'T'P £< 3Q İL,I
, •- Ü /Y ru syfM #
TARİHTEN BİR YA PRA K
Osman
îtiorçları
Düyun-i Umumiye, yani OsmanlI B orçları1nın Batılı ülkelere ödenmesi bun
dan 40 yıl önce Cumhuriyet Türkiye'si tarafından tamamlanmıştı...
o:
smanlı hükümetinin 19. yüzyıl (ortalarından itibaren büyük çapta bir dış borçlanmaya git mesinin nedenleri 16. yüzyılda başla yan mali açıklara kadar uzanır. Mer kezi hükümetin ayakta kalabilmek için yapmak zorunda olduğu harcamaları içeriden karşılamakta çektiği güçlük ler, Avrupa ülkelerinden borç isten mesi önerilerinin daha 18. yüzyılda ortaya çıkmasına yol açmıştı. Bu dö nemde OsmanlI devletinin daha çok Ingiliz sermayesi kanalıyla borçlan maya gitmesinin bir uzantısı olarak In giliz kralının em riyle merkezi Lon dra’da ve en büyük kuruluşu İstan bul’da bulunan Bank-ı Osmani kurul du. 1854’te başlayan dış borçlanma lar daha sonraki yıllarda da sürdü ve 1860-62 yılları arasında mali sorundaha da belirgin hale geldi. 1854’ten sonra yılda bir, bazen iki defa yapılan ve aşağı yukarı tamamı cari bütçe harcamaları ve eski borçların servisin de kullanılan dış borçlanmaların faiz ve anapara yükü bir çığ gibi büyüdü. OsmanlI hükümeti dış borçların servi sini ne kendi olanakları ne de yeni borçlanmalar kanalıyla yapamaz hale gelince 1875 yılında dış borçlar üstün deki faiz ve anapara ödemelerini dur durduğunu, diğer bir deyişle iflas etti ğini açıkladı. Bab-ı Ali’nin bu kararı bütün Avrupa’da sert tepkilere yol aç tı. 1878 Berlin Barış Antlaşmasına, OsmanlI hükümetini gerektiğinde Av rupa’nın mali denetimine sokabilecek özel bir hüküm koyuldu. Faiz ve ana para ödemelerinin düzenlileştirilmesi için Düyun-i Umumiye İdaresi kurul
du. Kurtuluş s a v a ş ı’ nın b a ş a r ıy la s o n u ç la n ması üzeri ne 16 Ekim 1922’de A n ka ra hüküm eti TBMM’de aldığı bir kararla İstanbul hükümetinin vergiler hakkında görüş melerde bulunma ve anlaşmalar yap ma yetkisini tanımayacağını ilan etti. Lozan Konferansı’nda Düyunu Umu- miye’nin nasıl dağıtılacağı ve borçların kaldırılması en önemli gündem mad delerinden biri oldu. Cumhuriyet hü kümeti kuruluşundan devraldığı Os manlI borçlarının tasfiyesinde içte, dışta birçok güçlükle karşılaştı. Dış borç ödemeleri 25 Mayıs 1954 yılın daki son ödemeye değin sürdü.
