1 CEZAEVİNDE KALAN KİŞİLERDE ŞİDDETLİ MADDE İSTEĞİNİ (CRAVİNG) BELİRLEYEN ETKENLER
Kültegin Ögel1, Ceren Koç2, Aslı Başabak2, Alper Aksoy2, Gülşah Karadayı2 , Romina Yeroham2
1
Acıbadem Üniversitesi ve Yeniden Sağlık ve Eğitim Derneği
2
Yeniden Sağlık ve Eğitim Derneği
7.Ulusal Alkol ve Madde Bağımlılığı Kongresi, poster sunumu, 08-11 Aralık, Antalya 2011
Giriş
Cezaevleri maddeden temiz (drug-free) olarak bilinir. Ancak uyaranlar olmamasına rağmen cezaevinde madde kullanıcılarının şiddetli madde isteğinin (craving) devam ettiği de gösterilmiştir (1). Şiddetli madde isteğinden, kişi madde kullanmasa bile madde kullanımına bağlı nörobiyolojik değişikliklerin belli bir süre devam etmesi sorumlu tutulmaktadır. Şiddetli madde isteğinin tedavi edilmesinin relapsın önlenmesi açısından da önemli olduğu
bildirilmektedir (1). Yöntem
Araştırma Ümraniye T tipi cezaevinde kalan hükümlüler arasından rastgele seçilen 162 erkek hükümlüyle yapılmıştır. Araştırmada sosyodemografik form, Bağımlılık Profil İndeksi Klinik Formu (BAPİ-2) ve SCID (2) kullanılmıştır. BAPİ madde kullanım özellikleri, bağımlılık tanı ölçütleri, madde kullanımının kişinin yalamına etkisi, şiddetli madde isteği ve madde
kullanımını bırakma motivasyonu alt ölçeklerinden oluşmaktadır (3). BAPİ-2 ise BAPİ'ye ek olarak depresyon, anksiyete, öfke kontrol sorunu ve güvensiz davranışı ölçen alt ölçekleri içermektedir (4). Görüşmeler yüz yüze klinik psikologlar tarafından yapılmıştır.
Bulgular
Örneklemin özellikleri tablo 1'de verilmiştir. Bağımlılık tanısı alanlarda almayanlara göre ve daha önce tedavi görenlerde görmeyenlere göre şiddetli madde isteği puan ortalaması daha yüksek bulunmuştur (Tablo 2). Kişinin cezaevinde kaldığı sürenin kısa veya uzun olması şiddetli madde isteğini etkilemiyor gözükmektedir.
Bırakma motivasyonu, tanı ölçütleri, anksiyete düzeyi ve güvensiz davranışın cezaevinde kalan kişilerde şiddetli madde isteğini yordadığı saptanmıştır (Tablo 3).
Tartışma
Cezaevinde şiddetli madde isteğinden kişinin bağımlı olup olmamasının ve daha önce tedavi görüp görmemesinin etken olduğu saptanmıştır. Daha önce tedavi görmenin de bir bağımlılık belirtisi olduğunu düşünebiliriz. Öte yandan kişinin anksiyetesinin yüksek olması ve güvensiz davranış puanlarının yüksek olması da kişinin madde isteğinin şiddetini artırmaktadır.
Güvensiz davranışın anksiyeteyle ilişkisi olduğu düşünüldüğünde temel olarak anksiyetenin madde isteğinde rol aldığını söyleyebiliriz.
2 Bu bulgularla, cezaevinde madde isteğini kişinin bağımlı olup olmaması ile anksiyete
düzeyinin belirlediği kanaatindeyiz. Sonuç olarak cezaevinde kalan madde kullanıcılarında özellikle bağımlılık tanısı alan ve anksiyete düzeyi yüksek olanların psikososyal ve tıbbi müdahalelere gereksinimi olduğunu söyleyebiliriz.
Kaynaklar
1-Fletcher WB, Chandler RK. Principles of Drug Abuse Treatment for Criminal Justice Populations . A Research-Based Guide. National Institute on Drug Abuse. 2006
2-Çorapçıoğlu A, Aydemir Ö, Yıldız M ve ark. (1999) DSM-IV Eksen I bozuklukları için Yapılandırılmış Klinik Görüşme, Klinik Versiyon. Ankara: Hekimler Yayın Birliği. 3-Ögel K, Başabak A, Koç C, Aksoy A, Karadayı K. Bağımlılık Profil İndeksinin (BAPİ) Farklı Formlarının Psikometrik Özellikleri. 4. Ulusal Psikofarmakoloji Kongresi. Poster bildirisi. 2011
4- Ögel K, Karadağ F, Evren C, Gürol DT. Kullanılan Madde Cinsine Göre Bağımlılık Profil İndeksi'nin (BAPİ) Psikometrik Özellikleri. 4. Ulusal Psikofarmakoloji Kongresi. Poster bildirisi. 2011
Tablo 1: Örneklemin özellikleri
N % Eğitim durumu Okuryazar 21 11,5 İlkokul 100 54,9 Ortaokul 39 21,4 Lise 21 11,5 Üniversite 1 ,5 Çocuk Var 90 49,5 Yok 92 50,5
Daha önce tedavi görme
Var 57 31,3
Yok 125 68,7
Bağımlılık tanısı
Var 32 17,6
Yok 150 82,4
Ortalama Standart sapma
Yaş 33,43 10,35
Cezaevinde kaldığı süre 24,93 13,12
Daha önce cezaevine girme sayısı 1,33 0,47
3 Tablo 2: Kişinin cezaevinde kaldığı süre, bağımlılık tanısı alması, daha önce tedavi görmesi ile şiddetli madde isteği puanları ortalamasının karşılaştırılması
N ort±ss t-değeri, sd p
Cezaevinde kaldığı süre
0-12 ay 31 3.00 0.26, 160 0.78
13 ay ve üstü 131 2.88
Bağımlılık tanısı
Yok 31 1.5 -4.14, 160 0.00
Var 131 3.2
Daha önce tedavi
Yok 55 3.58 2.96, 160 0.004
Var 107 2.56
Tablo 3: Şiddetli madde isteğini yordayan değişkenler
B Std. Error Beta T p
Yaş ,019 ,019 ,107
Cezaevinde kaldığı süre (ay olarak) -,018 ,014 -,130 -1,263 ,211
Daha önce cezaevine girmiş olma -,955 ,664 -,139 -1,439 ,155
Aldığı cezanın toplam süresi ,004 ,004 ,108 ,952 ,345
Motivasyon -,300 ,112 -,298 -2,670 ,009
Tanı ölçütleri ,239 ,090 ,389 2,659 ,010
Madde kullanımının yaşama etkisi ,065 ,065 ,142 1,009 ,317
Depresyon ,015 ,126 ,014 ,119 ,906
Anksiyete ,462 ,176 ,338 2,628 ,011
Güvensiz davranış -,207 ,102 -,229 -2,037 ,045
Öfke kontrol sorunu ,098 ,130 ,083 ,752 ,455
