dış ticaret istatistiklerinde değişiklik yaparak 2020 yılının Şubat ayından itibaren söz konusu istatistikleri
“Özel Ticaret Sistemine Göre” değil “Genel Ticaret Sistemine Göre” yayınlamaya başlamıştır.
Genel ticaret sistemi (GTS), bir ülkenin ekonomik alanına giren ve ekonomik alanından çıkan tüm malları kapsamaktadır. GTS’de ülkenin ekonomik alanını oluşturan serbest bölgeler, gümrük antrepoları ve serbest dolaşım alanına giren veya bu alanlardan çıkan mallar hesaplamalara dahil edilmektedir. Özel ticaret sisteminde (ÖTS) ise, gümrük antrepoları ve serbest bölgeler istatistikler içinde yer almamakta, sadece ülkenin serbest dolaşım alanına giren ve bu alandan çıkan mallar hesaplanmaktadır.
Bu doğrultuda İzmir’in 2002 yılından bu yana değişimini gözlemlemek üzere Özel Ticaret Sistemi’ne göre yapılan ithalat ve ihracat hesaplamalarına devamda yer verilmiştir.
7,7 7,4
6,5 6,3 6,4
6,0 5,9 6,0 5,9 6,0
5,7
6,2 6,1
5,6 5,8 5,9 6,1 5,9
2,8 3,5 4,1 4,6 5,4 6,4 7,8 6,1 6,7 8,1 8,7 9,5 9,6 8,1 8,3 9,3 10,2 10,2
(Yüzde)
İzmir 2002 yılında 2,3 milyar dolarlık bir ithalat (serbest bölge ve gümrük antrepolarındaki mallar hariç) gerçekleştirirken ilerleyen yıllarda bu rakam sürekli artış göstererek 2011 yılında 10,6 milyar dolara kadar çıkmıştır. Bu tarihten sonra İzmir’in ithalatında bir gerileme yaşandığı gözlemlenmektedir.
2019 yılına gelindiğinde İthalat 7,5 milyar dolara kadar gerilemiştir. İzmir 2019 yılında en yüksek ithalat yapan iller arasında 5. sırada yer almıştır. 2002 yılından itibaren İzmir Türkiye’nin toplam ithalatının yaklaşık %4 ile %4,5’ini gerçekleştirirken 2019 yılında bu oran 3,7’ye kadar gerilemiştir.
Grafik 21. İzmir’in İthalatı (Özel Ticaret Sistemine Göre)
Kaynak: TÜİK 0
2 4 6 8 10 12
2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003
2002 0
2 4 6 8 10 12
2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002
4,4 4,8 4,8
4,3 3,9 4,1 4,1 4,4 4,5 4,4 4,5
4,1 4,1 4,2 4,4 4,2 4,1
3,7
0 2 4 6 8 10 12 14
2019 2018
2017 2016
2015 2014
2013 0
2 4 6 8 10 12 14
2019 2018
2017 2016
2015 2014
2013
10,9 11,1
9,5 9,7
10,9
12,3 12,3
6,7 6,7
6,3 6,5 6,6 6,9 6,8
Grafik 22. İzmir’in İhracatı (Genel Ticaret Sistemine Göre)
Kaynak: TÜİK
2,3 3,3 4,7 5,0 5,5 7,0 8,3 6,3 8,4 10,6 10,6 10,4 9,9 8,7 8,8 9,8 9,1 7,5
(Yüzde)(Yüzde)
Genel ticaret sistemine göre hesaplanan ihracat rakamlarına bakıldığında İzmir, 2019 yılında Türkiye ihracatının %7 sine ulaşarak 12,3 milyar dolarlık hacim ile Türkiye’de en yüksek ihracat yapan iller olan İstanbul, Bursa ve Kocaeli’den sonra dördüncü il konumundadır.
Seçili illerin ihracat tutarlarının Türkiye’nin ihracat tutarına oranına bakıldığında İzmir’in ilk sırada olduğu, 2015 yılında %5,8 değerine inmesine rağmen tekrar %7,5 oranına çıktığı görülmektedir.
Diğer illere bakıldığında Kocaeli’nin 2016’da düşüş sergilediği ve tekrar yükseliş eğiliminde olduğu, diğer illerin ise durağan bir seyir izlediği görülmektedir.
0 2 4 6 8 10 12
2019 2018
2017 2016
2015 2014
2013 0
2 4 6 8 10 12
2019 2018
2017 2016
2015 2014
2013
11,8 11,1
9,8 9,7
10,9 10,6
8,7
4,5 4,4 4,6 4,8
4,1
Serbest bölge ve gümrük antrepolarındaki mallar da dikkate alındığında, İzmir’in ithalatında yıllık yaklaşık 1 milyar dolarlık bir artış söz konusu olmaktadır. 2019 yılında 8,7 milyar dolarlık ithalat ile İzmir Türkiye’nin ithalatının yaklaşık %4’nü yapmaktadır. Genel ticaret sistemine göre, hesaplanan ithalat rakamları esas alındığında İzmir, 2019 yılında en yüksek ithalat yapan 3. il olmuştur.
Grafik 23. İzmir’in İthalatı (Genel Ticaret Sistemine Göre)
Kaynak: TÜİK
4,6 4,6
(Yüzde)
Grafik 24. İller Bazında İhracat Tutarının Türkiye İhracatına Oranı (%)
8 7 6 5 4 3 2 1 0
Denizli Gaziantep İzmir Kayseri Kocaeli Konya Manisa Tekirdağ 2019 2018
2017 2016
2015 2014
2013
Kaynak: TÜİK
