CEVRE EGiTiMi VE YONETiMi ANABiLiM DALI

KIBRIS'IN KUZEYiNDEKi

LiSE OGRENCiLERiNiN <;EVRESEL DUSUNCE VE

DA

VRANISLARININ BELiRLENMESi

(LEFKOSA iL<;ESi ORNEGi)

YUKSEK LiSANS TEZi

Niyazi TURKSEVEN

LEFKOSA

MAVIS, 2015

YAKIN DOGU UNiVERSiTESi

EGiTiM BiLiMLERi ENSTiTUSU

<;EVRE EGiTiMi VE YONETiMi ANABiLiM DALI

KIBRIS'IN KUZEYiNDEKi

LiSE OGRENCiLERiNiN <;EVRESEL DUSUNCE VE

DA VRANISLARININ BELiRLENMESi

(LEFKOSA iL<;ESi ORNEGi)

YUKSEK LiSANS TEZi

Niyazi TURKSEVEN

Damsman: Doe, Dr. Salih GUCEL

LEFKOSA

MAYIS, 2015

Bu cahsma jurimiz tarafmdan Cevre Egitimi ve Yonetimi Anabilim Dalmda YUKSEK LiSANS TEZi olarak kabul edilmistir,

t,U

01y ·

Onay

'()O\~LER.i

'/~

Yukandaki imzalarm adi gecen ogretim nyelerine ait oldugunu on

r~(I)· ~~~.

<

;...\ _.\

<C·- ~·m

>-

·i

C::: ~. 1~ ~

I

.... I 2(¥185

··

*

Ba~kan:.Ay~x:< .

Doi;. Dr.~·r·· if: ~DUZ

-

. ~

~~:: ;;~,;h·a:·c~ ·· · · · ··· · · · ····

~;.e~t~·-···

trrc:

Enstitu Muduru

OZET

KIBRIS'IN KUZEYiNDEKi

LiSE OGRENCiLERiNiN <;EVRESEL DUSUNCE VE DA VRANISLARININ BELiRLENMESi (LEFKOSA iL<;ESi ORNEGi)

Niyazi TURKSEVEN

Ytiksek Lisans, Cevre Egitimi ve Ydnerimi A.B.D. Tez Damsmam: Doc, Dr. Salih GUCEL

Mayis 2015, 73 sayfa

Cevre sorunlarmm ontine gecebilmek 19m projeler ve egitim programlan gelistirip uygulamak gerekir. Bunun icin de KKTC'de egitim ve ogretim goren ogrencilerinin cevresel dtistince ve davraruslannm belirlenmesi gerekrnektedir. Bu proje ile ozelde ve devlette egitim ve ogretim goren lise ogrencilerinin cesitli degiskenlere gore cevresel tutumlan belirlenmistir.

Arastirmada daha onceden gelistirilmis ve guvenirligi denenmis cevresel tutum ol9egi ve arastirmacmm kendi sorularmdan olusan soru formu kullamlrmstir. Arastirmanm orneklemini 2014-2015 egitim-ogretim yihnda Kuzey Kibns Turk Cumhuriyeti Lefkosa ilcesinde orta ogretim dairesine bagli resmi genel, resmi meslek ve ozel liselere devam eden 408 ogrenci olusturmaktadir.

Arastirmanm sonunda ogrencilerin cevresel davraruslannm orta diizeyde oldugu saptanrrustir. Cevresel ilgi, duyarhhk ve bilinclerinin gelistirilmesi gerekir. Cevresel gorusleri olumsuzdur. Ornegin canhlann neslinin ttikenmekte oldugu, tilkemizde erozyon oldugu ve tanmda kullamlan bocek ilaclanrun zararli oldugu konusunda olumlu dtisunceye sahip degillerdir. Ogrenciler cevresel sorunlarm farkmdadir ancak

cevresel ilgileri, bilgileri ve gorusleri yetersiz olup, bu hususta olumlu dtlsunceye sahip degildirler, Dolayisryla olumlu cevresel tutum da gelistirememektedirler.

Egitimin bir surec oldugu ve bu slirecin sonunda bireylerde davrarus degi§ikligi meydana geldigi gercegi goz onunde bulundurularak Milli Egitim Bakanhgi cevre egitimini okul oncesi donemden i.iniversite yillanna kadar planlamahdrr. Cevre ve Dogal Kaynaklar Bakanligi, Belediyeler, Kaymakamhklar ve sivil toplum orgutleri de cevrenin korunmasi icin etkin rol i.istlenmelidir.

ABSTRACT

In order to prevent environmental

problems, several projects and educational programs

should be developed and then put into practice. To achieve this, students having

education in the Northern Cyprus (Republic of Northern Cyprus), should be observed in

terms of environmental behaviour This project involves both the private and state

students environmental

behaviour due to various variables.

In the research, a question form written by the researcher and an environmental

behaviour scale whose reliability have been tested before. The sample group in the

research is 408 high school students, attending state, private, technical schools during

the 2014-2015 academic year.

The research concluded that students' environmental behaviour is in the intermediate

level therefore, student environmental awareness should be raised. Their views about

environmental

issues are inadequate. They are not aware of the fact that there has been a

considerable reduction in the number of living things so many living species are in

danger of extinction. They also don't concern about the erosion problem in our country.

Moreover, They are not aware of the fatal consequences of using pesticides for the

insects. They accept that there are environmental problems that should be taken into

consideration but they haven't adequate knowledge about them. Therefore, they can't

manage to raise a positive environmental

behaviour.

To sum up, the Ministry of Education, by considering that education requires a period

and at the end this period, a change in the behaviour can be developed, should plan an

environmental courses, ranging from the pre-school education to University, also not

only the Ministry of Environmental and Natural Resources but also municipalities,

prefectures and civil societies should take part in preserving the environment.

Key words: Environment, environmental education, the environmental behaviour of high school students, TRNC

TESEKKUR

Yiiksek lisans cahsmam suresince beni yonlendiren ve her konuda destegini gordugtim tez damsmamm Do9. Dr. Salih Gucel'e, tez cahsrnama katki koyan Yrd. Do9. Dr. Serife Giindiiz'e, Dr. Meryem Oksuzoglu'na, cahsmamrn her asamasmda yardimlanm gordugum esim Cemaliye Turkseven'e, manevi destekleriyle beni surekli motive eden annem Zebra Turkseven ve nenem Emine Tasel'e, anket cahsmasi sirasinda bana yardimcr olan ogretmen arkadaslanrn Mustafa Kofah, Nugen Duru, Ism Gursel, Feray Asal, Naznn Kasot, Serap Kasapoglu, Gizem Mulla, Seyran Uysal Borucu ve Diren Civa Giiner'e, gelistirdikleri cevresel tutum olcegini kullanmama izin veren Do9. Dr. Nairn Uzun'a ozet kismmi ingilizceye ceviren Serap Manavoglu'na sonsuz tesekkurlerimi sunanm.

Niyazi Tiirkseven Lefkosa, Mayis 2015

i<;iNDEKiLER Juri Uyelerinin lmza Sayfasi

Ozet Abstract Tesekkiir Icindekiler Kisaltmalar Cizelgesi Terimler Sozltigti Tablolar Listesi Sekiller Dizini Giris ii iv Vl vii xi xii xv XVll 1 BOLUMI

<;ALU$MANIN PROBLEM, AMA<; VE ONEMi 1.1. Problem 1.1.1. Alt Problemler 1.2. Amac 1.3. Onern 1.4. Varsayimlar 1.5. Simrlrhklar 8 8 9 9 10 10 BOLUMU EGiTiM VE <;EVRE 2.1. Egitim Kavrarru 2.2. Cevre Egitimi

2.2.1. Cevre Egitiminin Hedef, Amac ve Esaslan

11 12 14

2.2.2. Cevre Egitimindeki Y aklasimlar 16

BOLUMIII YONTEM 3.1. Arastirrnanm Modeli

3 .2. Evren ve Orneklem 3.3. Veri Toplama Araclan 3.3.1. Kisisel bilgi formu 3.3.2. Cevre Bilinci Sorulan 3.3.3. Cevresel Tutum Ol9egi 3.3.3.1. Cevresel Davrarus Olcegi 3.3.3.2. Cevresel Dtistince Olcegi 3.4. Verilerin Toplanrnasi

3.5. Verilerin Cozi.imil ve Yorumlanmasi

17 17 18 18 18 19 19

20

20

21 BOLUMIV BULGULAR 4.1. Ogreacilerin demografik ozelliklerine gore dagilum 4.2. Ogrencilerin cevre konusunda egitim alma durumlan 4.3. Ogrencilerin cevreye iliskin gorusleri

4.4. Ogrencilerin cevresel davrams olcegine verdikleri yanrtlann dagrhrm 4.5. Ogrencilerin cevresel dtisiince olcegine verdikleri yamtlarm dagihmi 4.6. Ogrencilerin cevresel tutum ol9egi ve alt olceklerine verdikleri yanrtlann

tammlayrcr istatistikleri 29

4.7. Ogrencilerin yas gruplarma gore cevresel tutum ol9egi puanlannm karsilasnnlmasr 31 23 25

26

27

28

Ogrencilerin ogrenim gordukleri suuflanna gore cevresel tutum ol9egi puanlarmm

Ogrencilerin ogrenim gordukleri okul ttirlerine gore cevresel tutum ol9egi karsilastmlmasi

karsilastmlmasi

35

37

39 12. Ogrencilerin uyruklarma gore cevresel tutum ol9egi puanlarmm karsilastmlmasi 41 13. Ogrencilerin en uzun silre ikamet ettikleri yerlesim yerlerine gore cevresel tutum

puanlarmm karsilasunlmasi

Ogrencilerin annelerinin egitim durumlarma gore cevresel tutum ol9egi karsilastmlmasi

15. Ogrencilerin babalarmm egitim durumlarma gore cevresel tutum ol9egi karsilastmlmasi

4.16. Ogrencilerin cevre konusunda okulda egitim alma durumlarma gore cevresel ol9egi puanlarmm karsilasnnlmasi

4.17. Ogrencilerin cevre konusunda ailede egitim alma durumlarma gore cevresel tutum 42

43

45

47

puanlannm karsilastmlmasi

4.18. Ogrencilerin babalanmn kara avcihgr yapma durumlarma gore cevresel tutum

ol9egi puanlarmm karsilastmlmasi 51

4.19. Ogrencilerin cevresel tutum ol9egi geneli ve alt boyutlanndan almis olduklan

49

puanlar arasmdaki korelasyonlar 53

BOLUMV

TARTISMA, SONU(; VE ONERiLER

5.1. Lise Ogrencilerinin Cevresel Davrams ve Dusunceleri Nelerdir?

5.2. Lise Ogrencilerinin Demografik Ozelliklerine Gore Cevresel Davranis ve

Dtisunceleri Farkhhk Gostermekte midir? 5 .2.1. Ogrencilerin Y asma Gore;

5.2.2. Ogrencilerin Cinsiyetlerine Gore;

5.2.3. Ogrencilerin Ogrenim Gordukleri Smrflanna Gore; 5.2.4. Ogrencilerin Ogrenim Gordukleri Okul Tilrlerine Gore;

5.2.5. Ogrencilerin En Uzun Stire Ikamet Ettikleri Yerlesim Yerlerine Gore; 5.2.6. Ogrencilerin Kame Notuna Gore;

5.2.7. Ogrencilerin Uyruklanna Gore;

5.3. Lise ogrencilerinin ebeveynlerinin egitim durumlarma gore cevresel davrams ve dusunceleri farkhhk gostermekte midir?

5.4. Lise ogrencilerinin cevre konusunda egitim alma durumlarma gore cevresel davrams ve dusnnceleri farkhhk gostermekte midir?

5.5. Lise ogrencilerinin smavla ogrenci alan ve almayan devlet okullan ile ozel okullar arasmda cevre bilgi duzeyler arasmda anlamh bir iliski var rmdir?

Oneriler Kaynakea Elder

Ek-1: Gene! Orta Ogretim Dairesinden Alman Izin Belgesi Ek-2: Mesleki Teknik Ogretim Dairesinden Alman Izin Belgesi

Ek-3: Cevresel Tutum Ol9egini Kullanmak Icin Doc. Dr. Naim Uzun'dan Alman Izin Belgesi

Ek-4 Sorn Formu Ozgec;mi~ 57 57 58 59 59

60

61 61 62 63 63 64

66

68

68

69 70 71 73

AB

ANOVA CMC <;ED KKTC n

OBA

O<;KB

OKA

p

KISAL

TMALAR <;iZELGESi

: Avrupa Birligi

: Analysis of Variance

:Cyprus Mines Corporation

: Cevresel Etki Degerlendirme

: Kuzey

Ktbns

Tttrk Cumhuriyeti

: Bir kenar uzunlugu bir metre olan kliplin hacmidir.

: Kisi Sayrsi

: Onemli Botanik Alanlar

: Ozel Cevre Koruma Bolgesi

: Onemli Kus Alanlan

: Anlamhhk

Percent(%) : Yuzde

SPSS : Statistical Package For The Social Sciences

STO

:

Sivil Toplum Orgutleri

TERiMLER

SOZLUGU

Faktorler: Cansiz faktorler

Plam: Ttlrk ve Rum kesimleri halinde bolilnmtis Kibns Adasi'nm bagrmsiz bir olarak birlestirilmesini oneren Birlesmis Milletler plamdir .

•••••••••• Evreni: Bir arastirmada bilgi saglamak uzere basvurulan ve tizerinde gozlem yapilacak olan birey ya da gozlem birimlerinin ttimti.

Arasnrma: Verilen bir durumu olabildigince tam ve dikkatli bir sekilde Arastirmacrlar bireylerin, gruplarm ya da fiziksel ortamlarm ozelliklerini

tercihler, davranislar vb.) ozetler. Faktorler: Canh faktorler

Konum: Herhangi bir noktanm dtinya tizerinde kapladigr alana cografi konum

umrnau1 Alfa

i~

Tutarhhk Katsayisi: Alfa katsayisi olcekte yer alan k sorunun

toplammm genel varyansa oranlanmasi ile bulunan bir agirhkh standart ortalamasidrr. 0 ile 1 arasmda degisim gosterir.

:iP.vriP.siP.I Davrams: Cevreye yonelik sahip olunan ilgi, duyarhhk ve bilinc. Cevresel Dlisilnce: Cevreye yonelik sahip olunan gorli~, kirlilik ve sorunlar.

Tutum Oll;egi: Bireylerin cevre konusunda dusunce, duygu ve davramslanm olcrneye yarayan arac.

Demografik Ozellik: Nufus ozellikleri. Ddntlm: 918,393 m2'1ik alan olcusudur,

Anne ve baba

Ekolog: Ekolojiyle (Cevre Bilimi) ugrasan kimse, ekoloji uzmam.

Ekosistem: Ekosistem, belirli bir alanda bulunan canlilar ile bunlan saran cansiz cevrelerinin karsilikli iliskileri ile meydana gelen ve stireklilik arz eden ekolojik sistemlere ekosistem denir.

Endemik 'I'iir: Sadece belli bir bolgeye ozgii olan tiir.

Erozyon: Topragm akarsular, sel sulan ve riizgarlar gibi dis kuvvetlerin etkisiyle asmdmlip tasmmasi ve siiriiklenmesi olayma erozyon denir.

Flora: Bir bolgede yetisen bitkilerin hepsi, bitki ortusu

Fosil Yakrt: Hidrokarbon ve yiiksek oranlarda karbon iceren komur, petrol ve dogal gaz gibi dogal enerji kaynaklandir. Olen canh organizmalarm oksijensiz ortamda milyonlarca yil boyunca, coztllmesi ile olusur.

Gotik Sanan: Gotik sanatiyla yaprlan mimari yapilarm en onemli ozelligi srvn olmasidir. Bu tarzda yapilan mimari yapilann bir diger onemli ozelligi ise, bu tiir yapilarda 90k fazla pencere kullarnlnustrr ve pencere camlan renkli yapidadtr.

Kampanya: Bir gayeyi, bir isi veya bir cahsmayi gerceklestirmek icin belirli bir siireyi icine alan her tiirlii siyasi, sosyal ve iktisadi tesebbus

Kus Gozlemcisi: Kus gozlemciligi, yabani kuslan dogal habitatlannda gozlemlemeyi ve tammlamayi temel alan, kimilerinin sadece hobi olarak ilgilendigi, kimilerinin ise (ornitologlar) bilimsel amaclar icin kullandigi bir ugrastir.

Literatiir: Herhangi bir bilim dalmda yazilrms olan yazi ve eserlerin biitiinii. Nadir bitki: Ender, az bulunur.

Ornekleme: Istatistikte belirli bir yigmdan alman kumeyi ifade eder Sektorel Gelisim: Ekonomide gelisim.

Sivil Toplum Orgiitleri: Sivil toplum orgutii; Devletin giiciiniin yetmedigi konularda arastirma, tesis ve hizmet saglayarak devlet islerindeki a91g1 kapatmakla gorevli kuruluslara denir.

Sdmflrge Devletler: Sornurgecilik, bir iilkenin baska bir iilke ya da toplulugun topraklarmda ekonomik faaliyetler yliriittiigii, cogunlukla siyasi karakterde bir yerlesim kurrnasidir,

arama Modeli: Genel tarama modelleri, 90k sayida elemandan olusan bir evrende, ;vren hakkmda genel bir yargiya varmak amacr ile, evrenin ti.imil ya da ondan almacak bir grup, ornek ya da orneklern iizerinde yapilan tarama duzenlemeleridir.

as Ocaklarr: Insaatlarda kullanmak uzere tas ve benzeri minarellerin cikanldrgi acik

Insanoglunun gereklerine uygun yardimci alet ve araclann yapilmasr ya da

u1c;t11mc;.>1 icin gerekli bilgi ve yetenektir.

Santral: Ana isletici makinesi buhar giiciiyle cahsan, 1s1 enerjisini elektrik donnsturen santrahdrr.

Fizik Plan: Ulkenin kalkmmasi amaciyla; Kaynaklarm yerinde ve etkin saglayarak iilkenin, bolgelerin ve insanlarmm potansiyelini harekete ve iilkesel, bolgesel ve yerel diizeyde ve sektorel alanlardaki program ve temel olusturmak uzere hazirlanan koordinasyon, yonlendirme ve strateji

TABLOLAR LiSTESi

Tablo 1. Ogrencilerin demografik ozelliklerine gore dagihmi 23

Tab lo 2. Ogrencilerin Cevre Konusunda Egitim Alma Durumlan 25 Tablo 3. Ogrencilerin cevreye iliskin gorusleri 26 Tablo 4. Ogrencilerin Cevresel Davrams Olcegine Verdikleri Yanrtlann Dagrhrm 27 Tablo 5. Ogrencilerin Cevresel Dusunce Olcegine Verdikleri Yanrtlann Dagilimr 28 Tablo 6. Ogreacilerin Cevresel Tutum Olcegi ve alt olceklerine verdikleri yarutlann

tammlaytci istatistikleri

29

Tab lo 7. Ogrencilerin yas gruplarma gore cevresel tu tum ol9egi puanlannm

karsilastmlmasi ₃₁

Tab lo 8. Ogrencilerin cinsiyetlerine gore cevresel tu tum ol9egi puanlarmm

karsilastmlmasr 33

Tablo 9. Ogrencilerin ogrenim gordukleri smiflanna gore cevresel tutum ol9egi

puanlarmm karsilasunlmasi ₃₅

Tablo 10. Ogrencilerin ogrenim gordukleri okul tiirlerine gore cevresel tutum ol9egi

puanlarmm karsrlastinlmasi ₃₇

Tablo 11. Ogrencilerin bir onceki yil ki karne notlarma gore cevresel tutum ol9egi

puanlarmm karsilastmlmasi ₃₉

Tablo 12. Ogreacilerin uyruklarma gore cevresel tutum ol9egi puanlarmm

karsrlastmlmasi 41

Tablo 13. Ogrencilerin en uzun sure ikamet ettikleri yerlesim yerlerine gore cevresel tutum ol9egi puanlannm karsilastmlmasi 42 Tablo 14. Ogrencilerin annelerinin egitim durumlanna gore cevresel tutum ol9egi

puanlannm karsilastmlmasr 43

Tablo 15. Ogrencilerin babalarmm egitim durumlanna gore cevresel tutum ol9egi

Tablo 16. Ogrencilerin cevre konusunda okulda egitim alma durumlarma gore cevresel tutum ol9egi puanlannm karsrlastmlmasi 4 7 Tablo 17. Ogrencilerin cevre konusunda ailede egitim alma durumlanna gore cevresel tutum ol9egi puanlarmm karsrlastrnlmasi 49 Tablo 18. Ogrencilerin babalannm kara avcihgi yapma durumlarma gore cevresel tutum

ol9egi puanlarmm karsilastmlmasi 51

Tablo 19. Ogrencilerin Cevresel Tutum

Olcegi

Geneli ve Alt Boyutlarmdan Alrms Olduklan Puanlar Arasmdaki Korelasyonlar 53

SEKiLLER

ntztxt

Sekil 1: Ogrencilerin Ebeveynlerinin Ogrenim Durumu 24

GiRiS

Kibns'rn cevresel zenginliklerini; dogal, kulturel ve biyolojik zenginlikler diye simflandmp incelersek kuzey sahil seridi boyunca uzanan Besparmak Daglan, kiyrlan, adanm guney kesiminde volkanik kokenli olan ve en yuksek yeri 1951 metre (Ilseven, 2004) olan Trodos Daglan ve bu iki dag arasmda Kibns'rn dogusundan batisma uzanan Mesarya Ovasi ve kumsallan hep yabanci turistlerin ilgisini ceken dogal guzelliklerdendir.

Cok farkh bitki, kus, memeli, kurbaga, surungen ve bocek ti.irleri yine kendine ozgii endemik ttlrleri Kibns'rn biyolojik zenginliklerini olusturmaktadir, Ozellikle kuslann go9 yollan tlzerinde bulunmasi nedeniyle l300'lii yillardan beridir ada, kus gozlemcilerinin ilgisini cekmistir. Kibns adasmda 90k cesitli vejetasyon forumlannm olmasmm nedenini Ilseven (2004), "Kibns adasmm cografi konumu ve Ingiliz somtirge doneminde (1878-1960) Avusturalya, Yeni Zelanda, Hindistan, Giiney Afrika, Pakistan gibi sornurge devletlerinden gelip giden gorevlilerin getirdigi tohumlar ve fidanlardrr." seklinde acrklar.

Luzinyan, Venedik, Osrnanli ve Ingiliz doneminden kalan bircok yaprt da bugtm kulturel zenginliklerimizi olusturmaktadrr, Bu yapitlann basmda Kantara, Bufavento, St. Hilarion, Gime Kalesi gibi kaleler; Gotik sanat eserinin en guzel orneklerinden olan Ballabayis Manastm, St. Nicholas Katedrali, St. Sophia Katedrali, Antiphonitis Kilisesi, Buyuk Han, Apostolos Andreas Kilisesi, Lefkosanm etrafim cevreleyen surlar, Salamis, Soli Harabeleri, kemerli evler, hamamlar gorulmeye degerdir. Kisaca ada dogal ve biyolojik cesitlilik yanmda kulturel bakmundan da 90k zengindir.

Bu kadar guzel bir ada ne yazik ki gunumuzde cevre sorunlanyla bogusur hale gelmistir, Yucel ve Morgil (1998) cevreyi; bir canh organizmayi veya bir canh toplulugu yasama stlresince etkileyen her turlu, biyotik ve abiyotik (Sosyal, kulturel, tarihsel, iklimsel, fiziksel) faktorlerin tumu olarak tarnmlanmaktadtr. Kuresel bir sorun oldugu bilinen cevre sorunlan, genel anlamda artan nufus ve teknolojinin gelismesine bagli olarak, son yuzyilda dunyanm en onemli sorunlan arasma girmistir, Bazi iilkeler cevre sorunlanna daha etkili bir sekilde mtidahale edebilirken ne yazik ki KKTC gibi bircok ulkenin bu sorunlar konusunda att1g1 adimlar yetersiz kalmaktadir, KKTC'nin en onemli cevre sorunu; sadece Kibns'm degil Dogu Akdeniz'in en onemli cevre sorunu olan Lefke'deki CMC madenidir. Bunun yanmda Besparmak Daglan ilzerindeki tas ocaklan, carpik yapilasma, dogal yasam alanlarmm yok olmasi, tanm ilaclannm etkileri, irili ufakli 90k sayida copluk olmasi, fosil yakrtlarla cahsan termik santraller, erozyon, sulak alanlarm tahrip edilmesi, ttirlerin yok olrnasi, tabela, ses, hava, su, toprak kirliligi de diger onemli cevre sorunlanndandir.

Ulkemizdeki mevcut su kaynaklanndaki su seviyesi asm kullanim neticesinde derinlere dii§mli§ ve deniz suyunun yeralti suyuna kansrnasi nedeniyle de tuzlanrmstir. Hatta bazi bolgelerdeki yer alti su akiferleri, plansiz kentlesme nedeniyle kanalizasyon sistemi olmayan evlerin lagim sulanyla kirlenmistir. Hele bir de son yillarda Tiirkiye'den su gelecek olmasi, insanlarda "Nasil olsa Tilrkiye'den bol su gelecek tasarrufa ya da yeniden kullanima ne gerek var?" fikrini yaygmlasmasma neden olmustur, Halbuki kendi dogal kaynaklanrmzi en iyi sekilde yonetmek icin ulkesel bir su politikasi gelistirip suyun korunmasi icin yasalar crkartilmasi gereklidir.

Annan Plaru sonrasmda gelisen insaat sektorti, cevreyi olumsuz yonde etkilemistir, fizik planm olmamasi nedeniyle daginrk, duzensiz yapilan binalar, carpik

yapilasmaya neden olmus ve bircok olumsuzlugu (sorunu) da beraberinde getirrnistir. Ozellikle biyolojik ve dogal zenginliklerimize buyuk zararlar verilmistir. Son yillarda yeniden gtmdeme gelen ancak halen yasallasmayan Ulkesel Fiziki Planm olmayisi, carpik yapilasmanm onune kolay kolay gecilemeyecegini gostermektedir, Insaat sektorunun gelisimine bagl: olarak tas ocaklan sorununun yarattrgi etkiler de gunden gline artis gostermektedir. Bu ocaklann yarattigi fiziksel tahribat, cikardrgr tozlarm ozellikle agaclann tlzerini kaplamasi, sarsmti, yarattigi gorsel kirlilik, dogal yasama ve yeralti suyuna yapt1g1 olumsuz etkileri nedeniyle 9evreye buyuk zararlar vermektedir.

Ulkesel kalkmma ile cevre sorunlarm paralellik gosterdigi tespit edildikten sonra insanlarda cevre koruma amaciyla bir cevre bilinci olusmus ve neticesinde surdurulebilir kalkmma ve gelisme modelleri ortaya cikrrustir. Geleneksel yaklasimlar 191gmda surdnrulebilir kalkmma Brundtland Raporunda, gelecek nesillerin kendi ihtiyaclanru karsilama yetenegini tehlikeye atmadan bugunku neslin ihtiyaclanrn karsilayan bir kalkmma anlayisi olarak tammlamr (Cetin, 2006). Ekologlara gore temel

herhangi bir canli dogal kaynaktan elde edilebilecek yillik verimin o dogal yilhk dogal artis oramm gecmemesi. Bu yaklasima, kaynagm ya da stokun

kullanmu" denir (Kislahoglu ve Berkes 2003).

bilincinin gelismis olmasi cevre korumayi da beraberinde getirmistir. Bugun

JXauu11111a ve gelismenin karsismda bir engel gorulen cevrecilerin de savundugu en gelisim modeli; surdurulebilir kalkmma modelidir. 1970 yillardan sonra ortaya surdurulebilir kalkmma ile cevre sorunlannm onune gecilebilecegi fikri gelismis deger bulurken KKTC'de kalkmma ve gelismeye bagli olarak cevre yasanrnasimn dogal olduguna inanan 90k sayida insan oldugu

korunmasi ve planh yonetilmesi ile ilgili yasalar olmadrgmdan ne yazik ki en tanm arazileri ya yerlesime ve sanayiye acilmakta ya <la etkin korunma qnternleri uygulanmadigmdan erozyonla yok olmaktadir. KKTC Devlet Planlarna rgiltilniln 2008 Y1h sektorel gelismelerindeki verilerine gore yanhs arazi kullarumi nucu her yil takriben 400-500 donum sahaya yakm kuru ve sulu tanrn arazisi uzcrinde ina ve cesitli tesisler insa edilmekte, KKTC topraklannm %24'ilniln erozyon etkisi tmda oldugu ve yilda ortalama 1,753,000 m' toprak asag: kisimlara veya denizlere

evre sorunlan icerisinde her gecen giln artarak buyuyen cevre kirliligi ne yazik ki adece yerli insanlanmizm degil yabancilann <la tepkisini cekmektedir. Yol kenarlan, ahiller, kumsallar, sulak alanlar hatta daglann yuksek seviyeleri bile kisaca her yer

kirletilmis durumdadir, Yapilan uyanlar, ikazlar, kesilen para cezalan ve

y.uL,;.,1111;,uc,u temizlik kampanyalarma ragrnen bu kirliligin onime gecilemernistir.

biyolojik zenginligi bir 90k ulkeyi kiskandiracak duzeyde olmasma ragmen kadar Kuzey Kibns'm hassas alanlan butunluklu olarak belirlenmernistir. Ozel sivil toplum orgtltlerinin ya <la devlet kurumlanmn cahsmalanndan elde

wrn-u veriler dikkatte almdigmda hassas alanlar hakkmda bilgi sahibi oluyoruz. Hassas

belirlenmemis olmasi nedeniyle <;ED raporlan tek basma onemli alanlan

u111aua yeterli olamarrustir.

ve arkadaslan 2007' de Turizm ve Ekonomi Bakanhgr ile Cevre Koruma destegiyle endemik ve nadir bitkilerin bolgede dagihmlanna gore KKTC'nin Onemli Botanik Alanlanm (OBA) ve florasmi belirlemislerdir. KKTC Cevre Korurna Dairesi, uluslararasi onemli sulak alanlan belirlemede kullamlan bilimsel

kriterleri kullanarak kuzeydeki onemli sulak alanlan belirlemistir, KKTC'de deniz kaplumbagalanrun yasam ortamlarmm korunmasmi saglamak amaci ile ozel eevre koruma bdlgeleri Bakanlar Kurulu Kararlan ile resmi gazetede yaymlanarak ilan edilmistir (Kusetoglu, 2011 ).

Yapilan bilimsel cahsmalar ile Kibns'taki Onernli Kus Alanlarmm (OKA) mevcut durumunu degerlendirilmis ve yeni alanlar OKA listesine eklemisdir. Toplamda 34 alan olan OKA'lar, tiim adamn %28'ini kaplamaktadtr, Soz konusu 34 alan arasmda orman, dere yatagi, sulak alan, vadi gibi pek 90k degisik yasam alam yer ahr (Hellicar, M. A., Anastasi, V., Beton, D. & Snape, R. 2014).

KKTC Cevre Koruma Dairesi, AB mevzuatma gore potansiyel NATURA 2000 niteliklerini tasiyan 6 bolgeyi cesitli tarihlerde Bakanlar Kurulu karanyla Ozel Cevre Koruma Bolgesi olarak ilan etmistir, Bu bolgelerden Avtepe 6<;::KB'si haric, Guney Karpaz, Akdeniz, Alagadi, Karpaz ve Tathsu O<;KB'lerinin yonetim planlan hazirlanmistir.

Mevcut olan bu cahsmalar butunluklu olarak bir araya getirilmeli bolgesel planlamalar yapilmahdir. Cevresel

degerler

bu planlama

icerisine

entegre edilmelidir. Hassas alanlarm

korunmasi icin

hazirlanan veya hazirlanacak

yonetim

planlannm yanmda halkm

egitilmesi

gerekmektedir. Boylece gecmiste oldugu gibi golet icerisinden yol gecirme, Milli Park icerisine otoban yapma veya ozel cevre koruma bolgesi

smrrlan

icerisine petrol dolum tesisi insa etme gibi olaylarla karsi karsiya kalrnaytz. Bu sayede de gelecek olan nesillere bozulmarms doga birakabiliriz.

Surdurulebilir gelisim ve cevre kirliligi birbirleriyle etkilesim icerisindedir, Toplum surdurulebilir gelisim ya da kalkmma ilkelerini benimserse cevre kirliligi de onlenmis olur. Tabi bunun icin de etkin egitim gerekir. Egitim, dogumdan oltlme kadar suren bir surectir. Egitim insanlara bilgi, beceri ve tutum kazandmr.

0

nedenle cevre egitimi de Milli Egitim Bakanligmm koordinasyonunda toplumun her kesimine hitap edecek sekilde programlanmahdir. Verilecek olan cevre egitimi okul oncesi egitimden baslayarak iiniversiteye kadar turn disiplinleri kapsayacak sekilde kesintisiz olmahdir. Ozbugutu, Karahan ve Tan (2014) cevre egitimini: "Her duzeyde insanm cevreyi anlamak, onun icinde kendi yer ve rolunu fark etmesini saglamak, cevreyi etkileyen turn faktorlerden elden geldiginde haberdar ve bu baglamda bilincli olmasma yonelik bir egitimdir." seklinde aciklar. Yazih ve gorsel medya cevre egitimlerinde etkin kullarulmalrdir.

Cevre egitiminin saglanabilecegi ti<; temel alan ev, yerel toplum ve okuldur. Cevre egitimi, cocugun evinde ve yakm cevresinde baslamah ve orgun egitim kurumlarmda verilen egitimle gelistirilmelidir ( Cabuk ve Karacaoglu, 2003).

Bu kadar cevre sorununun oldugu iilkemizde etkin cevre egitiminin verilmedigi bilinmektedir. Etkin bir cevre egitimi farkh disiplinler tarafmdan kazammlar olarak verilmelidir. Aslmda ilkokullarda Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler, Fen Bilgisi dersleri ortaokullarda fen dersi, liselerde biyoloji, cografya gibi dersler cevre ile ilgili 90k fazla kazammlar icermektedir. Arna ne yazik ki egitim sistemi sadece bilissel diizeyde smav, not odakh oldugundan ogrenciler ogrendikleri bilgilerini duyusal davramsa ddntlsttlremediklerinden tutum gelistirememektedirler, Bu davramsi gelistirmek icin bilissel degi! duyusal davramslara onem vermek

Iazimdrr,

Smav-not odakh sistemi terk edip cocuklann becerilerini ve sosyal yasamla iliskilerini olcecek sistem gelistirrnek

lazimdrr. Buna bir ornek verecek olursak fen bilgisi dersinde ogrencilere enerJI tasarrufunun cevre kirliligini onledigi ogretilir. Smavdan da ogrenci 10 ahr ama smiftan cikarken elektrigi kapatmaz. Sistem ogrencinin akademik yonden gelisimini olcerken davrarussal degisimi on plana cikarmaz .. Dolayrsiyla etkin bir cevre egitimi icin egitim sisteminin gozden gecirilmesi gerekir. Egitimin de planlanmasi icin oncelikle ogrencilerin cevresel tutumlarmm belirlenmesi gerekir. Atasoy ve Ertilrk (2008), Bursa'da ilkogretim ogrencilerinin cevresel tutum ve cevre bilgisi konusunda bir alan arastirmasr yapmislardir. Sangoz (2013) ise 2011-2012 ogretim yihnda Hakkari ii merkezindeki ortaogretim okullarmdaki ogrencilerin cevre ile ilgili dusuncelerini ve davraruslanru arasturmstir. Literatilrde buna benzer cok sayida calisma olmasma ragmen i.ilkemizde lise ogrencilerinin cevresel dustmce ve davramslanmn belirlenmesi yonunde bu gune kadar kapsamh bir cahsma yapilmarrustir, Bu arastirma lise ogrencilerinin cevresel dusnnce ve davraruslanru belirlemek icin yaprlmrstir. Eide edilen sonuclar ve oneriler Milli Egitim Bakanhgma, kurum, kuruluslara sunularak cevrenin korunrnasi ve mevcut cevre sorunlarmm cozulmesi icin daha etkin egitim programlan veya projeler gelistirmesine 1~1k tutacaktir.

BOLUMI

LiSE OGRENCiLERiNiN <;EVRESEL DUSUNCE VE DA VRANISLARININ BELiRLENMESi (LEFKOSA iL<;ESi ORNEGi)

1.1. Problem

Cevre sorunlarmm onlenmesinde ve etkin cozumunde ogrencilerin egitilmesi ve cevreye yonelik olumlu tutumlar gelistirrnelerinin saglanmasi gerekmektedir. Bu baglamda oncelikle ogrencilerin cevresel dusunce ve davraruslanrun kisaca cevreye yonelik tutumlannm belirlenmesi gerekir.

Bu gi.ine kadar lise ogrencilerinin cevresel dusunce ve davramslanmn bazi degiskenlere gore belirlenmesi ile ilgili kapsamh bir calismanm yapilmarms olmasi nedeniyle cevresel tutumlannm bilinmemesi bu arastmnarun problemini olusturrnustur,

1.1.1. Alt Problemler

• Lise ogrencilerinin cevresel davrams ve dusunceleri nelerdir?

• Lise ogrencilerinin demografik ozelliklcrine gore cevresel davrarus ve dusunceleri farklihk gostermekte midir?

• Lise ogrencilerinin ebeveynlerinin egitim durumlanna gore cevresel davrarus ve dtistinceleri farkhhk gostermekte midir?

• Lise ogrencilerinin cevre konusunda egitirn alma durumlarma gore cevresel davrarus ve dlisilnceleri farkhhk gostermekte midir?

• Lise ogrencilerinin smavla ogrenci alan ve almayan devlet okullan ile ozel okullar arasmda cevre bilgi di.izeyler arasmda anlamli bir iliski var rmdir?

1.2. Amae

Bu calisma ile KKTC'de egitim ve ogretim goren lise ogrencilerinin cevresel dusunce ve davranislannm belirlenmesi amaclanmistir.

Bir diger amac ise elde edilecek bilimsel verileri kurum ve kuruluslann bilgisine sunarak onlarm daha etkin projeler ve egitim programlan gelistirmesini saglamak ve cevre sorunlarmm onune gecmektir.

1.3. Onem

KKTC' de egitim ve ogretim goren lise ogrencilerinin cevresel dusunce ve davranrslannm bazi degiskenlere gore bugune kadar belirlenmemis olmasi bu calrsmayi literatur ve KKTC acismdan onernli bir noktaya tasumstrr. Bu arastirma ile KKTC liselerinde egitim ve ogretim goren ogrencilerin kisaca toplumun onemli bir kesiminin cevresel dusunce ve davraruslannm belirlenmesi yanmda ccvre egitiminin ne kadar gerekli oldugu ortaya konulmustur, Bu calisma ile elde edilen ogrencilerin cevresel dusunce ve davraruslanyla ilgili verilerin Mili Egitim Bakanhgi, Cevre ve Dogal Kaynaklar Bakanlrgi ve cevre koruma konusunda cahsma yapan sivil toplum orgtltlerine bir rapor olarak sunulacak olmasi calismayr onemli yapan bir diger nedendir. KKTC Milli Egitim Bakanligi Talim Terbiye Dairesinden gerek Cevre Bilgisi dersinde gerekse okullarm Cevre Kulilplerinde eksikligi gorulen konularda ogrencilere egitim verilmesi talep edilecektir. Yine bu arastirma sonuclanna bakarak STO'leri cevre koruma ile ilgili dogru projeler gelistireceklerdir,

1.4. Varsayimlar

1. Arastirmaya katilan ogrencilerin sorulara dogru bilgiler verdikleri varsayilnustir. 2. Arastirmaya katilan ogrencilerin bir birlerinden bagimsiz, birbirlerini etkilemeden

sorulan cevapladiklan varsayilrmstir.

3. Anketteki sorulara verilen cevaplar, katilrmcilann gercek gorusleri oldugu varsayrlmistrr.

4. Anketteki sorulann ogrencileri yonlendirmedigi varsayilnustrr.

1.5. Suurhhklar

Bu arastirma, 2014-2015 Ogretim Yilmda egitirn ve ogretim goren Lefkosa'daki; • Turk MaarifKoleji

• Bulent Ecevit Anadolu Lisesi • 20 Temmuz Fen Lisesi • Lefkosa Turk Lisesi

• Sedat Simavi Endustri Meslek Lisesi

o Haydarpasa Ticaret Lisesi

1111 Ataturk Meslek Lisesi

111 Yakm Dogu Koleji ogrencileri ile simrhdir, Aynca bu arastirma ogrencilere

BOLUMH

EGiTiM VE CEVRE

2.1. Egitim Kavrarm

Egitim, en genel anlarruyla insanlan belli amaclanna gore yetistirme silrecidir. Bu surecten gecen insanm kisiligi farkhlasrr, Bu farkhlasma egitim silrecinde kazanilan bilgi, beceri, tutum ve degerler yoluyla gerceklesir, Gilnilmilzde okullar egitim silrecinin en onemli krsrnmi olusturur, Egitim yalruz okullarda yapilmaz, Gunluk hayattaki egitim-okul bitisikligi, egitim denince okulu animsatrr. Oysa, okul dismda da gencleri ve yetiskinleri bir meslege hazirlamak ve onlarm hayata uyumlanrn kolaylastirmak icin acilrms kisa silreli egitim veren kurumlar vardir, Aynca egitim ailede, i§ yerinde, asker ocagmda, camide ve insanlarm olusturduklan cesitli gruplar icinde de yer ahr. En genis anlami ile egitim toplumdaki "kulturleme" silrecinin bir parcasidir (Fidan, 2012).

Erden (2008), egitimi; bireyin dogumundan clume kadar silregelen bir surectir. Bu stirec bireylere cesitli bilgi, beceri, tutum ve degerler kazandinr. Bu ogrenme silreci bireyin davranislannda gozle gorulur degisikliklere neden olur. Egitim en genis anlamiyla kendi yasantilan yoluyla davranis degisiklig! meydana getirme silreci olarak tammlar,

Egitimin amacsiz yapilaru "informal", amach olarak yaprlarum ise "formal" egitim olarak adlandinrlar. Formal egitim amachdir; onceden hazrrlanmis bir program cercevesinde planh olarak yapihr, cgretim yoluyla gerceklestirilir. Egitim silreci ogretmen tarafmdan planlanir, uygulamr ve izlenir. Egitim baslangicmdan bitisine kadar ozel bir cevre icinde kontrollu olarak yilriltillilr. Stirecin belli asamalannda ve sonunda degerlendirme islemi yer ahr, Okullardaki egitim formaldir. "informal" egitim, yasam icinde kendiliginden olusan bir surectir, Amach ve planh degil, gelisiguzeldir. Kisi

karsilastrgr durum ve icinde bulundugu grubun ilyeleriyle etkilesimde bulundukca farkmda olmadan yeni seyler ogrenir. Cocuklar arkadaslanyla oynarken gencler akranlanyla olusturduklan grup icinde birbiriyle etkilesirken yardnnlasmayi, dayarusmayi, i§ birligini, kurallara uymayi, grubun degerlerini benimsemeyi ogrenirler ve toplumsallasirlar (Fidan, 2012).

Egitim tarurmrun il9 temel ozelligi oldugu soylenebilir. Bunlar (Erden 2008): 1. Egitim bir surectir,

2. Egitim sonucunda bireyde davranis degi§ikligi meydana gelir. 3. Davrarns degisikligi bireyin yasantilan sonucunda meydana gelir.

2.2. Cevre Egitimi

Ileri (1998), cevre icin egitimin onemini §U sekilde ifade eder: "Bugilniin okul

siralannda oturan cocuklar, yarm ofislerde, mahkemelerde, fabrikalarda, tarlalarda, okullarda ve belki de Turkiye Buyuk Millet Meclisi'nde cahsacaklar. Cevre ilzerinde etki yaratabilecek tilm politika ve uygulamalarm mimarlan olacaklar. Bunun yanmda bu illkenin dogal kaynaklarmm tiiketicileri ve oy kullanan vatandaslan olarak dogal kaynaklar ilzerinde almacak kararlar ilzerinde soz sahibi olacaklar. Hi9 siiphe yoktur Id, yi.iklenecekleri sorumluluklarm basmda yasadiklan cevrenin kalitesi ve kaynaklarm surdurulebilirligi ile ilgili sorumluluklar olacaktir. Bu dogrultuda onlarm bugunden daha okul siralannda iken cevre konularmda bilgili, bilincli ve hassas yetismeleri icin buyuklerin onlara verecegi destek, gelecege yapacagmuz en Onemli ekonomik ve ekolojik yatmm olacaktir. Bu nedenle herkesten once gelecegin nesillerini sekillendiren maharetli ellerin sahibi olan egitirncilerle biiyiik sorumluluklar dusmektedir."

Cevre egitimi, cevre bilimi ile egitim bilimlerinin bir araya gelmesiyle olusan yeni bir egitim alamdir. Cevre egitiminde temel amac dunyanuzi tehdit eden cevre sorunlarmm egitimin yardnruyla ortadan kaldirmaknr. Cevre egitimi bireylerde gerekli duyarhhk ve bilincin olusmasmda aktif rol oynar. Insanm dogal kaynaklara egemen olmasmm ardmdan diinyada tiirlerin yok olmasi gibi geri donii§ii olmayan durumlar meydana gelmeye baslamisur. Bu noktadan yola cikarak insanlarm cevre konusundaki bilgi eksiklikleri net bir sekilde gorulmeye baslanrrustrr. Tam bu noktada insanlarm bilgi, deger, bilinc ve tutumlarmda cevreye olumlu yaklasimlar gelistirmek amaciyla cevre egitiminin ne kadar onemli oldugu karsumza cikmistrr (Kasot, 2012).

Cevre egitimi bireyin dogal ortarru algilamasim saglamak, deger ve davramslanrn olumlu yonde etkilemek icin hazirlamr. Cevre egitimi, bireyin cevresiyle uyum icerisinde yasayacagi bilgi, beceri ve davramslan kazanmasi, su tiiketiminden 96p iiretimine, enerji tiiketiminden dogal kaynak kullammma kadar her konuda sorumluluk sahibi insanlar yetistirmek, sorunlann cozumtinde aktif katrlim saglanmasi seklinde aciklanabilir, Cevre egitimi bashca ii9 ortamda verilmelidir. Bunlar; ev, yerel topluluklar ve okul ortamlarmdan olusrnaktadir (Demirkaya, 2006).

Cevre bilincinin ve duyarhligmm gelistirilrnesi, yasamlabilir bir cevrenin surekliligini saglama acismdan gereklidir. Bu da ancak gerekli ve yeterli ozelliklere sahip bireyleri yetistirmeye doniik cevre egitimi ile miimkiin olacaktir. Cevre egitimi bir biitiin olarak, cevreye ve onunla ilgili problemlere karsi duyarh, olumlu tutum ve davramslara sahip bireyler yetistirmektir (Sadik ve Cakan, 2010).

Ozden (2008), cevre egitimiyle "Cevreye duyarh, cevre koruma konusunda olumlu tutum ve davranislara sahip bireyler yetistirilmesi amaclanrnakta ve ilkdgretimde

uygulanan cevre egitiminde, ogrenc.ilere bilgi vermekten ote tutum ve davrams degistirme boyutuna oncelik verilmesi gerekmektedir." der.

2.2.1. Cevre Egitiminin Hedef, Amac ve Esaslarr Cevre Egitiminin Hedefleri:

• Kentsel ve kirsal kesimdeki ekonomik, sosyal, politik ve ekolojik olaylar arasmdaki bagmlasmanm bilincini ve duyarhligrm gelistirmek;

• Cevreyi korumak ve iyilestirrnek icin bireylerin gerekli bilgiyi, deger yargilanru, tutum, sorumluluk ve becerileri kazanmalan yolunda imkan saglamak;

• Bireylerde ve butun olarak toplumda, cevreye donuk yeni davrams bicimi yaratmak. (Unal ve D1m1§k1, 1999)

Cevre Egitiminin Amaclari:

ileri (1998), Lise ogretiminde cevre icin egitimin temel amaciru "Egitirn ve ogretim surecinden gecen kisilerin, cevre konularmda sorumlu davramslar sergileyebilmelerini saglayan ve tesvik eden bilgi, beceri ve deger yargilan ile donanmis vatandaslar olarak yetisebilmelerine yardimcr olmaktir." Seklinde ozetler.

Tiflis Bildirgesine gore cevre egitiminin amaclan (Unal ve D1m1§k1, 1999);

• BiLiN<;: Bireylerin ve toplumlarm, tum cevre ve sorunlan hakkmda bilinc ve duyarhhk kazanmasmi saglamak;

• BiLGi: Bireylerin ve toplumlarm cevre ve sorunlan hakkmda temel bilgi ve deneyim sahibi olmalanru saglamak;

• TUTUM: Bireylerin ve toplumlann cevre icin belli deger yargilanm ve duyarhlrgmi, cevreyi koruma ve iyilestirme yonunde etkin katiltm istegini kazanmalanm saglamak;

111 BECERi: Bireylerin ve toplumlarm cevresel sorunlan tarnmlamalan ve

coziimlemeleri icin beceri kazanmalanrn saglamak;

e

KA TILIM:

Bireylere ve toplumlara, cevre sorunlarma cozttm getirme

caltsmalanna her seviyeden aktif olarak katilma imkarn saglamak,

Cevre Egitiminin Esaslaru Cevre Egitim;

o Okuloncesi egitimden baslayip tilm orgun ve yaygm egitim asamalannda, ornur

boyu suren bir egitim olmalrdir.

• Cevreyi dogal ve yapay; teknolojik ve sosyal (ekonomik, politik, kiiltiirel, tarihi, ahlaki ve estetik) ogelerden olU§IDU§ bir bunm olarak ele almahdir;

• Her disiplinden ilgili kisimlan, dengeli ve btitunlestirici bir sekilde bir araya getiren disiplinler arasr bir yaklasimla yurutmelidir:

111 Ogrenicilerin degisik cografi bolgelerdeki cevre sartlan hakkmda ongorti sahibi

olmalan icin temel cevre sorunlanm yerel, ulusal, bolgesel ve uluslararasi acilardan ele almalidrr;

• Mevcut ve potansiyel cevre sartlanrun tlzerinde dururken tarihsel ve ktilturel boyutu da goz onunde tutmahdir;

• Cevre sorunlanna karsi onlem almak ve cozum getirmek icin yerel, ulusal ve uluslararasi isbirliginin degerini ve gerekliligini one cikarmahdir;

• Kalkmma ve buyume icin yapilan planlarda cevre boyutunu gozcntlnde tutmahdir;

• Ogrenicilerin, ogrenme yasantilarmm planlanmasmda rol sahibi olrnalanm saglamah; Karar almalan ve aldiklan kararm sonuclanm kabul etmeleri icin firsat tarunmahdir;

e Cevre duyarhhgi, bilgisi, problem cozme becerisi ve deger yargilannm

bicimlendirilmesi her yas grubuna hitap edecek sekilde verilmeli; erken yaslarda ogrenicilerin kendi toplumlanna yonelik cevre duyarhhgr uzerinde ozellikle durmalrdir;

• Ogrenicilerin, cevre sorunlannm gercek nedenlerini kendilerinin bulmasma yardimci olmalidir;

• Cevre sorunlarmm karmasikhgmr ve bu yuzden de elestirel dusuncenin ve problem cozme becerisinin geregini vurgulamalrdir;

• Uygulamah etkinlik ve ilk elden deneyimlerin uzerinde ozellikle durarak, cevre hakkmda cevreden ogrenmek/ogretmek icin degisik ogrenme ortamlarmdan ve egitim yaklasimlanndan faydalanmahdir. (Unal ve D1m1§k1, 1999)

2.2.2. Cevre Egitimindeki Yaklasrmlar:

Cevre egitimine yonelik olarak genellikle uc farkh yaklasimdan soz edilmektedir (Demirkaya 2006):

1. Cevre egitimi fiziksel ve beseri sistemler ile bu sistemlerin karsihkh etkilesimlerinin algrlanmasmi ve ogrenilmesini tesvik eder. Bu yaklasim "Cevre yonetimi ve kontrolu icin egitim" olarak tammlanabilir,

2. Cevre yoluyla egitim ogrencilerin cesitli beceriler kazanmalanm saglar ve genellikle ogrenci merkezli arazi gezileri vasitasiyla ogrenmeye yonelik bir kaynak olarak egitimin kullamldrgi ilgi ve ugrasilan tesvik eder. Bu yaklasim "(;evre bilinci ve yorumu icin egitim" olarak tarnmlanabilir.

3. Cevre egitimi, ogrencileri kendi davramslanndan sorumlu olmaya tesvik eden bir cevre etigi ve cesareti kazandiran, bilgiye dayali konulann yer aldigr onceki iki yaklasim uzerine insa edilmistir, Bu yaklasim "surdurulebilirlik icin egitim" olarak tarnmlanabilir.

BOLUMHI

YONTEM

Arastirmamn bu bolumunde; arastirmanm modeli, evren ve orneklem, verilerin toplanmasi, verilerin cozumlenmesi konularma yer verilmistir.

3.1. Arasnrmanm Modeli

Kuzey

Kibns

Ti.irk Cumhuriyeti Lefkosa Ilcesinde yer alan ozel ve resmi liselerde ogrenim goren ogrencilerinin cevresel davrams ve dtlsuncelerinin saptanmasma yonelik olan bu arastirmada betimsel arasnrma yontemlerinden tarama modeli uygulanrmstir.

3.2. Evren ve Orneklem

Bu arastirmanm evrenini, 2014-2015 egitim-ogretim yilmda Kuzey Kibns Ti.irk Cumhuriyeti Lefkosa ilcesinde orta ogretim dairesine bagh resmi genel, resmi meslek ve ozel liselere devam eden ogrenciler olusturmaktadir.

Evreninin tamamma ulasilmasi zaman, maliyet ve kontrol bakmundan gi.19 oldugundan ornekleme yontemine gidilmistir, Orneklem, belli kurallara gore, belli bir evrenden secilmis ve secildigi evreni temsil yeterligi kabul edilen kucuk ki.imedir. Arastirmalar cogunlukla orneklem ki.imeler i.izerinde yapihr ve elde edilen .sonuclar ilgili evrenlere genellenir (Karasar, 2005).

Arastirmay kapsamma almacak ogrencilerin evreni en iyi sekilde temsil edebilmesi icin olasihkh ornekleme yontemlerinden tabakah ornekleme kullamlarak 5743 kisilik evrenden %95 gi.iven di.izeyi ve %5 ornekleme hatasi ile 408 ogrenci ile gori.i~i.ilmi.i~ti.ir.

Tabakah ornekleme yontemi, evrendeki birey ve objelerin dagilimuun belirli arahklarla degismesi durumunda, ozellikle dizgeli rastlantisal yontemin kullarulmasmm sakmcah

olacagi durumlarda basvurulan bir yontemdir. Diger yontemlere gore ozellikleri soyle siralanabilir:

1. Evrenin tabakalara iyi aynlmasi durumunda her hangi bir birey ve objenin bu tabakalar dismda kalmasi soz konusu degildir. Bu bakimda yamlgi, orneklem hatasi en alt duzeydedir.

2. Evrenin turdesliginin yuksek olmasi durumunda, tabakalardan cekilecek orneklerin evreni temsil yetenegi daha coktur.

3. Orneklem birbirine yakm tabakalardan ahnacagindan para ve zaman tasarrufu saglar. (Aziz, 1994)

3.3. Veri Toplama

Araelarr

Arastirmada veri toplama araci olarak ti<; bolumden olusan soru formu kullarulmistir. Birinci bolumde kisisel bilgi formu, ikinci bolumde cevre bilinci ve ili;ilncil bolumde cevre tutum oli;egi kullanrlrrustir.

3.3.1. Kisisel Bilgi Formu

Veri toplama araci olarak kullarnlan soru formunun birinci bolumden arastrrmaci tarafmdan hazirlanan ve ogrencilerin sosyo-demografik ozelliklerini belirleme maksadiyla yoneltilen, 12 maddeden olusan kisisel bilgi formu yer bulunmaktadir. Kisisel bilgi formu ogrencilerin yas, cinsiyet, simf, basan durumu gibi sosyo- demografik ozelliklerinin yarn sira ebeveynlerinin egitim durumlanrn iceren sorular banndtrmaktadir.

3.3.2. Cevre Bilinci Sorularr

cevre bilincine yonelik 6 adet ifade yer almaktadir. Bu bolumde ogrencilerden, sunulan onermelere evet ya da hayir seklinde yamt vermeleri istenmistir.

3.3.3. Cevresel Tutum Ol4regi

Soru formunun li9lincli bolumunde Uzun ve Saglam (2006) tarafmdan gelistirilen "Cevresel Tutum Ol9egi" kullarulmistir. Cevresel Tutum Ol9egi, Cevresel Davrarus ve Cevresel Dusiince olmak uzere birbirinden bagimsiz iki olcek olarak da kullamlabilecek sekilde gelistirilmistir,

3.3.3.1. Cevresel Davrams Oli;egi

Cevresel Davrams Ol9egi 5'li likert tipte hazirlanmrs olup, 13 madden olusmaktadir. Uzun ve Saglam (2006) tarafmdan yapilan gecerlilik-guvenilirlik testi calismalan sonucunda Croanbach alfa i9 tutarhlik katsayrsmm 0,88 oldugu ve yapilan faktor analizi eticesinde Cevresel ilgi, Cevresel Duyarhhk ve Cevresel Bilinc olmak uzere 3 faktorlu · ·• yaptya sahip oldugu saptannustir. Cevresel Davrams Olceginde yer alan ilk altr

adde cevresel ilgi alt boyutuyla, 7-10 arasi dort madde Cevresel Duyarhhk alt oyutuyla ve son ti<; madde Cevresel Sorunlar alt boyutuyla ilgilidir (Uzun ve Saglam, 2006). Arastirmaci tarafmdan yapilan glivenilirlik testi sonucunda ol9ege ait Croanbach alfa ic tutarhlik katsayrsi 0,87 olarak hesaplanmis ve olcek glivenilir bulunmustur. Aynca arastirmaci tarafmdan yapilan faktor analizi sonuclanna gore, olcekte yer alan tiim maddelerin faktor yukleri yeterli bulunmustur.

Olcek maddelerine verilen yamtlar her zaman secenegi 5 puan, cogunlukla secenegi 4 puan, ara sira secenegi 3 puan, 90k az secenegi 2 puan ve hie secenegi 1 puan olacak sekilde kodlanrrustir. Olcekten almacak dusuk puan ortalamasi olumsuz cevresel davranislan, yuksek puan ortalamasi ise olumlu cevresel davramslan ifade etmektedir.

3.3.3.2. Cevresel Dtlsiince Ol~egi

Cevresel Tutum Olceginin ikinci bolumunde yer alan Cevresel Dusunce Ol9egi 14 madde ve 3 alt boyuttan olusrnaktadir. Olcekteki ilk yedi madde Cevresel Gorii§ alt boyutu altmda, 8-11 arasi dart madde Cevresel Kirlilik alt boyutu altmda ve son 3 madde Cevresel Sorunlar alt boyutu altmda yer almaktadir, Uzun ve Saglam (2006) tarafmdan yapilan giivenilirlik testi sonuclan incelendiginde, 6l9egin Croanbach alfa ic tutarhhk testi katsayrsi 0,80 bulunmustur (Uzun ve Saglarn, 2006). Arastirmaci tarafmdan yapilan guvenilirlik testi sonucunda olcege ait Croanbach alfa ic tutarhhk katsayismm 0, 72 oldugu ve bu sonuclara gore olcegin guvenilir oldugu kabul edilmistir,

Cevresel Dusunce Olceginde yer alan 14 madde olumludan olumsuza dogru 5'li likert tipte hazirlanrrnsnr. Olcekte yer alan olumlu ifadelere verilen yamtlar; "Tamamen Katihyorurn 5 puan" , "Katihyorum 4 puan", "Kismen Katihyorum 3 puan", "Katilmryorum 2 puan" ve "Hi9 Katilrnryorurn 1 puan" olacak sekilde puanlanrrustir. Olcekte yer alan olumsuz ifadeler ise I 'den 5'e ters sekilde puanlanmistir. Olcekten almacak dusnk puan ortalamasi olumsuz cevresel dtisiinceyi, yuksek puan ortalamasi ise olumlu cevresel diisiinceyi ifade etmektedir.

3.4. Verilerin Toplanmasi

Veri toplama araci olan anketin uygulamaya hazir hale getirilmesinden sonra, cahsma evreninde yer alan 6grencilere uygulanabilmesi icin, KKTC Milli Egitim Genclik ve Spor Bakanhgi'na basvurularak, gerekli izin onayi almmisur.

Ogrenciler kendilerine verilen veri toplama araclanm yamtlamaya baslamadan once arastirmaci tarafmdan arastirmanm amaclan ve anketlerin yarutlanmasi konusunda bilgi lendirilmislerdir.

Ogrencilerm veri toplama araclanru icten ve dogru bir sekilde yarutlarnalanrn saglamak amaciyla veri toplama araclannm uzerlerine isirnlerini yazrnak zorunda olmadtklan, arastirmarun gizliligi toplanan bilgilerin sadece arastirrnaci tarafmdan okunacagi belirtilmistir.

3.5. Verilerin <;ozilmil ve Y orumlanmasi

Anket forrnundan elde edilen veriler, bilgisayar ortarnma aktanldiktan sonra toplanan verilere hatalardan anndirma islemi uygulanmisttr.

Verilerin istatistiksel coztlrnlemesinde Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) 17.0 for Windows Evalution surumu kullarulrmstir.

istatistiksel coztunlemelerde kullarulacak hipotez testlerini belirlemek amaciyla veri setinin normal dagihm gosterip gosterrnedigini incelemek icin norrnallik testlerinden Kolrnogrov-Smirnov (K-S) testi uygulanmrstir. K-S testi sonuclanna gore veri setinin normal dagilim gosterdigi belirlenmistir, Buna gore katrlrmcilann gorttslerinin bagimsiz degiskenlerle karsilastmlmasmda parametrik hipotez testleri kullamlnustir.

Arastirmaya katilan ogrencilerin demografik ozelliklerinin belirlenmesinde frekans tablolan kullarulrrustrr, Ogrencilerin olceklere verdikleri yarutlan tespit etmek icin frekans tablolan ve ortalarna, standart sapma, degerlerini iceren tammlayici istatistikler verilrnistir.

Ogrencilerin cevresel tuturn olcegine iliskin gorusleri arasmda cinsiyete, en 90k ikamet ettikleri yerlesim yerlerine, okulda ve ailede cevre konusunda egitim alma durumlarma ve babalannm kara avcihgr yapma durumlanna gore istatistiksel olarak anlamh bir

farkhhgm bulunup bulunmadrgmi tespit etmek amaci ile Student-t testi kullarulrrustir. Parametrik testlerin en yaygm t-testidir. Bu yontern, olctlmlcrin en kucuk arahklarla olceklendirildigi, gozlemlerin birbirinden bagimsiz oldugu, iki veya daha az grubun kapsandrgi ve iki ortalama arasmdaki farklann tespit edilebildigi durumlarda kullamlabilir (Altumsik, R., Coskun, R., Yildirtrn, E., Bayraktaroglu.S, 2010).

Arastirma kapsamma alman ogrencilerin cevresel tutum olc;egine iliskin gorusleri arasmda ya§ gruplanna, ogrenim gordukleri smiflara, bir onceki yila ait karne notlarma, ogrenim gordtikleri okul ttirlerine ve ebeveynlerinin egitim durumlarma gore istatistiksel olarak anlamh bir farklihgrn bulunup bulunmadigr ise Varyans Analizi (ANOV A) ile test edilmistir. Yapilan varyans analizi sonucunda gruplar arasi fark cikmasr durumunda, farkm hangi kategoriden kaynakladigiru tespit etmek amaciyla Tukey testi kullarulmistrr. Varyans analizinin amaci faktorlerin (varyans analizinde bagnnsiz degiskenlere faktor ya da islem denir) cesitli dtizeylerinin bagrmh degisken tizerindeki etki derecelerini ortaya cikarmaktir (Nakip, M. 2005).

Son olarak Pearson korelasyon testi ile ogrencilerin cevresel tutum olc;egi alt boyutlanndan aldiklan puanlar arasmdaki korelasyonlar incelenmistir, Bilimsel arastirmalarda en cok kullanilan basit korelasyon analizidir. Ortalamadan sapmalarm esas almarak iliski dtizeyinin saptanmasi icin uygulanan testlere korelasyon analizi denir (Ttirkbal, A. 1981 ).

BOLUMIV BULGULAR

4.1. Ogrencilerin Demografik Ozelliklerine Gore Dagrhmi Tabla 1. Ogrencilerin demografik ozelliklerine gore dagilrmi

Sa~1 {n} Yilzde {%} Ya~ 15 yas ve alu 101 24,75 16 yas 201 49,26 1 7 yas ve uzeri 106 25,98 Cinsiyet K1z 206 50,49 Erkek 202 49,51 Snuf 9.'ncu Smif 20 4,90 10.'ncu Smif 313 76,72 1 l'nci Suuf 69 16,91 12'nci Siruf 6 1,47 Okul Ttiril Fen Lisesi 45 11,03 Anadolu Lisesi 72 17,65 Devlet Koleji 40 9,80 Ozel Kolej 54 13,24 Klasik Lise 75 18,38 Meslek Lisesi 122 29,90 Kame Notu Gecer "D" ( 4,50-5,49 31 7,60 Orta "C" (5,50-6,49) 91 22,30 Iyi "B" (6,50-8,49) 204 50,00 Pek Iyi "A" (8,50-10,00) 82 20,10 Uyruk KKTC 209 51,23 TC 78 19,12 KKTCveTC 104 25,49 Diger 17 4,17 Y erlesim yeri Sehir/llce Merkezi 255 62,50 Koy/Kasaba 153 37,50

Arastirma kapsamma alman ogrencilerin %24,75'inin 15 yas ve altr ya§ grubunda yer aldigi, %49,26'smm 16 yas ve %25,98'inin 17

yas

ve tizeri yas grubunda yer aldigr gorulmektedir. Arastirmaya katilan ogrencilerin %50,49'u kiz ve %49,51 'i erkek ogrencilerden olusmaktadrr, Ogrencilerin ogrenim gordukleri struflara gore dagilnm incelendiginde %4,90'mm 9.'ncu simfta, %76,72'sinin 10.'ncu suufta ve %16,91 'inin 11. 'nci smifta ogrenim gordukleri saptanmistir. Arastirma kapsamma alman ogrencilerin %11,03'ti fen lisesinde, %17,65'i anadolu lisesinde, %9,80'i devlet kolejinde, %13,24'ti ozel kolejde, %18,38'i klasik lisede ve %29,90'1 meslek lisesinde ogrenim gormektedir. Ogrencilerin %7,60'mm bir onceki yila ait karne notu gecer , %22,300'unun orta, %50,00'sinin iyi ve %20, 1 Ounun pek iyi oldugu gorulmektedir. Ogrencilerin %51,23'ti KKTC uyruklu, %19,12'si TC uyruklu ve %25,49'uhem KKTC hem TC uyrukludur. Ogrencilerin en 90k yasadiklan yerlesim yerleri incelendiginde, %62,50'sinin Sehir/Ilce merkezinde yasadigr ve %37,50'sinin koy/kasabada yasadigi gortllrnektedir. Tabla I 'de arastirrna kapsamma alman ogrencilerin tarutrci ozelliklerine gore dagilmu verilmistir,

Sekil 1' de arastirma kapsamma alman ogrencilerin ebeveynlerinin ogrenim durumlannm dagrlimr verilmistir.

Ebeveyn Ogrenim Durumlanmn Dag1hm1

1!1))1 Anne ogrenim ILll Baba ogrenim

3,68 5,15

llkogretim Lise Li sans tisanstlstu

Arastirmaya katilan ogrencilerin anne ve babalannm egitim durumu incelendiginde, babalannm %34,07'sinin ilkogretim mezunu, %45,34'liniln lise mezunu oldugu, %15,44'liniln lisans ve %5,15'inin lisanslistli mezunu oldugu gorulmektedir. Annelerinin ise, %29,90'mm ilkogretim mezunu oldugu, %50,25'inin lise mezunu, %16,18'inin lisans mezunu ve %3,68'inin lisansilstil diizeyde egitime sahip oldugu gonllmektedir.

4.2. Ogrencilerin Cevre Konusunda Egitim Alma Durumlari Tablo 2. Ogrencilerin Cevre Konusunda Egitim Alma Durumlan

Okulda Cevre Egitimi Alma Egitim alan Egitim almayan Say1 (n) Yilzde

(%)

182 226 44,61 55,39 Ailede Cevre Egitimi Alma

Egitim alan Egitim almayan 301 107 73,77 26,23

Arastirmaya katilan ogrencilerin %44,61 'i okulda cevre egitimi aldigi, %55,39'unun ise okulda cevre konusunda herhangi egitim almadrgi gorulmektedir. Ogrencilerin ailede cevre konusunda egitim alma durumlan incelendiginde, ailelerinde cevre konusunda egitim alan ogrencilerin oram % 73, 77, egitim almayanlarm oram ise %26,23 'tur, Arastirma kapsamma alman ogrencilerin cevre konusunda egitim alma durumlanna gore dagihrru Tablo 2'de verilmistir.

4.3. Ogrencilerin Cevreye Iliskin Goril~leri Tablo 3. Ogrencilerin cevreye iliskin gortisleri

Evet Hayir

n % n %

Temiz yerlere 96p atmam ama kirli olan yerlere

"Nasil olsa kirlidir" diyerek atanm, 60 14,71 348 85,29 Belediyeler sivrisinekle mucadelede havadan

ilaclama yapmahdir, 163 39,95 245 60,05 Karpaz Milli Parki icerisinde avcihk yapilmahdrr. 277 67,89 131 32,11 Derelerin icerisi her yil dozerlerle temizlenmelidir. 353 86,52 55 13,48 Bilincli enerji tuketimi cevre kirliligini onler. 370 90,69 38 9,31 Naylon poset kullamrm cevre kirliligine yol acmaz, 79 19,36 329 80,64

Arastirma kapsamma alman ogrencilerin %14,71 'i "Temiz yerlere cop atmam ama kirli

olan yerlere "Naszl olsa kirlidir" diyerek atartm." ifadesine evet, %85,29'u ise hayir

yarutuu vermistir, Ogrencilerin %39,95'i "Belediyeler sivrisinekle miicadelede havadan

ilaclama yapmalidtr. " ifadesine evet yanitmr verrnistir, Bu ifadeye hayir yarutim veren

ogrencilerin oram %60,05'tir. Arastirmaya katilan ogrencilerin %67,89'u Karpaz Milli Parki icerisinde avcihk yaprlmasi gerektigini ifade etmistir. Ogrencilerin %90'1 bilincli enerji tuketiminin cevre kirliligini onlendigini belirtmistir. Arastirma kapsamma alman ogrencilerin %19,36's1 "Naylon poset kullarumi cevre kirliligine yol acmaz." ifadesine ve %80,64'il ise hayir yamtmi vermistir. Tablo 3. 'te arastirma kapsamma alman ogrencilerin cevreye iliskin gortlslerinin dagilmu verilmistir.

-

M oo" 01" 01· -s:t" 01 ('~ 01

-

-

ID•

-

=

_-

M ID 0 0 0\

_-

01 01 t"- 7 M 00 ID =01

-

M •...• ~ ...

-

-

0\ 00 tr) ID 01 tr) 01 0

-

7 0 01 01 M 0 ~ _~ tr)

-

"'l M tr) tr) 0\ 0 tr)

-

ID 01 7 t"- 7

N ~ ... •... ID _{-s:i-" oo" 01" -s:t" ID•}

M t-" .:.d

.,

-

00

-

<n

M t-" 01

-

M •...

- -

Q 0 M

u,

t"- 'tj"

- -

M

-

0 'tj" M 00 t"- ID

-

= 'tj" M tr) 01

-

M

-

t"- •... tr) ID tr) r- 00 tr) 7 tr) 0\ t"-

-

-

0

-

t"- tr) ₇ e,: _{r- r- t-.} t"- 0\

°'·

tr) tr) M 0\ 7 tr) 0\

J..

tn" 7" 01" 01· 7" -s:i-" N ID• \0. 01" t-"

...

~ tr) M

"'

M 01 01

-

•...•

-

01 01 01

-

01 01 01 e,:

J..

ID

-

tr) 0 0 00 7 ~ =~ 0

-

0

-

01 tr) M tr) t"- <n

-

0

-

0 0\

-

\0 0\

-

0 0\ 01

-

-

e,: tr) 01 tr)

-

tr) _r- 01 t"-

-

01 ID ID 0\ ::.::;i ₇ 00

-

7 01 7 01 00 r- 0 01 01 ID

=

_~ t-" M 0 O'\ tr) ID• 7" oo" 7" 7" 7" 7" tr)

-

= 01 M M 01 01 01

-

-

-

N N N •...

=

)i:)J) N 00 M 0 M 00 Q

-

M N N 0 0 00 t"- 0 00 0\ 0\ 7

u, z

- -

•...

-

- -

tr) t"- ID 0\ 0\ 0\ ID = _{0 0 0\} tr) M 0 M N 0 0 tr) e,:

=

-

0\ t"- N

-

M

-

0\ t"- ID. 7 ID N

~ o" 0\. 01" o· ID• t-"

-

tn" 0

-

t-" N• <n"

e,: _{N N 01 tr) tr) 7}

_t-.'.'

_{•...• O'\} M

-

M N N

J..

_N tr) 0\ M 0\ M M QJ

,=

N N M 0 01 0\ 0\ tr) c- N

-

M 0 .:

=

00

-

0\ N N

-

01 ID M

-

t"-

-

•...•

8

...

-

...

-eo ~ 1:1:! A _.§

=

.g

...

i.. 1:1:! ...;.: ";:: _;2

.§

..•

8

_.§

=

_s

1:1:! i:::

;;...

:o

;E

•... Q)

]

~ bl) .•...•

·.::

_'"O

....

s

Q)

"2

s

Q) Q) i.. _'"O Q.l _,51 •...

_"'

•... _~ Q) ..0 ;:I

-

o:I ;:I ₀

_·s

{tj Ti ~ Q •... •... 1;:l

...

0 :>-. Q) 0, 0 •... :B _{~ ~} Q) "O

s

:>-.

s

"i:1 N .•... ... i.. _ta 'N Q) Q) ·;;; ""' :B

...

Q.l ~ ;:I crj •...

>

'B .•...• 0.. _•... N .•... ~ Q) § ~ :Q 0 :;:I ;..; Q) crj _"i:1

s

'"O •...

s

Q.l _::,... crj •... :>-. .•.... (.) _:;:I 0

fJ

s

.•... •...• :;:I 0..

=

]

.•... _~ ;:I _E

"'

•... :>-. Q) _{crj crj} :;::!

...•

·.:: i::: •...

-~

Q) >ell <l.) Q)

]

0 0

_E

~ •...

§

s

i::: Q.l ::i;l •... '"O

1il •... :>-. _1il

_:m

:;:I 0 Q)

~

;a

bl) •... 0 _:B 1il

"'

:>-. Q) •... _:>-. 1il

-

•... 0 Q)

§<

Q)

5'

_i::: :;:I Q) =O (I) •... Q) •...• :B •... 0 _f::l ~

s

s

>

0.. .•... _{Q) Q) .•...} Q) 0.. _i:::

_:E

.•.... •... <:lls (I)

...

~

"'

:Q :Q •... ;:I '"O :;:I Q)

.... •...• 0.. Q)

=

.s

... Q) _crj '"O

...

E Q) crj ""' >

:&

bl) _~ ~ •...• 1:1:! >bJJ bl) .•.... Q) ~

"'

~ :;:I 1il (I) _Q) "So .•.... ~ .... _{•... i:::} i.. CJ, ...;.: •...

i

:Q

...

:Q Q) :;::I ,..Cl _:-;:: .•... Q) .o ~ •...• ... Q) Q) Q)

Jl

'"O 1:1:! ... •...• i::: •... _:Q :>-. "" i::: Q) Q) •...• _;:I •... ... A Q) Q) _{tj

...

§ •... :;:I

>,

•...• Q) Q) •... Q) bl) :>-. _"So ~ 0, >5h '"O bl) •... Q) :>-.

-

> Q) Q) Q) _bl) Q.l ~ Q)

3

!;;'. •... ... Q) i::: •...• Q)

•....

_Q)

s

:s

'N :>-. _§

s

•...

"'

°'

•...

·o-

> Q.l _Q Q) Q) '"O

·s

Q) § Q) ~ 0, •... !;;'.

.

....

...

i::: Q) i.. .; •... Q) _E Q) ,..Cl _>bJ) 0,

•..

~

s

crj Q)

"'

Q) Q) !;;'. crj Q.l Ul

]

'"O ₈

]

i::: .•... 0, ·::::i

.g

(I) ""'

"'

u-,

r:: 0, ...

s

0.. Q) Q)

·s

Q)

"a

0 (I) crj Q) ₀ ""' 0 •... !;;'. 0, _'"O i::: "O _E Q) Q)

=

v eo _{...;.: '"O} 0.. _> Q) •...

§

Q) crj

...•

_.s

_{1il ... ...}

_.

_....

_...

0, ,..Cl E ~ '"O i.. 0 •...• •...• ~ •...• •...• 1il

§

"'

....• Q.l •... _"So § § "So crj ~

§

...

-

(I) 1il ] {tj ~

...•

_·o

:>-. •...•

§<

•...•

.s

_~ <:.i '"O ... .•...• .•...•

.

....• N ~ 0

,§

=

_<l.) i:: _crj Q) Q) Q) Q) ;:I ...;.: Q)

s

""' 0.. Q.l >-< •...

>, >,

;Q

>, >,

:>-. crj _§ Q) •...

i.. >bJJ Q) Q) Q) Q) Q) Q) ;:I '"O •... :;:I crj >Oil :Q > _{!;;'. !;;'.}

"'

!;;'. !;;'. !;;'. ';3

s

crj ""' > •... ~ =O s;:

_>

•... ...;.: crj Q) ~ Q) Q) Q) Q) Q) Q) ...;.:

·.::

_-<

>-<

C>

0 0 _{E-< V' V' 0 V' V' V' 0} ~ :g Q) ci c---i c-ri c---i c-ri ~ tr)

'°

~

co

.•... a;

-

~ f--<

-

.::!l

- -

-

-

0\ N r'"l tn tn

'°

o· '-0° co· N M ,..-,

'°

N r- 00 00 00 r--- 0\ N N

4.6. Ogrencil~rin Cevresel Tutum Ol~egi ve Alt Ol~eklerine Verdikleri

Yan,,~i;:·u~~

Tammlayrci

Istatistikleri

~? ..

o/

'(:01>\

llJ ~\\

!abl.o

?·

0$rencilerin cevresel tutum olcegi ve alt olceklerine verdikleri yarnt

frn

tail111rR\~),ttf.Jy :,~ jj

1stat1st1klen _ ., /'

. . N X s ':''~, Maks. ~ " ~..

!,

Cevresel Ilg1 408 2, 13 0, 79 '"::::::.:.:·

l..t?FY:,(!.Y

• ~w,.,,__;_;;,;;;;:•"'

Cevresel Duyarhhk 408 3,16 1,00 1 5

Cevresel Bilinc 408 2,68 1,05 1 5

Cevresel Davrams Ol~egi 408 2,66 0,78 1 5

Cevresel Gortts 408 2,09 0,71 1 5

Cevresel Kirlilik 408 1,76 0,86 1 5

Cevresel Sorunlar 408 3,95 1,02 1 5

Cevresel Dusunce Ol'regi 408 2,60 0,52 1 5

Ogrencilerin cevresel davranis alt ol9eginde yer alan cevresel ilgi alt boyutundan ortalama 2,13±0,79 puan aldiklan saptanrmstir. Ogrencilerin geneli bu alt boyutta yer alan ifadelere genel olarak, 90k az seklinde yarut verdikleri tespit edilmistir, Ogrencilerin cevresel duyarhlik alt boyutundan ortalama 3,16±1,00 puan aldiklan ve genel olarak bu alt boyutta yer alan ifadelere ara sira seklinde yarut verdikleri tespit edilmistir. Ogrencilerin cevresel bilinc alt boyutundan alrms olduklan puan ortalamasi 2,68±1,05 puan olup, bu alt boyutta yer alan ifadelere genel olarak ara sira seklinde yamt verdikleri saptannustir.

Arastirma kapsamma alman ogrencilerin cevresel davrams ol9egi puan ortalamasi 2,66 olup standart sapmasi 0,78'dir. Ogrenciler cevresel davrarns olceginden aldiklan minimum ortalama 1 puan, maksimum ise 5 puandir. Ogrencilerin cevresel davrams olceginde yer alan ifadelere genel olarak ara srra seklinde yamt verdikleri tespit edilmistir,

Arastirrna kapsamma alman cgrencilerin cevresel gorii9 alt boyutundan ortalama 2,09±0, 71 puan aldiklan saptanrrustir. Ogrencilerin cevresel g6rii9 alt boyutunda yer alan ifadelere genel olarak katihyorum seklinde yarut verdikleri ve cevreye yonelik olumsuz goruslerde bulunduklan tespit edilmistir. Ogrencilerin cevresel kirlilik alt boyutuna iliskin gorusleri incelendiginde, bu alt boyuttan ortalama 1, 76±0,86 puan aldiklan tespit edilmistir. Ogrencilerin cevresel kirlilik alt boyutundan yer alan ifadelere genel olarak tamamen kattliyorum seklinde yamt verdikleri ve ogrencilerin cevresel kirlilige yonelik dusuncelerinin olumsuz oldugu saptanrrustir. Arastirmaya katilan ogrencilerin cevresel sorunlar alt boyutundan ortalama 3,95±1,02 puan aldtklan saptanrmstir. Ogrenctlerin cevresel sorunlar alt boyutunda yer alan ifadelere genel olarak olumlu gorii9 bildirdikleri tespit edilmistir,

Arastirma kapsamma alman lise ogrencilerin cevresel dnsunce olc;egi puan ortalamasi 2,60 olup standart sapmasi 0,52'dir. Ogrenciler cevresel davranrs olceginden aldiklan minimum ortalama 1 puan, maksimum ise 5 puandir. Ogrencilerin cevresel dusunce olceginde yer alan ifadelere genel olarak kismen katihyorum seklinde yarut verdikleri ve bu durumun cevresel dusunce acismdan olumsuz oldugu tespit edilmistir. Tabla 6.'da arastirma kapsamma alman ogrencilerin cevresel davrarus ve cevresel dusunce olcekleri ve alt boyutlarmdan almis olduklan toplam puan ortalamalan verilmistir.